Sigurdurmalari - Breytingar notanda [is]

Ritgerð (SG-05-3) Um Íslendska karlmanna búninga til 1400

2013-11-07T13:44:51Z

Edda: /* bls. 3 */

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''': Safn Sigurðar Guðmundssonar Aðfangabók Þjóðminjasafns Íslands, bls. 99: „Um Íslenska karlmanna búninga til 1400. Mappa, hefur upphaflega verið band á bók, klædd gráleitu lérefti, 22 x 30 cm. Spottar eru festir á spjöldin til að binda þau saman. Í möppunni er nær fullfrágengin ritgerð um klæðnað karlmanna til forna á Íslandi að mestu byggð á rannsóknum á fornsögunum.* Ritgerðinni er skipt í þessa hluta:
„Yfirhafnir aðrar, en herklæði. Höfuðbúnaður. Bolklæði. Fótabúnaður. Handagjörfi. Ýmislegt lausaskart og áhöld er heirði til hinum forna daglega búning og fleir þar að lútandi”. Undir síðasta efnisflokkinn flokkast m.a. greinarstúfur um litunargjörð fornmanna á klæðum.
Einnig er í möppunni: „Gamalt ágrip um karlmanns búning (ófullkomið)” Samantekt um búninga úr lögum og annálum. Nokkrar búningateikningar. Frásögn um kýl á 19. öld ekki með hendi Sigurðar. * Titillinn hér að ofan er ritaður framan á möppuna með hendi Sigurðar.”
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

==Kápa==
 um Íslendska
 karlmanna búnínga
 til 1400.

===Spari búningur===
====[Framhlið]====
 7 als
 [Teikning af þremur stjörnum tvíundirstrikað]
 borði á brókonum
 spari buningur B
 [Tvær teikning af spari búning]
====[bakhlið]====
 Sigurðr
 [Teikningar af útfærslum á munstri. Þær hefur Sigurður teiknað á afrifu af bréfi frá G E Briem. Það sem sést af bréfinu er eftirfarandi:]
 góður!
 að skrifa utaná
 til
 varið er Hay<ref>[ath! Hay kaupmaður í Edinborg?]</ref>
 í sumar og
 hann á heima.
 G E Briem

===Spari búningur===
====[Framhlið]====
 6-7-8 hnappar opt niðrur, enn
 þó ekki alt af
 lagir og barðastórir
 hattar, almenn astir, brækurnar
 ætið bundnar utaná og stuttar nær brækr
 sem opt sjást niðrundann hinum,
 erma hnappa þarf ey fremur en vill,
 saum urin altaf
 rétt framan á
 erminni __
 brækurnar stundum
 þraungvar og
 settar ofani sokkana?
 og mikið skorið af víddinni að neðann
 stundum –
 eíngar axla rikkingar, erminn slétt framm,
 og opt ekkert lín fram undann –
 opt með axla legg ing og saum um fram
 eptir erm on um –
 [Á hægri spássíu stendur:]
 2 álsl.<ref>[Ath! Óskýr skrift]</ref> tjöldum
 2 ut grafnir – 3
 2 skornir í tré
 alt í kring
 margir teiknaðir
 (á safninu)
 [Teikningar af spari búning. Þetta hefur Sigurður teiknað á afrifu af umslagi. Þar stendur:]
 herra barnaskóla kennari H. E Helgesen
 Reykjavík
 borgað 10 sk.

====[Bakhlið]====
 þessi treyjur er
 líka frá 15 öld enn
 hvað það hefur kallast
 er ó víst –
 líklega stakkur eða hempla
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''': Kýl
* '''Nöfn tilgreind''': Haldóra Sveinsdóttir frá Brekku, Sigurður, Séra Páll á Völlum Svarfaðadal, Séra Baldvin Jónsson, Sigurður Guðmundsson
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===[Kýl]===
====bls. 1====
 Stúlka sú, er Haldóra hjet og var Sveins-
 dóttir frá Brekku á Ingjaldssandi vestur
 í Ísafjarðarsýslu, sagði mjer, að eitt sinn
 hefði maður komið, er Sigurður hjet að
 Brekku, þar sem faðir hennar bjó, og hefði
 hann haft kýl, hún sagði að hann
 hefði svo verið, að hann hefði verið prjón-
 aður, og líkastur því að lögun, sem pokar
 eru, er hafðir eru fyrir hrúta, mjóstur
 efst um fi<del>ý</del>tina og smá víkkað svo fram
 undir úrtökurnar, hann hefði verið með
 grænum og rauðum röndum og gengið
 út um gat á lokunni, sem til þess var
 ætlað. Þessi stúlka dó í fyrra sumar og
 var þá um fertugt, en hún var eitthvað
 milli 6. og 10. ársins, þegar hún sá þenn-
 an mann, en svo var það þá orðið

====bls. 2====
 óvanalegt að hafa kýl, að maður var
 hafður að háði og spotti fyrir það og lá
 við, að hann væri rifinn af honum.
=====[Laus meðfylgjandi miði]=====
 Móður ser Páls á
 völlum í Svarfað ardal
 Mun di eftir þeg ar hún
 var barn að húnsá á
 ein hvurjum höfðingja
 kíl sem hún lek sér að
 á hon um hún var ur
 dala síslu síra Baldvín
 Jonsson sagði mér frá
====bls. 3====
 <del>maður að austan gat um að
 han hefði séð hringa brinju
 slitur með negldum hringum
 sem fun dust í kál garði
 hvur maðurin var hefi eg
 gleimt.</del>
====bls. 4====
 Sigurður Guðmundsson. Reykjavík á Islandi í Juni 1859.
 Sigurður Guðmundsson. Reykjavík á Islandi í Juni 1859.
 _______________
 Sigurður Guðmundsson.
 Reykjavík á Íslandi í Juni 1859.
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kalmansbúníngur 14 öldinni og seirna fram að siðabót úr lögum og annálum===
====bls. 1====
 Karlmansbúníngur
 14 öldinn
 og seirna fram að siðabót
 úr lögum og annálum
====bls. 2====
 14 old
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III No2
 bls 14 1282]]
 skinnarar taki fyrir „ halfa mork
 fyrir hin bestu skinn kyrtil af
 norrænum lamba skinn um.
 rein kálfa skinn áttu ærtughar, eða
 fóðr af kiðskinnum. mork fyrir skinn
 kyrtil af hinum bestu enskum lamba-
 skinnũm
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | ólafs konung hákonar sonar réttar bót
 frá 1384 Norg g.l. No 120. bls. 221.]]
 skinnarar taki „tvo skillinga firer hinn
 bezta skinn kirrtill. af Norrenom
 lambskinum. hálfa mörk firir fóðker af
 lamba skinnum.
 (þettað sínir að kyrtlar á 14. öld hafa opt
 verið ur lambskinni og öðru skinni og
 foðraðir með skinn um, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | réttar bót frá
 1282 No2 bl.14]] er skinnurum bann að
 hafa brydd ingar til sölu, samabr. [[Heimildir_Sigurðar_málara | bréfi
 No 120 bls. 221 frá 1384]] (sinir að men hafahaft skinn briddingar)
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | rettarbót Olafs konungs Hakonarsonar
 frá 1384. No 120, bls 219]] sést að í
 Noregi hefir þá verið orðið titt að hafa
 hnappaða kírlta [sic]

====bls. 3====
 „item skulu skræddarar taka firir
 karlmans kjurtell knappaðrun hettu
 ok hosor. þrea aura„ saman ber
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | mind í uppsala Eddu]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | mind a Enskum
 leg stein frá 1343]]. og þískum mindum
 frá sama tíma það bendir á að
 kneptir kirtlar hafi verið komnir
 til Íslands nálægt miðri 14 öld
 enn valla fir nema slæður (sjá
 slæður)
 rettar bot hakon ar Magnussonar um
 klæða skurði Norege 1314 í Björgvin
 físt talað um „brreitni þá er men géra ok
 hafa á klæðum sínum„ síðann „þá vilja
 wer att allir menn vita att ver
 fyrir bíóðum fullkom líga parterat<del>[??]</del> lappa-
 klæði [klæðnat]<ref>[Hornklofi er í frumhandriti]</ref>. allz kyns. þyskar klæða skurð.
 plátrbúnat á kyrtlum æðr a hettum.
 nema konr ok mæyiur viljum ver att
 have (annaðkonr ok mæyum loffum ver hoffva)<ref>[ath! skrift]</ref>
 eptir því sem við vandi hefir í verit.
 þeir dugandi menn sem brauð laup sín gera
 æða vild orar verða.
 láti skera þau
 klæði sem þeir gefa síðann leikorom

====bls. 4====
 á þann hátt sem hverjum líkar.
 Enn slíkan klæða skurð ok búnað
 viljum ver att allir hafri vem ver
 berum sealfir tið og ligast. ......
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norg es gamle love III bls 109-10
 No 40]]. sama kan rettar bot fra 1315
 i Tunsbergi „yðr mankunnigr vera [um]<ref>[hornklofi í frumskjali]</ref>
 þann mikla úsið ok mikla kostnað sem
 menn hafa inn dregit í landit
 únýt sam líga framarr enn forn iðvenia
 hefir á verit eðr þeirra nylsemd sé till
 sem landit byggia um skakkerar, parteran<ref>[ath! skrift]</ref>
 ok leppa klæðaskurð. okk pennínga bunað
 á þorlm anna klæðum. önur (mjósniðra)mjósniðá kyrtla
 ok annan þyrs kan klæða skurð.„ (en men
 máttu hafa þess konar buníng til brullaupa
 og gefa samt leikurum eins og í hinu)
 er er lekið fram að þelluð er þjóðverikr
 klæða skruður og jafn vel á honum.
 Norges gaml III 116 No 45.

====bls. 5====
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | hakonar Magnus sonar eða hákon II réttarbot]]
 um varning sölu útlendra ovíst artal
 „Item skraddarar tæiki öyri fyr kyrtil
 og syr kott, eff ther botuna(!)<ref>[ath! óskýr skrift.]</ref> kyrtill
 enn fir norrænan kyrtil ein fallan
 xv peníng„ fyr tvíbyrða kápu= með tveim borðum ærtog.
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaul. III bls 142 No59]].
 Eíriks Manússonar réttar bót um verslun
 og verð lagi Björg vin 1282.
 „ skraddarar taki eyri (silfrs) fyrir kyrlil [sic]
 ok útt á öxlz, enn fyrir norrænan
 kyrtil hálf ærtugh. fyrir tví byrða-
 kápu xv penninga vegna.„
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Nor ges gaml III. bls15-16 No 2.
 réttarbót Olafs hákon arsonar]] um verslun og
 verðlag manna Björgvin 1384
 skinnarar taki „firer sor kot fodher
 æðer mattals XII aura. af goð ham
 rakka skinnũm. IX aura, fyrer koprúns
 fóðer af hinom baztu skinnom. IX aura.
 broddingar engar tillsala. Norg gaml III.
 bls 221. No 120.

=====[Meðfylgjandi miði - Klæði]=====
 klæði
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Skardsar annall
 bls 126]] segir að Öggmundr bisk
 var í fót síðri skírtu er þeír Dönsku
 riddar tók hann um nátt og leid
 du hann út. 1542
 128 segir að Asdís sístir Öggm.
 sendi suð urr hálf tunnu af gjaldi
 og gjörðu silfri til að leísa broðir
 sínn hér er og talað um merkilegt
 nísti erhún átti (sem er í hínum
 annálonum kallað (ogna dei)<ref>[ath! skrift]</ref>
 bls. 172 segir að Daði í Svógsdal hafði
 rauða fjaður í hatt nũm er ein af mann
 um Jóns bisk skaut af Gísli Finn bogasar
 að nafni 1550 bls 180 geliið [sic] um físk
 er veiddist í Eyrar sundi „ er hafði húð
 af skeljum að mind sem múka Kápu
 bls 18 II sko vörp 56 II getið um stíf
 elsí blátt í <del>Í</del>Skáney í Svíþjóð
 158II hóf= stör brúðkaups veisla
 
 92 lalaðum [sic] börn sem voru að
 smára lestri (sjá laz)
 
 
 ein hver staðar hefi eg séð
 hlöð með upp kast i máldaga
 tík lega [sic] blöð
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

===Yfir hafnir fornmanna===
====bls. 1====
 II II flokkur
 yfir hafnir fornmanna.
 1
 hött og erma lausar yfir hafnir
 
 a) loði = feldur
 b) varafeldur
 c) hafnarfeldur
 d) röggvar feldur
 e) vesl = slagningur til að slá yfir sig
 f) kast
 g) möttull
 h) Skykkja
 2
 yfir hafnir bæði með ermum og hött

 a kápa
 b loð kápa = raggaðarkápa
 c kufl
 3
 yfir hafnir með ermum en eíngum hött
 a) ólpa<ref>[úlpa]</ref>
 b) loð ólpa<ref>[loð úlpa]</ref>
 4
 Yfir hafnir erma lausar með hött
 a) hekla
 b) skaut hetta
 c) kjafal
 ___________
 d) hökull ermalaus og höttlaus
 heill aptan og framan en opin
 á hlið onum
 
====bls. 2====
 varar feldur 732 bði<ref>[bæði]</ref> sem
 yfir höfn og rúm á breyða, og af góðu
 vaðmál
 <del>þorbjorg spákona aður völfa
 nótkafur svort lambskin</del>
 glæfa svarta bætur nutuvið
 <del>finnur al leggar kafr í hettu eður
 kufu sjá II bl 375 og 463 en ekki
 er han viss um hvert er réttara</del>
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | þorfinssaga]] skrifað um 1263
 kap 3 kjaf<ref>[ath! óskýr skrift]</ref> heldur finnur 20 angel saxíska

====bls. 3====
 [Sjá mynd varðandi uppsetningu]
 1 II
 Yfir hafnir fornmanna
 1
 1 I a1 feldr = loði, röggfeldur
 b2 loði
 c3 vesl = slagningr
 d4 slagníngr
 e5 kast = slagningr
 6 möttull
 skíkkja? sjá kvenn búníng
 _____________
 2
 II a 1 kápa, (loðkáparaggaðar
 b 2 úlpa
 c 3 kufl flekka?
 d -----------
 3
 2 III a 1 hekla hökull
 b 2 skaut hetta
 c 3 kjafal 13
 flekka?
 
 [Sigurður hefur flokkað í eftirfarandi flokka. Sjá hægri spássíu:]
 1 flokkur hött og ermalausar
 yfirhafnir
 
 2 flokkur yfirhafnir bæði með
 með ermum, eðaur hött
 og <del>hött[?]</del> erm um,
 
 3 flokkr yfirhafnir
 erma lausar en með hött
 
 ______________________
 kjagg (oþektur miðalda búningur afbakað kast eður kjafal? ef til vill
 
 Búníngar formanna að frá skildum
 her klæðum
 _____________

===Feldur = Loði===
====bls. 1====
 Feldur = Loði
 
 Feldurin sem öðru nafni heitir Loði,
 er sú elsta og tíguglegasta yfir höfn er
 fornmen báru. Í Eddu hviðonum eru
 sjálfir guðirnir látnir bera feldi, og
 feldurin er sú einasta yfir höfn sem eg
 man eptir að gétið sé um í elstu kvæðum og
 sögum, [∫] og það mun vera víst að feldurin hefir
 verið mest tiðkaður af öllum yfir höfnum hér á
 norður löndum á elstu tímum er men hafa sögur af.
 Feldurin mun upprunalega draga nafn sítt af
 bjarn dírsfeld eður bjarndírs skinni, líkt og yfirhafnir
 úr hreina skinum hétu hrein bjálfar sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | ólafs sögu
 Tryggvasonar kap ]] og eins hétu yfir hafnir úr úlfa skinnum
 úlf heðnar af því að úlfa skinnin hétu héðnar sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu
 Haraldar hárfagra kap ]] feldurin mun því uppruna
 lega hafa verið gjör af bjarnar feldi eður bjarn dírs skinni
 sem nafnið sannar. [∫] enn þá hefir það verið firir laungu
 niður lagt að hafa skart feldi höfðíngja úr því efni
 er þau elstu kvæði og þær elstu sögur er vér nú þekkjum
 urðu til, því í elstu sögum og kvæðum eru allir
 skraut feldir höfðíngja jafnan úr guð vef eður skarlati
 eður öðrum dyrindis vefnaði en all líklegt er að
 þeir hafi oft verið fóðraðir með dírum safölum eður
 grá skinnum. En þegar sögurnar géta um skinn
 feldi þá eru það ætíð vas feldir er men báru eínúngís
 í kulda og ill viðrum, en aldrei til skarts. þettað
 vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúnga 5 þátt kap 28]] þar er bein línis tekið til þess
 að Sighvatur Sturlu son hafði yfir sér skinn feld,
 og af sögunni má ráða, að þáð þókti <del>óvið</del> óvirðug
 legur búningur og jafnvel kotkalla legur. sama
 vottar og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Orkneyíngasaga kap 79]] þar segir svo „húsfreyja
 <del>ein</del> bar skín feldar skikkju(1) at (Rogn valdi) jarli
 hann tók víð hlæandi ok rétti hendr á móti ok hvað
 Skék ek hér skínn feld hrokkin,
 skraut er mítt æfa lítit.
 stórr er sá er stendr yfír orum
 stafn vauldr yfír höfnum.
 ___________________________________________
 1 hér merkir skikkja sama og yfir höfn
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu:]
 [∫]að karlmenn hafi borið.
 [∫] sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | blómstur vallasögu kap 10]] þar er gétiðum
 bjarn skinsfeld

====bls. 2====

 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bárðar sögu snæfells áss kap ]] segir að Ingjaldur
 var í skinn feldi er han réri til fiski veiða.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 5 þátt kap 9]] segir að Jón prestur
 krókur „ var í skín feldi„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sama þátt kap 27]]
 segir að Kálfur Guttormsson er var akolúthus, að
 vígslu hafði skinn feld yfir sér. í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu Tryggva:
 kap ]] segir að þorkétt þurra frost var í hreín bjálfa
 yfir sér er hann kom af veiðum, og mun sá hrein bjálfi
 hafa verið eins konar feldar tegund, ver sjá um nú
 af þessum dæmum úr sögonum, að það var í fornöld
 á lítið ruððalegt enn ekki fagurt að bera þess konar
 skínn feldi.
 Af [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grímnissmálum1 vísu]] sjá men að feldur og loði er
 eitt og hið sama, þar segir first að Óðín „var í
 feldi bláum„ er han kom til Geirröðar konúngs
 og kallaði sig Grímnir, Geirröður lét handtaka
 Oðinn og setja milli elda tveggja svo„ feldrin
 brann af Grimni„ þá hvað Grímnir:
 Heítr ertu, kripuðr!
 ok heldr til mikill;
 göngumr firr, funi!
 loði sviðnar,
 þótt ek á lopt ber ok,
 brennumk feldr fyrir.
 af þessu er auðséð að feldru og loði er eitt og hið sama
 því hér er sama yfir höfnin kölluð bæði feldur og
 loði í sömu vísunni. men géta heldur ekki
 vilst svo mikip í orðinu loði, að men haldi að
 hér sé eínúngis verið að tala um skinnin eður
 loðnar röggvar á feldin um, því loði finst
 bíðar í kvæðum, og merkír jafnan yfir höfn
 í heílu lægi, en ekki loðíð fóður eður röggvar [∫] á
 yfir höfn, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Guðrúnar kvíðu 2, 19 vísu]] segir svo
 Inn geíngu þá
 jöfrumlíkir;
 Lángbardslíðar
 höfðu loða rauða,
 Stuttar brynjur,
 steypta hjálma,
 skálmum gyrðir
 höfðu skararjarpar
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Hamdís málum 17 vísu]] segir svo um þá
 Hamdir og Sörla
 Skóku loða
 skálmir festu,
 ok góð bornir
 Smugu í guð vefi
 af öllu þessu finst mér vera ljóst að loði sé
 yfir höfn, en ekki sér skildur hluti af yfir höfn,

====bls. 3====
 eg sé heldur ekki neina astæðu til að reingja
 að loði sé sama og feldur, af hinum firgreindu
 á stæðum. það lítur út að loðarnir þeirra
 Hamdis og Sörla hafi verið gjörfir af guðvef,
 loðarnir þeir er gétið erum í, [[Heimildir_Sigurðar_málara | Guðrúnar kviðu]]
 vóru rauðir, en sá loði er Óðin varí var blár, [sjá hér að neðan]
 af öllu þessu er eðli legast að á likta að allir
 þessir loðar hafi verið úr dyrindis vefnaði
 en ekki úr skinni, því hvergi hefi eg séði í
 sögum eða kvæðum veitt sem bendir á að men
 hafi litað skinn eður skin feldi blá eða rauð.
 en alllíklegt þikir mér að loðarnir eður feld-
 irnir hefi opt verið fóðraðir með dyrm
 grá skinnum, eður s afölum, eður öðrum dyra
 skinnum, ogmun því feldurin hafa feingið
 auknefnið loði af því að han var opt fóðraður
 loðnum dyra skinnum. líka mun mörgu þikja senni
 legt að nafnið loði sé komið af feldar röggon
 um sem líka var eins konar loðna á feldinum.
 sem síðar mun sagt verða að feldirnir eður loðarnir
 hafi opt verið úr vefnaði en ekki ur skinni sannar og
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | vígaglúms saga kap 14]] þar segir að Glúmur gaf Ingólfi þorvalds
 syni “feld góðan þann skipti han í skarlats kyrtil„
 auð séð er að þessi feldur hefir verið gjör af skarlati
 en ekki úr skinni, og bendir það á að að skraut-
 feldir hafi helst verið úr dírindis vefnaði
 skarlati eður guðvef eður þelli en ekki úr skini
 nemað hefði það verið grá skin, og munu þá skort
 feldir skjaldan hafa verið loðnir beggjamegin
 (tvíloðnir) <del>heleldar</del> heldur eínúngis annars vegar.
 það væri heldur ekki eíns stráng lega tekið fram í
 sögonum, eins og gért er, þegar men höfðu skinn feldi,
 hefði það verið vana lekt, men hefðu heldur
 ekki tekið til þess á höfðingjum [∫] hefði það þótt
 fagort, og bendir það á, að skraut feldir höfðingja
 hafi skjaldan verið al veg úr skinni, á sögu öldinni
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu]
 og víðar í sögonum er gétið um
 feldi=loða bæði bláa og
 rauða.
 [∫] sem ann arar óhæfu

====bls. 4====
 heldur úr dyrum vefnaði, og eín úngis fóðraðir
 með dírum gráskinnum eður savölum eður með
 vönduðum röggvum. það er ekki hægt að
 sanna hvort af nöfnum þssarar [sic] yfir hafnar
 er eldra feldur eða loði, en þá hígg eg að feldur
 sé eldra. ekki gét eg séð neinn mismun á feld
 og loða, og á lít eg það sömu yfir höfn.
 Eptir því sem mér hefir gétað skilist af
 sögonum þá <del>þ</del> hefir það verið ein kénni
 feldarins að han hefir verið leíngri víðari
 og að öllu efniss meiri en allar aðrar yfir hafnir
 vóru vana lega, þettað vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettis saga
 kap 35]] þar segir um feld þan er Grettir hafði
 <del>er han</del> er han átti við Glám” han hafði
 röggvarfeld yfir sér, ok knept<del>i</del> annað skartið
 niðr undir fætr sér, en annað snaraði hann
 undir höfuð sér, ok sá útum höfuð smáttina„
 þettað dæmi sínir að feldurin hefir verið
 mjög lángur og víður, er han gat þannig
 sveipað honum um sig allan, það er líka aug ljóst
 að þettað hefir verið feldur, sem Grettir hefir borið
 sem yfir höfn, því hér er talað um höfuð smátt (=
 hálsmál) á þessum feldi. en þeir feldir er
 men köstuðu undir fætur sér í hólmgaungum,
 vóru ekki gjörfir á þann hátt að men gætu
 borið þá sem yfirhöfn það vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kórmakssaga
 kap 10]] þar segir svo: “ þat vóru hólmgaungulög:
 at feldr skal vera 5 álna í Skaut, ok
 likkjur í kornum, skyldi þar setja niðr
 kæla þá, er höfuð var<del>u</del> á öðrum enda,
 þat hétu tjösnũr„ allir géta séð að ómögulegt
 var að svo lángir og breiðir feldir hefðu
 verið gérðir handa mönnum til að bera sem
 yfír höfn, þótt menn géri hina fornu alinn
 ekki meír en 18 þumlúnga danska er eg hígg
 réttast, eingum gat heldur dottið í hug að
 hafa yfir höfn er férð var til að gánga í, jafn lánga
 milli allra skautanna.
=====Gamla alininn=====
======[Meðfylgjandi blað]======
 gamla alininn
 þegar um alnar marks tein in á þíng
 velli er að ræða, þá gétir eín úngis
 veriðtalaðum það mark á þeim steini (sem
 er 17½ þuml. frá neðsta marki) en
 forna alin. það kemst vel heim við
 grá gas því þegar 2 álnir eru 17, þuml og ½
 í stiku, og þumalfingur lagður firir
 hverja stiku þá verður alin um 18 þuml.
 eða hálff stíka en stíkr = jorð eður 36 þuml.
 
 en þumal alín leíngri en forn al. eður
 al. sem er 17½ þumal fíngur lagður við
 17 og ½ þuml. verður 18 og 2/2 en lagður
 við 18 þuml 19 þumlungr þumal alin
 eptir því irði Bæju tjaldið rétt hálf
 stíku og ein 2 axir en fundist hafa
 á Islandi nær því þumal álnir fyrír
 manna. 14 og 18 Laxdæla öx álnar
 fyrir munna
 stika eða2 álnir = jorðs var sagað eptir
 útlenda máli um 1200 [[Heimildir_Sigurðar_málara | biskups sogur bls 135]]
 gamla merkið 17 og 1½ á breiðð
 
 hefnð
 nefa alnortorf<ref>[ath! skrift]</ref>
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love
 III bls. 15 No2
 í rettarbót fra 1282]].
 torf stakkr lángt
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | 143 No 59
 biskupa sögur
 bls. 135]]
 tekið til að kona
 var svo mögur
 að húnþurfti ekki
 meir eñ 1½ alinn
 umsig [[Heimildir_Sigurðar_málara | bisk. 375]]
 áður var hún 4½
 
 8¼

======[bakhlið á sama blaði]======
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Diplamenlorinn No 81 og No 23]]
 
 Guðmũndsson. Reykjavík
 jan til 1 ta April á 3½rd eru 10 rd 3 [?]
 Jan/Apríl 1863.
 Margrét Steinsěn
 
 borgað allt til 1 apríl.
 
 <del>otur fiska otur
 hefir dýrt skin.</del>
 gapa = lossin<ref>[ath! óskýr skrift]</ref>

 <del>sabeldirið safalín
 skinnið glá andi
 dökk brúnt að lit
 (dirt foður skinn
 lifir í Siberíu</del>

====bls. 5====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | grá gás]], og í [[Heimildir_Sigurðar_málara | alþíngís samþykt um fjárlag
 manna]] á meðal á Islandi, er samin var um 1100
 er greinilega skírt frá hvað stór lög gildur
 vorar feldur átti að vera sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Isl fornbréfasafn
 23]] “ varar feldr fur 2 aura sá er fjogorra
 þumal álna er lángr en 2 breiðr 13 rögvar um
 þveran fell(d), nu eru feldir betri þat er virð-
 ingar fé„ það er mönnum mjög oljost hvað hér er
 kallað þumal alin, sumir hafa á litið að það væri
 þegar men mæla frá olnboga framm á þumalfíng
 urs góm, en það finst mér óhugsandi, því eptir
 því hefði feldurin ekki átt að ná leíngra en
 tæplega níður á mitt lær á meðal manni, svo stuttur
 hefir feldurin aldrei verið. eg vil géta þess til að sú
 alín sem hér er gétið um, sé meðal mans olnboga alin og
 bætt við 1 þumlúngi verður það 17½-18 þumlúngar
 enn er þumlúng er bætt við 18½-19 þumlúngar NB
 þettað finst mér ekki ó sennilegt því [[Heimildir_Sigurðar_málara | grá gás]] vottar
 að mönnum vartítt að leggja þum alfingur fyrir <del>alin</del> stíku
 hverja er men mældu enda higg eg að hin forna alinn
 hafi verið frá 17½ þumlúng til 18 þumlúngar, og finst mér
 mart í sögonum benda á það og eins imsir gamlir hlutir
 er enn eru til og til hafa verið, en þó einkum mörkin
 á hinum merki lega steini á þíngvöllum er allar álnir
 vóru mældar epitr, og eptir þessu hefði lög lega stór
 varar feldur áttað ná lítið eitt niður firir kné
 á meðal manni. en góðir og vandaðir feldir
 higg eg að hafi verið bætði víðari og síðari því
 það þótti fegurst enda segir lögbókin “nú eru feldir
 betri þat er virðíngar fé„ eg higg því að skrautfeldir
 hafi analega náð niður á miðjann legg eður leíngra
 og stittri munu skraut yfir hafnir fornmanna skjaldan
 hafa verið hvorki feldir möttlar ne kápur, því
 ef men á líkta svo þá komast men í bága við sög-
 urnar og fleira, því það finst opt í sögonum gétið um
 að forn men festu svo á sig yfir hafnir sínar að

====bls. 6====
 sverðið var hulið, eður með öðrum hætti földu
 sverð sín undir yfir höfnum sínum, en til þess
 þeir gætu það varð annað hvert yfir höfnin
 að hafa verið síð eður sverð formanna
 hefðu átt að hafa verið fram úr öllu hofi
 stutt, en sjón er sögu ríkari, þau voru það
 ekki. þau sverð er men hafa fundið í jörðu
 sína sig sjálf. þess má og géta að það var
 eín kénni lekt við Norðmen í saman burði við
 Skota og Íra að þeir höfðu leingri yfir hafnir
 en þeir, sem Noregs konungasögur votta á
 nokkrum stöðum. líka má géta þess að á þeim
 elstu mindum sem eg hefi séð t.a.m. á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu
 frá Bayeux]]1) eru feldri nír síðir svo að þeir ná
 <del>niður</del> hér um bil niður á miðjan legg, lík eru til
 gamlar Íslendskar míndir frá endir 12 aldar
 eður byrjun 13 aldar þar sjást feldir mindaðir
 þar eru þeir og síðir sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bestíaríus]]. það
 er að gjætandi að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Sigurðar jórsala fara
 kap 39]] er tekið fram að þorarín stutt feldur
 varí stuttum feldí er han var ný komín úr
 suður gaungu, af öllu sam bandinu er auð séð
 að það hefir verið orðið slítið neðan af feldinum
 af einlægu ferða lægi og vos búð, líka er auðséð
 að það þótti opríði að hafa stutta feldi því
 fírir það fékk þorarin auknefni og var han
 síðan kallaður þóarain stutt feldur að
 það hafi þótt ljótt að bera stutta feldi sannar
 best vísa þóraríns er han kvað við sama tæki færi
 Hykk ek at hér megi þekkja
 heldri stutt feldi
 oss, enn ek læt þessa
 ó príðí mér hlíða
 þettað saman ber því sem segir í <del>soju</del> sögu
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gautreks konúngs kap 9]] þar segir að Gjafarefur
 Nera jarls, auð séð er af öllu sam ban dínu
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu:]
 1) þettað tjald segja menn að
 hafi saum að Matthildur
 dóttur Balldvíns greífa
 hins milda af Flandr
====bls. 7====
 að það hefir þótt um renninga eður
 flökku manna búningur að bera stutta feldi
 eg higg því að feldir þeir er heldri men báru
 hafi ætíð verið síðir.
 Ég á lít að feldurin hafi verið víðastur allra
 yfir hafna, einkanlega skraut feldir og ef maður
 hugsar sér feldin lagðan niður og breiddan út
 þá hefir hann að minni higgju mindað meir en hálfkringlu
 eður fram undir ehila krínglu, og var kríngt úr
 miðjunni firir hálsinum því feldurin var með
 reglulegri höfuðsmatt sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettis saga]] vottar og
 sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlar mindir]] sína, en sögurnar geta aldrei mér vítan lega
 um höfuðsmátt á <del>möllt</del> möttlum, og gamlar mindir
 sína að það hefir ekki verið vana legt, og mun það
 helst koma af því að möttullín hefir verið efnis
 minni en feldurin og mindaði hann að eins hálf
 krínglu eður minna, en þótt lög gildur varar feldur
 þirti ekki að vera meir en 4 álnir á vídd og 2
 á leingd eður svo mjór að han vantaði þriðjúng
 til þess að hann mindaði hálf krínglu, þá er
 auð séð að skrautfeldir vóru að öllu vandaðri
 og efniss meiri en var ar feldir, sem sama grein í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grágás]] vottar: “ nú eru feldir betri þat er virðíngar
 fé„ á gömlum mindum er feldurin jafnann mind-
 aður víðari <del>og flestar aðrar</del> og að öllu efnis meiri en
 flestar eður allar að rar yfir hafnir, eg sé því ekki
 neína á stæðu til að reíngja að skraut feldir
 hafi verið víðir og að öllu efnissmiklir, þótt lög
 bókín á keði að varar feldir megi ekki
 vera mjórri en <del>fjörar</del>4 alnir, því það var sú
 minsta vídd sem gat verið, enda votta sög
 urnar að varar feldirnir vóru mjög mis jafnir
 að gæðum sem von var því þeír vóru eins
 konar verslunar vara manna á meðal sem
====bls. 8====
 auð séð er af nafninu varar feldur líkt
 og vöru voðir sölu voðir varar skinn
 og fleíra.
 Það er auð seð af sögonu um að vararfeld
 irnir hafa verið að öllu leíti full gérðir handa
 mönnum til að bera sem aðra yfir höfn, en optast
 mun þeir <del>þ</del> hafa verið gérðir handa minni háttar
 mönnum líkt og þess konar vörur hjá oss
 nú á dögum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kormakssogu kap 16]] segir
 er <del>að</del> þeir Haldör og hólmgöngu Bersi höfðu
 drepið vala bónda, að þeir breiddu á hann var
 ar feld hans til að hilja hræ hans, af
 þessu er auð séð að men hafa vorið varar feldina
 og sannar það einnig [[Heimildir_Sigurðar_málara | Harðar saga kap 13]] þar
 segir Geirr hafði yfir sér varar feld, og
 að hirðmaður einn er Arnþórr hét vildi ræna hann
 feldinum, og að þeir börðust um feldin, það er
 fullkomin ástæða til að halda að <del>þessi</del> talsvert
 hafi verið variðí þennan varar feld, er
 hirð maður vildi á girnast han, og vinna það til
 að berjast um han við ókunnan mann.
 það er líka auð séð að varar feldirnir hafa <del>opt</del>
 verið tiltalsvert verð miklir og vandaðir því þeir
 vóru opt röggvaðir sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | gáragás]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljósvetningas:
 kap 13]] grágás segir að göggildur [sic] varar feldur átti að
 hafa 13 rögvar um þveran fell(d) han átti og að vera
 4 þumalálnir milli skautanna að naðan þar sem
 han var breiðastur en 2 þumal álnir frá hálsmáli
 niður í gégn, sá feldur átt að kasta 2 aura það eru
 hérumbil 4 lóð silfurs eður 2 spesíur danskar, en
 men verða að gæta þess að peninga verðið var á
 þeim dögum miklu hærra, en alt fyrir það hafa
 þessir feldir ekki gétað verið mjög dírir eptir
=====Meðfylgjandi blað=====
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | ísl fornbefa [sic] safn
 I. bls. 166 til 167 No23 alþíngis sam
 þykkt um fjárlag
 manna á meðal á
 Islandi frá 1100]]
 „hafnar vað mál
 ny ok ó notir.
 1hafnar feldir nyir
 þat er alt metfe„
 1 skrúð klæði ný <del>ok</del>
 skorin eða óskorin.
 sama bref bls. 164
 varar feldir for II
 aura sá er fjorgorra
 þum al álna er laugr
 er II. breiðr XIII. roggvar
 um þverann fell.
 nú eru felldér betri
 þat er virð ingurfé.
 hér eru bæði hafnar
 feldir og varar feldir
 métfé þegar baðir eru
 vandaðir og sest ekki
 hverjar hafa verið
 dírar maske hafnar
 feldir er menn gerðu
 handa sjálfum sér
 hafi verið dyrari en
 sölu feldir.
 hafnar voð [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eip. arbækr
 1 þátt bls 84]]
======[bakhlið]======
 1353 keypti
 Ormar biskup eignar
 hluti Spá konfelli
 firir 30 hundrað
 vöru og hafnar
 voða
 (hér eru að skildar
 hafnar voðir og
 vöru voðir.)
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | ár bækr 1 þátt bls. 84]].
 voðir til slit eða
 ígáng fata
 sjá hafnarklæði
 og skjald hafnar
 klæði

====bls. 9====
 penínga verði forn manna, og það vendir á
 að varar feldirnir hafi vana lega verið ættaðir
 handa minni háttar mönnum . en vandaðir
 röggfeldir hafa auð sjáannlega veirð dírir því
 þá baru jafn vel stór höfðingjar sem sög urnar
 votta, t.d. Guðmundur ríki enda voru þesskonar feldir á litnir
 metfé af því þeir voru að öllu vandaðri enn
 þeir vana legu varar feldir er men höfðu
 firir veslunar vöru, [∫] en nú er eptir að vita
 hvað röggfeldur merkir, öll þau dæmi sem
 eg hefi séði sögonum um það efni erumjög
 óljós, en eg hugga mig við það að röggvorrar
 við koma ekkert læginu á feldinum, og er
 þess vegna ekki eins á ríðandi að vita um þær,
 enda vóru margir feldir sem ekki höfðu
 röggvar þótt skraut feldir væru, en síðar
 skal eg samt segja úlitmitt[sic]um hvað eg held
 að röggfeldur merki.
 Hafnarfeldur higg eg hafi verið feldir þeir
 er menn höfð, eður báru dag lega til slits, men
 kalla en í dag skjaldhafna föt, klæði þau er
 men bera til hatiða brigðis, og sem eru vandaðri
 en þau er men bera daglega. firir austan hefir tíðkast
 framm undir vora daga að kalla í gángsklæði eður
 skjólföt hafnarklæði sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | samstæður eptir síra
 Þorstein <del>á</del> Jónsson a Dvergasteini]] votta
 sendi enn á svæði
 Sæta ey góðu næði
 skóbót þurfa og skæði
 og skjólsöm hafnarklæði
 eður sem sama skáld segir í annari vísu
 biðlar breita höfnum
 þó bónorð er fyrir stöfnum
 með kliptum kampi jöfnum
 og krúnum hnífí sköfnum.
 hafnar feldir higg eg að hafi verið óvandaðastir af öllum
 feldum, því þeir munu hafa verið gírðir eín úngistil slits, 1)
 _____________________________________________________
 1 hafnar vaðmál eður hafnar voðir munu hafa verið efni í óvönduð í gáng klæði
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu og á við innsetningar merki [∫] hér að ofan:]
 (nota)
 Finnur Magnússon segir í
 atlaijagrein i Grönl.hist.m. bl732
 „varar feldur lítur út að hafa
 verið á bregða (teppe) af góðu
 vaðmáli, er menn gátu haft
 bæði fyrir yfir hafnir og
 rúm á breyðu„ þettað er mjög
 ó ná kvæm lísing og að rörgu [sic]
 ekki alveg rætt því sögurnar
 sína að feldur in varað öllu
 leiti sniðin sem önnur yfirhöfn
 og einnin röggvaður, og sínir það,
 að það var eingan vegin einkenni
 varar feldarins, að hann væri
 á bregða úr tómu vaðmali,
 þótt sög urnar géti um að men
 breiddu ifir sig varar feldi
 er men köstuðu sér niður í
 set til svafns, í öllum klæðum
 enní dag leggja men oft ofan á
 sig stappa eður föt sem eru
 þikk, og líkjast þau þá ekk
 i á breiðum

====bls. 10====
 Það var eitt af eín kénnum feldarins að han var
 jafnan erma laus, og eg sé að minsta kosi einga
 á stæðu til að halda að han hafi verið með ermum
 fírst sögurnar géta hvergi um það, enda mundi ein-
 hverstaðar í sögonum finnast gétið um erm ar á
 feldinum eingu síður en á kápunni hefðu þar verið
 til, því feldurin var eins al mennur og kápan
 með erumum sést feldurin heldur aldrei mindaður á
 gömlum mindum, það er og líka þessu til stirkíngar
 að feldirnir vór tíðum gjörfir á þan hátt að þeir vóru
 svartir annars vegar en hvítir annars vegar, og gátu
 menfljótlega snúið út hverri hliðinni á þeim er men vildi. þannig
 var sá hín tvíloðni feldur er þormóður kolbrúnar skáld
 hafði er handrap þorgrím trölla [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fostbr, kap 9]].
 ekki gátu men með góðu móti fljótlega snúið feldin
 um hefði han verið með ermum, og það hefði
 þormóði aldrei komið til hugar er óvinir stóðu á allar
 hliðar. eg þekki aðeins eitt dæmi í sögonum hvar
 gétið er um að fledurín hafi verið með hand-
 vegum, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | ólafssógu Tryggvasonar fornm kap 173]]
 þar segir svo “Oggmundr (dittr) tók yfir sík feld,
 hálfskíptan ok hlöðum buin um hand vegi<del>im</del>nn
 var þat ágætr gripr„(1 þann feld gaf han síðan Gunn-
 ari helming, það sem hér er kallað handvegir á
 feldinum mun eiga að skiljast á þann hátt, að
 göt hafa verið á báðum hliðonum á feldinum,
 líkt og eru í dag er títt að hafa á erma lausum
 kápum í útlöndum, til þess að það sé hægra
 að taka til höndonum og að men géti haft <del>hol</del>
 handleggina lausa ef men vilja í kríngum þessi
 göt hefir ferlurin Gmundar verið hlað búin.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Droplaugar sona sögu hinni laungu kap 26]] segir að
 þeir Droplaugar synir <del>vóru</del> i “váru í varar feldum
 okhneptir at þeim undir höndum „ef þessisaga væri áreið-
 anleg og maður gæti á litið hana gamla þá væri þettað
 nokkur sönnun firir því að feldirnir hafi opt
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu:]
 1 samannber [[Heimildir_Sigurðar_málara | flateyjar bók
 kap 276 bl 335]]

====bls. 11====
 haft handvegi eður göt á hliðonum, því
 án þess var valla hægt að hafa feldin hneptan
 að sér undir höndonum, en þessi saga higg eg sé mjög
 óáreiðan því eg hefi tekið eptir því að henni ber
 yfir höfuð ekki saman við hinar sögurnar hvörki
 við víkjandi búníngum bíggíngum eður vopnum
 og er mér því grunsamt að hún sé mjög úng.
 þótt sögurnar géti um á fám stöðum að feldir hafi
 verið lil [sic] að búnir í skaut víður, eingu síður er möttlar-
 nir, enda sjást þeir hlaðbúnir víða á gömlum mindum
 og í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 1 þátt kap 27]] segir eitt handrit af sturl.
 að feldurin blái er þorgils oddson gaf Hafliða
 Márssyni í sáttagjöf, var „hlaðbúin„ en hin handritin
 sleppa því, en hvað sem þessu dæmi líður, þá álit
 eg senni legt að hinir fornu feldir hafi opt verið hlað
 búnir alt í kríng, first men hafa dæmi uppá að þeir
 vóru hlað búnir um handvegina,
 Sagan segir að feldurin Oggmundar dítts hafi verið
 hálfskíptur, en ekki hefi eg víðar í sögum séð það
 um feldi, og yfir höfuð kémur það skjaldan fyrir
 að klæði voru hálfskipt eður “hálflit„ og mun það
 hafa verið óvana lekt því það er hér tekið fram
 sem eitt hvað sérstakt, og Gunnar helmingur var
 uppnefndur fyrir það að honum þótti “gaman at hafa
 háflit[sic] klæði„ og mun það hafa þótt kátlegt, sem
 það líka var, oriði hálf skipt merkir auð sjáanlega
 klæði á hverjum sin helmíngurin var með hverjum lit
 hægra og vinstra megin frá hrígnum, sama [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssaga
 Tryggvasonar]] segir að feldurin Oggmundar var
 tví skiptr 1) þettað merkir að sá sami feldur hafði
 ímislega lita skipun hverju megin og að maður gat snúið út
 hverri hliðin á þeim feldi er men vildu, líkt og á tvíloðna
 feldinum þormóðar kolbrúnskálds sem fír er gétið um, og á
 veslinu tvískipta er víga skúta hafði er var svart og hvítt 2)
 ___________________________
 1) samanber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyjarbók bl 336]]
 og skálholts útg.
 
 <del>vem</del> 2) [[Heimildir_Sigurðar_málara | vem, og vigaskutu s. kap 26]]

====bls. 12====
 Það var ein kénni feldaríns, að menn báru
 hann ekki eins og möttulin, eða kápuna, menn
 festu han ekki vanalega saman framan á brjóstinu
 síst þegar men vildu hafa mikið við, heldur festu
 men hann samann á hægri öxlinni með stórri nál
 eður spennu, sem einungis var gjörð til hins sama,
 þessi nál hét dálkr eður feldurdálkr að menn
 hafi fest faldinn saman með þessum hætti vottar
 best [[Heimildir_Sigurðar_málara | saga Gísla Súrssonar]] þar segir um þorkél
 súrsson að han hafði “grán feld yfir sér ok
 gull dálk um öxl„ sama vottar og að nokkru-
 leiti [[Heimildir_Sigurðar_málara | Harladar saga hárfagra kap 42]] en
 Haukur há brók var sendur vestur til Englands með 30
 menn á fund Aðalsteins konúngs” hann skipaði mönnum
 sínum áðr þeir geingu í höllina at hverr þeirra
 skild hafa svarða vinstri hlið, ok pesta svá yir-
 höfnina at egi sjái sverðit„ (1) það lítur út þó það
 sé ekki tekið hér framm, að þeir hafi allir verið í feldum,
 og hafa þeir þá fest fest feldina saman á hægri
 öxlinni, en látið feldin lafa niður vínstra megin,
 til þess að sverð ið væri hulið. í [[Heimildir_Sigurðar_málara | fagurskinnu kap
 13]] segir að þeir höfðu sverð á vinstri hlið undir
 möttul skauti, ok snöruðu mottlonum á vinstri
 hönd sér, þettað er alt önnur frá sögn og miklu
 ó líklegri en sú áður nefnda, er fleiri bækur hafa, því
 þessi að ferð hefði vakið meir eptir tekt hjá mönnum Aðal
 steins, og á lít eg því að þettað þurfi ekki að raska minni
 fírri til gátu, en hvað sem þessu líður þá á lít eg víst
 að feldurin hafi vana lega verið festur saman á hægri
 öxlinni með þessum hætti, sem fjöldi af gömlum mind
 um votta á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu frá Bayeux]] og öðrum eldri útlend
 um mindum sést yfirhöfnin jafnan næld saman á
 hægri öxlinni, og eins sést á gömlum Íslendskum
 mindum, þegar men nú sjá á gömlum mindum þessa
 stóru erma lausu yfir höfn, nælda saman á öxlinni,
 og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gísla saga Súrssonar]] segir að þorkéll súrsson
 _____________________________________
 1) samanb. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafs.s. forum, kap 8]], og [[Heimildir_Sigurðar_málara | flateyjar bók kap 9]],

====bls. 13====
 hafði feld ok gull dálk um öxl, og men
 vita að feldardalkurin er ein mitt sama og
 nálin er feldurinn var nældur saman með 1)
 á öxlinni, og sögurnar géta hvergi um að aðrar
 yfir hafnir en feldurin væru með dálk á
 öxl, þá gét eg ekki séð að men géti ef ast
 um að þessi yfir höfn er men sjá svo opt
 mindaða saman festa á oxlinni sé feldurin
 einkan lega þegar mindonum og forn gripa söfnonum
 ber svo vel samann við sögurnar, það sést viðar i
 sögonum að það var eín kénn legt við feldin að
 han var optast nældur saman en skjaldnar bundin
 saman eins og tygla möttull, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kormakssögu kap 25]] segir
 “at maðr stal frá Kórmaki dálk til spots, er hann
 hafði lagt af sér feldin, ok er han skildi til taka
 var úr dálkrin„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | vígaglúmssögu kap 8]] segir Glúmur
 við Vigdísi frændkonu sína “ því veik ek híngat
 at dálkrin er ór feldi mínum, ok vil ek at þú
 saumir á nísting „ nistíngr merkír hér saum að kapt eður
 þráð ar likkja, [∫] af þessu má sjá að feldar dálkurín
 hefir tíðum verið saumaður á felin, en da sanna
 það líka sumir gamlir feldar dálkar er fundist
 hafa í jörðu, her á landi þess konar dálkar eru vana lega
 þrihirndir eður réttara sagt smára lagaðir, með
 nála hjörum á baka til, líkt og á brjóst nálum,
 sú nál liggur milli tveggja blaðanna, en á bakatil
 á þriðja blaðinu er fótur líkt og a krapp, með augu
 í gégnum, og þarí hef hefir nistíngurin verið saum
 aður til að festa dálkin við feldin annars vegar
 við höfuð smáttina, en nálinni hafa men nælt í
 feldin hinsvegar við höfuð smáttina, þesskonar
 feldar dálkar eru nokkrir til á forngripa safn
 inu í Kaupmanna hofn og þess konar feldardálk
 hefir Víga Glúmur haft. en þeir vana legustu
 feldar dálkar vóru með eíngum fæti og
 __________________________________________________
 1)sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Aunder for Norðisk oldyndigheð og historie 1850 bl 281]]
 þar er gétið um dálk er fanst við Largs á kvern var ritað með rúnum: malbriþa á
 dálk þanaeða þans...... dolk ... þettað er sú besta sönnun firir því að hinar firgreindu
 spennur eður nálar séu það sem fornmen kölluðu dálk eður feldar dálk,
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu:]
 (nóta)
 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Snorra eddu bl. 85]]
 er nísting ef til vill
 sama og men með nisti
 þar segir:
 skorða varí föt færð
 fjorð beins afar hrein,
 nýrri slörg naddfreyr
 nístíng af mjaðar Hrist
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlaugssögu starf sama
 kap 16]] finst at nista atgeir
 í klæði sem dragnál
 hér er að nísta (=næla)
 því eru sumar dálka
 tegundir kallaðar nísti
 af nálinni sem er á
 baka til á þeim einkum
 þeir kringljóttu og þrí
 blöðuðu.

====bls. 14====
 og urðu þeir því ekki saum aðir á feldin
 heldur nældu men þeim lasum í feldin
 líkt og brjóst nál, margir af þeim feldar dálk
 um er men hafa fundið í jörðu, eru mjög
 skraut legir. sumir úr silfri og <del>smet</del> smelt
 inni þá bláum rósum [∫] og lagðir með gullþráð
 um, sumir eru ur gulli allir stein settir, sumir lagðir með
 viravirki, eður útgrafnir meðals konar rósum og
 dreka mindum og með með fléttingum úr gulli og
 silfri, og á allan hátt skreittir. sumir eru kríngt
 óttir, sumir sporöskju lagaðir, sumir tigul mindaðir,
 sumir eru í orms eður dreka mind, með stórri
 bugðu í miðjunni sem var gérð til þess að
 fillíngarnar á feldinum gætu fallið uppí bugðu
 drekans er búið var að næla dálknum í feldín,
 sumir hafa líkíng af dreka höfði, sumir af þeim
 eru lagaðir líkt og krínglótt <del>hrug</del> hrinja með
 laungu þorni, en hríngurin er vana lega opin
 á ein um stað er líka varð að vera, því annars
 gátu menn ekki komíð feldar hornonum uppá
 þornið, því fírst urðu men að stínga þorninu
 gégnum feldar hornin, og síðan smegðu men
 þorninu uppum opið á hríngnum á samt með
 feldar hornonum, og færðu síðan þornið til hliðar
 að það gæti eí aptur fraið í gégnum opið á
 hringnum, þess konar feldar dálkur sest minaður í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | A. M. safninu, á mind af Karla magnúsi]], og
 á gamallri mind af Haraldi Guðina syni sem er á
 gömlu handríti sést líkur feldardálkur á baðum þessum
 mindum sjást feldar hornín toguð upp í gégnum
 hríngin eður dálkin. flestir þeir dálkar er-
 fundist hafa hafa veríð mjög vandaðir og vitna
 þeir ef tilvill mestaf öllu því er fundist hefir
 í jörðu um hag leik og ákaf legt skraut forn-
 manna. men hafa fundið mjög marga dálka í jörðu
 bæði í Danmörk og Svíþjóð, og eru þeír geimdir á
 forngripa söfnum, það hefir og viljað til að men
 hafa fundið þá á Íslandi.
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] úr samstettum málmi

====bls. 15====
 af þessu má sjá kvað mönnum hefir þótt
 á ríðandí að skreíta dálkana sem mest
 sem líka var von því þeir vóru eín hver
 helsta príði feldarins, en feldurin var í
 forn öld á litin sú tígug legasta yfir höfn.
 orðið dálkr hefir 2 merkingar first sama og
 tví eggjaður knífur er gerður var til að leggja
 með sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | jóms víkinga saga]] bendír á, í sumum
 handrítum sögunnar segir að jómsvíkíngurin
 hélt á týgilknífi 1) en í sum um handritum segir að
 han helt á dálk 2) þettað sannar og best danska
 orðið dolk er merkir sama og tví eggjaður knífur
 og er það án efa sama orðið þótt það sé orðið lítið
 eitt breitt, önnur merkíng<del>s</del> orðsins er feldar
 dálkr sama og feldar prjónn sem kémur af
 því, að það var ætið nál á baka til á feldar
 dálknum er men stúngu í gégnum feldin hjá
 höfuð smáttinni, og þar af kémur að feldurin er
 í hveðskap kallaður feldar stíngi sem Eyvindur
 Skálda spillir kvað, [[Heimildir_Sigurðar_málara | haraldar sögu grafelds kap]]
 Feingum feldarstínga
 fjarð ok galt við hjarða
 þann er ólhimins utan
 oss lengíngar sendu.
 Eyvindr hafði ort lofkvæði um alla Íslend
 ínga, enn þeir launuðu honum kvæðið á þann
 hátt, að þeir skutu saman sildri á Alþíngi,
 og varð það svo mikið fé að þeir gátu látið
 smíða úr því feldar dálk er vó 24 merkur,
 sildurs, þann dálk sendu þeir Eyvindi og
 firir þau dálk keipti han sér bú og sild
 því hallæri var, eingin má halda að þessi dálkr
 hafi verið gérður til þess að <del>að</del> Eyvindur skildi
 bera han, því hann var lángtum of stór til þess.
 ______________________________________________
 1) [[Heimildir_Sigurðar_málara | forum XI bindi bl 149]]
 samanb. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyarb. <del>bl</del>kap 160]]
 2) [[Heimildir_Sigurðar_málara | fronm. I bindi bl 180 kap 90]]

====bls. 16====
 þeir vildu smíða ein kvern eigu legan grip úr silfrinu
 til að senda Eyvindi, og völdu til þess feldar
 dálk af því það var eitt af því tíguglegasta
 og skrautlegasta af skarti fornmanna.
 nú þikist eg hafa komið með nokkur rök fyrir því
 að það hafi verið einkénni feldarins að han var
 optast festur saman á hegrí öxlinni, sem sögurnar
 votta og margar gamlar mindir, en þó votta gamlar
 mindir að menn hafa stöku sinnum snúið feldinum
 svo að dálkurin varð framan á miðju brjóstinu
 sem ein mind af Vilhjálmi bastarð votar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu
 frá Bageux]], einnig finst í sögonnum að feldurin
 hefir ekki ætíð verið festur saman einungís með
 dálknum, heldur höfðu men einníg týgil i feldinum
 auk dálksins til vonar og vara ef men kínnu
 að tína dálknum, þettað vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúnga 5
 þátt kap 28]] þar segir að Sighvatur Sturluson
 hafði týgla skínfeld á herðum, sama vottar og
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldíð frá Bageux]] á einum riddara Víljálms
 Rúðu jarls sést mindaður feldur, <del>sem er festur</del>
 sem er festur saman á hægri öxlinni með dálk
 en týglarnir blakta lausir firir vindinum því
 han ríður hart, á endanum á týglonum eru skafar,
 sama votta [[Heimildir_Sigurðar_málara | Frakkneskar mindir fra 12 öld.]]
 <del>þóð</del>þóað bæði sögur og minir syni að það <del>var</del>
 var vanalegt ein kénni feldarins að han var
 <del>jafnan</del> vanalega nældur saman með dálk, þá
 vil eg samt eingan vegin neita að möttlar og fleiri
 yfir hafnir hafi stundum verið festar samann
 með dálk eða spennum, einkan lega með þeim
 stóru og flötu spennum, en munurin var sá að
 möttullin var jafnan festur saman á miðju brjóst
 inu en ekki á öxlinni [∫] enda var möttullin<del>han</del> efnísminni
 en feldurin og höfuð smáttarlaus, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þætti
 Hemíngs Aslakssonar kap 8]] segir að haraldr “konúngr
 (sigurðarson) hafði möttul rauðan yfir sér á tuglum„
 „han snéri dálkúr Skikkjunni„ því han vildi hafa
 möttulín lausan, það er jafnan tekið fram í
 þellað er vafa samt hér er rugla saman skikkju og mollti<ref>[eftirfarandi athugasemd Sigurðar er skrifuð með blýanti neðst á síðunni.]</ref>

 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu:]
 [∫] að minsta kosti géta sögurnar
 hvergi um það, og af gömlum
 míndum géta men heldur
 ekki seð það.

====bls. 17====
 sögonum þegar möttullin var með týglum,
 og sannar það að möttullin hefir <del>opt</del> veriðtil festar
 saman með dálk eður spennu, en þá mun það <del>skjd</del>
 skjaldnar hafa verið, því dálkurin heitir feldardálkr
 af því að han heirir meir til feldinum en möttl
inum
 Eitt af því sem görir feldín frá brugðin
 möttlinum er það, að hann hefir ekki ætíð
 verið með skautum að neðan (hornum) þótt sögurnar
 géti um skaut á honum t.a.m. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettiss. kap 35]]
 heldur mun feldurin tíðum hafa verið kríngl-
 óttur neðann firir, sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Vígaglúms saga bendir
 á kap 6]] er Glúmur gékk firir Vígfús hersir
 móður föður sin, þar segir að „han sá mann mikin
 ok vegligan í öndvegi í Skaut feldi blam„
 það var vígfús hersir, hér er það tekið fram sem
 eitthvað sér staklegt að feldurin var með skaut
 um og sinir það að skaut eður horna lausir feldir
 hafa veirð til, eður almennari en hinir er skaut
 voru á, eður í þriðja lagi að skaut feldir hafa
 verið lítt þekktir er sagan var rituð, 1)
 Nú hefi eg talið alt sem eg hefi fundið í sögonum
 sem við kémur læginu á feldínum, þegar vér
 nú tökum þettað alt saman og að gætum að feld
 urín var ermalaus og mjög víður og lángur og opt
 krínglóttur neðan fyrir og einnin nældur saman
 á hægri öxlinni með dálknum, eður festur saman
 með stórum knapp sem líka var til, og einnin
 hlaðbuin alt í kring [∫] og með díríndis skinn fóðri
 þá sjáum vér að feldurin hefir veríð nesta
 fögur og glæsileg yfir höfn bæði að efni og að
 læginu til, forn men kunna líka að bera faldin
 kurteislega sem bæði sögurnar og gamlar mindir
 votta, þegar þeir báru feldin sem skart yfir höfn
 létu þeir jafnan annan jaðarin feldaríns hanga í
 _____________________________________________
 1)en þará móti mun það hafa verið eitt af aðal einkénnum möttulsins að hann
 hefir ætíð verið með skautum því það finst mjög víða í sögonum og er hvergi
 tekið fram sém neitt sérstaklegt.
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu:]
 [∫] og úr dýrindíss vefnaði

====bls. 18====
 í fellíngum niður af hægri öxlinni að aptan, enn
 þeím hluta feldarins er lá um brjóstið framan vert
 köstuðu þeir aptur af vinstri öxlinni svoað
 feldurín lá í boga fellíngum á brjóstinu, er
 gjörði þá mjög hrotlega og her mannlega, þeir
 vóru og með mörgum örðum hætti æfðir í að bera
 feldin fagurlega á vinstri handleggnum, og að
 sveipa honum umsig á allar lundir og höfðu þeir
 hann tíðum firir skjöld. það sem mér finst
 vera mjög athuga vert við þettað er það, að
 men sjá af öllu þessu að feldurin er að læginu
 til öldúngis eins og χhαĩνα<ref>[ath! skrift]</ref> eður ĩμáπον<ref>[ath! skrift]</ref> forn
 Grikkja, sú kápa var mest meiri háttar hjá forn
 Grikkjum, þeir létu sínar hétjur og goði
 bera hana, eins báru jafna guðir og hetjur
 Norðmanna feldin, af því þeir á lítu han
 tigug legastan, Grikkir báru þessa sína yfir
 höfn eins og Norðmen báru feldín grikkir
 nældu og sína yfir höfn saman með næl á
 öxlinni er hét πεϑονϒ<ref>[ath! skrift]</ref> og var hún nær því
 eins í læginu og feldrdálkur Norðmanna tíðum
 vóru feldar dálkar norðurlanda búa beínlínis
 frá Grikkjum sem forngripa söfnin sanna,
 opt festu Grikkir sína yfir höfn saman með
 stórum knapp, eins og norðmen og Íslendingar feldín,
 Hómer lætur feldin oddíseifs vera tvöfaldann
 þeir tví skiptu og tvíloðnu feldir er
 Norð men og íslendíngar báru vóru og tvöfaldir
 feldurín Oddiseifs var og þikkur og loðin það
 voru og <del>oþok</del> okkar þikkvu og loðnu röggfeldir
 feldar dálka hafa men fundið í jörðu hér á norður
 löndum frá eldgömlum tíma og ef til vill
 frá því mörg hundruð árum firir kristsfæðing
 og mun því vera óhætt að fullirða að feldur
 inn muni vera svo gamall hér á Norðurlöndum,
 og mun hann hafa sínn uppruna fr Gríkkjum
 heldur en frá Rómverjum.

====bls. 19====
 eg held því að það sé ekki of mikið sagt
 þó men segi að feldur in sé sú elsta og
 tig ug legasta yfir höfn er fornmen báru
 hér á norður löndum í fornöld, því
 han mun vera komín með þeim að austan
 úr Asíu, eins og faldurinn, sem mun vera
 eins gamall að sínu leiti eður eldri og komin
 til vor sama veg
 Feldurin hafði imsa liti, sögurnar géta
 ekki um nemað 3 liti á feldinum, sem eru
 blár rauður og grár sá rauði litur mun mikið
 hafa verið tið kaður á feldum á elstu tímum og mun
 hann hafa þótt skraut legastur og hermann legastur,
 þeir 3 konungar er beiddu Guð rúnar Gjúka dóttur
 höfðu rauða loða(=feldi) og Hornklofi<ref>[ath! skrift]</ref> telur
 til gildis hirðmönnum Haraldar hár fagra að
 þeir höfðu rauða feldi, og segir “feldum ráðr þeir
 rauðum | ok velfagr renduðum„ | i Landnámu
 eru 2 men kendir víð rauða feldi, líklega af því
 að þeir hafa borið rauða feldi, Asgeirrauðfeldur
 Hrjúlfsson ogtu<ref>[ath! skrift]</ref> rauð feldur son Gríms loðinskinna 1)
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Brandkrossa þætti]] er Geitir látin bera
 rauðan feld er han sat í öndvegi, og fleira
 er það sem bendír á að það hafi þótt tíg ug lekt.
 forn mönnum þókti og tíg ug lekt og öldur mannlekt
 að bera blá a feldi, þess vegna er Oðin látin bera
 bláan feld og Vigfús hersir og víga Glúmur höfðu
 bláan feld er þeir frændur höfðu haft svo miklar
 mætur á að honum matti ei lóga úr ættinni, því
 þeír trúðu því að ef þeir lóguðu hönum úr
 ættínni mundi þverra virðíng þeirra. sem líka
 varð er Glúmur hafði lóg að þeim ættar grip.
 slíkt dæmi finst hvergi mér vitanlega [∫] um
 nokkra aðra<del>ra</del> yfir höfn en feldin
 ___________________________________
 1)Gaungu hrólfssögu kap 1 er gétið um Hálfdán rauðfeld son
brennu Kóra

 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu og á við um innsetningarmerkið [∫] í textanum hér að ofan:]
 [∫] í sögonum

====bls. 20====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 1 þátt kap 27]] segir að Þorgils Oddasson
 gaf Hafliða Marssyni í sátta bót og til vínfengis
 við sig: feld bláa er honum hafði gefið Sigríðr
 dóttur Eyólfs snorrasonar sonar goða austan frá Höfða
 brekku. auðseð er að þessi feldur hefir verið
 ættar gripur, eins og sá er eg gat sein ast um, og
 líkast til að Snorri goði hafi <del>haf</del> í fírstu átt
 þennan feld, enda er auð séð að mönnum hefir
 þótt mikið varið í þennan feld er þorgils gaf
 han í sáttagjöf slíkum höfðingja sem Hafliði
 Mársson var. grair feldir tíðkuðust mjög
 á 10 og 11 öld, það þótti skraut legt að hafa
 gráa feldi, og mun það hafa komið af því að
 grá liturinn hefir þótt eiga vel við rauða
 og brúna kírtla er hofðíngjar báru opt, enda
 géta men valla valið <del>saman</del> betur saman liti,
 margir skraut men höfðu gráa feldi Harladr
 grá feldur, þorkéllssarsson, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 29]]
 segir að Geirmundur gnyrr hafði gráan feld yfir
 rauðum kyrtli, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sömu sögu kap 37]] segir að Rútur
 hafði gráanfeld, og kap 63 segir að Lambi þor
 bjarnarson hafði yfir sér feldkápu eður fellikápu
 grá, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jóns víkínga sögu kap ]] er gétið um gráann
 feld, er húskall Eyólfs valgérðarsonar keipti firir
 öxi, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 3 þátt kap 15]] segir að Brandur
 Runólfsson„ var í feldi grám„ ekki er mér vel
 ljóst hvað grá feldur merkír, en mér er samt nær
 að halda að það merkí opt feldí alveg úr
 grá skinnum og safala skinnum, eður fóðraðir
 með grá skinn um, því þeir eru taldar um leið
 og grá vara eður skinna vara, en auð séð er að ekki
 hafa allir gráir feldir <del>hafa</del> verið úr grá skinni t.a.m.
 sá er eg gat áðurum, er var eín úngiseinnar axar virði,
 heldur hafa þeir verið úr góðu klæði. eða vaðmáli

====bls. 21====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fagurskinnu]] er getið um fagur rendaða
 faldi, þettað er það einasta dæmi er eg þekki í
 sögon um, er gétur um að feldir hafi verið
 röndottir, og það er mjög á víst hvert þeir hafi
 nokkurn tíma verið röndóttir, eg þekki að mista
 kosti ekki nemað þettað eina dæmi uppá að skraut
 yfir hafnir hafi verið röndóttar [∫] á gömlum mindum
 hafi eg aldrei séð það á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu frá Bayeux]] er
 eínúngis eínu niður hlutur á kirlti röndóttur,
 það er því mín tilgáta að þettað sé af bakað
 eður rit vílla og egi að vera fagr röggvuðum
 firir fagur renduðum, eður að rönd merkí hér ein-
 göngu hlaðið eður giltu röndina sem opt hefir
 verið alt í kring á feldinum, eíns og á <del>feldínum</del>.
 m öttlínum
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu:]
 
 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu]]
 
 vantar feld þormoðar<ref>[Athugasemdin er skrifuð með blýanti og sést illa á mynd]</ref>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======

======Skýringar======
<references group="sk" />

======Tilvísanir======
<references />

======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Röggfeldr===
====bls. 1====
 röggfeldr
 eftír því sem eg hefi komist næst af sögonum
 er röggvar feldr; ekki ann að en feldr sem er lagðr
 (eða foðr aðr) ann ars vegar með breiðum leggíngum
 úr <del>breíðu</del>lonngu flossi eða fíra skinni, þess ar leg íngar náðu
 ufr um þveran feldín og hvar legíng skoraði aðra
 á þann hátt að neðrí brún efstu röggvarinnar eða leggíngar ínnar
 uríðí talsvert ofan á efri brún þeirrar er þar næst firir
 ¬neðan þann íg er röggvon um líst í bragða Móusar sögu
 og er þar auð séð að röggvar merkír þar ekki ann að en leggíngar
 sem skora hvurjar aðra á þenn an hátt. [∫]
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | hróka refs sogu kap 19]] segír svo „skikkjur eru þær a Íslandi er
 feldir heitta, ok er ímíst kallað á feldin um, röggvar eða
 lagðr: nú mun hann hafa svo til máls tekít, at hall lagðann,
 ok mun hann hafa lagt í gégnum han, er han kvaðst
 fagr röggva hann„<ref>[ath! óskýr skrift]</ref>. [∫∫] ekki er her alveg ljöst hvað röggvar merkir
 það er tví rætt í það gétr hér ver íð bæði leggíng ogfoðr úr
 loðnu skínniog það mun réttara, en þettað þar ekki að raska því sem áðr
 er sagt í því það má hvoru tveggja til sans vegar færa
 breíðar randír úr skinni eða flosi <del>gátu</del> er skör uðu kvejar [sic]
 aðra gátu vel heitið bæði leggíngar rögfar og lagðr
 en þær vóru úr loðnu díra skinni eða með longuflosí.
 og sögurnar votta að röggvar har hafa jafn an
 verið eíns lags loðnar leggíngar eða flet fór annars
 vegar á feldínum <del>þeim var svo</del> sem var með svo
 lunngum hárum eða þráðum að það hristister men hrærðu
 sig [∫] þegar það er nú sann að að röggvarnar vóru með
 þessum hætti gátu þær að vísu heítíð lagðr <del>eín kann</del>
 eín kan lega hafi þær stundum verið úr loðinna díra
 skinnum eða sauða sem ekki er ó lík legast að það hafi oft verið
 kallaðir röggfeldír í feldír sem vóru fóðraðir með ímís
 leg á lítum díra skín um og mũn sín leggingín eða röggín
 hafa veríð með hvurjum lit til dæmís önnur úr hvítru
 skinni en mun ur úr brúnu skínni og mun kvur
 skína legíngín hafa skar að aðra um þveran feldín og
 alt níðr í gégn, þettað hefði verið fagrt og fagrar urðu
 röggvar nar <del>naðu rogfranar</del> að hafa veríð stundum því
 þær eru tekn ar fram eínsog helta príðí á feldinum
 sem Björn hítdæla kappí kvað víð þorð kolbeínsson
 feld gáfuð mér
 fagr röggvaðan [∫] saman ber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Krókarefsogu]]
 alt þettað síníst mér meiga til sans veg ar færa og
 með þeím hætti higg eg að röggvarnar á skart feldum
 hafi verið og þær röggvar gátu vel hrísts er men hrærðu
 sig eða hlögu einkan lega það af röggvan er er lág laust og
 skoraði hina röggína, enn hafi feldur röggfarnar á
 skr aut feldum veríð úr <del>sk</del> svo lang þráð áttu flosi að það
 gat hrísts ermen hlöggu þá gat það valla verið talið með
 skarti á feldinum því þad <del>gl</del> gat valla veríð gafrt og
 því hígg eg að röggvarnar á skraut feldum hafi ekki
 veríð með þeím hætti heldr úr díra skínni loðum, það
 gátu vel heítið röggvar er skínnín lágu í laeingjum um
 þveran feldín sem sköruðu hvurjar utra
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á hægri spássíu í þeirri röð sem þær birtast og eiga við innsetningarmerki [∫] og [∫∫] í textanum hér að ofan:]
 4 <del>2</del>
 [∫] þar segi hekluna bragða
 máusar„ þessi hekla var svo
 um búkin alt níðr í fald, at hún
 var gjör á mínd sem úlpa eðr
 loð kápa, þá er önr rögg féll
 ofan ífir aðra„ þó að þessi saga
 sé ekki af þeim sönnu þá er þó þessi
 hluti hennar talsvert gamall, og
 sannar þess vegan eins mikið og jafn
 gamlar sögur þótt sannar séu,
 [∫∫] nóta
 margir munu segja að til lítils sé
 á til færa hróka refssögu því hún
 sé bæði úng og ó á reíðanleg, það er
 að sönnu satt en hún hlítur þó að
 vera frá 14 öld, því hún var á
 skin bók er kallaðist Vatns horns
 bók skrifuð um 1400 en brann 1728.
 og met eg hana þvímikíls. <del>q</del>
 
 [∫] að röggvar nar hafí veríð með
 þessum hætti vottar best [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljósvetnínga
 saga kap 17.]] er Einar þveræíngr
 sá að röggvarnar á feldi Guðumudar
 ríka „hrærðust er hann hló„
 
 [∫] og er þó rettnefni að kalla þær lagð
 einsog ullá kind er kölluð lagður q
 qallra helst þegar þettað kemur
 alveg heim við [[Heimildir_Sigurðar_málara | snorra eddu Höfn
 1852 II bls 18]] þar segir „þel er á
 hnefa hnefa bundnum, eða hlutr
 feldar, en þél er smíðutól „hér
 virðis þél að vera = skinn leingjor
 á feldinum eða rögvar úr sauð skínni
 sem tagið er klípt af, sem mũn hafa
 <del>saman ber krókarefssögu bls</del> veríð
 al titt að hafa á varar feld
 um, að þeir irðu hlírri, og
 og gétur það verl heitið <del>tog</del>
 þél ef það er stutt hært enn
 lagður ef það er lánghært
 smbr. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kirjalaxsögu sýnisbók
bls. 402]] þar segir um Gríffóninn
 að „hann hefir hala mjök láng
 an ok á neðann þrír stórir
 lagðar þettað bendir að rögvarnar hafi verið til
 tölu vert lánghærðar-

====bls. 2====
 nafníð gat vel haldíð sér þótt röggfarnar breittust
 nokkuð frá því upp runa lega, og með þessu móti heldeg
 að men géti feingíð sam an heíngí í þessa staði í sögonum
 sem eg hefi áðr gétið um.
 þær upp runa legu röggvar munu hafa ver ið þar
 er vóru með laungu flosi og þær umun [sic] mest hafa
 verið tíðk aðar á varar feldum og var feldum í
 staðin fírír skínfóðr í og „eínkan lega til skjóls heldr en
 tílskorti en á þraut feldum munu men valla hafa
 haft röggvar með þeím hætti„ [∫]
 sögurnar og lögín votta að <del>fel</del> verð varar feldanna fór
 mest eptír því hvað röggvarnar vóru m argar og
 vandaðar lög gíldr varar feldr þurti ekki að hafa
 fleiri röggvar enn 13 frá efst til neðst, en dir ari
 feldr atti auðsjá an lega að hafa eleiri rögfar og þar
 af leiddi að röggvarnar urdu mjórri; og þó gat
 flosið verið stíttra og smá gjörfara eða skinnin smá gjörfari ef þær vóru ur skinni og var því ekki
 furða að þess konar feldír írdu dír ari, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljós vettnínga-
 sögu kap 13]] segir er Akra<ref>[ath! skrift]</ref> sekggi keipti varníng að
 helggArnsteínssyní „ok vórm mæltir fyrir var ar feldir,
 okáskilit, hvörsu þýkk röggvaðír vera skildu„
 hér merkir líklega þíkt sama og þétt sem opt fínst
 í sögon um og af öllu þessu má sjá að rögg varnarhafa
 veríð eptir því mís dýrir, í sögunni af þorsteini Skélk
 segir að þorsteinn skelkr vafði að hofði sér þíkkan feldi
 er hann glettíst víð púkan og lítr út að það hafi verið rögg-
 feldr þétt röggvaðr og líka þíkkur grettir hafði rögg feld
 er han átti við glám og mun það hér vera tekíð fram
 <del>að han</del> af því að þess konar feldir hafa verið sterkari
 en aðrir feldir, og það var því meiri aflraun er þeir
 kíptu fildinum í sundr á milli sín, feldir vóru opt með
 aungum rögg vum bæði varar feldir og skart feldir
 sem sogurnar votta merkí legt er að það að aldrei hefi eg
 seð á neinum gömlum mindum af feldum neitt móta
 firir röggum eða neinu þess konar þeir eru jafnan sléttir
 og víðir sóað þeir fall í fellíngar, hefðu feld<del>irnir á sögu
 ol dín</del> ar röggvarnar verið stórir skúfar eða mjög loðið
 kogr utan á feldínum sem sumir halda þá er það næ[∫]ta [∫]s
 kinlegt að það sést aldrei mindað mervítanlega og men hafa þá
 fjölda af mindum af feldum bæði frá 11 og 12 öld og
 þaðan af eldri einmitt frá þeim tíma sem rögg feldirnir
 vóru tíðkaðir; þettað síníst mér benda á ann að hvort
 það að það hafi ekki borið míkið á röggvonum ellegar
 hítt að men hafi oftast snúið röggfánum inn á feldin
 um, men gátu eíns séð rögfarnar firir því, fornmen
 köstuðu <del>jamfnan</del> jafnan feldín um aftrr af
 vínstri öxlínni á þan hátt að fóðríð snéri
 oftut, skíkkjur og möttlar forn man a
 voru jafn an fóðraðar með dírum grá skinn
 um og sínir það að fóðríð a skikkjonum
 hefr veríð dírara en skíkkju efníð sjálft
 og eins gat verið að stunðum hefi verið á
 feldín um,
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á vinstri spássíu í þeirri röð sem þær birtast og eiga við innsetningarmerki [∫] í textanum:]
 [∫] að röggvar egi að skiljast hér um bít
 með þessu móti sannar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bragðamagusar
 saga]]„ er segir um hekluna Mágusar
 „hún var gjör á mínd sem ólpa
 eð er loð kápa, þá er önnur rögg
 fellr ofan yfír aðra „ hér segir bein-
 línis að ólpur og loðkápur hafi
 hafi verið með röggvum loðólpa
 og loð kápa eru alþektar ifír hafnir
 er kvern tveggu dragr nafn sítt af
 því að þær hafa verið með loðnu
 fóri annars vegar eður röggvum
 og hetu því loð kápur, óhugsandi
 er að loð kápa dragi loðkápu
 nafnið af fíllingum eður ferðum
 því það er eíngín loðna, þessi
 sogu rítari hefir því auðsjáanlega
 skilið röggvar sama sem loðið
 fóður
 sama vottar og [[Heimildir_Sigurðar_málara | þáttur af
 Ragnarssonum kap 1]] þar segir
 að Ragnar loðbrók var í
 Braggaðar kápu(=röggvar
 kápu) er han drap ormin,
 en í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ragnars sogu kap 2]] segir að
 Ragnar varí loðkápu þettað sannar
 ogað loð kápa og röggvar kápa
 sé hérum bil sama, og að sogu skríf
 uronum hafi þess vegna staðíð á sama
 hvert þeír létu han vera í loðkápu
 eður röggvar kápu því kvöru-
 tveggju var loðna, en það er þess
 vegna tekíð fram að han var í
 loðkápu, að áður en han for á stað
 lét han vella kápuna í bíki
 en er han sté á land velti han
 sér í sandi, en tjörugur röggvar
 var eður loðnan tók bestu mati
 sandínum en þettað átti að
 verja han firir eitri ormsin
 það er því auðseð að þessir sögu
 rítarar hafa á lítið röggvar
 sama og eins konar tíðun<ref>[ath! skrift/merkingu]</ref>

====bls. 3====
 nú hefi eg sagt mínar gét gátr um feldar röggvar
 hvurt eg hefi komíst nærri því sann <del>ar</del> er [∫] ó ljóst [∫] en ér
 því viltr er sá sem géta skal,
 aðrir sumir hafa haldið að röggvar merkti sama og fellingar eða
 hrukkur og sagt hefir mér verið að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | snorra eddu]] hand riti stæði „rögg er
 ferðá fati„ það hefi eg ekki en gétað fundið þar af mun koma að sumir halda að orðið rögg
 og latínska orðíð ruga=) hrukka séu skild, en hvert sem það er
 eða ekki þá gét eg ekki komið því sam an við neít af því áður
 greínda, án þess að oníta mörgu stoði í sögonum og það þíkir
 mér í sjór vert að svo komnu.
 Beni díkt gröndal á lítur röggvar = loðið díra skin sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | musteri mannorðsins]]
 Sveinbjörn Egilsson heldeg að hafi skilið það <del>sjá</del> eíns sjá forsvar hans
 um Sigurð Breíðfjörð, en í [[Heimildir_Sigurðar_málara | kvæða bók Eggerts Ólafssonar]] segir í
 nótu að rögg sé ferðá fati en hvert Eggert sjálfur hefir sett þá nótu er mér
 oljóst
 eg hefi séð feldi er suður landa búar bera en í dag, og eru þeir fóðrarðir með loðnum
 skinleíngjum, er skora hverjar aðra afrum þvert á feldinum eins og eg hefi <del>áður</del>
 haldíð að hinir fornu norrænu feldir hafi verið, og munu þeir það hafa sinn upprũna
 ef eg man rétt þá mun einn Róm Verskur rít höfundur lísa feldum hínna
 fornu Geírmana á sama hátt með mjög loðnu flæsfóðri, en hver það er hefi
 eg gleimt
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Vesl=Slagníngr===
====bls. 1====
 Sú önnur yfir höfn er tíðkaðist hjá hinum forna
 Íslendíngum og Norðmonnum var vesl, þegar
 sögurnar géta um það <del>yfir höfn</del>, var það jafnan
 meiri manna eður höfðíngja yfir höfn, og það
 er víst að forn men töldu veslið með einum
 af sínum helstu skraut yfir hofnum.
 þettað vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Vatnsdæla kap 31]] þar segir
 um skraut mennið og oflátan Berg „ þeir
 (hofsverjar) sáu eirn dag at 10 menn ríðu
 í eingjum ok ein kona þeir vóru allir í
 lít klæðum, Vesl hafði einn yfir sér
 ok slæðu af góðu klæði, þau sáu hvað
 þessi maðr gérði, han brá sverði ok sneið
 af neðan þat saurugt hafði orðit í reiðinni,
 ok var þat spannar lángt„ af þessu másjá
 hvaða ofláti Bergur hefir verið er han spilti svo
 gripum sínum, af [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu Tryggvasonar Forum
 10da bindi]] má sjá að veslið hefir verið skrautyfirhöfn
 sjá kap 4 þar segir að Eres seldi Reas Olaf
 „ok tók sá firir han dyrlekt klæði þat er
 vér köllum vesl eða slagníng á vora túngu„
 af þessu er ljóst að veslið hefir verið skart yfir höfn
 first það er hér kallað dyrlekt klæði.
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafs söguTryggvasonar Forum 1ta bindi kap 46]],
 segir að Reas gaf fyrir Olaf Tryggvason „vesl
 gott eðr Slagníng„ i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyjarbók kap 51]]segir„ hin
 príðé maðr keypti sveinana lítlu síðarr ok tók firir
 þá vesl gott ok slagníng.„ hér er vesl og slágníngur
 skilið að og mun það vera rít vílla, því bæði af þessu

====bls. 2====
 tvenna sem í undan er komið og af öðrum á stæðum,
 gét eg ekki betur seð en veslið hafí verið eins
 konar feldar tegund, eður að minsta kosti mjög
 líkt feldínum því í báðum þessum fir nefndu
 sögum er veslið kallað Slagníngr, sem mun koma
 af því að veslið hefir verið ermalaus yfir höfn
 er men hafa gétað slegið um síg eptir því er
 mönnum þótt best hafa í þann svipín.
 og mun því vera rétt að kalla veslið slagníng sem hinar
 2 fir greindu sögur géra sem munu vera edlri en [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyjar
 bók]], það er og því til stirkíngar að veslið
 hafi verið með þessum hætti sem segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu
 Vemundar og víga Skútu kap 26]] er Skúta
 satum Víga glúm hjá selínu, þar segir: „hann
 (Skúta) hafði vesl yfir sér tvískipt, svart ok
 hvítt„ rétt á eptir segir að skúta „snyr vesl-
 inu„ er honum hafði misheppnast að ná Glúm
 og men Glúms þustu að, þettað saman ber [[Heimildir_Sigurðar_málara | víga-
 Glúms sögu kap 16]] það er ljóst af báðum þess um
 dæmum, að vesl tvískipt svart og hvítt á að skiljast
 þannig að veslið hefir verið hvítt annars vegar
 en svart annars vegar, og að men hafa gétað snúið
 út hverri hlíðinni er men vildu, efmen þurtu
 fljótlega að breíta bún aði sínum, og vildu ekki
 láta kénna sig, sem Skúta gérði er han vílti sjón-
 ir manna Glúms. þessar yfir hafnir munu hafa verið
 til þess gérðar [∫] sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fóstbræðra saga bendir á kap 9]]
 þar segir um feldín „tví loðna„ er þormóður átti
 að hann var hvítur annars vegar, en svartur
 annars vegar, og er þormóður gekk til búðar
 þorgríms trölla áður en han vóg han snéri
 han „út <del>því</del> hinu svarta á feldínum„
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á vinstri spássíu og á við um innsteningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] að hafa þær til
 víga eður launvíga
====bls. 3====
 en er han hafði vegið þorgrím og þurti að
 forða sér „ þá lét han horfa út hít hvíta á
 á feldínum„ til þess han skildi síður þekkjast, [1]
 af öllu þessu er auðséð að vesl og feldr hefir
 verið mjög líkt bæði að því eliti að hvöru tveggja
 mun ætíð hafa verið erma laust og eins að því leiti
 að men gátu opt snuið út hverri hliðinni er men
 vildu <del>á</del> bæði á feldinum og veslinu, enn ekki
 munu samt öll vesl eður feldir hafa verið gjörðir með
 þessum hætti því það er tekið fram sem eitthvað sér
 staklekt.
 að veslíð hafi verið ermalaus yfir höfn sannar
 að nokkruleiti [[Heimildir_Sigurðar_málara | Saga Magnúsar berfætta
 kap 10]] þar er þannig líst búnaði Sigurðar ullstreings
 er han hélt töluna til elfar grímanna „hannvar
 í rauðum skarlats kyrtli, ok hafði vesl(1) blatt yfir (2)vetzl
 sér sigurðr stóð upp ok var reiðuglígr varpaði
 veslinu „<del>ok mælti</del> síðan helt han lánga tölu til elfar-
 grímanna, en er hann settist níðr stóð Sveinki
 bóndi upp með stór írðum og mælti til Sigurðar:
 „ putt putt, skömm hunda! Skítu refar í brunn
 karls, heyr á fíru ok endimi, ermlaus maðr
 ok af bak skyrtan! hvat boðar þú mér af löndum?„<ref>[Sigurður vitnar oft í þessa setningu í örðum skjölum til rökstuðnings máli sínu]</ref>
 þessi orð Sveinka munu sigta til þess að veslið hafi
 verið erma laust, er han segir erm laus maðrin, og hefir
 Sveink þótt það spjátrúngs lekt, einig hæðist hann
 að því að Sigurður varpaði veslinu, og segir að það sé
 af honum bak skírtan, það er að gætandi að það
 þótti ósvinna að vera yfir hafnar laus á mannfundum.
 sögurnar géta hvergi mér vítanlega um ermar eður
 hött á veslinu og ekki heldr á fedinum, enda eru og
 mikil líkindi til að hvogugar þessar ifir hafnir
 hafi haft hött eður ermar, er men slógu þeim um sig á
 allar lúndir, og létu ímsa vegu horfa út á þeim
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á hægri spássíu. Númeramerkt hér:]
 [1]í þættinum af Oggmundi
 ditt og Gunnari helming
 erog tekið ram að Oggmundur tók ifir sig
 feld hálfskiptan sem
 og var tvískiptur er
 han bjó sig til að drepa
 Hallvarð háls

====bls. 4====
 og köttuðu veslið slagning.
 sögurnar géta ekki um hvernig veslið var fest
 saman um halsin og er því bágt að víta með
 vissu hvert það hefir ver fest saman með dálk
 tuglum eður með nístum likt og kápan sem
 siðar mun sagt verða
 ekki géta men með hægu móti seð hvaða munur
 hefir verið á vesli og feld, hvoru tveggja var
 tiginna manna yfir höfn og skraut yfir höfn
 eg vil aðeins géta þess til að veslið hafi verið
 efnis minna en feldurin, <del>og ef til vill þinra</del>,
 og munu men ekkí hafa fest það saman á öxlinni
 eins og feldin, þettað var undir eins nokkur mísmunur.
 [[Kast]] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njálu kap 119]] segir um þórhalla Asgrímsson:
 „þeir Njálssynir hlógu at honum er han varí kasti
 mórendu, ok spurðu hveleingi hann ætlaði at
 hafa þat? han svaraði. kastað skal ek <del>hafa</del>
 því hafa þá er ek á at mæla eptir fóstra mínn.„
 kast mun hafa verið erumalaus yfirhöfn, kíktog [sic]
 slagníngur eður vesl, og mun það hafa dregið
 nafn sítt af því, að men hafa gétað kastað því
 um sig eptir vild, er það var ermalaust,
 að mínu áliti mun vesl slagníngur og kast vera
 sam slagt yfir hafnir og alt samann feldar tegundir.
 kastíð sem þórhalli var í mun helst hafa þótt óvírðug
 legt vegna þess að það var úr óvönduðu efni, en
 þá má vel vera að þettað kast hafi verið að því skapi ó vandað í sniðinu
 eður als ekki sniðið, sem dæmi fínnast til i sögonum. sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlungu 7 þátt
 kap 57]], þar segir að Sæmundur Ormsson „hafði kastað yfir sig söluvoð
 ok vóru saumaðir saman jaðrarnir, því at þoka var mirk ákafíga [sic], ok
 hraut ur af vætu „af þessu má sjá að forn men þott þeir veru skartsamir
 þá kærðu þeir sig samt ekki um að hafa skraut klæði nemað þegar það átti við,
 í orustum og íll viðrum hugsuðu þeir mestum að fá það sem hlífði þeim
 best í þann svipin, þannig höfðu þeir opt söðul þófa og hráar nautshuðír
 firir brynjur, og í íll viðrum sölu voðir ásaumaðar, og á saumaða floka fírir
 hettur sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu]]

====bls. 5====
 það er mjög ójóst af hverju orðið vesl eður vetzl
 er komið og mun verða bákt að segja um það með vissu,
 enda kím ur það ekki neitt við læginu á veslinu,
 men hafa gétið til að veslið dragi nafnið af því að
 það hafi vererið úr vesel eður hermelin díra skinni 1[sjá innskotsetningu hér að neðan]
 1 á Íslensku vizla [∫] það dir er hérum bil 10 þuml. lángt
 á sumrin er það rauð brúnt, en á vetrunar er það hvitt
 nema rófu broddurín sem er ætið svartur, þettað dir er
 bæði í Noregi og finn mörk <del>?</del>og danmörk skinnið af þessu diri er alþekkt og nafn frægt
 bæðí að fornu og níu, því nær þvi ein gaungu konúngar og
 stór hofðíngjar máttu bera skikkjur úr hermeilín díra skinni,
 eður fóðraðar með því, og íþróttir og af reks verk launuðu
 þeir optast með kápum, sem vóru fóðraðar með þess konar
 skinni því það þóttu þær firustu ifir hafnir, þettað
 díra skin heldeg sé það sem forn men kölluðu <del>grá skín</del>=<del>bjórskinn eður</del>[2]
 2 safala skinnin munu ekki vera sama og gráskin því
 sögurnar skilja það hvað frá öðru X Zobel dyríð eður a Ísl:
 safalin er nafn frægt dír vegna þess að á því er mjög
 fagurt gljaandi svart brúnt skin sem er af þeim dírustu skinnum
 sem til eru og kosta hér um bil 56 Rdl. ef þau eru góð,
 og heild kápa ur því meðfornu sniði hefði þá eptir okkar
 verði kostað ifir 4000 rdl., þettað dir er 18 þuml. lángt
 og er í Síberíu X [[Heimildir_Sigurðar_málara | Egilss kap 14 og 17]].
 3 mörðarnir (Moarene) er brúnn að lít með svartar eða dokkar fætur og
 rófu herumbil 20 þuml. áleingd skinnið af því er mjúkt
 og gláandi og talsvert dírt [∫], hús mörðurin er hvítur
 en skinnið af honum er ó dirara en af skofar merðin
 um mörðurinn er mjög víða í norður hálfunni og í
 danmörk öll þessi dir eru af sama flokk,
 Morðskín hígg eg að forn men hafi og haft undir
 sín um skort yfir höfnum og efeg man rétt þá er
 getið um þau í fornum íslenskum bókum, og af því
 þau eru hvít til munu þau geta talist með <del>grá skinn eður</del> kvitskinnum
 um [∫∫] forn manna, [∫∫]<del>eður grá vöru</del> =
 eður ljósri vóru

 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á hægri spássíu í þeirri röð sem þær birtast. Númeramerkt hér ef innan hornklofa:]
 1 eða af að verja
 = að velja
 [∫] (gömulnorskr
 hreysi köttur)
 isl hreysí visla
 eður <del>hrey</del>
 hreisi visía
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Rymbeglu
 bl 356 3 part
 kap 13]]
 [2]hvitskin eð a
 vöru ljósa
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Egílss. kap 1<del>6</del>7]] þsegir
 að þorólfr let bera á
 skip sitt „húðir og
 vöru ljósa. þar lét
 hann og fylgja grá-
 vöru mikla ok aðra
 skinna vöru „þá er
 hann hafðí haft
 af fjalli„ hér er vara
 ljós skilin frá grá skínn
 um. hvit skinn skilinn
 fá grá skinnum [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norg gaml
 bls 14 No 2.]]
 
 [∫] og hafa ríkismen það
 sinn til að fóðra með
 kápur sínar. það kostar
 nær því 50 dali

====bls. 6====
 <del>morskina</del> gauka og áísl. gaupa <del>eður gomul</del>(eður norsku)
 Lossin = <del>Mastela xhytiek</del><ref>[ath! skrift]</ref> tala forn rítum sem konungs
 gérsemí því Skinnið af honum mjúkt og gott til klæða
 fóðurs og kostar nú hér um bil 50 dali, lossín er grábrúnn
 á hríggunum en hvítur á hvið num, han er bæði í
 Norvegi og Sví þjóð
 
 Bjórin? eða Bifurín er lóðs og lagardýr er enn þiskalandi, Sviþjóð, og Noregí, ameríku,
 hefir aður verið i Danmörk er alt að hálfri annari alin á leingd
 og dökk brúnt að tít [sic] skinnið er haft til fóðra og kostar
 10-20 dali,
 
 1
 
 
 fisku otarnir<ref>[Þetta á líklega að vera þýsku otarnir.]</ref>. loðsog lagar dír
 er dökk brúnn að lít á bakið enn hvít grár á hvíðnum
 half önnur alin á leíngd skinnið er hafl [sic] til klæða og kostar
 8-10 dali hann er víða í Europu og víða í Danmörk
 (haf otirnir er við kyrrahafið skinnið er svart gljáandí og kostar
 slundum [sic] 100 dalí)

=====Meðfylgjandi blað=====
======bls. 1======
 hvit skinn = hermelin skinn <del>og kaninusin</del>
 hvít refa skin
 hvit mauðskinn
 hvít bjorn skinn?
 
 grá skinn: refaskinn sem eru brungrá aðlit
 loss skinn því lossin er grá brúnn á hriggjunum
 er hvítur á kviðnum, og er í Noregi og sví þjóð,
 <del>Morkinn eða Morðskinn skinnið er mjúkt
 og gotttil glæða og kostar nær því 50 dali</del>
 morðskinn talinn með dýindis skinur vorra
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III bl 119 No 47 220 No120]].
 timbur Morðskinnu kostaði 1384. 3 aura, morðskinn
 nefd bls 149 No2
 
 
 bjórksinn = bifur skínn fínst mér sannast af að
 bjór skinn erutalin með sel vöru og tann vöru.
 bjórskinn eru og talin með ottra skínnum og
 smá skinnum Norges gamle love III. bl 119 N 47
 frá 1316 Eydss. kap 13 bjórksín talið sem konúng
 dý gripir. og sama saga kap 14 X
 sama No gétið að eíns um gauka skínn = gaupas.
 X og frá skilið safala og askaskrokkr<ref>[ath! óskýr skrift]</ref>. bjóra kalla menn
 enní dag í daglegu tali lítil og þunn sauðskin, í Snorra
 eddu Rv. bls 42 segir að skorir Viðars var ur bjórum
 þeim er menn sníða úr skóm sinum fyrir tám eða hæl, því
 því skal þeim bjórum braut kasla etc
 grá skinn nefnd Norges gaml l. bls 14
 No2.
 
 
 mörk fyrir syrkotz foðr eða möttuls af
 góðum notka (nacka) skinnum. Norges.g.l.
 III. bls 14 No2. bls 221 No 120 nokka skinn
 
 [Eftirfarandi er á hægri spássíu:]
 nefnd [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaml b 14
 No2]] og skilin fá grá skinnum
 (eða að greind).
 <del>sem er dýrt foður skínn</del>

======bls. 2======
 dekur huða = Deyer
 [tákn] 10 skinn ([[Heimildir_Sigurðar_málara | útleggr
 s. Egilsson Norges gamle l.
 No 2 bls. 13]]
 
 oskrokka (skin)
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eiglu kap 14]] konungs
 gersemi
 
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | tíunda statuto Isleifs bisk
 fra 1096]]. [[Heimildir_Sigurðar_málara | fornbrefasafn No 22
 bls. 98]]
 melrakka skinn 6 og lamba
 gærur 6 það er hvor tveggja
 lög eyrir [tákn] 1 dalur
 samabr [[Heimildir_Sigurðar_málara | samþykt um fjárlag manna
 frá 1100 forn bréfa safn I. No23 bl. 164.]]
 en þar kosta kattbelgir af fress um
 gömlum halfan eyri eð 2 skinn
 fyrir eyri enn af saurungum [tákn]
 sumar gomlum 3 fyrir eyrí.
 
 [Á hægri spássíu stendur eftirfarandi lóðrétt:]
 Guðmundsson
 
 Mindina, sem jeg bað yður um, skuluðuð þjér ekki
 hyrða um að senda mjer, þó þjér yrðuð búnir
 með hana fyrri. jeg kjém aptur, að öllu óbreyttu,
 um 20 marts nastkomandi, og finn yfir þá
 með vinsemd og vyrðingu
 Rvk 30/1 62
 L H Schewing<ref>[Hér ritar Lárus Hallgrímsson Scheving (f. 25. maí 1825 d. 8. febrúar 1870) til Sigurðar. Lárus var prestur „Fekk Selvogsþing 20. apr. 1860, vígðist sama dag, fekk Fljótshlíðarþing 1. nóv. 1866, en fór þangað eigi, fekk Selvogsþing af nýju 8. apr. 1867 og hélt til æviloka.” Páll Eggert Ólason: Íslenzkar Æviskrár. Frá landnámstímum til ársloka 1940 III. bindi, Reykjavík 1950, bls. 389.</ref>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======

======Skýringar======
<references group="sk" />

======Tilvísanir======
<references />

======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Heklan===
====bls. 1====
 Heklan
 Um hekluna er talsvert óljóst, það fírsta
 sem men munu géta sagt um hana með vissu
 er það að hún mun ætíð hafa verið með hött,
 uppaf, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Ólafs Tryggvasonar kap 173]] segir
 um Gunnar helmíng „ þá gekk maðr ofan ur
 bænum, sá var í heklu, hún var gjör af
 skarlati ok saumat öll bröðum1„ réttá eptir
 segir um sömu heklu að að Oggmundr dyttur
 <del>lek</del>„lét koma steín í höttín (heklunnar) ok fley=
 gði útá ána (Nið) okk sökk hún til grunna„
 auðs eð er að þessi hekla hefir veríð með hött
 uppaf, og það á föstum við, sama vottar og
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdæla kap 67]] þar segir„ Þorgíls(Hölluson)
 átti blá-heklu, hún var breidd á búðar veggín.
 men heyrðu at heklan hvað þetta:
 hángir vót á vegg
 veit hatt – kílan bragð,2
 3þíngít optarr þurr,
 þeygi dyl4 ek at hún víti tvö.„
 hér er heklan kénd við hött, og bendir það á
 það sama, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu helgu kap 139]] segir að
 þeir Leifur og Karl hin Mærski „ sau man
 gánga hjá sér ok hafði refði í hendi, og
 hatt síðan á höfði ok heklu græna „samanb
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Forey. s kap 46]], ekki sést hér bein línis hvört
 þessi hottur sém hér er gétiðum hefir verið
 á fastur við þessa heklu, en þó er líklegt
 að svo hafi verið, því eingin á stæða er til
 að halda að men hefðu boríð lausa hött
 víð yfir höfn sem auð sjáanlega hefur jafnanhaft
 hött á fastan víð, sem hin frir greindu dæmi
 nokkurn vegin votta, þar að auk segir [[Heimildir_Sigurðar_málara | völsúnga
 kap 3]] „ nú er þess víð gétið, at þá er men
 
 [Eftirfarandi orðskýring er á hægri spássíu:]
 1 af brögðum Skálk:
 
 [Eftirfarandi orðskýringar eiga við ljóð hér að ofan:]
 2 brögð
 3 þiggi
 4 gét

====bls. 2====
 sátu við eldana um kveldít, at maðr einn gékk
 inní höllina, sá maðr er mönnum úkunnigr at syn
 sjá maðr hefír þess háttar búníng, at hann hefir
 heklu flekkótta yfir sér; sá maðr var ber fættr
 ok hafði knýtt lín brókum at beini; sá maðr
 hafði sverð í hendí, ok gengr at brau(d) stokkín
 um, ok (hafði) hatt síðan á höfði „það var óðin en frem ur segir
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Örvar oddssogu kap 19]] „Han (Örvar Oddur) sá þá,
 hvar maðr gékk, hann var í blá flekkóttrí heklu,
 upp háfa skó (á fótum) ok reyr sprota í hendi;
 hann hafði gullfjallaða glófa, meðalmaðr á vöxt,
 kurteislegrat sjá; hann lét síga hottin fyrír andítið [sic]„
 þessi maður nefndist rauð grani það var óðin, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | völsúngu
 kap 11]] segir svo „ þá kom maðr í bargagan með
 síðan hatt ok heklu blá; hann hafði eítt auga
 ok geir í hendi það var og óðin. [∫] <del>af</del> í eingum
 af þessum dæmum í sögonum sem hér eru talin sést
 það tekið fram, sem neítt sérstaklegt, að heklan
 var með hött, og þaug dæmí þekki eg ekki, eg
 víl þvi þar af álikta að heklan hafí ætið
 verið með hött uppaf, sem var áfastur víð hekluna
 Heklan mun aldreí hafa verið með ermum
 að minsta kosti hefi eg ekki séð neitt í sögonum sem
 bendir á það, og er því lítíl á stæða til að halda
 að það hafí veríð, heklan mun aldreí hafa
 verið opin að framan, og ekki heldur að aptan,
 er þárá mótí opin á báðum hlíðonum, að men gjætu tekið
 til höndonum ó híndraðir,
 fírst heklan [∫] sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bragða Máusar saga]] vottar
 þá hafa men orðíð að steypa henni yfir síg er
 men foru í hana, þettað vottar og sama saga,
 einnig segir að Öggmundr díttur fór í hekluna
 en sagan segir ekki að han hafi kastað henn eður
 lagt hana yfir síg, sem er vana legt orðatil tæki
 þegar talað er um feldi vesl möttla og kápur,
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á vinstri spássíu og eiga við innsetningarmerkin [∫] hér að ofan:]
 [∫] heklan Bragða mausar
 var og með hött upp af sem
 síðar mun sagt verða,
 
 [∫] varalveg heil að framan
 og aptan

====bls. 3====
 eður yfir hafnir sem vana lega vóru alveg heilar að
 fram ann, hvert heklan hefir verið fest saman
 með tígli eður dálk um halsín, sest ekki af sög onum
 Til þessað géra þettað betur skiljanlegt
 þá hefir heklan að mínu á líti verið hér um bíl
 eíns í læinu og persta hökull ef men hugsa sér
 að han væri með hött á föstum við háls málíð.
 heklan hefir líklega verið síðari á hlíðonum
 og náð fram fyrir olnbogan, eíns og lítt<ref>[títt]</ref> var að
 hafa alla hökla á firri öldum, heklan munog
 hafa veríð með hvössum hornum eður skautum
 bæði aptan og framan, sem títt var á fronum
 höklum, sú fírsta á stæða sem eg hefi firír
 því að halda að heklan hafi verið lík hökul
 er það, að orðín hökull og hekla eru auð sjáanlega
 mjög skild, og er því fullkomín á stæða til
 að á líkta að báðar þessar yfir hafnir hafi verið
 mjög líkar að læginu til, er þær höfðu lík ef ekki
 mjög skild nöfn, ekki mun vera mjög hægt að
 segja með vissu hvert orðið er eldra hökull
 eða hekla, men géta að eíns sagt að eptir
 almennum mál fræðis reglum ætti hekla
 að vera komíð af hökull hokull hökull
 hekla liktog monom mönnum honom hön
 um, en af því orðið hekla fínst í áreíðan
 legri, og líklega eldrí sögum, en orðíð hökull
 sem leík manna búníngur, þá er mjög valt að
 segja með víssu hvert orðið er eldra.
 orðíð hökull er alþektí í sögonum sem presta og
 biskupa búníngur er ver verðum samt um leið
 að géta þess að orðið hökull kémur firir í sögum sem
 leikmanna búníngur í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögunni af Hrolfi
 Guatrekssyni kap 25]] [∫] um staf kérlíngu eina
 á Englandi „ kérlíng satí palls horni, ok
 hafði yfir sér feld ok hökul illan„.
 [Eftirfarandi innskotsorð á hægri spássíu á við innsetningarmerki [∫] hér að ofan:]
 [∫] segir
====bls. 4====
 þó að sumt af [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu hrólfs Gautrekssonar]]
 sé tals vert úngt, þá mun samt eíað síður meíga
 telja margt í henni gamalt, og sprottið af gömlum
 sögum og gömlum siðum, sem hvorki vér eða
 aðrir getum sagtt hvaðan hefir sín uppruna
 ver vitum að þessi saga er að mörgu leiti til =
 búníngur, en hvað sem um það er, þá mundi
 sögu rítarín valla hafa látíð þess kerlíngu
 bera hökul, ef að ein ungís presta og biskupar
 hefðu boríð hökul á haus dogum, eð ur firir
 hans daga, það hefði þótt hneixlanlegt, eg higg
 því að þessi sögu rítari hafi þekt hökul sem leikm
 anna búníng, <del>sem</del> þettað stírkíst við það sem
 segir í einu gömlu kvæði um eínn ríkan bónda
 er hljóðar þanníg:
 Bjó ein bóndi upp með á
 í pauser og í platu 1
 átti óska dætur þrjár
 í hófin og í stússin2 reið
 hökulsmokkín
 vopna rokkin
 reiðan rei
 og ríttu ríttu rei rei rei
 
 [Eftirfarandi orðskýringar eiga við vísuna hér að ofan:]
 1 plátry
 2 drikkir
 
 ekki þekkjum vér aldur á þessu kvæði eða þess
 uppruna, en hvað sem því líður, þa er oss af öllu
 þessu grunsamt, að hökullín kunni að vera
 gam all vorr dun leikmanna búníngur eíns og
 heklan, er bæði karlar og konur hafí borið, og
 ef þettað veri rétt þá irði mjög eðli legt að orðið
 hekla sé komíð af hökull hokull hökull hekla [∫]
 sú önnur aðal á stæða er eg hefí firir því
 að halda að heklan hafí verið með því
 sníði sem eg hefí áður sagt er lísíngín á
 heklunni Bragða Mágusar, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bragða Máguss:
 kap 24]] þar segir; „ þá sá Eínarr, at þetta
 var gjört svo sem eín hekla, hún var
 
 [∫] likt og monom mönnum
 honom hönum
====bls. 5====
 svo síð, ok hvergi opín, nema taka mátti
 út hönd onum tveim megin, hottur var
 uppaf bæði mikill ok síðr fyrir„ <del>gríman
 hattarins var gjör á sjónu, hún var mjög elli
 lig,</del> rétt á eptir segir um sömu heklu „ síðan steypir
 han (Mágus) yfír sík þessum búníngi, en þat var
 honum hæl drep, svo ekki sá fætur hans„
 hér segír bínlínis að þessi hekla náði niðura hæla
 á Mágusi, og mun upp runa lega hafa veríð vana=
 legt að hafa þær svo síðar [∫], en þá higg eg að heklan
 hafí egí ætíð verið svo síðar, heldur hefi þær
 tíðum einúngís náð níður á miðjan legg, eíníg
 segir hér að Mágus steypti yfir síg heklunni,
 og sannar það það eg hefi áður sagt, að heklan
 var ei opín að framan eður aptan, hér segir
 einnig að þessi hekla var hvergi opin nema
 taka mátti út höndonum tveim megín, og
 skil eg það á þann hátt, að heklan hafí veríð
 eín ungís opin á hlíðonum alveg eíns og presta
 höklar, en af því þettað er orðað nokkuð óljóst
 í sögunni, þá hafa sumir á líktað þar af, að
 heklan hafi verið heil alt í kring að neðan,
 og alt í kríng jafn síð, en einungís með götum
 á hlið onum, er men gátu stúngíð handlegg=
 junum útum er men þurftu að taka til höndonum,
 eg verð <del>og</del> að segja fyrir mítt leíti að mér þikir
 alt stríða á móti því að halda að heklan hafi
 verið með þessum hætti, það hafði að minsta
 kosti veríð heimskulegar og í alla staði <del>ó</del>
 mjög ó hagan legur búníngur, firir forn men,
 er opt urðu skjótlega að taka til höndonum,
 men eru nú hér um bil vissir um að heklan hefir
 verið heil að framan og aptan sem bragðas [[Heimildir_Sigurðar_málara | Mágusar
 saga]] segir beínlínis, og sögurnar votta víða að men
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á hægri spássíu og fylgir innsetningarmerki [∫] í textanum hér að ofan:]
 [∫] og mun <del>heklan</del>hökull draga
 nafn sítt af ökla <del>líktog</del>
 líktog hökul eður ökul skór,
 skór er náðu uppað ökla, eður
 hökul brækur er tíðum kallast
 ökulbrækur brækur er náðu
 niður að ökla, eður hökul=
 bolir leista lausir bolir er
 náðu níður að ökla, en
 heklan mun hafa drgið nafn
 sítt af hökul verður þettað
 þá senni legt.
====bls. 6====
 báru heklur jafnan íst klæða, og það í herferðum
 eður er men bjuggust til víga Ljótur hín bleiki
 varí„ rauðum skarlats kírtli ok (hafði) heklu
 bláa yfir sér„ er han stóð á skípi sínu, og talaði
 við Þorstein svörfuð, [[Heimildir_Sigurðar_málara | svorfd, kap 5]] þorsteinn
 svarti <del>varí</del> hafði„ ysta heklu blá„ er han fór að Helga Harðbeinssyni [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxd. kap 65]],
 og Öggmundur díttur var í heklu er han drap
 Hallvarð háls, og víðar í sögonum er gétið um
 að men höfðu heklur ístar klæða er men bjuggust til
 víga, það er alkunnugt að fron men gírtu vana
 lega sverðíð utanum kirtilin, en létu yfir hafn=
 irnar hánga lausar þar utan yfir, á þessað girða
 þær að sér, helst ef þær vóru erma lausar
 ef men vidlu nú hugsa sír hekluna skósíðá og
 þar að auki heila alt í kring, og ein úngís með
 götum á hlíðonum firir handleggina, hvern
 ig hefðu þá fornmen átt að géta fljótlega
 gripið til sverðsíns er þeir voru girðir með innan
 undir heklunni, þeír hafðu orðið að fletta
 henni uppum sig, eður að bora handleggoum
 inní gatíð á hægri hlíðinni til þess að géta
 brugðið sverðinu, að forn men hafí buíð sig til
 víga með þessum hætti, er þeir urðu að grípa
 fljótlega til vopna sinna, er öldungís ó hugsandi.
 men géta að sönnu sagt að sverðíð hafi veríð gírt
 utan um hekluna, eins og men gírtu sverðíð utan að
 kápum, en sögurnar géta aldrei um það, og ekkert
 er sem ben dírá að men hafí gért það, þar að
 aukí segir að Bragða mágus brá töfra sprota sínum
 undan heklunni, og bendír það á að hon hafí
 hulíð bæðí handleggín og sprotan undir heklu=
 nni, eitt af því sem stríðir á móti því að

====bls. 7====
 heklan hafi verið heil alt í kríng að neðan, er
 það að þá irði heklan ekkert lík höklin um í
 læginu, og hafi lægið ekkert verið líkt, þá
 gátu síður nöfnin víríð skild, en eg hígg að báðar
 þessar yfir hafnir hafi verð líkar að læginu til
 og hafi einmitt þess vegna haft skild nöfn.
 þar að auki sínir [[Heimildir_Sigurðar_málara | Svarfdæla]] að heklan Ljóts
 híns bleíka hefir hverki vérið fótsið ne heil alt í
 kríng að neðan því Þorsteinn sá að Ljótur
 hafði rauðan skarlats kyrtil undir heklunni og vóru þá
 kírlar víkínga í þá daga skjaldan síðír sem
 sögurnar votta. en vil eg telja því til
 stírking, að heklan hafi verið með því lægi ereg
 fyr hefi sagt, að á [[Heimildir_Sigurðar_málara | mjög gömlum mindum]] hafi
 eg séð míndaða men í yfir höfnum, sem eru eíns
 í lægínu og eg hefi áður sagt að heklan muni
 hafa verið, með hér um bil sama lægi og hökull,
 opnar á hlíðonum og með hvössum skautum að
 aptan og framan, og hött uppaf með laungum strút
 eður skotti, þessí ifir höfn var nokkuð síð en ekki
 fót síð, það er auð vitað að men géta sagt að þettað
 sanní lítið, og að það sé eíngin. sönnun firir að
 þettað séu míndir af heklum, það erað vísu satt
 en það sannar að mínsta kosti að þess konar yfír =
 hafnir hafa verið til, og hvaða yfirhafnír
 ættu þettað að vera aðrar en heklan? það
 verða men að géta sagt áð<del>ð</del>ur en menn alveg
 hrínda þessara sönnum sem ógíldri, eg higg
 því að heklan hafí hér umbíl verið eins og hökull
 með hött uppaf. en fremur segir um hekluna Mágusar:
 „<del>[∫]</del>hattur var uppaf bæði míkill og síður fyrir„ (<del>og</del>) [∫] framan
 um andlítít á hettunni voru skíllíngar og olboga=
 skéljar, en á strútnum var hlaðíð humar klóm,
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við innsteningarmerki [∫]
 hér að ofan:]
 [∫]en um hettuna var
 gjör rögg af kófúngum,
 en önnur af kráku skéljum
====bls. 8====
 ok skrapaði þat einna mest, er han veík sér nokkur„
 þettað ástam því sem áður er gétiðum sannar beinlínis
 að heklan hefir jafnan verið með hött upp af á föstum
 við, heklu hötturin hefir og jafnan verið með strút upp=
 af eins og hér er gétiðum , og títt varað hafa á kápu og
 kufl höttum, eður lausa höttum. einníg segir um þá sömu
 heklu „ grímar hattarins var gjör á sjóna. hún var
 mjög elli lig, með löngu ok síðu skeggí; þat var hvítt
 af hærum sem dúfa þessi ásjóna var sköllott, ok
 <del>ok</del> hafði hrukkur margar á enni„ það lítur út í
 fljótu bragði að þessi gríma hafi verið á fost víð heklu
 höttín, en þá mun það ætíð hafa verið laust hvað frá
 öðru, og hvergi hefi eg séði sögonum að, grímur
 hafí veríð fastar víð hetti, þegar þess er gétið í sögonum
 að men höfðu undír eíns bæði hött og grímu, þá líur
 jafnan út að það hafi verið laust hvað frá öðru
 og hefði það verið sam fast, þurtí ekki að aðskilja
 það, því þá var það ein ungís gríma, og var óþarfi
 að nefna höttín,
 en fram ur segir um þá sömu heklu „þessi hekla var
 svá um búkin alt niður í fald, at hún var <del>g</del> gjör
 á mind sem úlpa eður loðkápa, þá er önnr rögg féll<del>r</del>
 ofan yfir aðra, en þessar röggvar vóru af skéljum,
 önnur hver rögg var af kaskéljum, en önnur hver
 af hörku skeljum, svá þíkkt sett, at hver lók aðra„
 auð séð er að það er hér lekíð fram sem eítt hvað sérstak=
 legt við þessa heklu að hún var með röggvum, og
 bendir það á að heklur hafi ekki vana lega
 verið með röggvum, mart af frá söguínni um
 þessa heklu er mjög sérstaklegt, en vér verðum
 að tjalda því sem til er.

====bls. 9====
 auk sníðsíns var heklan að mörgu leítí
 frá brugðin flestum örðum yfir höfnum er
 fronmen báru , first má telja það að heklan
 var opt skreitt með annar legu móti t.d.
 öll út saum uð sem segir um hekluna Gunn=
 ars helmíngs, at hún var gjör af skarlati
 ok saumuð öll brögðum, 1) einnig mætti skilja
 á þan hátt vísuna um hekluna þorgils höllu=
 sonar að sú hekla hafíeinnig veríð saumuð með
 brögðum, og gétur verið orða leikur í vísunni
 þar næst var það eín kenni legt við <del>al</del>
 hekluna framifir flestar eður allar aðrar yfir=
 hafnir að hún var opt flekkótt, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Landnámu
 kap 14]] austfyrð: segir að Stein uðr en gamli gaf
 Ingolfi Arnarsini „ heklu flekkótta„ fyrír
 ítri hluta Rosmukvalsness, samanber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettlu
 kap 12]], í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Örvar oddssögu kap 19]] segir að
 óðin var í blá flekkóttri heklu, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Völsúngu
 kap 3]] segir að óðin hafði heklu flekkótta,
 einnig mun meiga segja, að þær heklur er vóru
 saum aðar brögðum, hafí verið flekkóttar
 ef til vill, eg hefi hvergi séðí sögonum að
 aðrar yfir hafnir en heklur, eða heklu
 tegundír hafi verið flekkóttar, og munu
 men því géta með sanní sagt að það
 hafí verið ein kénni legt við hekluna.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Harðarsögu kap 15]] segir að Oðín var
 í blárendrí heklu, og mun það hafa verið
 ein kénni legt víð hekluna að hún hefir
 opt verið blá rend, og með ímsum sterkum
 og marg breíttum lítum. að äðrar yfir hafnír
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við númer 1) hér að ofan í textanum:]
 1) brögð hígg eg sé =hagleiks
 minda út saum ur sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Froum V bl 34. 5. þátt af
 Rauðólfi kap 6]] þar er tálað
 umMegin görð á róðu(= krossm
 arki) þar segir „ sú gjörð var öll
 fáguð með brögðum ok undar
 lígum hagleik, at því er þér þótti,
 =sum rístin eptír fornum sögum,
 þér índist þar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | saga Sigurðar
 Fafnis bana ok Harladar hildi
 tannar, ok er nokkut af verkum
 Haralds hárfagra,
 samanbr. [[Heimildir_Sigurðar_málara | flateyar bók II.
 bls 299]].

====bls. 10====
 en <del>helk</del> heklur hafi verið rönd óttar
 hefi eg skjaldan séð í sög onum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlu:
 7 þátt kap 57]] er gétið um„ yfir hófn stríp-
 renda„ er Guðmundur Ormsson var í, en
 hvert það var hekla eður <del>eður</del> önnur yfir=
 höfn gétur sagann ekki um,
 Heklur höfðũ og ímsa aðra sterka liti, þær
 þær voru bláar, grænar, og hvítar, heklan
 er Þorgils Höllu son varí var blá, hekla
 sú er þorsteínn svarti var í var blá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxd.
 kap 63.]] heklan sú er Ljótur hin bleiki var í
 var og blá, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Þorsteíns sögu víkings sonar
 kap 11]] segir að báðir þeir Gautan og Ogautar <ref>[ath! skrift]</ref>
 vóru báðir í blám heklum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Völs úngu
 kap 11]] segir að Ódin var í blárri heklu,
 Hekla sú er forinjan hefir er gétið er um í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fær eyínga sögu]] var græn, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þættín um af
 Norna gésti kap 6]] segir að Oðin var í
 heklu grænni er han bjargaði skipum
 Völsúnga úr sjáfar háska, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sögu þorsteíns
 víkíngssonar kap 22]] segir að Brennír
 Vífilsson föður bróðir þorsteins „var í grænni
 heklu„ hekla sú er Helgi sels eysta var
 í var kvít [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fostbr kap 14]]. [∫] hvert heklan
 sú er Öggmundur díttur hafði hefir veríð
 gjör af rauðu skarlatí víta men ogjörla því
 skarlat hafði ímsa líti, af öllu þessu má
 sjá að heklurnar hafa haft mjög marg=
 brottna líti og það fram yfir felstar eður
 allar aðrar yfirhafnir,
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á vinstri spássíu og á við innsteningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Drop laugar sona sögu
 hinni laungu kap 22]] segír
 að Gunnar þiðrandabani
 varí grárri heklu
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Króka refssögu]] er tekíð
 fram að refur varí vondrí
 heklu,

====bls. 11====
 af þessari merki legu yfir höfn, dregur
 fjallíð Hekla nafn sítt, líklega af því
 að hún er á sumrín hvít flekkótt, og með
 snjó hött upp af
 Hekluna báru jafnan heldri men, og guðírnir
 eru látnír bera hana, og er því ó hætt að telja
 hana með Skart yfir höfnum höfðíngja,
 heklann mun vera æfa gömul yfir höfn, því
 það er auð séð að hún stendur í ein hverju
 nánu sam bandí víð hin a fornu trú á Oðin
 og Æsi, viðast í sögonum þarsem list er búníngi
 Oðins; er han látin vera í heklu, þá er hann
 bírtist mönnum firir stór tiðíndum, eður er han
 ræntí men sígri, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | völsúngu]], en af því Óðin bar
 opt heklu og heklan var jafnan með hött upp af
 þá munu nöfn Odíns standa í <del>nal</del> nánu sambandí
 víð hekluna, hann er kallaður síð höttur grímnir
 og grímur. men höfðu heklur er men bjuggust til víga
 því það hefir veríð hægt að fela vopn undir henní,
 eíns báru men heklur er men vildu dyljast, fyrir
 mönnum, því hötturin gérði þá ókénni lega, eður
 víð laun víg, vofur eru jafn vel látnar bera heklur,
 og galdra men eru látnir bera heklur sem þeir
 Gautan og Ogautan í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Þorssteíns sögu víkíngs
 sonar]], [∫] það kveður svo ramt að með þessa forneskju
 og töfra krafts trú á heklonum, að þær eru látnar
 hveða vísur, og segja fírír stórtíðíndí, þær
 standa yfir höfuð í sam bandí við það sem á
 að vera hulíð, <del>af</del> og finnast jafnan í sambandi
 víð svik og pretti, af öllu þessu er auð séð
 að heklan stendur í eín hverju sambandí
 víð hína fornu heíðnu trú, <del>en hvert það optar</del>
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] það ræður að líkindum að
 það hafi aukíð töfra trú manna
 á heklunum þegar hún var öll út
 saum uð brögðum eður mindum
 sem heklan Øggmundar, og ef
 til vill með rúnum og galdra
 stöfum.

====bls. 12====
 Stendur í nokkru sam bandi við það að
 hökullín er orðin eín kénnis bún íngur presta
 um það þori eg ekki neitt að segja, en fróðlegt
 væri að grenslast eptir hvernig hökullín er
 orðin presta eín kénni uppruna lega, eínkanlega
 ef það sannast að han hafí verið almennur
 bæði á körlum og konum í heíðni, eður seinna
 sem sögurnar benda á.<ref>[Hér hefur Sigurður tekið ofangreindan kafla og afmarkað hann, hvort sem að hann hefur ákveðið að taka hann út eða notað hann í annan texta.]</ref>
 og gétur það vel hafa atvikast þannig að
 þeir fornu heiðingjar hafi þekt hökulinn sem presta
 búning hjá þeim krístnu, og hafi þeir því haft
 törfa trú á hönum af því hann var helsti búníngur
 kristinna klerka sem voru þeirra vestu mótstöðu
 menn í trúar efnum, á sama hátt festu menn galdra
 trú á <del>öllu</del>mörgu því sem var heiðíng legt eptir að
 kristni var orðinn rót gróínn á Norðurlöndum
 hökullinn eða humerale var uppruna lega stór yfir höfn er
 heldri menn Róm verskir báru, hann huldi
 allann líkam ann alt í kríng og ofan að jörð
 og var hann ímist festur með spenn um á báðum
 hliðum upp á axlirnar til hægðar þeim er bar,
 ellegar að sá sem bar hann varð að <del>mátt</del> lipta honum
 upp til beggja hliða og bera hann í olboga –
 botonm, seinna varð hann gérður opinn
 á báðum hliðum til hægðarauka.
 Assyrin menn höfðu og yfir höfn eins lagaða og
 hökul, <del>opopinn á</del> erma lausa og opna á hliðonum
 með eins konar herða blöðku, eða hettu á fastri við
 sem lafir ofan á herðarnar, þessi yfir höfn sést
 á þeirra [[Heimildir_Sigurðar_málara | stein mindum]]. ekki er ó liklegt að
 Gyðingar hafi þaðann haft hökla þá sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | biblían
 gétur um dómara bók kap 17, 5v. og kap 18 og viðar]]
 ef það annars er rett útlagt svo það verði hér
 tekið til greina
 
 [Á vinstri spássíu stendur eftirfarandi:]
 <del>gyðíngar og persar
 höfðu hökla</del>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Skauthetta===
====bls. 1====
::Skauthetta
 auk heklunnar vóru til tvær yfir hafnir
 sem að mínu áliti, er rétt að telja sem heklu
 tengundír, önnur af þessum yfir höfnum er
 Skauthettan, henni er svo ná kvæmlega
 líst í sögonum, að men géta valla verið í
 efa um hvernig hún hefir verið,
 Sumar hettur er fornmen báru vóru svo
 síðar og stórar að men géta með réttu, talið
 þær með yfir höfnum, þett vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sagan af
 Finboga ramma kap 4]] þar segir að Finbogi
 varí sölu voða brókum ok hettu er han girði
 níðr í brækurnar, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kjalnesínga sögu kap 7]]
 segir að„ Kollfíðr [sic] var svá búín at hann
 var í kollhettu ok hafði knept blöðín milli
 fóta sér han hafði ökulbrækur„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögunni
 af Gésti Bárðarsyni kap 7]] [∫] segir að Oðín “hafði
 flekkótta skaut hettur[ok]<ref>[Hornklofi er í frumskjalinu]</ref>2) knepta níðr[i]<ref>[Hornklofi er í frumskjalinu]</ref>1) mílli <del>fóta</del>
 fóta sér„ eingin gétur efast um hvernig þessi
 hetta hefir verið, hún hefir veríð eíns konar
 stutt hekla opín á báðum hlíðonum og með
 hött uppaf sem nafnið sannar, hún hefir og verið
 með laungum skautum eður hornum <del>bæði</del>
 að neðan, bæði bak og fyrir, þessum skautum
 kneptu men tíðum saman á milli fótanna. af
 <del>þ |</del> þessum skautum hefir hettan dregið nafn
 sítt Skauthetta, hínar tvær fír nefndu hettur
 sem gétið er um í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Finbogasögu]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kjalnesíngasögu]]
 hafa efalaust einnig verið ksaut hettur, first þær
 vóru svosíðar, Finbogi girði sína hettu ofaní
 brækurnar og Kollfíðr kneptí saman blöðín
 á sinni hettu milli fóta sér eins og Oðin gerði á sinni skauthettu
 
 [Eftirfarandi viðbætur eru á hægri spássíu ýmist númeraðar eða eiga við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫] hóla útg.
 1)kaupm. útg 1860
 2)öll bestu handrít sögunnar hafa
 skaut hetti og mun það vera
 réttara en skaut <del>heela</del> hekla,
 því allar heklur munu hafa haft
 skaut, enn ekki allar hettur, og
 varð því að taka það fram,
 þarað auki veít eg ekki hvert
 nokkuð handrit hefír skauthekla
 í Kaupm.h. útg. stendur það sem
 gétgáta

====bls. 2====
 helsti mun urin sem hefir verð á þessum
 þrem ur hettum er það, að hetta sú er óðín
 hefði hefir líkast til veríð með stút first
 það er ekki tekið fram að það var kollhetta
 en hetturnar þeírra Finboga og <del>koll</del> Kollfiðs
 hafa báðar líkast itl verið kollóttar um
 hvírfilín, <del>þvi</del> sem nafnið koll hetta sannar,
 hettur með strút þóttu lángt um veglegrien
 kollhettur, og þess vegna er það beínlínis
 tekíð fram í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu]] að tvær foríngjur sem
 þar er líst höfðu kott hettur, því það þótti háðug
 legt, og þess vegna er það tekið fram að Kollfiður
 hafði kollhettu, að það þótti honum sam boðið
 sem fíbli, skatu hettan var einkanlega að
 því leiti frá brugðín heklunni að hún var
 stíttri, og krept saman milli fótanna, en að
 öðru leiti mun hún hafa veríð lík, Oðín
 er látin bera skaut hettu líklega af því
 að hún hefir hérum bíl verið eins og heklan,
 enda hefir og skauthettan það sam eiín legt
 við hekluna að hún er flekkótt, en einga
 aðra yfir höfn þekki eg sem hefir þettað sam
 egínlegt víð hekluna eg á lít því að bæði
 lægið og líturín á skaut hettunni; og eíns það
 að Oðin er látin bera hana, sé meðal annars
 sönnu firir því að heklan hafí verið með
 þeím hætti er eg hefí fír sagt,
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kjafal===
====bls. 1====
::Kjafal
 Sú þriðja heklu tegundin er kjafal 1
 það var <del>Írskur</del> Skottsskur búningur, en kémr samt firir í
 norræn um sögum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sögu þorfíns Karlsefníss
 kap 7]] er gétið um tvö <del>Írsk</del> [∫] þræla hjú er [∫]skottsk
 þorfinnur hafði á skipi sínu þau hetu Haki
 og Hækja, Olafur konungur Triggvason hafðí
 géfið honum þau til <del>figldl</del> figldar. þeirra
 búníng er þannig líst „ þau höfðu þat klæði
 er þau kölluðu kjafal,1) þat var svá gért at
 hottr 2) var á upp, ok opíð á hliðonum, og
 eingar ermar á,3) knept saman milli fótanna,
 með knappi ok nezlu, en ber voru þau
 annar staðar„ þessi lísing er svo nákvæm að
 það er óþarfi að auka þar nokru við, men géta
 seð hér um bil með vissu, að sú yfir höfn er
 <del>Írar</del>Skotar kölluðu kjafal, hefir að læginu til veríð
 hérum bil eins og sú yfir höfn er Íslendíngar
 kölluðu Skauthettu, eg vil benda mönnum
 á, hvaða lísíngin á þessari yfir höfn er mjög lík
 lísíngunni á heklunni Bragða Mágusar, og
 bendir það meðal annars á, að heklan hafí verið
 mjög lík þessari yfir höfn, en talsvert leíngri
 sagann segir að þau kölluðu þettað klæði kjafal, en áður
 er sagt að þau væru skottsk, það bendir á að nafnið sé Skottskt
 eður Celtnest, Finnur Magnusson heldur það sé Angelsaxiska
 og hefir bentmönnum á lík orð i því máli, en sem þó hæfa
 alt aðra merkingu, og sanna þess vegna mjög lítið.4)
 ____________________________________________
 1 kjapal, bíafal, 2 höttr 3 reimar,
 4) Grönl. kist. mind.<ref>[ath! skrift]</ref>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kápan===
====bls. 1====
::Kápan
 Sú þriðja aðal yfir höfn er hinir fornu Íslendíngar
 báru var kápan, sú yfir höfn hafði 2 kosti
 fram ifir aðrar yfir hafnir, sem vóru í því folgnir
 að hún var skraut fat á höfðíngjum og einnig
 eitt hvert hið besta skjólfat í íllviðrum, því
 hún var optast bæði með hött(= hettur) og
 einnig með erm um, og með því var kápan
 einkénni líg frá öllum öðrum skartyfir höfnum,
 því sögurnar géta aldrei um hött eður ermar á
 feld möttli euður vesli, en þar á móti hafði heklan
 hött en eíngar ermar.
 Sögurnar votta að kápan hafði ímíst 1 eður2
 ermar í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Banda manna sögu 16 bl.]] segir um
 Úfeig karl Skíðarson er han var á alþíngi:
 „han var í svartrí erma kápu, ok var hon
 komin at sliti; eín var erm á kápunni,
 ok horfði sú á bak aptur, han hafði í
 hendi staf og broðdí; hafði síðahettuna
 ok rak undan skygnur„ það er hér tekið fram
 að þessi kápa var komin að sliti, og þess vegna
 mundu sumir á likta af því, að önnur ermin
 hefði firír elli sakir verið slítin af kápunni,
 en sögurnar sanna að þettað var ekki af því
 að kápan væri slítin, heldur var það gért
 með vilja, að láta hana vera með 1 erm,
 þettað fínst víðar í sögonum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Landnamu,
 vestf; kap 28]] segir um Ljót hín spaka
 „ han var í kápu, ok var höttrin
 lerkaðr um hálsin ok eín erm á„
 1 erm var á Flekkunni hinni mörendu er
 Hallur Ara son steypti yfir Sturlu
 Sighvatsson fyrir örlug staða fundín
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Strunlúngu 6 þatt kap 17]] af öllu þessu er auð
 séð að kápan hefir opt verið með einni erm
 og ef til víll aðrar yfir hafnir þær sem vóru
 með ermum

====bls. 2====
 en á þessum stöðum er það tekið fram að þær voru með 1 em af því að
 líka hafa veirð til kápur með 2 ermum, sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Knyttínga vottar kap 92]] þar segir„ siðan sjá þeir
 Knútur konúngr) hvar mað hljóp fram úr skóg
 inum .... Steipti han af sér blárri kápu er
 hann var í ok reif af ermina aðra„ það var
 vísbendíng til manna Magnúsar Nikulás-
 sonar er áttu að drepa Knút, sama vottar
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | þáttur af Loð brókar sonum kap 1]] þar segir
 um Ragnar er han bjó sig til að vinna ormin
 „ þá fór han i raggaðar klæði brækur og
 kápu, ok ermar á ok höttur„ auð séð er að
 þessi kápa hafði bæði ermar og hött,
 að kápan hafi verið með ermum vottar Bjarnar
 saga hítdæla kappa einnin <del>kap</del> bl 49
 þar segir„ Björn var í blárri kápu ok gyrði
 han at utan„ (Sverðið) er han barðist við
 Þorð Kolbeínsson, ekki gat han gírt sverðið
 utan að kápunni nemað því aðeins að kápann
 hafí verið með ermum eður götum á hlionum
 er mátti stínga handleggjonumútum,
 sama vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggja kap 67]] er Snorri goði
 heim sótti Björn breyðvíkínga kappa með
 marga men og vildi drepa han þar segir svo
 Snorri goði var í blárri kápu ok reið first,
 þat var fánga ráð Björns ..... at han gékk ut
 Snorra ok tók annari hendi í kápu ermina 2
 er þeir snorri fundust en annari hvefaði han
 knífín ok hélt sem honum var hægast at
 leggja firir brjóst snorra„ auðséð er að þessi kápa
 hefir haft eína erm en þó líklega tvær en
 þá sést það ekki með vissu, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ans sögu
 bagsvüss<ref>[ath! skrift]</ref>
 kap 4]] segir svo um An er han bjó sig til að
 glíma við Björn hirðman„ An var þá komín í loðkápu
 er móðir hans hafði géfið honum, ekki hafði han
 belti um sik, en hún var svá Síð at han dróg
 hana eptír sér, meir en álnar lángt, tóku ermar
 fram áf höndum honum„ en er han skildi taka <del>fáng</del>=
 fáng brögðum víð Björn lág han þegarfallin, því
 kápan hindraði han, „An lét(þá) at sér belti, ok
 stytti sík upp, ok braut upp ermarnar„ og þá gat
 han felt Björn,
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á vinstri spássíu og eiga við númeramerkinguna 2 hér að ofan:]
 2 eptir2eða 3 handrítum

====bls. 3====
 þess má og géta til saman burðar að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu
 Hjálmtérs og ölver]] er loð kápan sú er Hörður
 varí látín vera víð og mjög sið og með hettu,
 og án efa hefir hún áttað vera með ermum þvi
 Hörður er í loð kápunni er han glímir við
 bláman og mun han einnig hafa girt hana aðsér
 meðan han glímdi, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaungu hrólfssögu kap 4]]
 segir að„ ermar voru á„ káponum Vefregju nautum<ref>[ath! skrift]</ref>,
 ver þurfum því ekki að orð leíngja þettað því hér
 eru nægar sannanir firir því að kápan hafi ætíð verið eður optast
 með 1 eður 2 ermum en einga á tillu hefi eg
 firir því að hún hafi verið erma laus, nemað það
 <del>að</del> sem segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Banda manna sögu]] að Úfeigur varí
 erma kápu og sannar það þá lítið því vel gétur verið
 að i sögunni hafi staðíð upprunalega ermar kápa(=sópa
 með 1 erm) og sé það tekið fram eínungís vegna þess að
 kápurnar vóru opt með 2 ermum, og til að greíníngar,
 eg held því að kápan hafi aldrei verið erma laus, en er marnar á kápunni munu hafa haft [Sjá 1]
 Það annað er einkéndi kapuna var það að hún var
 ætíð með hött áföstum víð háls málið að aptan,
 þan hött settu mne upp yfir höfuðíð i íll víðrum,
 eður ef men víldu díljast, en annars létu men
 höttin lafa aptur á bakið, þettað sanna sögurnar
 og þær géta optum að men létu slúta kapuhöttin er men
 vildu ekki láta þékkja sig, eins og áður er sagt um Úfeig
 karl og um Ljót hin spaka er áður sagt að han hafði
 kápu höttin „lerkaðan um hálsin„ það er sama sem
 bortin i fellíngar og bundið bandi utanum kápu=
 höttin um hálsin eður han hefir veríð samandregin
 um hálsin því að lerka og brjóta merkir sama en
 í dag í voru máli, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gísla sögu Súrssonar
 bl ]] segir er þeir Börkur hin digri og hans félagar
 höfðu drepið þórð en haglausa, og hugðu að það
 væri Gísli sjálfur því þórður hafði farið í kápu
 Gísla þá bláu til að villa þá„ nú er frá því at segja
 at þeir Börkur koma at blá kápu manninum
 ok draga af honum kapu höttin, ok þikir nú
 minna kappi en þeir ætluðu, því þeir kéndu
 þar Þórð hín huglausa, er þeir ætluðu Gísla.
 þessi kápu höttur hefir auðsjáanlega að mestu leiti
 hulið andlitið, að kápurnar hafi verið með hött
 vottar einnig [[Heimildir_Sigurðar_málara | saga Olafs Triggfasonar Forum kap 80]],
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á hægri spássíu, númeramerkt hér:]
 
 [Sjá 1] það lag, að þær hafa verið talsvert
 víðar og svo lángar að þær
 múnu hafa náð fram firir góma
 er kalt var, og munu þeir hafa
 brett uppá ermarnar likt og
 vér gerum á úlpum en í dag
 þettað verður eins konar uppslag
 sem er haganlegt.
 ní greín

====bls. 4====
 er Olafur fékk Gyðu drottníngar þarsegir svo:
 „han hafði vós klæði sín ok loð kápu yst ok <del>steipti</del>
 Steypti hettinum„[∫]réttá eptir segir er Gíða virti
 firir sér man þraungina er hú átti að kjósa sér
 man úr: „ er hún kom firir Olaf lyfti hún upp
 kápu hettí hans, ok sá uppí andlit honum„ hér
 má og sjá að þessi kápa hefir haft hött, og að kápu
 höttur hefir verið svo stór að han hefir að mestu
 hulið andlitið í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaungu Hrólfs sögu kap 4]] segir
 um kapurnar Vefreyju nauta: „ þær vóru svo gérðar
 at ermar vóru á, ok höttr uppaf, ok grímur fyrir
 andliti, bæði vóru þær víðar ok síðar„ stundum
 segir <del>um stundum</del> annarstaðar í sögunni um kápurnar
 Vefreyju nauta að þær vóru loð kápur, og að
 Hrólfur hafði síðan kápu höttín erhan vildi
 diljast, án þess að það sé gétiðum að han hafi
 haft grímunar, og hefir gríman átt að vera laus, og
 hefir han gétað losað hana víð höttin þegar hun
 vildi eins og men gátu lostað þær við kufl hettína
 eg hígg því að grimur hafi adlrei verið fastar á kápum
 eður verið hafðar á þeím í staðínn firir ,hött þótt svo
 hefði nú áttað vera á þessari töfra kápu, því firir
 því hefi eg eingar sannanir,
 en frem ur segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögunni af Katli hæng kap 5]]
 að <del>Kétill hængur hjó höttin af kápu sóta
 víkíngs, stigamans.</del> að Sótistigamaður hjó
 hattin af loð kápu Kátilshaugs
 alt þettað er eg hefi nú til fært úr sög on um
 sinist mér sanna nægilega að það tvent hefir
 verið aðat einkénni kápunnar að hún var með
 hött, og ermum 1 eður 2, en það tvent fínst aldei samein=
 að á örðum skart yfir höfnum. [∫]
 Ver höfum áður til fært tvo staði i sögonum
 er sína að men gírtu tíðum að sér kápurnar með
 beltum en mönnum þóttu þær flaxast of mikið,
 en þettað mun hafa verið <del>undan tekning</del> helst
 síður í ill víðrum, eður ef men áttu von á að
 men kínu að þurfa að verja sig, en endrar nær
 er men báru kápur til skarts munu men optast, <del>mun
 men oþl</del> hafa boríð þær á þann hátt, að men
 vóru ekki í ermonum, og létu þær lafa lausar
 aptur á bakíð hvert heldur sem 1 eður 2 ermar
 vóru á káponum og eínín hafa men látið kápu-
 höttin lafa aptur á bakið er gott vorveður
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerki [∫] í textanum hér að ofan:]
 [∫]samanb Skálholts útg
 
 [∫]Kápu höttur hefir án alsefa
 verið með strút, eins og
 kufl hötturin og aðrir lausa=
 hettir, og hefir sá strútur
 imíst staðið upp eður beigst
 niður á við og mindað lángt
 skott, þannig eru optast
 hettir á þess kins kápum enn
 í dag.

====bls. 5====
 þannig bar Ufeigr hall<ref>[ath! skrift]</ref> sína kápu á alþíngi
 sem fir er sagt sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bandamanna Sögu]],
 en hattin hafði han ifir höfðínu þvíað han
 víldí diljast, [∫] þanníg báru men kápurnar opt
 í fornöld, og þannig bera men þess kíns kápur
 en í dag í útlöndum
 men géta hugs aðsér að men komi með þá mót báru
 á móti þessu, að sögurnar segi að menn steyptu yfir sig
 og af sér káponum sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | kugtlínga[?] vottar kap 92]]
 og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Svarfdæla kap 2]] þar segir að þorsteínn=
 svörfur„ steypti yfir sig„ loðkápunni er þórólfr
 bróðir hans gaf honum, einig segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bósasögu
 kap 8]] að„Bósi steypti kór sinni yfir þrælin„
 af þessu kinnu men að vilja á likta að kápan hafi
 opt verið heilað framan er men steyptu henni
 yfir sig sem belg hempum, en þettað er þó eingin
 sönnun því þettað gétur verið ónákvæmni
 hjá sögu ríturonum, og einnig gétur verið að
 kápan hafi tíðum verið knept saman með
 nokrum knoppum á brjóstínu og hafi men ekki
 ætíð nent að hneppa upp öllum knöppunum
 er men fóru úr páponum [sic] og í þær, heldur munu
 men opt hafa steipt ser úr þeim og í þær, sem var
 hægt því þær vóru bæði víðar og efnis miklar
 þettað sannar að nokkru leiti eitt handrit áf [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggju]]
 þar segir að Björn breyð víkíngakappi„ greip annari
 hendi í kápu knappana fram aná brjóstinu„
 á Snorra Goða og <del>han</del> mindaði sig til að leggja
 með annari hendí með kníf firir brjóst hönum
 sem fir er sagt þettað bendir á að kapan hafi
 stundum verið knept saman á brjóstinu
 og það hígg eg að þær hafi opt<del>ast</del> verið, og þanníg
 hefir að mínsta kosti sá ímindað ser kápuna
 er rítað hefir þettað handrít af [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggju]]
 en aldrei mun kápan hafa veríð knept níður í gégn
 heldur einúngis á ofan verðu brjóstinu, það er þessu
 til stirkíngar að ríddarar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | enskum legsteinum
 frá 13uöld 1343]] sjást mindaðir í þess kíns kápum, sem
 eru þanníg kenptar saman með 4 eða nokkrum knöppum
 allra efst ssaman ber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 75
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við innsetningarmerki [∫] í textanum hér að ofan:]
 
 [∫] þannig lítur út að Sighvatr
 Sturluson hafiog borið sína
 kápu, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu 4 þátt
 kap 30]] þar segir um sighvat
 er han gékkum völl sín upp
 frá húsum á Grund: „han
 var í kyrtli ok hafði kápu
 yfir sér„ en er han sá þá Rafngil=
 ínga riða að garði:„snéri han
 í móti þeím ok bráat hendi
 ser kápunni„ hefir han
 vafið kapunni um handlegg=
 ín og ætlaðað hafa hanafirir
 skjöld <del>ef han</del> ef hinir sæktu,
 að honum, sem fornmen gérðu
 opt, bendir þettað á að han
 hafifleigt kápunni lauslega ífir
 sig án þess að vera í ermonum,
 
 [∫] þarsegir um Haldór Ólafsson að
 han„ hafði yfír sér samda<ref>[ath! skrift]</ref> skikkiu
 ok á nist laung sem þá var
 tíðt„ en er haldór var sestur niður
 á völlin þá settust þeir <del>Eyol</del> þorkéll
 Eyúlfsson og þosteínn, Kuggason
 svo nærri hönum á sínu hönd hver
 að þeir sátu á skíkkjunni, en er þeir
 vildu veita honum afriki þá <del>spr</del>
 spratt haldór upp svo hart„ at
 nistín rifnaði af skíkkíunni„
 þessi nist sem hér er um talað
 hafa að mínu á liti verið margar
 smá spennur eður eins konar hr=
 röð sem hefir haldíð saman <del>kap</del>
 skikkjunni, en rifn aðí úr þá haldor
 stóð upp.

====bls. 6====
 <del>en</del> óvandaðar kápur géta men vel hugsað sér
 að hafi verið heilar allra efst við kverkína,
 svo sem rúma þverhond niðura brjóstið
 líkt og s´set á þesskíns kápum á helgra manna
 míndum til dæmis í altarís töblunni
 á Skarðí á Skarðsströnd
 í <del>einu</del>tveimur handríti af Eyrbyggju segir að Snorri
 goði vari blaðakápu en hin handrítinn segja
 að han varí blárri kápu þettað mun einungís
 láta til þess að, kapan hefír opt veríð með klofa
 <del>eður</del> uppí að aptan eður blöðum, til þess að
 kápan gæti þess betur blofíð sig um hestin er
 men vidu það var nauðsin lekt á jafn síðri
 yfirhöfn, er gérðvar til að ríðaí, en ekki
 mun þettað vera tekið fram vegna þess að það
 hafi verið óvana lekt að kápan hafi verið
 opinn að framan eður með blöðum því það
 mun hún ætið hafa verið. [∫]
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 63]] segir að Lambi Þorbjarnarsson hafði
 yfir sér fellíkápu gráa, i öðru handriti heitir það feldkápa
 þettað mun ekki merkja annað en það að hann hefir
 haft yfir sér víða kápu er féll í fellíngum meira
 en vant var, eður hitt að han hefir haft ifir sér
 vana lega feld, er hér er kallaður feldkápa
 og mun þettað ekki vera nein sér sérskild kápu tegund,
 kápurnar hafa opt veríð mjög dírar því þær hafa
 verið optast úr mjög vönduðu efni því þar vóru höfðíngja
 yfir höfn, en skjaldan hítt egað mikið skraut <del>hafi</del>
 hafi verið borið á þær, hvergi í áreiðan legum
 sögum hefi eg seð getið um að þær hafi verið hlað=
 búnar, en í [[Heimildir_Sigurðar_málara | örvar Oddssögu kap 23]] segir að
 kápan Öggmundar flóka var„ hlaðbúín á hlið=
 um báðum þettað saman ber <del>sögu</del> því ersegir
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sögu Sörla sterka kap 11]] þar segir að Hálfdán
 Brönu fóstri varí kápu þeirri er öll var hlöðum
 buín„ er han stóð við siglu á drekanum skrauta,
 öll sagan um kápuna öggmundar ver mjög lígilega eins
 og sagan sjálf, og eins má segja um sörla þáttín
 og þess vegna <del>g</del> géta men ekkí talíð þettað eingaungu
 gildar sann anir firir því að kápan hafi optverið
 hlaðbúín, er hinar á reíðan legu sögur géta als
 ekki um það, og ein hver staðar mundu men
 
 [Eftirfarandi innskotssetningar eru á vinstri spássíu:]
 á [[Heimildir_Sigurðar_málara | þjóð verskum riddra mindum frá 1123]]
s jást og yfirhafnir<del>kapur</del> með 2 nístum
 eður skjöldum sem þær eru
 festar saman með á <del>hlíðinni</del>
 öxlinni
 
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ey byggja]] mun vera rítuð á
 firri hluta 12 aldar

 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 5 þátt kap 8]]
 segir að Jon Birnason varí
 „bað kápu ok lín klæðum„
 er han kom út baðí ekki
 sést hvernig þessar bað kápur
 hafa verið en þó er líklegt að
 það hafi ekki verið ann<del>að</del>ar
 mun ur á þeim og örðum kápum
 en að þær hafí veríð skjól
 betri en vana lekt var,

====bls. 7====
 verða varir við þaðí í sögonum hefði verið
 vana legt að hafa kápurnar hlaðbúnar eíns og getið
 erum að skikkjur og feldir vóru hlaðbúnir, <del>en</del>
 en þá vil eg ekki með öllu neíta að kápur kunni
 að hafa verið til hlaðbúnar
 en þara móti hafa men gildar á stæður firir því að
 kápan var skreítt með alskonar vönduðu fóðrí
 sem gérði þær mjög dírar þær hafa verið fóðraðar með
 als konar díra skinn um og jafn vel með grá skinnum
 sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | jónsbók]] vottar þar segir svo „sá semá
 80 hundrað má bera ólpu eður kápu tvídregna
 fyrir utan grá skín„ en auðséð er að þeir sem voru ríkari
 máttu hafa kápur fóðraðar með grá skinnum.
 tví dregin kápa merkir hér kápa sem er með tvöföldu
 fóðri, af þessu er auð séð að kápurnar hafa verið
 fóðraðar með dírum skinnum á seinni hluta 13 aldar
 og i kringum það er [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jóns bók]] kom út, og öll líkindi eru
 að sami síður hafi veríð á 10 og 11 öld er kápan var þá
 önnur sú helsta yfir höfn er höfðingjar báru
 ó vandaðar kápur voru með flosfóðri eður eins konar
 röggvum er síðar mun sagt verða,
 að kápan hafi næst eptir feldin verið ein hver sú helsta
 höfðingja yfir höfn votta sögurnar best, það má svo að
 orði kveða aðá meðal Íslendínga var kápan alveg
 þjóðar yfir höfn, er höfðíngjar báru meir en flestar
 eður allar aðrar yfír hafnir, þeim hefir þótt það
 hispurslaus og fagur búníngur sem það var ein kenni=
 við kápuna er hinir fornu Íslendíngar báru að hún
 var jafnan blá eður blásvört þaðer athuga vert
 að Íslendíngar létu sína þjóðar yfír höfn <del>vera</del> jafnan
 hafa þjóðlítín sem var dökkblátt, felstir þeir
 mestu og bestu Íslendíngar riðu jafnan í blám kápum
 sem Íslendíngasögur votta
 Njall reið til alþingis i blárri kápu Egill Skallagrímsson
 reið til þíngs i blárri kápu með giltan hjálm Snorri goði
 reið jofnm i blárri kápu og tiðum i svartri <del>loð</del> kápu,
 Ingimundur gamli vatns dæla goði reíð blárri kápu,
 Ófeígur Járn g érðarson úr Skörðum höfðíngi reykdæla
 reíðí blárri kápu er han heim sótti Guðmundríka
 Gunnar föður farðir Gunnars á hlíðar enda reíð í
 blárri kápu er han hefndí Steíns hins snjalla bróður
 síns Hraf i Einars höfn landnamsmaður reð í
 blárri kápu
 
 [Eftirfarandi innskotssetningar eru á hægri spássíu:]
 1282 segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | réttarbót
 Eiríks konúngs Magnuss.]]
 að skraddarar skuli
 takafyrir tvi byrða kápu
 15 penn ínga vegna
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III
 No2 bls. 16.]]
 
 1384 áttu skraddarar
 i Noregi aðtaka i laun
 fyrir tvibyrða kápu 6
 penínga uttan silki
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III. No. 120 bls 219.]]
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | rettar ar bót Hákonar konúngs
 Magnússonar]], áttu skraddarar
 að laka i launfyrir tvíbyrða
 kapu örtug [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaml
 love III. No 59 bls 142.]]

====bls. 8====
 Síðu hallur reiði blárri kápu, þorvarður Höakuldsson
 þorgerissonar ljósvetn ínga goða reið á Hegranesþíng
 i blárri kápu, Gissur jarl reiðí blarri kápu þorlákur
 biskup var jafnan í blári kápu eður svartri Úfeigur skíðason
 var i svartri kápu á þingi, þorkéll trefill var í kápu
 öll þessi mikil menni ög stór höfðíngjar Islendínga riðu
 i blám kápum og þár að auk mörg af þjóðskáldum
 þeirra og hetjum það er talið til gildis Gísla Súrssyni
 aðhan reiðjafnan í blárri kápu, Björn hítdæla kappi
 vari blárri kápu, þórður kolbeinsson var i blárri kápu
 þormóður kolbrúnar skáld vari blarri kápu
 hér að auk vóru yngri skraut menni opt í blám kápum
 til dæmís þráin sigfusson bolli prúði þorgilshölluson
 vestein mágur gísla súrssonar, og fleiri sem oflángt
 írði að telja, af öllu þessu er augljóst að það avr<ref>[ath! skrift]</ref> ein =
 kenni legt við kápuna, auk þess að hún var hofðingja ífirhöfn
 að hún var optast blá, eður blá svört
 það er næsta athuga vert að i öllum Íslendínga sögum
 sem ek þekki ogsem eru sannar, veít eg ekki nem að 2
 dæmi til að kápán hafi annan lít en bláan eður svartan
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Viga glúms sogu kap 26]] segir að Glúmur var i
 grænni kápu er han reíð uppfrá þverá, en þáreið
 glúmur jafnan i blám feldí er Vigfús hersir móður=
 faðir hans hafði géfið honum og han hafði á trúnað á
 er han bjóst til stórr ræða, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 77]]
 segirum Bolla Bollason að„ han hafðí ysta
 skarlats kápu rauða en það er tekið fram að han
 var þá níkom ín út úr Mikla garði, enskömu
 eptir það tók hann upp þan gamla íslendsk síð og
 reið i blárrí kápu til mannfunda sem sagan
 vottar. hjá Norðmönnum hafði kápan eins
 og allar aðrar ifir hafnir marg breittari liti,
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Noregs kon únga sögum]] er kápan mjög skjaldan
 nefndari saman burði við á Íslandi en þær sem eg man eptir
 að þar sé g étið um <del>höfðu</del> vóru gráar eður rauðar
 Sigurður sýr hafði gráa kápu en það er líka tekið fram
 um leið að han var eingin skart maður sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sogu Olafshelga
 kap 47]] i sama kapi tula segir að Sigurður sýr var í
 skar láts kápu <del>rauðrí</del> en ekki er gétið um vhörnin
 hún var til þess verður að géta að i sögonum hafir
 skarlat og purpuri ekki ætíð rauðan lít þó að það
 værí sá rétti litur það er getið um brúnan og hvitan
 purpura [∫] og eins er jafnan tekið fram í sögonum þegar
 men höfðu rauða skarlats kyrtla af því skarlatíð sem
 þeirkölluðu hefir opt haft annan lit, lilkt og hjá oss en ídag [∫∫]

 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á vinstri spássíu og eiga við innskotsmerki [∫∫] og [∫] í textanum hér að ofan:]

 [∫∫] vér köllum vandað klæðí
 optskarlat.
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | haraldarsögu
 harðráða kap 1]] segir um
 harald að han hafði rauða
 kápu er han fliði úrlandí
 eptir orustuna á slíkla stöð
 um.
 
 [∫][[Heimildir_Sigurðar_málara | húngur vaka kap 5]]

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

===Loðkápan===
====bls. 1====
 önnur tegund af kápum var lóð kápan
 ekki hefi eg séð neitt í sögonum sem bendir á að
 að lóðkápur hafi haft annað lag en hinar fir
 greindu kápur, þær munu hafa dregið nafn sitt af
 efninu sem í þeim var er hefir verið loðið og því
 hetu þær loðkápur, þær munu hafa verið föðraðar
 opt með þikvu loðnu díra skinni en tíðum hafa
 þær verið með röggvum <del>líkleg</del> líkt og á feldinum
 að þær hafi verið með flosfóðri eður röggvum vottar
 bragða máusarsaga þar segirum hekluna Máusar
 „ hún var gjör a mind sem ólpa eður loðkápa,
 þá er önnur rögg fellr <del>yfan</del> yfir aðra„
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þætti af Ragnarssonum kap 1]] segirað Ragnar fór
 í roggaðarkápu (= röggkápu) er han van ormin
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ragnarssögu kap 2]] segir að han fóri loðkápu
 þettað sinir ljóslega að loðkápaer herum bíl sama
 og kápa með röggvum [∫] ekki man eg eptir að sögurnar
 géta um að loðkápur hafi haft anan lit ensvartan
 skrautlegar munu þær valla hafa verið því þær eru
 jafnan taldar sem ruddaleg yfir höfn [∫] sem <del>eydyr</del>
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggjavottar]], það var tekið til þess að Snorri
 goði vari loð kápu svartri er han kom út hingað úr förum?
 og raddamenni eru jafnan látín vera í loðkápum eður þeir sem voru á litnir fíbl
 ssem þorstein svörfr er han reis úr fletinu sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | svarfdæla]]
 kap 2 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | vígglúmssögu kap 2]] segir að Eyólfr hrúga tok yfir
 sig loðkápu og hafði hana hverndag því han vildi <del>li</del>lita
 sem rudda legast út er Ívar kæmi heim úr Víkingur
 því Ívar hataði alla Íslendínga, enda má sjá að Ívari þótti
 ekki fagur búníngur Eyólfs, því han lést ekki víta hvert
 han væri maður eða kvikendi og kallaði han hrúgu og
 tötra bassa, þaðer auðsed af öllu að löð kápurnar hafa
 verið bæði þúngar og svörgulslegar og hér er tekið fram
 að loð kápan Eyjólfs, var svo þúng að við björn einn
 er vildi draga hana i hiði sitt, hafði valla afl til
 að halda henni uppi, þettað saman ber Olafssögu
 helga <del>bl</del> forum bl 179 þar segirað Sighvatur skáld
 vari loðkápu er han fór ifir fjall í kulda veðri
 og þóttist han ekki geta borið kápuna firir þíngslum
 og firir hitan sakir <del>og mæði</del>
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum.]
 Þettað stirkist en fremur
 við það sem segir konnúgs
 skuggsá bl 226 er saman
 vindurin er látin skrgðast
 „skyaðri loðkápu„ en önnur
 handrit hafa „skuaðri„ sama
 sem með loðum bl 228 er
 vestan vindurin látin
 draga yfir sig „ grá skíaða
 kápu„ en önnur handrít
 hafa grá skinnaðr, eður
 rauggvaða og bendir það
 á að loðin skinn og röggvar
 sé skilt hvað öðru
 
 [∫] eður vos yfir höfn
 
 [∫]samanber sögu Aus
 básvegirs kap 4 þar segir
 að Au varí loðkápu er han
 var firir skomu risin úrfleti
 og lét sem fibl,

====[meðfylgjandi miði]====
 slurtungu 4 þátt 8 kap segir að
 Mór Berg þorsson vari loðkápu
 er han lá i bekk 3 þatt kap 15
 <del>segir að brandr Runolfson„hafdí grímu
 firir andlítí han sté af baki ok
 lipti upp grim unni„ er han vildi
 láta sumarlida frá tjörn þekkja sig,
 graar kall hettur sturl 5 k 4 þ
 sturlungu 4 þ kap 30 her segir
 að Sighvatur sturluson var
 kyrtli ok hafði kápu yfir sér</del>
 þarf að að gjæta kvert loð kápr
 finnast með erm um og hött því
 annars gétur nafníð veríð
 komíð af Loða = feld
 sja feldkápr og felli kápu

====[bakhlið meðfylgjandi miða]====
 stöðum tekið fram sem eitt hvað
 sérstaklegt, og munu men oft
 hafa borið kápuna á þan hátt
 að men létu ermarnar lafa aptr
 á bakíð án þess men vera í ermar[...]
 eða girtu kápuna að sér og þa[...]
 hav Ofeigr kall kápuna, sem fir [...]
 men verða að sönnu að játa að það segir [...]
 af sér <del>og ífír síg kapum</del> kapum <del>sja</del>[...]
 í svarfdælu kap 2 segír að þorstei[...]
 er þórólfr broðír hans gaf honum
 að „Bási steypti kápu sinni yfir [...]
 kápurnar hafi stundum verið h[...]
 vegín víst því þettað gétr[...]
 eíníg getr verið að kápurnar hafi orð[...]
 hafi men ekki ætíð hnept upp öll[...]
 on um, og hafa men því orðíð að s[...]
 af <del>eyrbyggju</del> eyrbíggju segír [...]
 annarí hendí í kápu knappan [...]
 og míndíði sig til að leggja anari [...]

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

===Ólpan===
====bls. 1====
 Ólpuna höfum vér en í dag á Islandi, og mun
 hin forna ólpa hafa verið að höfuðlæginu til mjög
 lík því sem hún er en í dag sumstaðar á Íslandi.
 en hin forna Olpa mun hafa veríð víðari<del>ur</del> og úr betra efni
 því sögurnar votta að hún var ekki einúngís
 skjólfat eður vos yfir höfn, heldur var hún einnig
 Skart yfir höfn höfðíngja,
 að mínu á liti hefir Ólpan verið að læginu til
 að mestu leiti<del>alveg</del> eins og kápan, að frá teknu því að ólpan
 mun skjaldan eður aldrey hafa veríð með hött,
 en þar á móti gétur verið að hún hafi verið með kraga t.d.
 <del>[?]</del> standkraga, líkt og vorar Olpur hafa optast
 enn í dag, stand kragar eru gamlir því á höklonum vóru
 stand kragar á 13 og 14 öld sem gamlar mindir sína,
 ekkírt hefi eg seði sögonum sem sannar að ólpan
 hafi verið með hött á föstum við, og því sé eg einga á stæðu til að halda að hún hafi verið
 með hött. i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kórmakssögu kap 12]] segir að
 Steinar hafði „bjarnskins Ólpu, ok grímu firir
 andliti„ er han vildi dyljast firir hólmgaungu
 Bessa, en ekkert bendir á að þessi gríma hafi
 verið á föst við ólpuna eður að hún hafi með
 öðrum hætti heirt henni til,
 í sögonum er gétíðum að men bæði síntu og börðust í ólpum og
 bendir það á meðal annars að þær hafi verið
 með ermum, men géta að sönnu á lítkað af því,
 að hún hafi einúngís verið með götum til að
 stínga handleggjonum útum, en eg sje aungva
 á stæðu til að álíkta svo, því það hefði verið
 óhentugt á yfir höfn sem opt var gérð til
 að vera i illvíðrum, enda þótt hún væri tiðum
 á lítin all sæmi leg höfðíngja yfir höfn, þegar hún var vönduð
 eitt af því sem sannar að olpan hafi verið mjög
 lík kápunni <del>er það</del> að <del>og</del> minsta kosti að <del>stærð</del>
 stærðinni til, er það sem segír í [[Heimildir_Sigurðar_málara |Egilssogu
 Skalla grímssonar kap 77]]<del>65</del> þar segir: „at skilnaði
 gaf Egill Alfi (bónda) loð ólpu, Alfr tók
 þakksamliga við gjöfinni, „ok má hér gjöra mér
 af loðkápu„ sagði Alfar bóndi

====bls. 2====
 ekki gat han breitt, ólpuni í kápu nemað því
 að eins að kápan og Olpan hafi hérum bil haft sömu
 stærð, sem mún hafa verið, og hafi mér skilist rétt um
 lægið á kápunni og Olpunni þá þurfti han ekki annað
 en bæta hettínum við Ólpuna til þess að gjöra úr
 henni loð kápu, það var sam eiinlegt bæði við kápuna
 og ólpuna að bæði voru til loð ólpur og loðkápr
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eglu kap 77]] líka má géta þess að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Hjalmtérs og
 Ölvers]] er <del>jafnan</del> sagt að Hörður varjafnan í sinni
 töfra loð kápu en kap 12 er hauskápa kölluð ólpa
 eptir því sem segiri vísu þeirri er Hergunnur tröll
 kona kvað: rifna mun þín ólpa
 ef við jöfurr finnumst.
 þettað bendir á að kápa og ólpa hafi verið líkar
 ifir hafnir, um hekluna Bragða Máusar segir „hón
 fellr yfir aðra„ þettað sinir og að ólpan hefir verið lík
 kápu, og opt úr sama efni og loðkápan, en þá sannar Egla
 þettað best því þar segir að Alfr bóndi vildi gjöra loðkápu
 af loð Ólpu [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jonsbók]] segir svo„ sá sem á 80
 hundruð má bera þar með ólpu eðr kápu tví dregna„
 fyrir utan gráskín„ þettað bendir en á það sama að kápa
 og Olpa hafi verið líkar <del>og að</del> yfir hafnir og að úlpan hafi
 opt veríð fóðruð með tvöfoldu fóðri og jafn vel
 með grá skinni og öðrum dyrindisskinnum <del>þær olpur</del> og hafa þær án als efa
 opt verið úr mjög vönduðu efni ensog kápurnar.
 ólpunum má skipta í 2 flokka fírst skratólpur og
 ólpur er men báru í íllviðrum, þær ólpur er fornm-
 enn höfðu fyrir kulda og vos yfir hafnir föfdu þeir
 ur úlfa skinnum og alskonar díra skinnum, og
 að því leiti er úlpan nokkuð frá brugðin kápunni,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þætti haukshábrókar]] segir að við bárður vari
 vargskinsólpu um vetur er han fórá skíðum
 en er han hafði farið af ólpunni, þá sáu men að
 han var undir í skarlats kyrtli rauðum <del>með</del> ok
 hafðí hjálm á höfði, ok var gyrðarsverði, af
 þessu gætu men ef til vill á líktað að ólpan hafi
 stundum verið með hött, af því hér er sagt frá eíns og
 þeir hafí ekki getað seð að við Bárður hafði hjálmá
 höfði fir en han fór af ólpunni, en þá er þettað
 eingin sönnun því bæði getur þettað verið ónákvæ-
 mni, og einnin gat han hafa haft lausa hött þá
 sagan geti ei um það.

=====[Meðfylgjandi miði]=====
 [mynd af úlpu] ólpa eðr úlpa
 einsog þær vóru í norður landi t.d. í
 skagafirði og húnav.
 1849-50
 
 náðu níður undir
 hné eður niður á
 hné
 voru með því
 hirndum fleig í
 báðum hliðum
 er hét sið og víðum ermum er men ímist
 brutu uppa eður settu framma handar bakið
 ein hneptir vanalegu, úlpur vóru helst
 hafdar í regni og hriðum, í Borgarfirði vóru
 þær eíns en stundum með klauf á ermonum
 og kræktar að úlflíðunum, ekki man eg eptir
 því firir norðan
=====[Meðfylgjandi miði bakhlið]=====
[Auð síða]

=====[Meðfylgjandi miði]=====
 xmér þikir og all líklegt, að á skraut
 úlpum sem foðraðar vóru með dírum
 skinnum hafi kragin og barmarnir
 legíð útá <del>koppum</del> ólpuna, að framan verðr
 eður flakað frá til skorts, líkt og enn
 sest opt á ólpum allendra útlendra er
 foðraðar eru með díra skinnum, og á skinn
 Islendskum frá 16 öld sjálst men mindaðir
 í þess konar kápum, þegar skinnin flöktu
 þannigátu ólpu með réttu heitið flaka ólpa
 því flök heita en í daglegu tali lángir
 klofníngar eður helmingur af einhverjum
 hlut t.d. lúðuflak þegar stofn lúða er klofir
 að endi löngu, hurðarflak, skipsflak,
 men sega og að föt floki frá einum, og að
 men séu eins og flaka trúss þegar flakir
 frá þeim, flakyður heitir og i kind
 það iðrið er mest þarf að sanna og mest vill
 flaka
 
 brynjan flakti fra Birni
 um halsin Sturlunga [mynd af brynju]

=====[Meðfylgjandi miði bakhlið]=====
[Afrifa og því ekki skrifað upp hér]

====bls. 3====
 í Sturlúngu 4 þátt kap 36 segir að hallveig Ormsdóttur sem
 <del>þá</del> talin var þá féríkust kvenna á Íslandi reið með „flóka
 ólpu blá ok saumaður flókin at höfði henni, <del>ok</del> 1133
 hafði han þat fyrir höttin „isumum handrítum er sagt að
 hún hafi haft floka ólpu, af öllu er auðseð að þessi búningur
 er sérstaklegur, og hefir þótt hlægi legur og húska legur
 og í sögunni er tekið fram að snora sturlu sini, þótti hennar
 ferð heldur hæðileg og brosti at„ hefir honum þott þettað
 sérvískulegur búningur, men géta því eingan vegín á liktað
 af þessu, að Olpan hafi verið með hött vanalega, þótt þessi
 kona sem líklega hefir verið ser vitur, saum aði ofan
 við ólpuna flóka eður flík til að hlúa aðsér, og hefði
 hennar olpa verið með á föstum hött hefði hun ekki þurt
 að sauma flókan víð hana, mér sinist því bæði þessi staður
 og aðrir í sögonum benda á að ólpan muni aldrei hafa
 haft hött á fastan víð en líkara þikir mer að ólpan hafi
 stundum haft eins konar kraga, og má vera að flökin er
 <del>er</del> her er talaðum merki sama og eins konar kraga er men
 hafa gétað brett upp og niður, er kaltvar, x í [[Heimildir_Sigurðar_málara | vatnsdælu]]
 kap 32 segir að Bergur var i skinn ólpu yfir slæðum,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljósvetníngasögu kap 27]] segir að Skeggbroddi
 varí„ vorar skíns Ólpu„ er han vará skipi því kvast
 hefði verið, töfra men eru látnir hafa Ólpur firir
 hlífar í orrustum sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaunguhrolfssogu kap 30]] þar
 segir <del>að Röndolfur</del> um búnað Röndólfs berserks
 er han bjóst til bardaga „egi bítu flest járn á Ólpu
 þá er han var í„ [∫] vandaðar ólpur meigu teljast
 með skraut yfir höfnum er höfðíngjar báru þær
 hofðu sömu líti og kápan þær voru bláar grænar
 og rauðar Sturla Sighvatsson var í blárri ólpu
 er han barðist á Örlugstöðum sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 6 þátt]]
 kap 17, Ólafur Tryggvason vari grænni <del>kápu</del>
 Olpu er hann steipti sér í kaf eptir akkerís streingnum er
 brast á skipi Hallfreðar vandræðuskalds, Olafssögu
 tryggf: kap 155 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | stulúngu 5 þátt kap 7]] segir að
 sturla Sighvatsson „var í rauðrí ólpu„ er han reið á
 alþíng og bætir sögu skrifarin því við að hann
 hyggur að fáír menn hafa séð rösklígri menn, [∫∫] alt þettað
 bendir á að olpan hafi opt verið mjög vönduð skrat
 yfrhöfn, og að það hafi þótt höfðinglegt að bera hana
 líkt og kápuna þegar hún var vönduð. hún hefir
 líka verið all höfðingleg þegar hún var vellít og úr vönduðu efni
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] hervór er látín vera í
 ólpu er húnfer í hernað
 
 [∫∫] í sturlúngu 5 þátt kap 11
 segir að men Sturlu Sig=
 hvatssonar„ föluðu Oplu góða
 at Bjarna„ Sverrissyni, á
 Alftamyri, en han vildi ey
 selja þeim ólpuna og fól
 hana fyrir þeím, og kéndi
 þeim um að þeir hefðu tekið
 ólpuna, en er það komst upp
 að Bjarni sjálfur hafði
 falið olpuna varð Sturla svo
 reiður að han vildi láta
 drepa Bjarna, en að lokum
 sættust þeir að því að
 Bjarni lét landíð
 alftamýri með þeim skil=
 mála er Sturla vildi,

====bls. 4====
 og fóðruðmeð dírum skinnum sem hún hefir opt verið
 eg vil gera þá álíktun að ólpan hafi verið með ermum
 eini eður tveimur, en aldrei með hött opin alveg
 að framan og fest saman líktog kapan á brjostinu
 hefir hún þá veríð eíns og kápan nemað höttin vantaði
 verður þá forna ólpan mjog á þekk í læginu þeirri yfir=
 höfn er Ilendíngar bera en í dag og kalla Úlpu og
 mun hún hér um bil hafa haldið læginu eins og
 nafninu, en forna ólpan mun hafa verið gæðum mun
 vandaðri en olpan er hjá oss nú á dögum
 en flaka olpan muun hafa flakað frá neonum að framan
 eður barmarnir og kragin lagst útá þær, því það hefir þótt skart,
 allra helst þegar þær vóru dregnar =fóðraðar með diruíndis skinni
 þess konar kápur bera heldri men víða í útlöndum enn
 í dag, og þær tíðkuðust mjög á miðöldonum helst
 á hofðingjum bæði á Islandi og annar staðar, og
 munu þær kápu tegundir hafa sínn upp runa frá
 hinni fornu úlpu eður flóka ólpu.
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á vinstri spássíu:]
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | biskupa sögur bls. 274 I.]]
 þar segir að að þorlákur
 biskup þá af Erlingi jarli
 „hvítskinn ok silki yfir
 dregit„
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kuflin===
====bls. 1====
 Kuflinn er miðt á milli þess að vera yfir=
 höfn og kyrtils tegund, því teleg<ref>[tel ég]</ref> han seinast
 með yfir höfnum, men géta ekki skaðlega vilst
 á því hvernig kuflin hefir verið, því hon=
 um er all vel líst í sögonum einnig hafamen
 margar all góðar Íslendsar<ref>[íslenskar]</ref> mindir af kuflinum,
 Það var firsta ein kénni kuflsins, að han var
 ætíð með hött uppaf, er var á fastur við höfuð
 smáttína á kuflinum, þau hött settu men upp
 yfir höfuðið í íll víðrum, en létu han lafa
 aptur á bakið er gott var veður, með þessum
 hött er kuflinum jafnan list í sögonum án
 þess að það sé nokkurstaðar tekið fram <del>sem</del>
 sem sér staklegt eður óvana lekt, Olafssaga
 Triggfasonar eptir Oddmúnk formán: X bindi
 kap 5 vottar þettað best, þar segir að Olafur
 Triggfason„ vari kufli, ok lagðr höttrin aptr
 á herðar honum„, í þætti Haldórs Snorrasonar
 kap segir um Olaf tryggvason er han keipti Einar
 þambaskelfir og hans félaga „ han var svó búin
 sem múkr<ref>[múnkur]</ref> í blám kufli, ok hafði grímu
 fyrir andliti„ þessigríma hefir verið laus við
 kufl höttin og ekki heírt til kuflinum því
 rétt á eptir segir sagan að Olafur hafði líka
 hött, er han hefir látið sluta niður firir
 grímuna, að han væri viss um að han þekktist
 ekki, og hefir það verið kufl hötturin,
 í Friðþjófs sögu ens frækna kap 11 segir er Friðþjófr
 heim sótti Hríng konúng og Ingibjörgu, og vildi dyljast
 „han fórí stóran kulf ist klæða, han var allr
 loðin han hafði ok grímu firir andlíti, og
 gérði sik sem elli legastan„ hér er getið um að
 Friðþjófur hafði grímu firir andliti, en eingin
 sönnun er firir að sú gríma hafi heírt til
 kuflinum allra síst þegar sagan segir rétt á eptir

====bls. 2====
 er Friðþjófur gékk i höllina að han „namstaðar
 utar líga, steypti kufl höttnum ok duldist„
 gríman hefir veríð lausa gríma er han hefir
 haft innan undir fuflhettinum<ref>[kuflhettunni]</ref> til að hilja and=
 litið en hettinum sem var á fastur kuflinum steypti
 han firir andlitið, það er og því til stirkíngar
 að þessi grím hafi verið lausa gríma að Friðþjófur
 er látín hafa grímuna firir andlíti, eptir að han
 er búin að leggja af sér kuflín, eg higg því að
 grímur hafi aldrei verið á fastar við kuflin,
 en að kuflín hafi eínungís haft viðan og síðan
 hött, er men gátu togað uppyfir húfur og hjálma
 og annan höfuð búnað til hlifðar, sem sagan segir
 að Fríðþjófur gérði, því han hafði loðna
 skínhúfu á höfði undir kufl hettínum
 á samt með grímunni, og hefir sá kufl
 hottur veríð víður
 kuflhötturín var ei ætíð af sama efni eður með sama
 lít og kuflin sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaugu Hrólfs saga]]<ref>[Gaungu - Hrólfs saga]</ref> vottar
 kap 6 þar segír svo um Atla Otriggsson„ þá gékk
 maðr inni skálan, mikill vexti, han varí
 svörtum kufli, ok hetta mórauð upp af„
 oftast mun kufl hötturín hafa verið gjör
 af sama efni og kuflin í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Armanssögu kap 1]]
 segir að <del>Gráman vari grá kufl ok</del> Arman
 „var í blá kufl ok höttrín af sama„ þó að
 Armanssaga seúng einkan lega eínsog vér höfum hana
 nú, þá eru þó öll líkíndi til að hún sé þó að
 mestu leiti frá þeím tíma er men þektu kufla
 alment, men steiptu kufl hettinum níður fyrir
 andlitið og létu han slota er men vildu diljast
 sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njála vottar kap 32]] er Gunnar stældi
 kaupa heðin þar segir: „Gunnar hafði vóskufl<ref>[voskufl?]</ref>
 ístan klæða, ok lét slota hottin mjök„ svo
 að han þektíst eigi, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu helga kap 182]]
 segir að Olafr helgi„ varí svörtum kufli, ok
 lét síga kufl höttin, fyrir andlitið„ því han vildi
 ei láta þekkja sig er han var að ferja tíða fólk
 ifír ána Nið,

====bls. 3====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Droplaugar sona sögu hinni laungu kap 13]] segir
 að Nollar var í svörtum kufli ok lét sluta
 höttin, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettis sögu kap 72 og 74]] segir að Grettir
 var í kufl„ ok sá óglöggt í andlít hónum„
 því han hefir látið slota höttin í sömu sögu kap
 63 og 47 segir að Grettir vari„ dular kufli„
 svo að han þektistei, hví hötturin á dular kuflum
 mun ætíð hafa verið síður og víður, og um hafa verið
 ílt að þekkja men er þeir höfðu dular kufla,
 þettað hefirog þótt skuggalegur búníngur sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúnga]] vottar 5 þátt kap 21 þarer sagt frá
 vofu er „ varí kufli ok lét slúta hattín„ þessi
 vofa nefndist Járngrímur, og birtist manni úr Hegra
 nesi atfanga dags kveld Jóla er dímma tók, var
 þettað firir burðar firir vígi, men höfðu opt dularkufl
 höttuna yfir hafðum sér íní höttum og skálum
 er men vildu diljast sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Hrólfssaga Kraka vottar]]
 kap 23 er þeir Helgi og <del>hr</del> Hróar duldus fyrir
 Fróða konúngi„ þeir vóru jafnan í kuflum ok
 tóku aldrei ofan kufl höttuna„ víðar í sögunum
 er gétiðum það, alt þettað sínir að kuflin mun ætíð í her varar sögu er getið um dular kublka<ref>[ath skrift]</ref> 1781
 hafa veríð með hött uppaf því sögurnar lísa honum
 aldrei með öðrum hætti, og það stírkíst mest við það
 að sögurnar taka það aldrei fram sem sér stak=
 legt eður ó vana legt að kuflín var með hött,
 af þvíað kuflin var aldrei skart yfir höfn
 heldur alment<del>að</del>höfðu sem vos yfir höfn, og han var
 ætíð með hött, þá var eðlilegt að men veldu sér
 han helst til yfir hafnar er men vildu dyljast.
 Annað aðal einkenni kuflsins var það, að hann
 mun ætíð hafa verið með ermum, sem mindirnar
 sína, og sem líka stirkist við það að sögurnar
 géta opt um að men gírtu að sér kuflin með
 svorð reipi eður ólu, ekki gátu men það hæglega
 hefði kuflin verið erma laus, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gíslasögusúrsonar]]
 blaðs 69 egir<ref>[segir]</ref> að Gísli „var í kufli grám, ok hafði gyrt
 at sér með reipi„ er han féll, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettissögu kap 38]] segir
 um Grettir er han sótti eldin að han var í kufli
 „ ok rak at sér utar bast taug at sér miðjum„ í
 sturlúngu 6 þátt kap 35 segir að gísli af Sandi
 „var í brínju ok grám kufli ok hafði gírtan
 sík með ólu„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Armanssögu kap 1]] segir að Gráman

====bls. 4====
 „var í grákufl ok höttr uppaf ok gírtr <del>ur</del> svarð=
 reipi„ ekki géteg séð að men géti efast um að þessir
 kuflar hafi verið með ermum, því firstog fremst
 vóru þeir <del>vog</del> vosfat, og þarað auk gat eingum
 komið til hugar að berjast, og því síður að sinda í erma
 lausrí yfir höfn allra síst þegar menn bjuggu sig sem rækilega=
 ast til sunds, sem Grettir gérði þá han sótti eldin,
 sögurnar votta að þegar men börðust, lögðumen jafnan
 af sér „ lausa yfirhafnir„ (möttla og feldi og aðrar
 ermalausar yfir hafnir) er gátu hindrað handlegg=
 ína, er þeir börðust í kuflum og kápum því hvoru
 tveggju hafði ermar, eg higg því að kuflin hafi ætíð
 haft ermar og munu þær hafa verið víðar og opt
 með einskonar uppslagi eður uppbroti líktog eg áður
 gatum a kápu ermonum.
 Eg higg að kuflín hafi jafnan verið heill að
 framan að minsta kosti nokkuð niður firir beltis
 stað, og munu men því ætíð hafa orðið að steypa
 honum yfir sig einsog kyrtli, þettað votta sögurnar
 á nokrum stöðum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettlu kap 47]] segir að Grettir
 „fékk sér kufl svartan, ok steypti utan yfír
 klæði ok duldist „svá„ sama vottar Friðþjófs=
 saga híns frækna kap 11 þar segir að Fríðþjóður
 „steypti af sér kuflinum„ er han hafðist, í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fríð þjóðfssögu]] hínni stuttu segir að Friðþjóður
 „steypti yfir sig„ sultkarls kufli einum miklum„
 hér sjáum af þessu að <del>kaptill</del> kuflin muni hafa verið
 heill að framan, en allra neðstkannhan opt að
 hafa verið klofín, nokuð upp eftir, eður verið
 með blöðum, bæði aptan og framan, ensog títtvar
 á síðum klæðum, og síðar hefir kuflín verið og
 jafn vel dragsíður sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sverríssaga]] vottar kap
 28 er Sverrir barðist við Kaupángsmen, þar
 segir svo: „Sverrir konúngr var svá klæddr at
 han var í kufli blám ok síðum„ rétta eptir
 segir Sverrir steig á kuflin ok féll víð„ allir
 sjá að þessi kufl hefir verið dragsíður, í Grettís
 sögu segir um Grettir er han bjóst til að sækja eldin
 „han stitti upp um sik kuflín ok rak ut sér utan
 bastlaug„ hefði þessi kufl verið stuttur þá hefði
 han valla þurt að slítta sig, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | örvar oddssögu]] hinni
 minni kap 34 segir um odd er han bjóst til Húnalands
 „han hafði þá vidskufl ein mikin ok síðan yfir klæðum
 sínum, ok örfa val sín á baki ok boga í hendi,
====bls. 5====
 eg ætla því að kuflin hafi ætíð verið talsvert
 síður, en þó ekki ætíð dragsíður,
 þegar vér nú tökum þettað alt saman þá sjáum
 vér að kuflin hefir verið mjög líkur kápunni,
 en þó frá brugðin kápunni að því leiti, að han
 var að mestu leiti heill að framan [∫] og með hött
 á föstum við með laungu skótti er men vana
 lega létu lafa aptr á bakíð [∫] þettað skott sem
 var uppúr hettingum á kuflinum, hefir kallast
 strútur, og eíns á kápum og lausa höttum, kuflin
 hefir veirð efnisminni en kápan, ogoptast ó
 vandaðri og úr verra efni og <del>ad</del> auk þess munu
 men ætíð hafa gírt kuflin að sér er kapuna gírtu
 men skjaldan aðSér.
 með þessu lægi sem eg nú hefi líst kuflínum,
 hefi eg seð han mindaðan á gömlum Íslendskum
 skinbókum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyarbók í upphafsstafnum]],
 þer sem bírjar að segja frá Kuflúngum, sest
 mindaður maður í þessum búnaði er eg hefi
 nú líst, han hefir kórónu á höfði og
 öxi í hendi, en hötturin lafir aptur á bakið
 og er með skottí eður strút, han hefir gírðan
 að sér kuflin, eíngín gétur efast um að sú
 yfir höfn sem han er í egi að vera kufl,
 því þettað er auðsjáanlega mind af Jóni
 kuflúng first þessi kufl maður er látin vera
 með kórónu, og ermindaður ein miðt þar
 sem þátturin birjar af kuflúngum,
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | uppsala eddu]] sest gángleri míndaður,
 i sinu ferða mans gjörfi, hann hefir einnin
 kufl með sama hætti, og á hinni fir nefndu
 mind, en hann hefir kufl höttin settan
 upp ífir höfuðið,
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á hægri spássíu:]
 
 [∫] og með víðum ermum
 eins og kápan
 [∫] enda þótt men settu höttin
 uppifir höfuðið,

====bls. 6====
 Sögurnar votta að að Múnkarnir í fornöld báru jafnan kafla, og í katólsku löndonum
 bera múnkar en í dag <del>dr</del> jafnan kufla
 hérum bil með sama hætt og eg hefi áður
 líst hinum forna kufli, eg get því ekki
 séð að men géti verið í neinum vafa
 um hvernin hin forni kufl hefir verið
 þegar men hafa alt þettað að stiðjast við
 kuflin var aldrei skart fat,á leikmönnum heldur jafna
 vos eður <del>duk</del> dular búníngur, kuflin
 var og vana legur þræla búnaður, sem
 mun hafa komið af því, að hann hefir
 verið hentugur og skjólgóður í illviðrum,
 og þess vegna báru líka sekir menn jafnan
 kufla, og með fram af þeirri orsök að kufl
 hötturin gérði þá torkénnilega,
 þegar höfðingjar báru kufl, þá var það
 nær því einúngís í kulda og íll viðrum, eður
 ef þeir vildu diljast, er þá munu kuflarnir
 hafa verið misjafn vandaðir einsog aðrar
 yfir hafni, nokkuð eptir því hverjir bera þá.
 þeir höfðu ímsa liti Sverrir konúngur hafði
 bláan kufl, Olafur Tryggvason hafði bláann
 kufl er han leisti þá einar þambaskélfir og
 var klæddur sem múkur, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laurentins sögu]]
 kap 46 segir um Laurentíns „þat er merkjanda <del>um</del>
 at han hafði þan klæða búnað, sem múnkar hafa,
 kufl með skrúðýstan, því at han sagði þat
 reglu, þá at biskupar væru ofsvartmúnka
 lifnaði, þá ættu þeir at halda þau habitum
 sem þeir vóru af reglu lifnaðinum kosnir„

====bls. 7====
 hans kufl hefir verið svartur eða blár að lit,
 og mun meiga telja það sem undan tekníng
 að hans kufl var með skrúði, sem kom af því
 að han var bískup en han, á leit kuflín sem sin einkénnis
 búníng, en hefir viljað príða han liðið eitt meira
 en annar á kufla, og eins munu höfðingjar hafa haft
 lítið eítt vandaðri kufla en aðrir,
 þeir Krókarefur og Arman er látnír hafa bláa
 kulfa, Grettir hafði svartan kufl Ólafurhelgi
 var í svörtum kufli Nollan var í svörtum
 kufli sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Droplaugarsonasögu]] þa laungu,
 en optast munu kuflarnir hafa verið gráir eður
 grá rendir, eða með hvítan lít, eins og ullín
 kom af sauðnum Sverrir hafði kvítan kufl 543
 þeir Sigmundur Brestísson og þorer höfðu
 hvíta kufla er þrándur seldi þá, [[Heimildir_Sigurðar_málara | Færey kap 8]]
 Gísli Súrsson hafði grá rendan kufl er
 han féll, Bárður snæfells ás er látín hafa
 gráan kufl, Gráman er látin hafa gráan
 kufl, Géstur barðarson er látin hafa gráan
 kufl, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bósasögu]] kap 8 er þrællin látin hafa gráan
 kufl í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlungu]] 6 þátt kap 2 er draum
 vofa látin hafa gráan kufl
 kuflarnir voru tíðum úr skinni Vígfús
 Víga Glúmsson hafði skinn kufl, í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fost bræðra sögu]] er getið um að þræll ein hafði
 kufl úr selskínni, einnig er getið um sölu voða kufla.

====bls. 8-10====
 [Auðar síður]

''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012 og 10. 2013

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
==II Höfuðbúnaðir==
====bls. 1====
 II
 Höfuðbúnaðir
 1 hettir
 
 2 húfur
 a) kofri
 b) bjarnskinshúfur eður skinn húfur
 c) hlað búnar húfur
 d) lín húfur
 
 3 höfuðbönd
====bls. 2====
 [Auð síða]
====bls. 3====
 4
 höfuð búnaðr fornmanna,
 
 <del>og
 handa gjörvi</del>
 
 1 hettir (skraut hettir) gullbúnir með skinn föðri
 2 gérskir hettir, 3 dularhettir, 4 hjálm hettir,
 3 kaprún = útlent nafn hetti<del>r</del> með kamb og eirum á
 hliðonum finnast á mindum af
 grískum loddurum eður leikurum
 samann ber Íslendskan tafl manni frá
 sögu öldinni og mindum á forngripa
 safninu í höfn. máske = Girskir hettir
 
 _____________
 grímur<ref>[Á vinstri spássíu hefur Sigurður ritað „búið” við atriði 1 til 3 auk þess sem texti um grímur á einnig að vera tilbúin.]</ref>
 _____________
 húfur
 kofrí hveif
 _____________
 skarbönd
 gull hlað
 garland<ref>[Á vinstri spássíu hefur Sigurður skrifað „obúið” við atriðið frá húfum að garlandi.]</ref>
 kóróna (biskupa skraut) kom frá noregi gull saumuð
 korona Biskupasögur bls. 143. brúð ar kóronur
 , biskkórónu, biskupasögur bs. 370.
 
 Motta firir karlmans búníngnum
 
 Mangi hugði manna
 morð kannaðar annat æðra
 (isarn meiðr) en æsir
 almærir þar færu,
 þá er á þoska fjarðar
 þing með enni tínglum
 holt<del>valla</del>vartaris <del>nís</del> Hjalta
 harð feings synir geingu x
 Landnáma
 X holt þveingur eða half fiskur (=ormur)
 
 1 snorra Edda höfn 1852 II bls. 494 í klæða heitum = þvengr
 og bls. 358 er sá þ vengr er munnur Loka var sam ann saumaðr með heitir vartari og bls 480
 er vartari =fiskur.
 
 [Eftirfarandi texti er neðarlega hægra megin á síðunni:]
 sbr. snorra edda bls. 93 í vísu
 “fald vörðr géð mjallr berr
 snáks fald af skorar fjalli„
 1= dishjalmr (<del>eður gull hjálms
 því dyshjálmr Fafnis varúr gulli)</del>
 enni skraut orms eða fafnis
 [⊃:] ægis hjálmur eða gull hjálmur
 þeir hjalta sinir voru goðum líkir og báru
 ægis hjálm ifir öðrum er þeir
 geingu á þing Fafnir hefði ægis
 hjalm Snorraedda Rv. bls. 73 Fafnis mál
 16. v. sæmundar Edda bls. 106.
====bls. 4====
 [Auð síða]
====bls. 5====
 men gætu talið hjálma með daglega búníng forn –
 mana því <del>því</del> auð séð er af sögunum að bæði
 höfðíngjar og eins verk men hafa oft boríð hjálma
 þó þeir ekki væru að öðru leiti her klæððir, sögurnar
 sína að þeir höfðu hjálma á höfði er þeir vóru við
 hei vinnu og önnur almen heim ilis störv [∫][∫]Grett s og sinir þéttað
 að þeim hefr jafnan þótt mest varða að höfðinu
 væri jafnan ó hætt, til eru og [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlar mindir]] [∫][∫]á skin bók frá
 15 öld sem gérðar eru á íslandi, þar sjást mindaðir
 men sem eru að slá og raka með hjálm á höfði aðrir
 eru að leiða kir þeir hafa einnig hjálm á höfði og
 við imisleg heim ilis störf sjást islendingar jafnan
 mindaðir með hjálma á höfði þessar merki legu míndir
 benda á að íslendíngar hafi svo seintá öldum
 daglega orðið að bera hjálma til þess að þeirra
 lífi væri ó hætt, en því heldr hafa hinir forn isl-
 endingar oft daglega orðið að bera hjálma sem
 þá var meira rostusamt, þeir men er áttu sökótt
 báru oft brinjur undir kirtlum sinum og kuflum því þeir
 vissu ekki nemað óvinanna væri von þegar
 minst varði, en alt firir það hefir þettað ekki
 verið al ment að bera daglega hlifar eða
 her klæði, en þar á móti er ó hætt að segja að
 hjálmarnir geta heirt til þeim almenna forna
 daglega búningi _______ en af því að það er
 hér mitt helsta augnamið að minast ein gaungu
 á hinn daglega buning fornmanna að frá skildum her-
 klæðum þá vil eg sleppa því að sinni að tala um
 hjálma og herklæði.
 <del>1</del> firir utan hjálma; báru fornmen oft ímsa höfuð<del>hettir</del>
 búnaði, ein kan lega daglega; og ef þeim var
 ekki neins ófriðar von, imsir þeirra höfúð búnað-
 ir vóru gjörfir á þan hátt og úr því efni að þeir
 gátu nokkuð hlíft á móti vopnum þótt þeir væru
 ekki gjörfir af málmi, [∫][∫]einnig voru þeir opt járn fóðraðir eða ur þófa við ímisleg tækifæri
 vóru forn men að mestu leiti eða alveg ber höfðaðir.
 og það jafn vel þótt þeir biggjust til víga [∫∫][∫∫]Sjá l Laxdælu Njála skarpheðinn þorkéll þettað alt var
 mjög ímislegt og mjög eptir því sem þeír vóru
 skapi farnir, og hugaðir, höfðingjum þótti opt fremdi að vera sem minst
 her klæddir, og treistu þeir meir á vona<ref>[vopna]</ref> fimi sína ein gaungu, enn herklæði

====bls. 6====
 af höfuðbún aði forn manna var höttrín eitt kv-
 hvað það elsta og almennasta, [∫] víð margar
 yfirhafnir höfðu fornmen jafnan á fasta kápu
 er þeir köstuðu aftr á bakið er gott var veðr
 <del>en</del> en gátu annars sett þá upp ifir höfuðið ef þeir
 þóttust þess með þurfa, auk þess að fornmen
 höfðu hetti sem vóru á fastir við yfir hafnir
 þeirra; þá höfðu þeir þess að duk lausa höttu sem kall-
 ast ímist hettir hattar eða hettur og eins breiði
 leg eru þessi nöfn á kápu höttonum þeir hettir
 heita umíst heittir hattar eða hettur, höttrin á kápu
 þeirri er ófeigr kall bar er kallaðar hetta þar á
 moti segir um loðkápuna Ragnarsloð brókar að
 hún hafði hött, kápa Gísla súrssonar er sagt að um
 með hött, kápurn ar Vefreyju nautur vóru með hött
 ljótr <del>tin</del> hin spaki er sagt að hafði kápu höttin lerkaðan
 um hálsin, ólafr tvíg yfason hafði kápu með hetti
 nu höfum vér þessi dæmi uppá að kápu höttrin er
 ímist kall aðr höttr eða hetta, kufl höttrin sem
 var ætíð fastr við kuflinn [∫] er ímist kall aðr höttr
 eða hattr Gunnar á hlíðar enda er sagt að
 var í kifli og lét slota hottin mjök, í strutúngu<ref>[Sturlungu]</ref>
 er gétið um vofu er var í kufli ok lét slota hottín,
 heklu hottrin er einnig ímist kallaðr hattr eða
 höttr <del>kápan þ</del> heklan er þorgíls hölluson
 átti er látin vera með hatt heklan bragða
 máusar er einnig sagt að var með hatt, heklan
 óðin vari er han birtíst örvar odd var með hott
 síðum, um hekluna er Gunar helmingr
 átti er sagt að hún var með hött og víðar
 er gétið um hött á heklum, nú sjáum ver
 að hettir á ifir höfnum eru ímist kallaðir
 hettir, hattar, eða hettur, og hafa auðsjá
 lega <del>þe</del> öll þessi orð sömu merkingu, og
 merkja sama og hettu, og mun ekki þurfa
 að leiða fleiri rök að því; því allir víta að
 hettir þeir er fastir vóru við ifir hafnir
 að vera sam a og hetta, en ekki líkir
 höttum þeim er men bera nú a dögum

====bls. 7====
 og hafa þessir hettir veríð mjög líkir þeim
 höttum er men bera á kápum sinum enn í
 dag víða í útlondum,
 hin ir lausa hettir hafa því einnig verið sama og hettur
 þó þeir kallist imist hettir hattar eður hettur
 og striða þessi nöfn ekkert á móti því; sem
 sjá má af því sem áðr er sagt, það er og þessu
 til stirkíngar að sögurnar géta oft um þá er
 men báru hetti; að andlítið var að mestu hulið
 svo að men þektust ekki, einig er talaðum
 að hettirnir vór víðir og síðir, og að men
 drógu á sig og af sér hettina. einig er <del>oft</del>
 gétið um að men steiftu höttum ifir hjálma
 sína, hefðu þessir hettír eða hattar verið eins-
 konar barða hattar likir þeim er vér nú berum
 þá hefðu men ekki gétað hulið andlítið með
 þeim svo að men þekkust ekki, en það gátu
 men með hettum sem vóru síðar og víðar, <del>þarað</del>
 þar að auki væri það undarlega til orða tekið
 að kalla barða hatta síða og víða, þó að þeir væru
 víðir þá gátu men samt ekki með þeim hulið stórum
 <del>[?]</del> meira af and lítinu firir það það væri einníg undar-
 lega til orða tekíð að segja að men dragi á sig
 eða dragi af sér barða hatta, það væri einníg
 undar lega til orða tekið að segja að menn
 steipi ifir sig barða hatt líkum þeim er men
 nú bera, eg sé ekki betr en alt þettað sínis
 bein línis að hattar og hettír merki
 jafnan í sögon um sama og hetta, þá
 ímsir hafi haldið að hinir fornu hattar hafi
 veríð barða hattar líkir þeím er men nú bera,
 allir sjá að það er ómögulegt því hvurnig áttu men
 að <del>hilja</del> géta hulið hjálma sína með þess konar
 höttum [∫] því hjálm arnir vóru oft með laungum
 oðði upp úr einnig vóru þeir oft talsvert beígðir fram
 á við, og hefðu men valla gétað komíð þeim uppi
 hatt kall, en þá men hofðu gétað það þá gátu men
 hvurki hulið hálsbjörgina neje kin bjargirnar [∫] með
 þess konar höttum, likum því sem þeir eru nú á dögum,
 enn flestir hjálmar vóru annað hvort með háls björg<del>um</del> eða kin björgum
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eiga við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] Svo að ekkert sæist af
 þeim níðr undan
 
 [∫] á hjalminum

====bls. 8====
 og sögurnar géta aldrei um að men hafi haft
 neinar sérskildar hjálma tegundir einungis til
 þess að bera undir höttinum, [∫] alt þettað bendir
 á að hettir <del>og</del>(hatta) hafi verið sama og höttur, en ekki
 barða hattar, þarað auki heldeg að ekkért finnist
 í sögunum af hvurju maðr géti ráðið að hattar
 hafi verið með börðum, og aldrei er mér vítanlega
 <del>a</del> gétið um hatt barð í sögonum og því er
 eingin á stæða til að halda að barða hattar
 hafi þá verið til, og munu þeir físt vera komnir
 a norður lönd eftir hinar fírstu kross ferðir,
 enn hafi þeir verið til fír á norðr löndum, þá
 efast eg um að men hafi þá kall að þann höfuð
 bún að hatt, það sínist mér striða á móti hinu
 öll, er þeir vóru ólíkir í læginu öllum þeim höttum
 er sögurnar géta um, hvað sem nú öllu þessu
 líðr þá er víst að flestir eða allir hattar þeir
 er sögurnar géta um vóru sama sem hettur
 þegar men hugsa um hettur eða hetti fornmanna
 þá meiga men ekki láta sér detta í hug lambhús
 hettur eða tóttar hettr þær er íslendíng bera nú
 á dögum, men meiga ekki láta þess konar hettur
 vera orsökí að men haldi ætíð að þegar hetta er nefnd
 að þá sé verið að tala um þræla eða men þá er
 verka reikháa, þeir hinir fornu hettir vóru sem
 ekki var að undra mjög mjög misjafnir eftir því
 hvaða men áttu hettina, en þá hafa þeir alt fírir
 það oftast eða ætíð verið góðum nusen<ref>[ath skrift]</ref> fagrari að mínsta kosti
 að læginu til en þeir hettir er men bera nú a dögum
 þott þeir væru ekki að öðru leiti vandaðri,
 en hettir þeir er höfðingjar báru hafa verið bæði
 fagrir og þar að auki mjög verð míklir svo að það er
 ó þarfi að láta sér óa víð að hugsa um þess konar hetti
 skraut hettír vóru á allar lundir út saumaðir og
 skrettir<ref>[skreyttir]</ref> með gulli sem sögurnar vott í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jömsvíki s]]:
 kap 23 segir svo „þáræðr firir Sjá löndum jall sá, er
 nefndr er Haraldr, ok var kallaðr Strút haraldr,
 en það bar til þess að hann átti hött ein „þann
 ok svó mikinn at han stóð 10 merkr gulls„
 þettað er ekkért smá ræði að einn höttur skildi
 kosta vo<ref>[svo]</ref> mikið, og er þettað meðal annars eitt af því
 sem ber vitni um of læti og skraut fornmanna
 þettað sinir einig að men hafa sint skart sitt [∫] á
 höttum sín um fram ifir flest önn klæðr er sög
 
 [Eftirfarandi athugsemdir eru á vinstri spássíu og eiga við innsetningamerki í textanum:]
 [∫] en ekki hafa men gétað
 hulið undir höttum hjálma
 sem vóru með nef björg
 
 [∫] skrauthettir
 
 [∫] og ríki dæmi,
====bls. 9====
 sögurn ar géta um, hér segir að strútr var
 mikill á hetti Haraldar af brendu gulli
 strútr merkir hér sama og stríta eða skott sem
 hefr verið upp af kollinum hattarins orðið strítur
 mun vera skílt orðinu strýta [∫] <del>orðið strúta tíðkast
 en á vestur íslandi; og merkir sama og skott
 til dæmis áskotthúfum,</del> þettað sannar <del>sannar</del>
 að nokkru leiti að það sem kallað er strútr á hettinum
 har aldr, er skottíð eða strítan er vana lega var
 uppár hettinum, alstaðar þar eg hefi séð mindaða
 hetti á [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum íslendskum míndum]] þá er hett-
 irnir, jafnan mindaðir með strítu uppúr eða strút
 sem stendr <del>ímist</del>oft<del>oft</del> beint upp <del>eða aptr</del> eða beiist<ref>[beygist]</ref> ögn fram á við,
 þessir strútar <del>eru st</del> er standa að mestu beint upp
 eru skjaldan mjög hair, aptr á móti hafa sumir
 hettir <del>lául</del> sem sjást mindaðir lángt skott uppúr kollinum
 þettað skott lafir vana lega aftr af hnakkanum,
 þessa hetti með strút eða skotti uppúr kollin um; hefi
 eg séð á nærri óteljandi [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum íslendskum mindum]]
 bæði á [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum skín bókum]] og eíns á gömlum
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | íslendskum tré mindum, af stólum og skápum]],
 hinir fornu hettir munu hafa veríð mjög líkir
 þessum höttum er sjást mindaðir og mun það hafa
 helst eín kent hina fornu hetti frá þeim er men
 nú bera að þeir hafa oftast verið með strút eða
 skotti upp af en skjaldan kollóttir sem ráða má af
 mindonum um, [∫] þáð er því min á liktun að strútrín
 á hettinum haraldar hafi veríð einskonar gull-
 búin stríta eða skott sem hefr verið upp af hettinum
 og sem líklega hefr að mestu leíti staðíð beint upp
 eins og strita eða skott sem hefr veríð upp af hettinum
 og sem líklega hefr að mestu leíti staðið beint upp
 eins og strita þettað skott eða stríta (strútr) gerði
 hattin miklu hreifilegri og hermanlegri enn
 hötturin hefði annars gétað orðið hefði hann
 verið kollóttur eþettað gérði höttin á þekkann hjálm
 og hefr þett verið all fagurt og hermannlegt einkan lega
 þegar strúturin og allur höttrin var út saumaðr og
 búín með gulli sem oft mun hafa verið títt á skraut
 höttum sem víðar má raða af sögonum, í þætti af
 þorsteini hvíta segir „hrani hét madr ok var kallaðr gull-
 höttr, han var fóstri<del>frændi</del> þorgils (þorsteinssonar kvíta) hann var
 hávaða maðr mikill„ líklegt er að þessi maðr hafi <del>feig</del>
 fengið þettað auk nefni; af því að han hefr boríð
 hött sem var skreittur með gulli, og mun þettað hafa verið oft til a höttum
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu og eiga við innsetningarmerki í textanum:]
 Þettað sannar einnig
 bragda Máusarsogu
 þar segir um höttin
 er var uppaf töfra
 heklunni Máusar
 „framan um andlitið
 á hettinum vóru
 skél hosur ok olboga-
 skeljar, en á strútín
 var hlaðið humra klóm„
 auðvitað er að ekki gat
 hann með góðu móti sett
 húmra klær annarstaðar
 en að <del>af</del> ofan verðu á
 hattin og hafa
 þær <del> stað</del> staðið lángt upp
 af höfðinu eins og horn
 til þess að hun skildi
 verða því skrimslis
 legri og hræði legri,
 
 [∫] Það sama ma og ráða af
 af sögonum því nær því
 eingaungu fífl og vofur
 eru látnar bera kollhettur
 =kollottar hettur sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlunga]] vottar 4 þátt
 kap 5 þar er gétið um að
 mann dreimdi að han sá
 tvo men svartklædda eður vofu„ok
 höfðu grár koll hettur á höfði þeir sátu á sínum
 bekk hverjir í stofu og
 reru hver á móti öðrum
 og kváðu þessa vísu sitt
 orðið hver; höggvast hart<ref>[ath skrift]</ref> seggir
 hallarveggir
 illa erum settir
 þá ínn koma grair hettir
 verk manna upvinnast
 þá aldri þinnast
 eingi er ó sómi
 á efsta domi,
====bls. 10====
 er skraut menni og of látúngar báru
 það er tekið fram sem eitt hvað sér stakt að svo
 miklu gulli var hlaðið á höttin strút haraldar
 en ekkert bendir það á að það hafi þurft að vera
 ein kennilegt við þan hött fram ifir allaðra hetti
 að han var gull buin.
 einnig benda sögurnar á að hettirnir hafi ekki
 altjénd verið eínúngís með strút strítu eða skotti
 uppaf heldur að þeir hafi eínnig verið til með
 kamb uppaf i [[Heimildir_Sigurðar_málara | færeyínga sögu kap 4]] er gétið um
 einn man er Eldjárn hét og var að auknefni kallaðr
 <del>kamb</del> kambhöttr, ekkért er senni legra en að hann
 hafi feingið þettað auk nefni af því að han hafi
 <del>hött</del> borið hött sem kabr var uppúr, það er að
 mínsta kosti víst að þess konar hettir hafa verið
 til sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlar mindir votta, á forn gripasafni]]
 inu í kaupmanna höfn er til mjög gamlar mindir
 úr málmi sem eigaað vera þjóðverksar að upp
 runa, á þessum mindum sjást míndaðir hettir
 með kamb sem geingr fram og aftr eftir höfðinu
 þessir hettir eru svo siðir að þeir ná nærri útá
 axlir og hafa hornbæði að aftan og framan
 eíníg eru þeir kn eftir frá hverkinni niðrí gégn
 að framan; með smáum knöppum, mér þíkir lík-
 legt að hinir fornu skrauthettir hafi haft það
 sam eiginlegt við þess höttu sem hér sjást mind-
 aðir að þeir hafi oft<del>ætíð</del> verið kneftir að framan
 með smáum knöppum; eða festir saman með pörum
 og munu þessi pör eða hnappar hafa verið úr
 gulli eða silfri á skraut höttum, vallamunu
 skraut hettír hafa veirð heilir að framan, en
 einfaldir hettir hafa líklega oft veríð heilir
 að framan, það er ein kenni legt við all flesta
 hetti er men sjá mindaða á [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum mindum]]
 að þeir minda <del>ætíð</del> horn á framan verðu
 brjóstinu, þettað lítr betr út en ef þeir væru
 beinir að neðan, því míðr géta men ekki
 dregið <del> nein</del> ná kvæmlega útaf þessum fír
 nefndu mindum hvernig hinir norrænu hettir
 hafi veríð af því að men eru mjög ó vissir
 um hvaðan þessar mindír hafa sín físta
 uppruna, en þessar mindir stað festa sumt
 það sem Færeyíngasaga bendir á nefnilega
 að hettír með kamb hafí verið til, eínnig
 géta men séð af þessum mindum, hvurnig
 hettir annara norðr landa þjóða hafa verið
====bls. 11====
 á eldri tímum áður en ísland var bigt eða
 íslendskar mindir voru til
 sögurnar géta oft um að íslendingar feingu
 sína skraut hetti frá útlöndum til dæmis frá
 garða ríki, annað<ref>[en að]</ref> hvurju leiti þessir hettir hafa
 veríð frá brugnir öðrum <del>er</del> höttum er men höfðu
 á norður löndum er ómögu legt að sjá af sögon um
 men sjá einúngis það af sögon um að Gerðsku
 hattarnir hafa verið einskonar skraut hattar
 því þá báru jafnan konúngar ríkismen og
 skraut menni, en hvurt þeir hafa veríð líkir
 þessum fir nefndu útlendu höttum læt eg ósagt
 en þá væri það ef til vill ekki ó líklegt,
 ekki géta men heldr séð úr hvaða efni þessir
 gérðsku hattar hafa veirð, men sjá ein ungis að
 þeir hafa verið mjög dirir og vandaðir; því
 <del>þá báru jafnan</del> konúngar og jarlar gefa oft stór höfð-
 ingjum í vin áttu gafir gerðska hatta og sinir
 það að talsvert hefr verið varið í þá.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | ljós vetninga sögu kap 6]] segir að hakonjall
 sigurðarson sendi Guðmundi en um rík„girzkar
 hatt„ góðan grip<del>en um góðu grípr</del>, í vín áttu skiní og einnig
 til þess að <del>Ölver</del> Sölmundr frá Gnúpum skildi
 géta leít að sér trausts hjá Guðmundi, auð seð er
 af öllu að þessi hattr hefr veríð mjög vandaðr
 og verð mikill; er Hákon gall vogaði aðsenda í vináttu
 gjöf einn hatt slíkum höfðingja sem Guðmundr
 var, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njálu kap 31]] segir að haraldr konúngr
 Gormsson gaf Gunn ari á Hlíðar enda tígnar
 klæði sín og fílgði þeim „ gérskr hattr„ hér er
 gérski hattrín talin með tígnar klæðum konúnga,
 í gísla sögu súrssonar segir um þorkél súrsson
 er han kom á þoska fjarðar þing; að han„ hafði
 gírskan hatt á hofði„ og var að öðru leiti mjög
 skraut búin, auk þessa segir sagan að„ þor kéll
 var skrautsmaðr mikill ok ofláti„ alt þettað
 bendir á það sama að hinir gérzku eða gírsku hattar
 <del>hafaf</del> hafi elst verið skraut menna og höfðingja
 höfuð búnaðr í lax dælu kapitula 12 segir að
 Gilló hin Gerzkieða auðgi „vari gvuð vefjar klæðum
 ok hafði gérzkan hatt á höfði„ þettað bendir einnig
 á það sama, víðari sög onum hefi eg ekki séð géttið
 um gérzka eða gírska hatta og géta men ekki séð
====bls. 12====
 af þessum fáuog ó greinilegu dæmum að hvurju
 leiti hinir gérzku háttar hafa verið frá brugnír
 öðrum skraut höttum, þó að þessir hattar séu
 stundum kallaðir gírzkir hattar þá munu þeir samt
 ætíð hafa verið gérzkir (sama og úr görðum austag
 en ekki grískir og mun þettað vera ein úngis
 ó ná kvæmr rít háttr hjá sögu ritur un um,
 þegar það er nú víst að þessir hattar hafa
 verið oftast eða altjend verið ur garða ríki
 (Rússlandi) þá er ekki ó lík legt að þessir
 skraut hattar hafi verið oft fóðrað eða með
 öðru motí príddir með gráskinn um eða savöl-
 um, en að öðru leiti munu hinir gerzki hettir
 hafa veríð i læginu líkir öðrum skraut höttum
 og munu merkja sama og hetta eins og hinir
 fir nefndu skraut hettir,
 i sögonum er oft gétið um lausa hetti er
 vóru úr þúfu eða flóka þessir hettir hafa
 einnig veríð sama og hettur sem ráða má af
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | eyrbyggju kap 65]] þar segir að freystein bófi„ hann
 hafði flóka hettu ok saumat horn um hálsinn„
 er han barðist við stein þórr á Eýri, auð seð er að
 þettað var reglu leg hetta sem hefr náð niðr á
 herðar og hafa veríð saumaðar horn plötur eða
 eitt hvað þess konar um hálsín, og hefr þessi hetta
 veríð eins konar hlíf, það er alkunnugt að á
 mið öldon um; höfðu höfðu ríddar arnír oft þess-
 konar flóka hettur er þeir báru stundum undir hjálm
 ínum eðr undir brín koll unni en þá einkanlega
 er þeir höfðu aungfa brin kollu, og atti þessi hetta
 að hlífa þeim hluta af hálsinum er var ber á
 milli hjálmsins og brinjunnar, þessir þófa eða flóka
 hettir gátu talsvert hlíft firir sverðs höggum
 og þess vegna höfðu men þá oft, þessir flóka hettir vóru
 eins í læginu og hinir fír nefndu hettir að því undan
 teknu að þeir munu oftast hafa veríð hér um bil
 koll óttir að ofann sem þeir líka urðu að vera
 til þess að men gætu haft þá undir hjálmum og
 stál húfum, með þessu lægi sjást þeír jafn an
 mindaðir, likir þessum hettum hefr líklega hinirfir nefnda
 hetta veríð, í sögonu um er oft gétið um að men höfðu
 þófa hatta í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njálu kap 119]] segir að Njáll hafði „þófa-
 hatt á höfði„ er han reið til þings í droplaugar-
 sonar sögu kap
====bls. 13====
 segir svo„ en er Ár(trúðr)<ref>[ath skrift]</ref> var í dóm settr, lét Helgi Ásbjarnarson
 koma þófa hatt á höfut honum, til dular„ er rétt á eftir
 segir að Helgi droplaugarson sló sverðs hjöltonum undir
 þófa hottin ok laust brott af hónum, hér er þófa hottr
 látin vera sama og dular höttr; og er hér um bil auðséð
 að þessi höttr hefr að mestu leiti hulið and lítið, og hefr
 þessi hattr verið eins konar við hetta sem han hefr látið
 slúta níðr firir and lítið til þess han þekklist<ref>[þekkist]</ref> ekki,
 það lítr út að þessi hattr hafi veríð ó kneftr að framan
 á brjóstinu því helgi gat lostið höttin af honum
 ekki er heldr ó mögu legt að þess kon ar þófa hattar
 haf stundum verið stittri en aðrír hettir og at þeir
 hafi verið stundum hnappa lausir að framan en bundnír
 sam an með reím utanum<del>um</del> hálsín sem oft var títt, sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | grá gás]] vottar, vígslóða k:92, þar segir svo„ ef maðr
 hnikkir hetti af höfði manni, ok varðar þat 3 marka sekþ.
 ef kverkband er í hettinum ok hníkkir han frammaf,
 þá varðar fjör baugsgarð, en ef hverkband heldr
 hettinum; ok hnikkir han aptr af höfði manní, þat er
 kírking, ok vígt í gégn ok varðar skóggáng„
 af þessu má sjá að hettir hafa stundum verið með hverkbandi [∫] en [∫] líkt og hjálmur
 ekki hneftir að framan <del>og hefr</del> og hefr þettað band
 veríð bundíð um hálsin til að halda saman hettinum
 sem <del>[?]</del>oft sést á gömlum míndum, einnig sjá men[∫] að [∫] af þessum stað
 men gátu kíft höttum af höfði á monnum jafnvel
 þó þeir væru með kvert bandi, og verðr því ekkert
 undarlegt þótt helgi gæti slegíð höttin af höfðínu á
 An trúðr<ref>[ath skrift]</ref> allra síst hafi sá höttr verið án kverk bands
 eða ó hneftr að framan, víðari sogonum er gétiðum
 þófa hatta í Ólafs sögu helgu kap <del>44</del>47 segir að sigurðr sír
 „hafði þófa hatt grán víðan„ á höfði hvursdagslega strutinn gráni
 í sögu hákonar hákonarsonar kap 186 segir að Skúli hertogí
 „hafði hvítan þófa hatt„ á hofði er han var á þíngí, af
 þessu skíldu men halda að þessir þófa hattar hafi oftast
 verið hvítir eða grair sem sagt er um þessa hetti er höfðingjar
 baru, en þó er það ekki víst í þætti af þor steini kvíta
 segir að þorstein hvíti hafði „ull hött á höfði„ er han drap
 einar þórsson, hvurt þessi höttr hefr veríð prjónaður eða
 úr vefnaði eðaþófa sést ó gjörla en ekki er ólíklegt að
 sumir ó vandaðir hettir hafi veríð prjónaðir, og munu
 þeír hafa verið mjög líkir hinni alþektu hettu er
 mývetningar bera eni dag en valla munu þeir
 hafa haft skigni eíns og <del>það er</del> nú er búið að setja á
 mývatns hettuna á seinni öldum, þessi hetta er eptir
 leifar af hinum forna hetti
 
====bls. 14====
 í sögonum er gétið um margkonar dular hetti er men höfðu
 er men vildu diljast, og völdu men til þess síða hetti
 og létu men þá slúta fram ifir andlítið einnig toguðu men
 hettina upp firir hökuna sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | mindirnar sína]] svo mesti hluti af andlítinu
 var hulið, er men bjuggust til víga höfðu men oft þess
 kon ar hetti i [[Heimildir_Sigurðar_málara | fostbræðra sögu ka2]]<del>[?]</del> segir að þormóðr
 settí á höfuð sér síðan hott áðr en han drap þorgrím trölla,
 somu sögu kap 20 segir um gést þó geíngr maðr útá skífs briggjuna
 sá hefr síðan hatt.... ok máttu þeir ekki sjá hans á sjónu,
 í þætti gunnars þíðrandu bana <del>kap</del> segir að gunnar hafði hött
 síðan á höfði er han duldist fírir þorkeli Eyjólfs sini á
 helga felli í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Vemundar kogurs kap 15]] segir að
 að vemundr kögur hafði hatt á höfði er han kom til
 þórdar<del>ers</del> bónda i Kórpaugi<ref>[ath skrift]</ref> og þekti bóndin han ekki fír
 en han tók ofan hattin, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | grettírs sögu kap 54]] segir
 er grettir mætti Hallmundi á dúfu nesskeiði að
 hallmundr„ hafði síðan hatt á hofði ok sá úgjörla í
 and lít hónum„ útilegu men munu einkan lega hafa
 haft síða dularhetti er þeir vildu diljast, eg sem einnig
 má ráða af því að i þeim sögum um útílegumen
 er sagðar eru en á íslandi eru þeir jafnan látnir
 bera síða höttu„ þessi munn mæli hafí sin uppruna
 fra hinum fornasíð, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | grettirs sögu kap 68]] segir að
 að grettir„ hafði síðan hött níðr firir andlítið„ er han
 gekk til móts við þórer í garði og hans men, þessi höttr hefr
 nærri gjör sam lega hulíð andlitið og hefr grettír ver-
 ið vissum að hann þektist egi því annars hefði han
 ekki vogað að gánga inni flokk sinna vestu
 fjandmanna, i sömu sögu kap 68 segir ad„grettir
 hafði kastað hetti sínum á öxl sér, svá gekk han jafnan
 útí, hvórt sem var betra eða verra„ retta eftir<ref>[rétt á eftir]</ref> er þessi
 sami höttr kallaðr hetta, hvurt þettað hefr verið
 kápa eða kufl höttr eða lausa höttr er ó víst
 í sögu [[Heimildir_Sigurðar_málara | haraldar harðráða]]<del>Magnusar goða</del> kap 79 segir að svein ulfson hafði
 síðan ok víðan hott á höfði er han for huldu höfði
 gegnum lið haraldar sígurdarsonar, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | verris sögu kap 153]]<ref>[Sverris sögu]</ref>
 er sagt að„ þor steinn (kúgaðr) hafði djúpan hött á hofði
 ok kendu men han eigi„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Magnusar góða kap 31]]
 segir að þeir Einar þamba skelfir og Magnus góði
 „höfðu höttu síða ok annan dular búnat <del>„ er þeir</del>
 svá at men kendu þa egi„ er þeir leíndust inní
 dana her til að njósna,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturtungu 1 þatt]] kap
 13 segir að Olafur
 Hildisson„ hafði hött
 síðan á höfði„þá han
 var oðin<ref>[orðin]</ref> sekur og leitaði
 ser um far hja kaupmönnum
 og víldi diljast,
====bls. 15====
 sömu sögu kap <del>53</del>52 er ólafr einnig látin hafa„síðan hatt
 á höfði„ er han bírtist Margretu dóttr þrándar á Stokkum,
 í sögonum er einnig gétiðum danska hatta, og lítr
 út að það hafi veríð stórir og viðir dular hettir, líkir
 öllum þeím fir nefndu höttum, í sögu Magnúsar
 ber fættaforum kap er sagt að sveinki bóndi, hafði
 danskan hátt á höfði er han var á þingi með öðrum
 elfar grímum, i sögu [[Heimildir_Sigurðar_málara | magnúsar góða kap 31]] segir
 að ólafr helgu„ hafði danskan hatt á hofði„ er han
 bírtist i hallar dirum hjá Ottó hertoga, og úlfhildi
 dóttr sinni„ þá mælti hertogin; kendir þú mannin
 konúngs dóttir, þat veit ek eigi víst segir hún, en
 líkt þótti mér kampinum föður míns, er níðr tók
 undan skugga hattarins„ af þessu er auð seð að
 þessír hattar hafa verið bæði mjög viðir og síðir er
 er þeir skígðu svó á andlitið að ekkert var bert
 utan kambrín einn [∫] að hvurju leíti þeir svo kölluðu
 dönsku hettir hafa verið frá brugnir öðrum höttum
 sést ekki af sögun um,
 auk þessa höfðu men oft hetti ifir hjálm um sin
 um er men vildu hilja her bún að sin, i fagr skínnu
 kap 273 segír að Erlingr skakkí og hans men „ höfðu
 höttu ifir hjálmum og létti möttla yfir hringju brinjum„ er
 þeir svikust her klæððir um í höll valdimars duna-
 konúngs, í fagr skinnu kap 158 segir um har ald harð-
 ráða og hans men, er þeir létust filgja liki har aldar
 tíl graftrar inni borg eina„ en víkíngar <del>höfðu</del> þeir
 er fígldu líkinu höfðu sílki klæði, ok höttu síða,
 ok undir hjálma<del>höllu síðu</del> ok brinjur„ i Egilssogu skalla
 grímssonar kap 60 segir að „Egíll hafðí dregíð hött
 síðan yfir hjálm„ er han bjó sig út til að drepa berg
 ömund<ref>[ath skrift]</ref>, i somu sögu kap 62 segir um egil að „han
 hafði síðan hott yfir hjálm„ er hann duldist firir
 of ríki eiriks blóðoxar, og <del>vildi</del> leítaði viðtals við vín
 sin arinbjörn í jórvík, um Hák on aðatsteins
 fóstra segir er han barðist á starð á fitjum, að hun
 hafði gull roðin hjálm og listi mjok af hjálmi hans
 er sólin skeín á, þá tók Eyvindr finnson (skuldaspillir)
 hött [hatt] [hettu] eín ok setti ifir hjálm konnúngsins
 þá kallar hátt Eyvindr skreyja, leinist honumi Norðmanna
 konúngrin, eða hefr han fuit, þvi ut horfín er gull hjálmrinn„
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu:]
 [∫] í gaungu hrolfs
 sögu kap 20 segir að hrólfr
 „dró niðr höttin firir and-
 ltið„ er han vildi diljast
 firir íngigerði konungs
 dóttur
 i sög halfdanar Eysteíns-
 sonar kap 7 segír að
 þau skuli jarl og Ingigerðr
 höfðu síða höttu og sá
 ógjörla í andliti þeim, er
 þau duldust að hirð
 Eysteins konúngs
====bls. 16====
 í olafssogu triggvasonar eftir odd múnk segir
 að báðir þeir ólafr triggfaason og kolbjörn stam-
 ari„ mildrond<ref>[ath skrift]</ref> litið at ekki mátti glökt þekkja
 hvorr þeírra var, [∫] i [[Heimildir_Sigurðar_málara | þiðríkssögu af beru kap 176]]
 327, 400, og víðar er gétið um hjálm hetti er men
 báru ifir hjálmum sínum, þessír hettir eru látnir
 vera mjög skrautlegir og með útsaumuðum alls-
 konar skjaldar merkjum tildæmis ormum af gulli
 og fleíru, og hafa þess konar hettir oft verið mjög
 skrautlegir, men hafa helst borið þess konar hetti
 ifir hjálmum til þessað hlífa hjálminum víð vætu,
 nú hefí eg talið upp flesta þá staði í sögn um er
 gétið er um höttu eða höttu<del>„,</del> eða hettur, <del>og hefr
 þessi</del> ekki gét eg ann að séð en að alt það sem
 hér er kallað hottr mekrí ætíð sama og hetta og annað
 munu men ekki géta ráðið af nöfnonum í sam bandi
 lægið á þessum fir greindu höttum,
 vér sjá um einig að men báru hetti til skarts áþíngum
 heim við i húsum og ífir höfuð við alskonar tæki færi
 Björn hítdæla kappi hafði höttu hafði er han gekktil
 hrossa <del>[?]</del> smalar höfðu höttu á hofði sjá droplaugar
 sona sögu hina laungu og ifir höfuð er óhætt að segja
 að höttrín var vanalegr höfuð bún aðr er er allir báru
 frá hin um argasta þræl til híns tignar legasta kon-
 úngs, en mjog mísjafnir hafa þessir hettir verið eftir því
 hvurjír báru þá, ------- hettírnir hafa haft ímsa
 líti eg hefi aðr gétið um að þeir vóru hvítir og gráir
 i Bjarnar sögu hítdæla kappa er sagt að níð stitta sú er
 Björn reisti þorði kolbeinssyni hafði blaan hött á höfðix
 fleíri liti hefi eg ekki seð gétið um á höttum, er þá
 munu þeir hafa haft fleiri líti,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 [∫] og hafa þeir hulið and
 litið með eins konar hött
 eða grimu,
 
 
 x í stúrlúngu 6 þatt
 kap 11 er gétiðum
 „Snorra blahatt„ þoraríns
 son
===Kaprún===
====bls. 1====
 Kaprún
 Í sögonum er gétið um Kaprún en þó er það orð mjög
 skjald gæft, og eg man að eíns eptir því á tveim stöðum
 í sögonum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu 10 þátt 18 kap]] segir að Byrgir
 jall gaf Sturlu Þórðarsyni að bragar launum á samt
 með öðrum gérsemum„ Kaprún á gætt„ men géta ekkimeð
 víssu séð hvað kaprún merkir hér, en af ímsum ástæðum
 vil eg á likta að það merki sama og eíns konar skraut=
 höttur, men géta valla efast um að orðið kaprún
 sé upprunalega Frakknest og einúngis af bakað
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | frakkneska orðið Chapron eður Shaperon]] er merkir
 <del>er merkir</del> ímsa höfuð búnaði, en þó einkum alskonar hettur
 til dæmis á mönnum og á fálkum [∫][∫]hettu á kórkápum klerka og einnig hulstur sem
 höfð eru utanum alskonar verkfæri, og sem eru í líkíng
 af hettum, á frakknesku er Chapeon = hattur
 og Chapachon = hetta á kápum af þessu öllu
 vil eg leíða þá á liktun að þettað kaprún sem hér er
 gétið um og sem auðsjáanlega er komið af Chaperon
 merki sama og hetta. Það er og þessu til stirkíngar
 sem segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu 5 þátt 21 kap]] þar segir að „Valgarðr
 (Styrmisson) hafði dregit blátt kaprún [sskrúð] fyrir andlít
 sér er han hafði um hálsin undir stálhúfunni„ er Haldór
 Guðmundarson kom þá að er han sat og klæddist, og hjó han bana=
 högg, áður en han hafði dregið kaprúnið (=hettuna) niður
 firir andlitið,
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jonsbók]] gétur og um kaprún framfærslu bálki kap 13 en hvert
 kaprún merkir þar sama og hetta er ekki með öllu víst, því eins
 og Chaperon hefir á frakknesku margar merkíngar, <del>eins</del>
 og gétur veríð kaprún hafi haft <del>ímsar</del> fleiri merkingar
 en eina hjá honum fornu Íslendíngum eður Norðmönnum,
 og að það hafi ekki ætíð merkt sama og hetta. lögbók segir svo:
 sá sem á 20 hundruð„ má bera treyju með kaprúni af skrúði„
 í sögonum fínst ekkért mér vitanlega sem bendír á að
 treyjan hafi nokkurntím verið með hött, og það mun meíga
 fullirða að það hefir verið mjög skjald gæft á hinum fornu
 treyjum og likast til hefir það þá ekki veríð til. því hefði treyjan opt verið
 með hött á sögu öldinni, þá mundi einhverstaðar hafa verið
 getið um það í sögonum. einnig mundi það sjást á gömlum mindum,
 er það hefi eg hvergi séð, það gétur því verið efunar mál <del>atv</del> hvert
 kaprún í þessu sambandi merkir sama og hetta því á frakknesku

====[meðfylgjandi miði]====
 gérðskir eða girskir hettir
 er ilt að skilja að því gerkur
 og gírskar er ímist menn frá
 hólm garði eða Garðariki eða
 frá Mikla garði (Kaustantín
 opel) gerskir hettir er víst
 réttast og hafa þeir verið
 fóðraðir með þeim dyrustu
 hvítum skinnum eða grá skaumm
 líkt og kaprún<del>sskar</del> voru
 foðruð með 1282 og 1384 sjá
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norg gaml.]] No bl
 og No 120. bls. 221.
 þau kaprún munu hafa verið
 austnær og hér um bil
 sama og gérskir hettir sem
 talað er um í sögonum.
 Sja Kaprun siðast
 Giskir hettir eru alþekktir
 eða griskir sem leikarar höfðu
 þeir voru hérum bil eínsog
 hettir þeir sem sjást mind
 aðir á [[Heimildir_Sigurðar_málara | mindum á forngríp á safninu í höfn]]
====[meðfylgjandi miði bakhlið]====
 báðar þær hattategundir
 eru mjög líkar hettin um
 á [[Heimildir_Sigurðar_málara | skákmanni, þeim er fanst í Baldurs heimi við Mývatn]]
 1861 sem er frá sögu öldinni.
 og litur þannig út
 [mynd]
 berum saman þá Gríksu
 leikara hetti
====bls. 2====
 merkir Chaperan sama sem herða <del>bak</del> leggíngar eða kraga sem fullur ofaná herðarnar eður útsaum
 áptana kórkapum,sem þó reindar eru eptir leifar af hettunni sem fyrst vará þeim einnig merkir það axla skraut
 á dóctorum, af þessu þikir mér alllíklegt að þegar talað
 er um kaprún á treyjum, að það merki þá eins konar útsaum
 eður axla skraut, sem hefir veríð aptaná herðunum eður
 í kríngum hálsin á treyjunum [∫][∫] eður einskonar kraga því hér er talað um skráð = skraut
 mér sinist því að það megi vel til sans vegar færa að orðið kaprún
 hafi þessar 2 merkingar, og að þær geti verið báðar réttar,
 allra helst þegar orðið hefir á fraknesku báðar þessar merkingar
 og fleiri.
 Þó að mer þiki þettað sennilegast þá vil eg samt ekki með öllu neita að
 kaprún eður höttur kunni að hafa verið til á treyjum kríngum
 1261 er lögbok var lögtekin en valla mun það hafa verið til
 öllu fir, og næst mér er að halda að höttur hafi aldrey veriðá
 trreyjunni, en lausa hött og lausa kaprún hafa men borið opt
 með treyjum, sem vana legan hofuð búnað. það er og athuga vert
 1331að þegar kémur á 14 öldina foru men að setja hettur við þau klæði
 er aldrey fir munu hafa verið með hött t.d. á kirtla sjá Laurentíns
 sögu kap 65 þar er getið um „tabertkyrtla tvo með hettu„ þettað
 ber saman við gamlar mindir,.
 það lítur svo út að um 1346-49 hafi capran verið mjög
 almenn í Noregi því í statútu árna Erkibiskups egir:
 „allir skulu þá uppstanda (er guðspjall er lesið) ok taka ofvan
 sin caprun ok standa svo <del>ber</del> berhofði medhan testin verð hér
 læsin. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaml. love bls. 299.]] III.
 No 120. <del>her er</del>
 
 1)hér merkir skinn = mjóf ræma eða breið bridding sem hefir verið alt í kríngum andlitið
 á hettinum og liklega alt í kríngum hann að neðann það sést best á þeim mikla mismun
 sem er á verðinu eptir því hvert Kaprúnið var aðeins skinn dregið eða lagt með
 skinnum hér og þar, ellegar alveg fóðrað með skinnum að innan og einnig allt í kring
 sbr. samann dreginn skinnum annað enn fóðrað
====bls. 3====
 kaprún
 i sögonum er <del>á</del> gétið um kaprún en þá er það mjög
 skjald gæft egman ekki efir því víða<del>utan</del> í sturlúngu
 10 þátt kap 18 þar segir að Birgir jall gaf sturlu þórðar
 syni að bragar launum, ásamt með öðrum gérsem um
 „kaprún ágætt„ men géta ekki með vissu séð hvað
 kaprún merkir hér, en þá er líklegt að það merki
 sama og eins konar skraut höttr, men géta valla
 efast um að orðið kaprún sé uppruna lega frakkneskt
 og komið af frakknesku orðinu Chaperoncöpran eða sem merkir
 imsan höfuð búnaðr en þá einkum alskonar hettur
 tíktæmis<ref>[til dæmis]</ref> á mönnum, og á fálkum, og einíg hettr eð
 hulstur er höfð eru ifir margskonar verkfærum, [∫]
 af þessu vil eg leiða að kaprún sem <del>br</del> her er
 gétíðum, og sem auðsjá an lega er komið af orðinu
 chaperon sé sama og hetta, það er og þessu til stirkingar
 i Jons bók framfærslu bálk 13 er gétið um kaprún en hvort
 það merkir þar sama og hetta er ekki með öllu víst að
 eins og <del> kapa</del> Chaperon hefr á frakknesku margar
 merkingar; eins gétr verið að kaprún hafi haft
 fleiri merkíngar hjá hinum fornu islendíngum
 og að það hafi ekki altjend merkt samaog hetta,
 hér segir svo, sú sem á 20 hundruð „má bera treyju með
 kaprúni afskrúðí„ í sögun um finst hvurgi mér
 vítanlega <del>að</del> neitt sem bendir á að treyjan hafi
 nokkurn tíma verið með hött, og það er víst að
 það hefr verið mjög skjaldgæft, [∫] þvi hefrði treyjur oft
 veríð með hött þá mundi ein hvurstaðar hafa veríð
 gétið um það, einig mundi það sjást mindað á
 gömlum mindum, en eg man ekki eftir að eg hafi
 séð það, það gétur því ef til vill verið efunar
 mál hvurt kaprún í þessu sambandi sé
 sama og hetta á frakknesku merkir Chaperon sama
 sem bakleggíngar eða útsaum aptan á kápum t.d.
 á kór kápum, einnig merkir það axla skraut á dóctorum
 af þessu þikir mér líklegra að þegar talað er um kaprún
 á treyjum að það merki eíns konar útsaum eða
 axla skraut eða leggingar sem hafa veríð <del>um</del> kringum
 hálsin eða á herðunum á treyjum því hér er talað um skrúð=
 skraut, 1) af þessa géta men séð að orðið kaprún gétr
 haft 2 merkíngar sem géta báðar verið réttar
 en af því alt það sem fínstí sögon um um kaprún er
 er mjög ó ná kvæmt [∫] þá géta men ekki komíð með annað
====bls. 4====
 Grímur. í sög un um er mjög oft getið um grímur er forn men báru
 ifir hjálmum sinum <del>og</del> er þeir vildu diljast og einig <del>til þess að </del> ef þeir
 vildu dilja firir mönn um að þeir vóru her klæððir,
 og hefr það veríð almennur síðr að hafa grímur,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þorðar sögu hreðu kap 10]] segir að „þórðr hafði grimu yfir
 hjálm inum ok duldist„ er han for norðr til skaga fjarðar; og
 vildi diljast, að eingin njósn færi firir honum,
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | heíðar vígasögu kap 33]], segir að Barði Guðmundarson
 hafði „grímu á höfði er han reíð inni miðjan flokk
 óvina sina; og þá grunaði ekki að það væri barði
 enn <del>og</del> skorri goði gat tælt þá til að segja upp gríð
 firir þessum manni er var þeim ó kéndr,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kórmakssögu kap 12]] segir að steínarr önnudarson
 „hafði grímu firir andliti„ er han varí alþingi og duldíst
 fírír kórmak, um ólaf triggvason segir <del>að</del> er han leísti
 þá Einar Þambaskélfir úr á nauð að han [∫] hafðí grímu
 fírír andlíti sama sem<del>og þar að auki</del> múnka kufl með hött
 og hefr han haft grímuna undír hettínum því han
 vildi vera víssum að han þektíst ekki, Einar
 þottíst þekkja olaf er han <del>er han</del> lífti kufl hettinum
 en er han lifti grímunni frá andlitinu þá þekti
 einar og þeir allir félagar ólaf [∫∫] þettað bendir á að
 það hafí veríð sundr laust höttrin og gríman og
 hefr gríman ekki neitt heirt til hettínum, heldr hafa
 men borið grímuna eíns og ann an lausa hött undir
 undir kufl höttum og kápu höttum er men víldu díljast
 og hefr þettað veríð mjög alment því hefði það ekki
 verið alment þá hefði mönnum ekkí gétað komíð til
 hugar að bera grímur firir andlíti er men vildu diljast
 og þá hefði það ein ungís aukið for vítni mana, það er
 þess vegna víst að það hefr veríð alment að men hafi
 geíngið huldu höfði víð ímisleg tæki færi,
 hverníg grímurnar hafa veríð lagaðar er ó ljóst af sögon-
 um ekki géta sögurnar heldr um úr hvaða efni þær
 voru, þær munu líklega oft hafa veríð <del>pr</del> prjónaðar og
 mjög líkar í læginu og hettr; en með prjónuðu nefí og
 augum og munni að framan og einnig með nösum og
 út saum uðum augn brúnum, og hafa þær verið gjörfar
 á þann hátt sem mans ásjóna, þaníg er líst grímunni
 er var víð heklu bragða Máusar, það er sérstak-
 legt víð þá grímu að hún er látin vera á fost við
 <del>[?]</del> heklu höttín, en það mun ekki hafa veríð vana
 legt, sogurnar géta ekki um það og það hefði
 verið ó haganlegt,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og eiga við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫]<del>at</del> var svó búin sem múnkr
 í blám kufli ok
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaungr hrólfs sögu kap 29]]
 segir að baðir þeir haraldr
 og sígurðr, er nefndust hrafn
 og krókr „höfðu grímr fírír and-
 líti er þeir hefndu þorgrys
 jarls,
 
 [∫∫] sem hér segír Enar
 „ en þegar firra sin er hann
 lífti kufl hettinum, kénda
 ek hann, firir víst, en síðar
 han lifti upp grímunni ok
 síndi oss ásjána sína, kend-
 um vér hann allir„
 
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlungu 3 þátt kap 15]]
 segir að Brandur Runolfsson
 „hafði grímu firir andlíti,
 hann sté af baki ok
 lipti uppgrímunni„ er han
 vildi láta Sumarliða
 fra Fjöru þekkja sig,
====bls. 5====
 auk þessa er all líklegt að grímurnar hafi stundum
 veríð einúngís að framan og og ekki sniðnar eins og hettur
 þessar grímur<del>hettu</del> hafa verið sníðnar og saumaðar, þess konar <del>hettr</del> grímur
 hafa men helst borið undir kápu höttum, og þesskonar grímu
 hefr ólafr triggfason líklega haft, því sagan segir að han gat
 á svip stundu lift grím unni frá andlitinu, en það hefði han
 <del>g</del> ekki gétað gert eíns fljótt hefði sú gríma verið gjör á
 þá lund sem hetta og nað alveg aptr firir hnakkan,
 sú ástæa sem eg hefi til að halda að grimur fornmanna hafi opt
 veríð prjón aðar og mjög líkar hettum er sú, það er öllum
 kunnugt að íslendingar hafa við ímisleg tæki færi en þá
 einkum i kulda, boríð grimur firir andlíta, alt framá
 daga þeirra manna er nú lífa, [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlir men]] hafa líst fírír
 mér þessum grímum hvurníg þær <del> þ</del> vóru t.d. norðan
 lands þegar þeir mundu til: þær voru prjón aðar eins
 og aðrar hettur á þær var prjón að nef munn ar og augu
 og nasir að framan og saum að ur á þær auga brír svo stundum munnurinnog augum rauðbritt
 þettað leít út eíns og eíns konar á sjóna, eg veit ekki
 betr en allar þess konar grímur séu nú gjörsamlega
 af lagðar á íslandi, en af hvaða or sökum er mér
 ó ljóst, ekki hefí eg seð í prentuðum lögum að þeim
 hafi verið bannað að bera grímur í íll víðrum enn
 þess konar rannsoknir vil eg unna lög fræðíngonum,
====bls. 6====
 húfur
 [Að öðru leiti er síðan auð]
====bls. 7====
 men munu því seint géta fundið orðsír
 merkínga á Íslandi og i Norvegi, þó men leíti
 í útlendum málum, first orðið hífír þar
 á letjandi merkíngar, her er því það einasta
 rað<ref>[ráð]</ref> sem dugir helst að leíta í Íslenskum bókum
 þar sem orðíð fínst [[Heimildir_Sigurðar_málara | kóngsskuggsjá kap 40]]
 segir svo þat þotti sið gæði at víta
 „ nær hann má skillkín<ref>[ath skrift]</ref> sína í frelsi ber,
 eða hatt eða kveif, ef han hefr„ af þessu
 sést eínungis það að hveif muni ekki vera hött.
 tegum, og mér sínist þettað orða til tæki sem
 hér er sett„ ef han hefír„ bendi á að hveíf
 hafi <del>le</del> heldur veríð skjaldgæft höfuð fat
 í kongs skuggsjá kap 32 segir svo„ kvorki
 skaltu hafa hött ne húfu né hveif á
 höfði, heldr skaltu á huldu hópi ok berum
 höndum firir ríkis men gánga„ af þessum
 tveim stöðum má ljóslega sjá að sumir hirðmen
 hafa haft hveíf firi höfuð búnað, einnig
 vírðist mér orða til tækin benda á að hveif
 sé hverki<ref>[hvorki]</ref> tegund of húfu eður hött, því
 það er beínlínis skilið frá því hvað frá öðru
 en þá fer að vandast málið, því þá er eín
 úngis eptir skarbanda og barða hatta
 tegundirnar, af þeim höfuð búnaði sem
 eg þekki að Norðmen og Ísleindingar hafi
 boriðum þær mundir því um hjálma tegundir
 er ekki að tala, mér þikir því eítt af því senni
 segasta<ref>[sennilegast]</ref> að telja hveif eíns konar barða hatts
 tegund því barða hattar mun hverki géta
 talist með húfu eður hattar tegundum í þeim
 gamla skílning, sem áður er sagt,
====bls. 8====
 einig sjá men af [[Heimildir_Sigurðar_málara | míndonum í bestiaríus]] að
 barða hattar hafa verið þektir á Íslandi
 kríngum 1200 þettað alt kémur vel heim
 víð það hofuð fat sem Jon Eíríksson segir að Dú Fresne
 lísi með nafninu <del>kap</del> Cupbia eður sem tíðum
 kallast Cofea, Coifa eður <del>cat</del> Cucufa, eins konar
 gr<del>k</del>ískur hattur er helstandlegrar stéttar mer báru
 <del>helst</del> á mið öldunum, bæði á ferða lögum þegar
 þeir síndu sig opin berlega, og eíns í kirkjum við
 messu gjörð, eptir þessu irði hvefir<ref>[ath skrift]</ref> helst barða=
 hattar er klerkar báru helst þettað kémur hei
 m við [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sverrissögu kap 156]] þar segir að
 kveifin fauk af höfði Nikr lási biskup utan
 borðs, og hefða konúngum men hana til jart
 egna, líklega til að sanna að þeir hafi fundið
 biskupin sjálfann, þettað er tví rætt og sínir
 að hveifin hefir eínungis verið klerka höfuð
 fat eður hitt að konúngsmen hafi þekt
 hveif biskups af ein hverju ein kérni sem
 <del>han</del> hefir verið á henni og þettað mun vera
 réttara eg gét því ekki með öllu veríð sam
 dóma Joni Eíriksini i því að halda að kveif
 sé ein gaungu bískups eður presta búníngur,
 því konúngsskuggsjá er aður búin að sanna <del>að</del>
 á tveim stöðum, að hveif géti eíns eptir sem áður
 verið tegund af barða hatt,
 af hinni áður nefndu á stæðu gét ekki með
 góðu móti fallist á að kveif géti verið neíns
 konar húfutegund og allra síst há og
 og skraut leg sem Jón Eirikson heldur
 að liggi nafninu og eiknan lega í
 orðinu kopf er merki

====bls. 9====
 upp háfar húfur
 hefi eg aldrei séð
 á gömlum mindum
 allrasis Íslendskum
 nem að á spassíu í
 uppsala eddu þar er
 maður mindaður með
 hafa strítu hufu
 líka skott hufunni
 Norðmanna
 
 [Lóðrétt stendur:]
 V
 k44 svartr kufl þor disar spá konu
 v 45k þóhildur Eívmdardóttír
 tók hún vigin<ref>[ath skrift]</ref> af hofði sér og setti á
 galta sonsín,
 fin k 28 þorgeír goðí gaf gull hring er stoð
 mörk
 
 [Megin texti:]
 upphátt eður upp lípt, ekki má einúngis taka útlendar málískur og orð
 en sleppa eíns góðum íslendsum orðum og
 málískum er sanna þettað eíns vel
 ef að íslendska orðíð kúfur væri skilt kveif
 [∫∫] sem han heldur að nokru leiti þá væri
 það nokkur ástæða firir því að hveif
 væri uppháhúfa <del>en það þa er</del> er það fínst mér
 stríða á móti kóngsskuggsjá og eíns fínst
 mér oðin<ref>[orðin]</ref> vera svo lítið lík að þar mun lítið meíga
 biggja á, men segja ení dag á Íslandi að
 sá maður sé hveífarlegur eður mesta kveif
 sem er vessallegur þollaus<ref>[vesællegur, þol laus]</ref> eður veik
 bigður, þettað orða tiltæki Íslendinga
 fínst mér striða með öllu á móti því að
 hveíf hafi veríð hátt og firir ferðar
 mikið [∫][∫]og tígnalegt hofuð fat mér sínst þaðfremur benda
 á að hveif hefi veríð látt og mjög firir fírðar
 lítið ef ekki vesælegt höfuð fat í Íslendskum máldögum er opt getíð
 um að prestar og aðrir andlegrar séttar men höfðu höfuðlín sem
 eg hígg að hafi verið eins konar breíttskor band, á íslendskum
 mindum sjást heldir<ref>[heldri]</ref> men mindaðir með þennan höfuið<ref>[höfuð]</ref> búnað
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | patínu dúk á Skarði á Skarðaströnd]], þar á er mindaður
 maður í hökli og öllum messu klæðum með þennan höfuð búnað,
 allir víta að hírðmen og höfðingjar, höfðu alskonar skurbönd
 og hofuð dregla, mér er því nær að halda að það verði senníleg-
 ast að á líta að hveíf sé eins konar höfuðlín þegar getið er um
 það á prestum, er skor band eður höfuð degill þegar gétið er
 er um það á leik mönnum þvískor bond gat opt talist eins kon
 ar höfuð lín, þettað fínst mér bst géta komið heim við orðið
 hvefar legur eins finst mér það koma best heim við konungs
 skuggsja þvi það er hverki húfu né hallar tegund einnig er
 hægt að koma því saman að þettað sé bæði klerka og
 leik manna búníngur, einnig þikir mér ekki ó sennilegt að
 Íslendska orðið koffur og kveif sé skilt er koffur merkír
 og einskonar hofuðbond er konur bera þettað finst mér vera
 skémst sótt og felli eg mig betur við það en að álíta að hveíf sé
 tegund af barðr hatt,

===Kveif===

====bls. 1====
 Kveif
 það er ef til vill ömögulegt að komast eftir
 með vissu hvaða tegund af hofuð búnaði það hefir
 verið er forn men kölluð kveif,
 Jón Eiríksson hefir i útgáfu sinni af konúngs
 skuggsjá skrifa að mjög lærða og merki lega
 athugasemd um hveíf, og rekur han first
 orðið nær því í öll þaug helstu mál sem til eru
 sem er hebreska, Arabíska, grísku, Ítölsku,
 franska, enska, spánska, miðalda latína,
 þísku, danska,, og íslendska, þettað er bæði
 fróðlegt og merkilegt, en þó mun fara einsmeð
 þettað orð eíns og með orðið koprúnog fleira þegar men <del>men</del>
 fara að rekja orðanna merkingar útí útlond
 þá breítast merkíngar orðanna á allar lundir <del>og</del>
 svo þær hafa <del>hafa</del> mi margar merkíngar og það
 jáfn vel í sama málinu, eins og kaperan í frönsku=
 unni og verða mer eingu nær hvað mun þá verða þegar tekín eru <del>nær</del>
 nær því öll mál, men lenda í mirku völundar
 husi og víllast, en víta ekkert fremur firir það
 hvaðasér kilda merkíng Norðmen og Íslendíngar
 hafa lagti orðíð, og þannig mundi hafa farið
 með orðið kaprún, hefðu men ekki haft þettað
 eina dæmi i sturlúngu sem er það einá sem sannar
 fyllilega merkíng orðsins<del>það</del>, en ekkert af hinu eíngaungu,
 það mun vera víst að öll þessi orð sem Jón til
 færir munu upprunalega vera meir eða minna skíld höfði
 og þaraf mun hafa spunnist að þessi ætt bálkur
 af höfuð fata nöfnum hefir sumstaðar orðið
 generelt nafn á öllum hofuð búníngum sem hofuð fati hjá oss
 en sumstaðar spesélt þegar leingra hefir dregíð
 frá því upprunalega
 
 [Á vinstri spássíu stendur:]
 sjá vísu í gíslasögu
 súrssonar um hveif
====[Meðfylgjandi miði]====
 ár simi höfuðband gullbúið, eður tignar
 band, því Eyvindur skálda spillir<del>kallar</del>
 kallar hinn gilta hjálm Hákonar órhjálm
 og árborin er (= velborin), og ársalur (=
 tiguglegt tjald)
 
 Norges gamle love III bl 259
 aðeins gétið um höfuðlín presta
 enn þá sem auðfjáannlega almennan
 höfuð búning, eður réttar kírkju búníng
 því það lá eyris sekt við ef það var
 saurugt
 opt getið um það í sstenskum<ref>[í íslenskum máldögum]</ref>
 máldogum
===Hlaðbúnar húfur===
====bls. 1====
 Hlaðbúnar húfur
 Sú þriðja húfu tegund er fornmen höfðu
 vóru þær svo kölluðu hlað búnu húfur,
 mönnum var mjög talið til gildiss er þeir
 gátu haft þess konar húfur, likt og þegar
 men höfðu gullhlöð, gilta hjálma, eður
 gullbúna höttu, þegar sögurnar géta um
 þess konar húfur, eru það jafnan sundur
 gérðamen eður of latar er bera þær, eður
 mikilmenni, þettað bendir á að þesskonar
 húfur hafi verið talsvert verð miklar
 og ekki allra með færi að veita sér þær
 enda munu þær hafa veríð all skrautleg
 ar þettað sannar vemundar saga
 og vígaskotu kap 12 bl. 261 er vemundur kögur
 setti rað til hvernig þorgeirs Smjörhringur
 skildi ljósta Steingrim örnólfsson með sauðar
 höfði á ljósvetninga leið, hana hvað Stein
 grim fylgja hesti sínum, ok vera í
 hvítri skyrtu, ok hafa hlað búna húfu
 á höfði, ok hvað hann vera skraut-
 menni hit mesta„ sama vottar og svarfdæla
 kap 5 bl 123 er líst er búnaði Sóts hinsbleika
 þar segir svo; „ stöð upp maðr á drekanum,
 ok gékk út á borðít, sá vari rauðum skarlats
 kyrtli ok heklu blá yfir sér, hlaðbúna
 húfu á höfði, sá kallar af drekanum,
 ok spurði, hverr þar gjörði svá gyldan
 atróður„ sama vottar og Olafssaga Tryggva
 sonar Forum 235 kap er líst er búningi Indríða
 ilbreiðs þar segir svo„ svá er sagt at
 Eindriði væri búin er hann gékk inní
 land tjaldið firir (Ólaf) konúng; at kona
 var í rauðum skarlats kurtli2) han hafði
 silki húfu gullsaumaða á höfði, hann hafði
 spent gull hlaði at höfði sér 1) digrum gullhríng
 hafði han á hgæri hendi”
 __________________________________________________
 1) gullhlað um enni 2) kyrtle flateyarbókok spent gullhlaða at enni ser flateyarbók kap 361
====bls. 2====
 vér sjáum nú af þessum dæmum sem hér eru
 talin að of látúngar og skrat menni hafa
 helst borið þessar húfur, end munu þær hafa
 veríð talsvert skrautlegar og verð miklar
 því auð séð er að ekki hafa aðrir en heldri
 menn gétað veitt sér þær,
 ekki er með öllu ljóst af sögonum hverníg þessar
 húfur hafa verið lagaðar, en þóhigg eg að men
 géti komist nokkuð nærri því, eg higg að men
 þessar húfur hafi verið flatar, og að þær hafi
 heldur breikkaðupp, en ekki verið kóllóttar
 eins og margir halda að húfur fornmanna hafi
 verið, líklega af því að Norðmen hafa
 enni dag kollóttar húfur, eins og þær er
 gamlir bændur höfðu á íslandi um miðja
 18 öld sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | ferða bók Eggerts Olafssonar]].
 en einga vissu hafa men firir því að þettað
 lag á húfum sé gamalt, heldur þvert
 á móti því [[Heimildir_Sigurðar_málara | á mindum í Íslendskum handrítum]] sjást
 hufur jafnan mindaðar flatar og uppbreiðar
 en skjaldan alveg kollóttar, sem lika er
 ljótara, sama vottar og [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldið frá Bayeux]]
 fra 1066-70, þá sá mikli fjöldi af húfum
 sem þar eru sindar seu ógreinilegar og illa
 mindaðar, þá sjá men samt að þær húfur
 sem síndar eru þar bæði á börnum og
 fullorðnum, eru meir flatar og uppvíðar
 en kollóttar, en allar eru þær lágar, gömul
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | mind er til á handriti af Harald Guðinna]]
 syni sem á að vera gérð á haus dögum firir 1066.
 hann hefir lága og flata húfu á höfði en
 ekki kollótta, han hefir i húfunni stóra
 strúts fjöður er geingur þvert ifir höfuðið
 frá hægri til vinstri, allir sjá að þessar mindir
 eru gamlar, <del>ogað</del>, og lángtum nær fornöld
 inni en hinar kollóttu húfur er Norðmen
 bera enni dag, og þær sam kíns húfur

====bls. 3====
 er Íslendingar báru <del>opt</del> á 18 öld
 sem eg þekki eingin rök firir að séu
 gamlar. [∫] eg higg því að hinar fornu skraut
 húfur og hlaðbúnu hufur hafi optast
 verið flatar og uppbreiðar en ekki koll
 óttar, alt í kringum þær að neðan hígeg
 að hafi verið gilt rönd <del>,,,</del> ofin eður utsaum
 aðúr gull þræði (=hlaðið, á þessum fírgreindu
 flötu húfum, er sjást mindaðar í gömlum islendskum
 handrítum, er opt að neðan sínd mjó rönd eður
 eður ræma, en eg higg að egi aðvera eins konar
 hlað, men víta líka að það var almennur <del>síður</del>
 siður höfðingja a firri öldum að hafa alskonar skrautræmur
 neðan um húfur sinar, bæði giltar og líklega úr perlum,
 og eftil vill úr steinum, og eíns munu fornmen
 hafa haft sínar húfur, en þegar sögurnar
 géta um að fornmen höfðu gullsaumaðar
 húfur, sem húfu Indríða ílbreiðs var, þá
 higg eg að þær hafi verið einúngis gullsaumaðar á
 fjóra eður fleiri vegu upp með saumonum milli, laskanna á kollinum og
 alt uppi hvirfil, og <del>og</del> einnin alti kríng að
 neðan, [∫] en þá lítur ut sem hin gullsaum
 aða silki húfa er indriði hafði hafi ekki
 veríð hlaðbúin eður gullsaumið altí kring
 að neðan, því sagan segir að „han hafði spent
 gullhlaði að höfði sér„ líklega ufrum húfuna
 neðan verða, hefði þessi húfa verið hlað-
 buin alt i kríng að neðan, þá var tilgángs
 laust firir indriða að spenna aðra gull
 ræmu þar utan yfir, enda gétur sagann
 ekki um að þessi hafa<ref>[húfa]</ref> hafi verið hlaðbúin
 heldur að hún hafi verið gullsaumuð. en
 þettað dæmi finst mér sanna það eg hefi
 aður sagt að gull hlaðið a þeim hlað búnu
 hafi hafi jafnan verið alt i kringum
 þær að neðan, og <del>að</del> jafn framt að það hafi
 ímist verið saumað fast á húfurnar eður veríð
 laust, og hafi þeir hnitt því ufrum þær
 neðan verðar og látið endana af hlaðinu lafa
 að aptan niður á hálsin,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] eg hefi áður bent mönnum á að
 að það þótti ljótt að hafa kollhettur
 eður kollótta hetti, og þess vegna eru
 vofur og fífl og ánauðugir men
 helst látnir bera kollottar hettur,
 af þessu vil eg leiða að krauthúfur<ref>[skraut húfur]</ref>
 höfðingja muni skjaldan eða aldrei
 hafa verið kollottar, því kollóttar
 húfur <del>ha</del> mun þeim eíngu síður hafa
 þótt ljótar en kollhettur.
 samanbr. sögunni af valdi mar konúngi
 Reykjavik 1852 kap 3 bls. 102
 
 [∫] líkt og skard og spaða húfurnar
 gomlu? með þeim hætti eru húfur
 Kaukasusmanna þær eru ímist flatar
 eða nokkuð háfar, hlaðbúnar að neðann og
 gulllagðar upp með öllum saumonum á
 milli laskanna sem eru opt 8-12 þær
 hafa og imist hnapp eða doppu i miðjum
 kollinum meðimsu lægi og þaðann higg
 eg þessar húfur hafi sinn uppruna eins
 og flestir aðrir búníngar
====bls. 4====
 þann hefir sá <del>sem</del> rítað hefir ármanssögu
 ímíndað sér þess konar húfur þar segir í
 9 kap, að Arman hafði á höfði „hjálm
 gullroðin „ ok silkí húfu undir með
 kníttu gullhldi at enn<ref>[ath skrift]</ref>„ eg veit vel
 að sú Armans saga er ver nú höfum
 er að mörgu leítí ungog óáreiðanleg
 og að það eru litil rök þó þettað standíi
 í henni, en uppruna lega mun Armans
 saga vera gömul, þótt vér hofum nú
 tap að henni, en hver er aptur kominn
 að segja hvað er það upprunalega eður
 úngt af þessar Armanssögu sem ver nú
 höfum, að bandi eður hlaði hafi veríð
 knítt um húfurnar neðan verðar sannar að
 nokkru leiti hin gamli Bestiarius sem er skin
 bók frá birjun 13 aldar eður frá endir 12 aldar
 þar finst mindaður maður með húfu á höfði sem
 er óvanalega kollótt, ufrum húfuna neðan
 verða er brugðið bandi og sem auð sjáannlega
 er hnitt að aptan og blagta endarnír firir
 vindinum, því han niður í loptinu á
 dreka, <del>om</del> á endonum á bandinu eður
 hlaðinu sest móta firir skúfum, þettað fínst
 benda á fornmen hafi ímist haft höðin<ref>[hlöðin]</ref>
 á hufum sinum föst eður laus.
 eg hefi nú komið með nokkrar á stæð firir því
 að húfur fornmanna muni optar hafa verið
 flatar og uppvíðar en kollóttar, en jafnframt
 vil eg benda mönnum á það að húfur
 forn manna hafa auðsjáanlega haft eíns
 konar upp brot aptan á hnakkanum, þótt
 sögurnar géti ekki um það, þettað uppbrot
 hefir vanalega náð niður undir eirna snepilin
 þegar þeir brettu það niður, og fram á mots
 við eirað, men sjá víða á tjaldinu frá Bayeux
 móta firir þessu uppbróti á húfum mann vilhjár
 ms bastarðar, og á hin firgrendu húfu í
 bestiarius sem bandíð sést hnítt utanum,
 sést greinilega þettað uppbrot og á annari
 mind þar að auk þessu upp broti hafa
====bls. 5====
 þeir víst ímist flett ofan, eður brell það upp<ref>[brett það upp]</ref>
 eins og men gérðu á þesskonar húfum á senni öld
 um, á 15 og 16 öld hafa þess kíns húfur verið mjög
 almennar í útlöndum, því þær sjást víða á [[Heimildir_Sigurðar_málara | pen
ínga mindum]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | malarin Raphael]] hefir t.d.
 málað sjálfan sig með alveg eins húfu, og eg higg
 að þær fornu húfur hafi verið sem voru með
 uppbroti að aptan og sem þessar mindir votta
 að til hafa verið,
 eg hefi hvergi orðið var við að forn men hafi haft
 húfur með upp brotum bæði að aptan og framan
 og skörðum á hlíðonum, en þó má vel vera
 að þeir hafi haft þær eins og hinar, þess konar
 húfur tíðkuðust mjög í útlondum á miðöldunum
 og a [[Heimildir_Sigurðar_málara | 2 íslendskum mindum fra 15 öld]] hefi eg
 seð þær greini lega mindaðar
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | réttar bót Hákonar konungs Magnússonar frá 1302]]
 attu Glysmángarar i Noregi að selja „duz af
 sírehúfum (= skrauthúfum) tveim aurum, enn halfum
 öðrum eyri duz af þiukkum húfum Norges gamle love
 III No 13. bls. 42 i rettar bót Eiriks konnúngs
 Magnússonar frá 1282 áttu klipparar í Noregi
 að taka fyrir góðar Enskar húfur hálfum
 áttunda penning vegin, enn fyrir syrehúfu
 haflann örtug vegin Norges gamle love III. No 2. bls 16.
===Línhúfur===

====bls. 1====
 Línhúfur
 Sögurnar géta um lín húfur á karl mennum <del>en</del>
 en skjald gæft er það, i njála kap 124 bl 193 segir að
 Hraðný Höskuldsdóttir móður höskuldar Njálssonar
 tok „lín húfu ór pússi sínum alblóðga alla og
 rauf áttu og mælti; þessa húfu hafði höskuldur Njáman<ref>[ath skrift]</ref>
 ok systurson þinn á höfði sér þá er þeir vógu hann„
 af þessu má sjá að men hafa haft þess konar lín húfur á höfði
 þótt men ríðu lángt frá bæsínum því höskuldur hafði riðið
 að Holti til bússíns en Lýtyngr og bræður hans sátu
 firir honum norður frá garði á Sámstöðum og
 þar vógu þeir hann, og þá hafði hann þessa línhúfu
 á höfði í Gísla sögu surssonar <del>kap</del> pagim, 1849
 bl 64 og 151 segir að Gísla dreimdi að hans lín verri
 draum kona kom til hans og batt á höfuð honum
 „dreyruga húfu„ og þvá áður höfuð hans í blóði, mer þikir
 all líklegt að þessi húfa hafi átt að vera lín húfa, eins og
 sú er höskuldur njálsson hafði borið er han var vegin
 einnig múnu báðar þessar húfur hafa verið hvítar [∫] er
 <del>þær vóru úr líni</del>, og á likta eg svo helst af því,
 að húfr þá<del>sem ný</del> er höskuldur hafði átt hafði Hraðný
 til að frýa Igjaldi hefnda eptir sistur son sin, enda
 hefði verið sviplegust, og mest á þreifan legt, firir
 Ingjald að horfa á þá húfu er sistur son hans hafði
 borið, vopn bitna og alblóðuga, hefði hun verið
 hvít, því þá bar mest á blaðinu, eins á liteg eðlilegast
 áð íminda sér húfu þá kvita er draum konan batt á höfuð Gísla
 því það var sviplegast og mest blóðugt bæði firir hugsun
 ina og augað, og vér sjá um af sögonum, að fornm-
 önnum hafa þótt hvít línklæði mjög svipleg er þau
 vóru blóðug, og höfðu þess vegna konur þau jafnan til að
 fría monnum hefnda <del>[?]</del> sem Hraðný gérði við Ingjald
 bróður sin og Guðrún Osvífsdóttur víð sæun sina er hún
 hvatti þá til föðurhefnda. Laxdælu kap 60.1)
 _____________________________________________________
 1) „heimti hún (Guðrún) sonu sína til tals við sik i laukagarð
 sinn; en er þeir komu þar, sjá þeir at þar voru breidd
 línklæði skyrtu ok lín brækr; þau vóru blóðuk mjök.
 þá mælti Guðrún; þessí söm klæði, er þit sjáit hér, frý okkur
 föður hefnda; nú mun ek ekki hafa hér um mörg orð, því at
 ekki er vón at þið skipist af framm hvöt orða, ef þíð íhugit
 ekki við slíkar bendíngar, ok á minningar.
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkið í textanum:]
 [∫] er þær lita út að hafa
 verið ur líni
====bls. 2====
 eg bíst víð að mön um þíki þessar mínar
 sannanir nokkuð kórtogaðar og veíga litlar,
 og að þær sanni lítið að lín húfur forn manna
 hafi verið hvítar, eg vít nú játa það, en
 hvað sem þessu líður þá sjá menn af heíðar
 víga sögu kap 27 bl 355 að forn men hafa
 að minsta kosti haft hvita höfuð búningr
 og það við slátt, þvi þá er þeir þorgautssynír
 voru að slætti á gullteíg, og þeir Barði leindust
 í skóginum fyrir ofan og hugðu að hvað margír
 þeir væru og kvernig þeir best gætu sótt að þeim þá
 segir sagan „ nú þykkist han (Barði) egi vita
 víst, hvort kona er hinn 3 maðrin er
 er hvit 1) er til höfuðsíns at sja, eða mun þar vera
 Gísli„ ekki sést af sögunni með vissu hvert Gísli
 hefir haft hvita húfu á höfði [∫] <del>en þa þikir</del>
 <del>mer líklegast að hann</del> hafa haft hvita lín húfu
 á hafði nokkuð háfu, fírst barða síndíst hans
 höfuð búníngur mest<del>vera</del> líkjastfald [∫] <del>eður</del> og hélt þess vegna
 að hann væri kona, en þá er hugsandi og Gísli
 hafi lagt yfir höfuð sér hvítt traf og hnitt það
 undir kverkinni, einsog sést mindaði skin bókum
 íslendskum frá 15 öld, á kall mönnum sem eru
 við slátt, gat þettað litið ut ligt og faldur lángt
 til að sjá, einnin gat hann haft eins konar
 höfuð lín vafið um höfuðið, en þá þikir mér þettað
 tvent ó lík legra en það firra vegna þess að
 eg hefi eingar líkur firir því að þessir tveir
 síðast nefndu höfuð búningar hafi verið til
 þegar heiðar vig gjörðust.
 af þessu öllu saman þikir mér liklegast að
 lin húfur fornmanna hafi verið optast hvítar
 þá stöku sinnum kunni að hafa brugðið útaf því
 og að þær t.d. kunni að hafa verið gullsaumaðar
 eður út saumaðar ef höfðingjar áttu þær.
 ekki er hægtað með neinum vissum rökum hvaða
 lag hefir verið á þessum húfum, en hafi Gísli
 haft línhúfu, sem eg held, þá bendir það á
 að þessar lín húfur hafi verið, háar nokkuð og
 upp breiðar, og líkar tilað sjá þeim forna beina fald, eður stromp, er konur báru
 hvers dagslega er þær voru víð vinnu, sem var lágur og uppbreiður,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 1) hvítt
 
 [∫]enn þettað bendir á að karl mann hafi
 haft það, og að Gísli muni oft áður
 enn þettað gerðíst
 (nóta)
 [∫]sem var sá einasti kvenn höfuð búningur er eg þekki
 i þá daga
====bls. 3====
 ef að þettað er rétt tílgáta [∫] þá verður orða leikur
 Gísla Sússonar í vísunni mjög eðli legur er han
 segir: að han hugði að valkyrjann faldaði sér
 með dreyrugri húfu, það er og aðgætandi að
 sagan segir að draum konan batt húfuna
 á Gísla, og sinir það að annað hvert hefír
 veríð hverk band í húfunni, eður að hún
 hefir verið fest með hlaði eður band að höfð-
 inu, sem hefir veríð bundíð um konu neðan verða
 líktog eg aður gatum á hinum hlað búnhúfum.
 hvergi géta sögurnar um að fornmen hafi haft
 lín húfur firir nátthúfur, en allkikklegt<ref>[all líklegt]</ref> þikir
 mér samt að þeir hafi [∫] haft nátt húfur [∫∫] <del>[∫∫]</del> og fegurst
 þótti að hafa hár ofan á herðar, og mundi það
 hafa skémst og floknað<ref>[flækst]</ref> ef þeír hefðu ekki haft
 nátt húfur, en í nátt húfum hefði veríð mjög
 hafannlegt að hafa kverkband, enni öðrum
 húfum fornmanna var <del>það</del> öþarfi að hafa
 kverkband er þær voru bæði der og barða
 lausar, og gátu þess vegna valla fokið af þeim
 mer þikir ljósast að þessí húfa er draum konan
 battá Gísla hafi átt að vera eíns konar nátthúfa
 úr kvítu líni,
 mér þikir alllíklegt að fornmen hafi opt haft lausa húfur
 undir hjámum sínum sem ármanssaga getur um
 að ár man hafi haft, sú húfa er látín vera úr
 silki,, en líklegast þíkir mér að þeir hafi helst
 haft þess konar húfur optar úr silki lini en silki og heldur
 ovandaðar.
 um lít á húfum géta sögurnar skjaldan ?
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerki:]
 [∫] að línhúfur hafi verið áþekkar
 hínum beina fald,
 
 [∫] bæði
 [∫∫] og að þær hafi verið helst úr líni
 því það var hægast að þvo,
====[Meðfylgjandi miði]====
 i sögonum er talaðum gullsaumaðar og hlaðbúnar húfur
 þess konar húfur hafa Kaukasusmenn [mynd] virlagðar? uppeptir
 og hlaðbúnar að neðann. með10-12 löskum ímíst
 hafar<ref>[háar]</ref> eða lágar og stundum með hnapp í kolli
 eða doppu meðíms ulagí og gíltarsauman upp
 eptír milli laskanna
 hökullinn var upprunalega laung kúpa er heldr Rómv.
 menn báru, hann huldí allann líkamann alltí kríng
 ofaná fætur, og var hann ímist festur með spennum
 (til hliðanna) upp að öxlum til hægðar þeím er bar eða
 menn báru það sem til hlíðanna var altaf í olboga
 botonum seína<ref>[seinn]</ref>a var hann gérður opinn á báðum
 hlíðum (humerale)
 
 [Skrifað lóðrétt á vinstri kanti:]
 NB notað nema mindinn)
====[Meðfylgjandi miði bakhlið]====
 [Afrifa af umslagi til Sigurðar Guðmundssonar Reykjavík]
===Húfur og höfuðband===
 húfur
 1 kofri
 2 bjarnskínshufur
 3 hlaðbúnar húfur
 4 lín húfa
 
 höfuðband
 1 skorbönd
 2 gullhlað
 3 garland kórona<ref>[á einnig við gullhlað]</ref>
 4 hveif
====bls. 1====
 [Auð síða]
===Kofri===
====bls. 1====
 Kofri
 
 Kofrín er ef til víll elstur af
 öllum húfu tegundum fornmanna, og
 tek eg þá <del>skoðun</del>álíktar helst vegna þess að
 kofrinn er opt settur i samband við seið-
 men og fjölkíngí, líkt og heklan, það
 liggur í eðli manna að setja einúngiss
 það sem gamalt er, og forneskjulegt,
 í samband við töframen, og hjá trú,
 <del>og jafnvel geramen það osðallatrú</del>, eg higg að kofrin
 sé svo gamall að hann eyi kinsittað<ref>[kyn sitt að rekja til]</ref>
 rekkja til Asíu, og mun hann hafa veríð
 hér um bíl eins og sú háfa húfa [∫] er persar
 hafa boríð frá elstu fornöld alt til þessa
 dags. þessi húfá er og hefír ætíð veríð há og
 strítu mindað, herumbil á heð<ref>[hér um bil jafn há og strompurinn]</ref> víð strompín
 gamla en þó nokkuð upp mjórri, og vanalega
 úr loðnu skinni (lampskinn?) en alveg
 upp brotslaus og slétt frá efst til neðst.
 af því sögurnar géta nokkið skjaldann
 um kofra þá géta men ekki komið með
 óiggjandi ástæður firir hverníg hann hefir
 verið í hátt, samt <del>enn</del> skal eg reina að koma með
 nokkrar ásteður firir þessari minni á líktun.
 Þegar sögurnar géta um kofra er hann
 jafnan á íbiggnum mönnum eður búramönnum
 eður seíðmönnum, og bæði á [∫] köllum og konum,
 <del>ekki géta sögurnar heldur um kofra úr öðru
 efni enn lambskinni, og sjá um hér þá að hann
 er að því leiti líkar Persneska húfunni,</del>
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 
 [∫] Tiαςανςδη<ref>[ath! skrift]</ref>
 
 hér um bil eins húfu bera og
 Kaukasusmenn, og mun kofrinn
 vera kominn af þeirra húfu
 til vor eins og margt annað
 
 [∫] þess <del>kín</del>konar

====bls. 2====
 í Þorfínssögu karls efniss kap 3 segir um <del>þorbjörgu völfa eðr</del> <del>seið kon
 una</del> „ hón hafði lambs skins kofra [∫] svartan
 á höfði, ok víð innan kattskínn kvítt„
í Sturlúngu 5 þátt kap 28 segir um Sig hvat Sturlu
 son er njósnar men Styrmis komin til hans á
 Grund „ Sat síg hvatr í rúmi sína<ref>[sínu]</ref> ok hafðí
 skinn feld á herðum ok lambskin kofra á
 á höfði svartann„ í ölkofra þatt<ref>[þætti]</ref> segir um
 þorkalla ölkofra „ optlíga var þat síðr hans at hafa
 kofra á hofði, ok jafn ann á þíngum [∫] <del>ok
 var hann því kallaðr Ölkofri</del> „ auðséð er
 af þessu að kofrín hefir ekki þótt höfðínglegur
 eður skrautlegur höfuð búnaður, eður hæfi
 legur til að skorta með á þíngum, heldur
 hefir hann þótt búralegur og forneskju
 legur höfuð búnaður er þorhalli var uppnefndr
 firir það að hann bar kofra á þingi, og kallaður
 Ölkofri, sama vottar og sturlúnga það er þar tekið
 fram að búníngur Sighvats þótti búralegur
 eður jafn vel kotkallslegur, en um morgunin eptir
 leist <del>þeim</del>mönnum betur á Sighvat er han hafði tekið
 á síg bláan kyrtil og sett stólhúfu á höfuð
 sér, og tekíð eggsi silfur rekna í hönd sér, <del>þá</del>
 þótti þeim„ hann þá miklu hermannlegri,
 en um kveldíð er njósnarmen kvomu„
 vér sjá um nu af þessum dæmum að það var
 einkénni kofrans að hann var ur svörtu
 skinn optastur lampskinn, og verður hann
 þá að því leiti líkur Persnesku [∫] húfunni.
 Það er og atuga vert víð kofrann að íbiggnir
 men og búra menni, en þó eínkkum seiðmen bera
 hann helst, og kémur því kofrin jafnan framí sög
 onum sem seiðmanna og töfra manna
 búníngur, eg hefí áður getiðum að
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 þorbjörgu spákonu
 eður völfu
 
 [∫]eitt handrít hefir kofur
 svart
 
 [∫] enn af því að hann var maðr ekki
 nafn frægr þá gáfu þíngmenn
 hönum það nafn er víð han <del>hélst</del>
 festist, að þeir kölluðu hann
 Ölkofra„
 
 [∫] og Kaukasisku
====bls. 3====
 þorbjorg völfa settí smíðs höggið á sinn kátleg
 seið konu búníng með því að hafa kofra á höfði,
 þettað varsamt ekki að undra því kofrín mun
f rá alda öðlí hafa verið uppa halds höfuð búningur
seiðmanna, bæði kalla og kvenna, sem víglundr
 saga bendir á Kaupr. 1860 kap 11 hálum kap 9
 þar segir um Kjölvöru í hrau<del>shöfn</del>Skarði er var
 fjölkunnug mjög, er hún vildi drekkja þeim
 bræðrum Víglundi og Trausta hún „fór
 uppá hús ok veifði kofra sínum í
 austur att, ok þyknaði skjótt veðríð„
 her af sést að kofrín hefir verið seíðmanna
 búníngur, og nauðsinlegt töfra verkfæri
 er töfra men þurtu ekki að géra annað en að
 veífa til þess að kæmi [∫] stór víðar eður stór
 hríð sem vatns dæla bendíra kap 47 og 46 leipsíg 1860. Kaupm. kap 3<del>4</del>6 og <del>[?]</del> 47
 þar segir að Bárðarstyrfin veífði gíska gizka (sínum) til fjalls, [Framhald hér að neðan 1]
 <del>er hún gérðí galdr hríðina a þá hofsvirja.</del>
 gíski hefir líklega veríð kofri ur svörtu
 geitskínni, eður geítskinn er seið mennog
 seíð konur höfðu tál að vefja að höfði
 sér er þeir vildu géra mírkur að mönnum en veífðu þvi er þeir vildu [Framhald hér að neðan 2]
 verður þettað hvertið er<ref>[hvort eð er]</ref>, kofri eður eínskonar
 gæru skínsstrompur, sem er herum bíleitt og hið sama
 nemað kofrin mun ætíð hafa verið sniðin
 sog saumaður með þessu háfa og uppmófa
 stromplagi, [∫] að töfra menn hafi vafið
 þessum loðnu gæru skinnum að höfði sér
 í líkíng af stromp eður kofra, er þeír vildu
 géra mirkur að monnum, sannar best
 Njála kap 12 er Svanur á Svanshól [∫][∫]varði þjóstólf gérð
 galdra mirkrið á <del>þó</del> Osvif og hans félaga
 þar segir „Yvarr tók geítskinn eitt og vafðí
 um höfuð sér. ok mælti. verði þoka ur verði
 skrípí ok undr mikil öllum þeim sem eptír
 ker sækja„ kom þá þoka ifir þa ósfíf og þor eptír niða mirkur, x
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu:]
 [∫] eður irði afstirt
 
 [1] er hann aptraði gjörnínga
 veðrinu er gert var á þá hólm
 göngu storra<ref>[ath skrift]</ref> og Úlf <del>hér</del> heðin
 vefreyður sonar, eður ef men vildu
 hleipa skriðu á bæmanna sem Gróa galdrakona
 gerði er hún hleypt skriðu á bæinn„ háu
 horfði uppi fjallit, ok veifði gizku eður
 dúki, þeim er hon hafði knytti gull mikit
 er han átti ok mælti; farí nú þvat sem buit er„.
 
 [2] gera storm ogstorhríðar eður
 mönnum
 
 [∫] af þessum galdra gíska mun
 vera komið máltækið er austann
 men hafa í daglegu tali er
 þeim verður hverft víð þá
 segja þeír mikill giski(=
 mikil ósköp einnig segja þeir
 það er engin giski!= það eru engín
 ósköp
 
 x má vera að þessu sé skilt orðið
 er men enn hafa í daglegu tali að géra
 einum skeráveifu = skinn vefju
 sama sem að hrekkju eður leikná einu
 enn skrá er = skeinn þaraf að skrástja
====bls. 4====
 x til saman burðar við þettað vil eg
 géta um aði Droplaugar sonasögu
 hinni löngu kap 20 er gétið um
 dulkofra * að mér skilst í eíns
 konar töfra sam bandí líkt og
 hulíns hjalmur eður töfra höfuð
 búníngar, er gat gert menn ó –
 sinilega, en ekki á líteg að kofri
 egi herað merkjá neins konar hött
 eður dularhött jafn vel þó að
 fínnur Magnússon sé ó vissum hvert
 hann egi að útleggja kofra hött eður
 húfu, sja Grönl. kist. m. II. bl. 375 og
 463 eg sé ekki neitt sem bendir á að
 kofri hafi verið hettu tegund, og af því
 að kofrí finst sem kven höfuð búníngur,
 fínstmér það en ó líklegra, en hefði kofrin
 verið há húfa hefði han orðið mjög líkr
 þeim beina fald að læginu til, enda
 hafði verið mjög óþægilegt að sniða
 hettur ur því efni, og sogurnar géta
 hvergi mer vitanlega um hettur ur þvi
 efni en þar á móti géta sögurnar um
 húfur jafnvel ur bjarnarskinni
 einnig finst mér það banda<ref>[benda]</ref> á að kofri
 hafi verið húfa er egir i þiðriks-
 sögu af beru, þó að galdra eða tröll konur sér
 kallaðar skinnhettur sannar ekkert, því
 þær eru ennin kallaðar skínnhufur í sömu
 [∫]sögu 1) i sögu sturlaugss torfsona kap 16
 segir um hrólf vefju er han bjósig
 til að tala við hornufjutröllkonu
 „hann var svá buin at hann vari
 geít bjálfa loðnum, ok digr kálfs-
 belgur á höfði, ok stóð upp rófann
 ór miðju höfði, sinn kálfbelg hafði
 hann á hverjum fæti„ það lítur út að
 hrólfur hafi tekið á sig eínskonar
 trölla búníng, því hann vildi ekki
 að horn vefju litist velá sig
 
 [∫]er þær hrefðu uppa ser til
 að taka á moti þeim lápusi
 ___
 skinnhufa er og tröllkvenna
 heiti
 _______________________________
 1) Bárðar.sn. kap 8 og kap 9 skinn hetta torfúr kalla eður
 skinn húfa (tröllkona) öðru nafni
 [Frá efsta hluta síðu:]
 x til frekari upplisíngar þessu móti vil eg og géta þess
 að 1858 er eg var á ferð firir vestan, sagði
 Eyólfur í svefneyum mér frá að han hefði
 sem barn verið á Víkivaka á vestfjörðum
 og meðal annars gat hann um að þar hefði
 verð haldin viki vaka leikar er men
 hefðu kallað þórhildarleik eður tröll,
 kænu Leík það var eítt af aðal einkénnum
 þessa leiks að stæðsti kallmaðurínn var
 klædduri eins konar kven búníng
 og látin skauta sér með gæru skinni
 er míndaði eins konar stromp, þettað
 minnir á öll hin fir greindu dæmi og
 þá eínkan lega gískan í vatnsdælu
 og geítskínsstrompin í njálu og kofran
 þeirra Kjölvarar vonar og þorbjargar
 völfu, i fornöld hugsuðu men ser tröllin
 jafnan fjölkunnug en nú vill svo heppi
 lega til að þesir gæraskínsstrompar voru<del>eru</del>
 viðtekin töfra búníngur og undír eins
 mjög hefi legur<ref>[herfilegur]</ref> og skuggalegur tröllabún
 ingur, þá var eðli legt að men kisu þennan
 höfuð bún að handa tröllum og töframonn
 um af því han var trölslegur og skugga
 legur og ef til víll eínhver sá elsti.
 þar að auk er það all goðmótetníng<ref>[ath skrift]</ref> að hugsa
 sér fríða meí falda sér með hvítrum sílki duk
 gullofnum, og þar víð hliðina á tröllkonu
 faldaða sótugum gæru skínnum og með
 járn kalla firir fald brjána þann segír og al
 meníngur frá dætrum Báru tröllkonu í
 Lupusarsögu [∫] vér sjáum því að þessí skínn
 strompa hugmínd er rót groín, tröllum og
 seíðmönnum frá alda oðli og að kofrín <del>að</del>
 og þessir skínn strompar verðr tæplega skilið
 hvað frá öðru <del>x</del>
====bls. 5====
 vér erum nú búnír að sja að kofrínu er
 jafnar þegar sögurnar géta um han, svartur
 og ur lambskínni, og að hann er seíðmanna
 búníngur og líkast til ennís trallar
 búníngur, og þegar að menn bera saman
 að <del>bæði kofri, og geítskin sem</del> galdramen
 <del>það varð</del> höfðu bæði fafra og geítskinn <del>til</del>
 vafíðsaman að hofði ser til herum bil sömu
 töfra þá eru líkindi til að kofri hafi veríð
 há uppmjó húfa á þekkr gæru skínsstromp þeim er men létu tröllin hafa
 en þá saumaður eínsög önnur hafa sem sjá
 ma af kofranum Þorbjargar völfu er var
 fóðraður með hvítu kattar skinni aðinnan,
 að kofrín hafi verið há og uppmjó (loðin)
 strítu húfa sanni ímísleg dæmi t.d.
 <del>tildæ</del> jallið kofri sem er í Alfta fírði
 á vest fjörðum kór og uppmjór eður strítu
 míndaður fjalls hnjúkur (pyra mídalsk) (sá en ekki alveg hvass aðofan
 ferða bok Olafs olavinsar bl 23) eg a lit að
 fornmen hafi géfið þessum hnjúk þettað
 nafn af því að þeim hafi þott hann líkjast
 kofra, uppa því fjalla hafa menn og truað
 að fíndist als konar fafra steínar, og bendir
 þettað þess vegna á bæði að kofrín hafí verið
 hár og upp mjór og einnin að hann hafi veríð töfra búningur,
 að kofrín hafi verið hár og upp mjór sést og af
 þíðrikssögu af Beru prstsonía bl 203 kap 218
 því þar er efri hluti hjálmsins [∫] sem er firir
 ofann höfuðið og sem vana lega gékk
 uppi hvassann odd kallað kofrí? eður kofr
 líklega af því að efri hluti hjalmsins hefir
 verið hár og upp mjór líkt og kofrí.
 eínnig kém ur firir kofur járn (=oddhvast
 járn eður ör, má og vel vara að orðíð kofurmálagur egí þar skilt við
 er merkir málskaps mikill eður tann hvass eður gagnorður (sjá lexikon poetika)
 góður í ráðum
 
 [Eftirfarandi texti er neðarlega á hægri spássíu:]
 stokkhólms útg 1725- kap 196
 segir að Viðgu bjó til hins 11 sonar
 Ísúngs konúngs <del>svo</del> á hjálmín „ok af geíngr
 þar er tók, en <del>[?]</del> þat var svá mikit sem
 koppurin fyrir ofan krosinn, ok nokkuð
 nemur hans haus„
 [∫] eður háfa hjalmsins
 
 í gilfa ginníng eru
 köpur yrði = að láta mikið
 yfir sér bls 30
 
====bls. 6====
 nú hefi eg komið með nokkrar ástæður
 fyrir því að kofrin muni hafa verið
 há og strítu mindað loðin skínnhúfa
 ogmjög á þekkur hinni firnefndu
 Persnesku og Kaukasíksu skinn húfu
===Bjarnskíns húfur===
====bls. 1====
 Bjarnskíns húfur
 Sú önnur tegund af húfum fornmanna
 vóru bjarnskíns húfur eg higg að þær húfur hafi verið
 fornar að uppruna, nokkuð líkt og kofrín,
 því þegar sögurnar géta um þær, vóru þær
 helst höfuð búníngur þeírra manna er vóru ódælir
 fá látir og létt við alþíðu skap, þá er þettað
 litið meira en gétgata mín því sögurnar géta
 of skjaldan um þess konar húfur til þess að
 men geti með nokkurri vissu tekið þess konar á liktun
 í Laxdælu kap 29 bl 114 segir um Geírmund
 gný: Geirmundr var fá skiptin hversdagliga,
 óþýðr við flesta; en han var svá búin
 jafnan: at hann hafði skarlaz kyrtil rauð
 an ok gráan feld yfir utan ok bjarn-
 skíns húfu á hofði, sverð í hendi, þat
 <del>þ</del> var mikit vápn, ok ekki var þar borið
 silfr á, en brandrin var kvass ok breiðr,
 hvergi ryð á; þettað sverð kallaði hann
 fótbit, ok lét þat allrey úr hendi sér
 gánga„ í Blómstur vallasögu kap 10
 segir að að Aki hafði bjarnskínshúfu
 á hofði og var i vargskíns stakk er han
 barðist við finn gálknið, þessi tvö dæmi
 benda á að bjarnskíns húfur hafi ekki verið
 <del>meinir</del> neinn skart höfuð búningur, eínsog
 eg fir benti á, heldur búníngar þeirra
 manna er vóru ein rænir og fá látir, enda eru
 þess konar men jafnan lötnir hafa bjarnskíns
 glófa og loðkápur og yfir höfuð alskonar loðin
 klæði, men sjá líka að þess konar húfur hafa
 átt mjög vel við íbígna men ligt og kofrin,
 en spjátrúnga höfuð búníngur gat það ekki
 verið
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu:]
 í Friðþjofssögu kap 11 segir að
 fríð þjófur hafði stóra skinn-
 húfu á höfði er han duldist
 frir Hringi konúngi og Ingi
 björgu og lest vera gamall karl en sagan gétur ei um hvert
 sú hufa var ur 29 bjarn dyrsskinni
 eður öðru díra skinni,
 í vatnsdælu kap er getið um þorgrím
 skin húf, er var búra menni og
 fjölkunn ugur mjög
====bls. 2====
 hverníg þessar húfur hafa verið lagaðar sest
 ekki af sögonum, en mér þikkir samt líklegast
 að þær hafi veríð [∫] að mestu leiti jafnar upp og
 ofan, og með herum bil stífðum kalli kíktog
 hin loðna þjóð húfa Úngara eru enní dag
 og vil eg að eíns færa þau rök firir því að mér
 finst að það hefði veríð mjög vanda samt
 að <del>hafa</del> sníða þær kollóttar eður með öðru
 marg brotnara <del>skinni</del> sniði, úr jafn þikkvu
 og loðnu skinni sem bjarnar skinnið er
 enda hafa men skjaldan eður aldei haft
 þess konar húfu með öðru sniði en jafnar
 upp og ofan [∫], ekki dugar heldur og íminda
 sér þær uppmjófar því þá géta men ekki
 gért mun á þeim og kofra,
 men géta að sönnu hugsað ser þær með loðnu
 uppbroti að neða, likt og sést á mind
 um Íslendskum frá 16 öld, en þær húfur
 hafa auð sjá ann lega allar að ofan verðu
 veríð ur klæðí eður oðrum vefnaði, en að
 eíns upp brotið ur loðnu skínni, sem líka
 átti best víð, 1) eg held því að bjarn skíns
 húfurnar hafi ætíð verið jafnaruppog
 ofan likt og þesskíns húfur eru jafnan
 enní dag en ekki kollottar og ekki
 eða skjaldann með uppbroti. þess konar húfur eru
 mjög hermannlegar, þó þær séu ekki skraut
 legar, og hefðu verið mjög sam boðnar
 i bíggnum og ein rænum mönnum er
 ekki vóru við alþýðu skap sem
 Geirmundur gnýrr var.
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫]stórar eíns og sagt er
 um húfu Friðþjófs og
 
 [∫] þannig húfu hafa og Tortorarnir
 og Kaukasusmenn og þaðann
 munu þær vera komnar til vor á
 norður lönd
 
 1)
 1282 er gétið um að Grá skins húfur
 hinar bestu, er kostuðu mörk i
 Eyríks konúngs Magnussonar rettar
 bót Norges gamle love No2 bls. 14
 þá eru skinn húfur orðnar skraut
 <del>líklega</del> húfur og hafa þær líklega
 verið með upp broti að neðann úr
 grá skinni enda var að öllu leíti miklu
 hægra að setja hvaða lag sem maður vildi
 á gra skinn sem var þunt og mjókt

====[Meðfylgjandi miði]====
 í sögu Diðríks konungs af beru Christíjans 1853
 kap 218 bls. 203 segir að Viðga hínn stírki höggur af
 ollu afli til hins 11 konúngssonar „ok þat högg kemr
 á hjálm konungssonar. oc af geíngr þor ertók. en þat
 er svá mikit sem kofrinn firir ofan haus enn
 ok nokkot næmir hans haus. 1) strítan eður tapp
 húfann af hjálm inum) önn ur handrít
 hafa koparínn. kopprinn það seirna getur
 veríð rétt sja koffur eða koppur kvenna
 sem er rituð með því móti imist en kopar
 mun vera rangt.
 líktog dopar<ref>[ath skrift]</ref> (hjalm batr)<ref>[ath skrift]</ref> eða hnapprinn
 hafa önnur handrit kap 95. bl 111.
====[Meðfylgjandi miði bakhlið]====
 [teikning]

====[Meðfylgjandi miði bakhlið]====
 * Bjarni Broddhilgason segir við
 þórdisi toddu sistur sína, er hún neitaði
 að selja fram Gunnar þiðranda bana:
 „egi hyrði ek um dulkofra þinn, mun ek
 vita hvar hann er, ef ek vilda eptir
 leita„ (eptir 3 handritum) sögunnar
 (hulins hjálmur Gull þórissögu)
 
 galdra svægisa = skinn vefja enn ekki svipa
 og að reka fóta skinn um höfuð mönnum

''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012 og 10. 2013

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Bolklæði===
====bls. 1====
 III
 Bolklæði
 1
 A kyrtill 3 tegundir b) c)
 b. stokkur sja fornirði<ref>[ath skrift]</ref>
 
 2
 a. tryja
 b. hjúpur (kumpás) vopn rokkur
 c. kösúngur
 d. skirta
 e. serkur með elstu bún og treyju tegundir<ref>[þetta á einnig við um atriði d. skyrtur]</ref>
 
 3
 a. slæður
 b. sloppur
 
 [Texti skrifaður lóðrétt:]
 rettara að skipta með upp hafsstöfum.

====bls. 2====
 [Auð síða]
===Kírtlar===
====bls. 1====
 kírtlar
 kírtl<del>ar</del> um fornmanna er rétt að skipta í 3 aðal tegundír
 því þeír vóru með þrenskonar lægi sem er
 tals vert ó lígt; sú físta kirtil tegund er eg
 <del>lísa víl var</del> vil lísa vóru kírtlar þeír er vóru
 heilir að framann niðrí gégn; og hvurgi klofnír
 að neðan. þessir kírtlar vóru ætíð stuttir sem þeir
 líka urðu að vera til þess þeir væru haganlegir,
 því hefðu þeir veríð lángír þá gátu men ekki
 með góðu móti setið eða geingið í þeim er þeir
 vóru hvurgi klofnir að neðan, men gátu heldr
 ekki rak<ref>[ath skrift]</ref> þá er men sátu á hestum hefðu þeir
 verið lángír; því þeír hefðu orðið að kíppast
 upp um men er þeír vóru hvurgi klofnir,
 og hefði það orðíð mjög ljótt og óþægílegt, (þess
 vegna er það min á líktun að stuttir kírtlar
 hafi ætíð verið <del>með</del> ó klofnír en síðir kírtlar
 þar á móti ætið með blöðum eða klofnir að
 framan [∫] eða á hlíð on um því það varð að
 vera), þessir stuttu óg blaða lausu kírtlar munu
 vana lega hafa náð niðr á mitt læríð eða maské
 níðr undír kné þegar þeir vóru leíngstir, sögurnar
 géta ekki um hvað lángír þessír kírtlar vóru [∫] <del>ne</del>
 <del>það</del>2 sína gamlar míndir, á mindon um ná þeir
 vanalega níðra mítt lær eða níðr undir kné
 þegar þeír eru leíngstir kirtlar þeir er sjást
 mindaðir á Rúðu borgar tjaldín „eru flestir1leingðkirtlanna
 <del>flestir</del> nokkuð stuttir og heilir níðr i gégn að fram-
 an, eíns eru kirtlarnir sem sjást mindaðir í
 bestiaríus (frá 12 öld) þeir eru allir blaða lausír
 og heilir að framan <del>a</del> alt þettað bendír á að
 þeír kírtlar hafí veríð vana legastír sem von var því þeír
 voru léttastir og hagan legastir að kírtlarnir
 hafi ætíð veríð heilir að framan um brjostið sína ekki einungis
 míndírnar heldur lika sögurnar, men urðu ætíð
 að steypa kírtla um yfir sig [∫] af því þeír vóru ætíð
 heílir að framan; og þess vegna heitír líka opið á
 kírtlínum að ofan; höfuðsmátt af því höfuðið
 smó gégnum opíð er þeír steiftu kírtlinum yfir
 síg, [∫] sögurnar géta jafn an um áð men <del>forn</del>
 steiftu yfir síg kírtlum, eða steíptu þeim <del>niðr</del>
 yfír<del>um</del> síg og létu þá falla ofan um síg; alt þettað
 sannar nægilega að sumir kírtlarnir muni oftast
 eða ætíð hafa verið heilir að framan niðr
 fyrir beltísstað, að mínsta kosti géta men ekki
 séð annað af sögonum, eða gömlum mindum sem eg þekki og sem eru af norrænum
 upp runa
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innskotsmerkingar í textanum:]
 [∫] og aptan
 
 [∫] en þær géta um að kírtlar <del>þeir</del> vóru stutt
 ir; Olafr triggvason hafði rauðan
 silki kírtil stuttan ifir brinju er han stoð
 í líftíngunni á orminum lánga
 um valla ljót
 segir að han varí
 blám kyrtli stuttum
 er <del>han</del> víga hugr
 var á hon um,
 An hugsneiir<ref>[ath skrift]</ref> er látin hafa rauð
 an kírtil er <del>naði niðr á kné</del>
 tók níðr á kne kap 5 en sagan
 getr ekki um kvurtsá
 kirtill var með blöðum eða
 ekki,
 
 [∫] og af sér sem sögurnar segja
 
 [∫] karlamagnus svarfd
====bls. 2====
 aungva sönnun þekki eg firir því að kírtlar[∫]
 hafí verið [∫∫] <del>heilir</del> að framan fir en á 14 öld
 þá voru þeír kneftir að framan; en þess er ekki
 getið í sögonum og það hefi eg ekki seð á
 míndum frá eldri tíma, þessir kirtlar voru
 víðir að neðan, líka urðu þeir að vera svo
 viðir um mittið að men gjætu steíft þeím ífir
 sig, þeir héldust saman um mittið eínungis
 af beltinu, um leíð og men spentu á síg beltið
 gættu men þess að kirtillin lægi í fögrum fellíng-
 um um mittið; til þess að mítt ið írði fagrt og
 speíngilegt; sem fornmönnum þótti einhvur
 sú mesta príði á hverjum kall manni sem sögu
 urnar votta, að ofan verðu náði kirtíllin aðeins
 upp <del>að því á miðja</del>firir hóst holuna en allr hálsin var
 ber, höfuð smáttín (eða kírtil opið sjálft) var imíst
 krínglótt eða fer <del>hínt</del> hírnt [∫] níðr úr höfuð smátt
 inni var oftast <del>op</del> klaufhér um bíl fíngr hæð á
 á leíngð, þessi klauf varð að vera á kírtlin
 um til þess að men gjætu komið höfðinu
 upp um höfuð smáttína, og til þess að kírtíllin
 gæti fallíð að hálsinum, því ann ars hefði
 kírtillin orðíð að hafa veríð víðr um hálsin, og
 þá hefði han orðið of kaldr því forn men
 höfðu aldrei dúka á halsí, á gömlum mínd-
 um hefi eg aldreí séð hvurnin þessi klauf
 var fst<ref>[fest]</ref> saman mér þikír líklegast að hún hafi veríð
 krægt saman því hefði hún verið
 kneft mundi það sjást á míndonum,
 um, þess hátt ar géta ekki sögurnar til [∫]
 í kringum klaufína og höfuðsmáttína
 var jafnan breíð leggíng sem míndaði
 því hírníng með odd niðr á brjóstíð þessi
 legging mun oft hafa veríð mjög vönduð
 og stundum gull hlað eða steín sett
 sem mindírnar benda á, þessír kírtlar
 munu oftast eða alt jend hafa veríð með
 laugum<ref>[laungum]</ref> ermum eínkan lega á 10 og 11 öld
 sem mindírnar votta, hafi þessir kírtlar
 veríð hlað búnír þá mun það hafa verið
 ein úngís kringum höfuð smáttína ogað
 neðan alt í kríng og <del>e</del>fram ann á erm unum[∫]
 eg hefí aungva sönnun fírír að það hafí veríð
 annarstaðar því það sést hvurgí á míndum [∫]
 og ekki heldr í sögonum mer vitanlega
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫] á Íslandi eða í Noregí <del>hafí</del>
 [∫∫] alveg ofnír að framan
 
 [∫]stundum gékk það níðrí oddað framan
 
 [∫] voru kirtlar er aungva klauf höfðu
 niðr úr höfuð smáttínní og hafa þeír
 orðíð að vera svo niðir um halsín að
 höfuðið gat geingið uppum höfuð smátt
 ína þeir kírtlar höfðu vanalega mjófá
 bríddíng kringum höfuð smáttína undir
 þessum kírtlum hafa þeir orðið að hafa
 eins kon ar nær kírtla sem vóru þreingrí
 um hálsín því annars hefði þeim orðíð
 of kalt þettað sést míndað á rúðu borg
 ar tjaldínu og líka kírtlar með víðrí
 og klaufar lausri höfuð smaætt
 einníg eínníg sjást mínd aðir kírtlar
 þess konar höfuð smátt í þeim Íslendsku
 bestíaríus,
 
 [∫] sem Ruðu tjaldið vottar
 
 [∫] það eg veít
====bls. 3====
 þessir kyrtlar hafa veríð mjög fagrír og eínfaldir
 í sniðinu, og þeir munu vera þeír elstu,
 þeir hafa verið mjög líkír í læginu og Χυων<ref>[ath skrift]</ref>
 hja Gríkkjum eða Tunica hjá róm verjum
 ad frá teknu því að Χυων<ref>[ath skrift]</ref> var vana lega
 erma laus og hafðí víðarí höfuð smátt, og
 eins var túnícan, hvurn tveggja var eins að
 neðan og um mittið,
 sín 2 kírtla tegund er forn men báru, vóru
 kirtlar þeir er höfðu blöð eða skaut
 þeír munu ætíð hafa verið talsvert síðarí
 en hinir fír nefndu [∫] þeir hafa oft náð níðr
 á kálfa sem gamlar mindir sína, einnig vóru
 þeir klofnír bæði aftan og framan, í sögunum
 er oft gétið um að men drápu kirtil blöðunum
 (eða skaulanum)<ref>[ath skrift]</ref> undir belti sér og sínir
 það að þeir muni hafa verið tals vert
 lángír og að þeir hafi híndrað men í gaungu
 og þess vegna hafa men orðíð að drepa upp
 blöðon um að men skildu verða léttari
 í öllum snúníngum að þessir kírtlar hafi verið
 síðri og klofnir bæði aftan og framan vottar best
 orkneyíngasaga þar segir að „Sigurðr murtr
 vari rauðum skarlats kyrtli, ok drap blöðon um
 undír beltí sér, sumír mæltu at svo mundi han ok
 géra í bakít<ref>[bakið]</ref>, han bað ei uppdrepa því eý mun ek
 öfugr at gánga í dag„. það er auð séð að þessí
 kirtíll hefr haft blöð bæði aftan og framan eða
 með öðrum orðum veríð klofín [∫] bæði að aftan og
 framan, sama vottar og fóst bræðra saga (eftir
 flat eyjarbók) kap 69 þar er talaðum fyrír blöð
 í mót settníng víð blöðín að aftan, þar segír
 snú„ þat hafa men sagt, at þormóðr (kolbrúnar-
 skáld) var þan dagí kyrtli vondum er hann
 bjóst til bar daga ok drap upp blöðonum
 fyrír, en kírtillín var síðr mjök á bakít
 enn hirdmaðr spurðí:, hví hann byggíst
 svá? þormóðr svarar;, því ek ætla mér leíngra
 á fram en á bak aptr„, alt bendir á að þessi
 kírtill hafí verið lángr og klofin bæði aftan
 og framan, i Eyrbyggju kap 64 er gétið um fyrír blöð
 á kirtli stein þórs á eíri þar segir svo „ svá er sagt
 at han (stein þóru) væri í rauðum kírtli, ok hafði
 drepið upp fyrir blöðumenn undir beltit,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫] og efnís meíri.
 
 [∫] að neðan
====bls. 4====
 í ljósvetnínga sögu kap 24 segir að
 Eyjólfr son Guðmundar ríka „ var í skarlats-
 kyrtli rauðum, ok hafði drepíð upp skautonum„
 er hun barðist við ljósvetnínga,
 í sturlúngr 4 þátt kap 31 segir um Sturlu Sighvatsson
 er han barðist í grímsey „ Sturla var í rauðum
 kyrtli yfir brynjunni, ok hafði uppdrepit
 blöðunum„ í þætti hemíngs Aslakssonar
 kap 4 “segir að hemíngr vari rauðum skarlats
 kyrtli ok (hafði) drepít blöðun um undír belti
 sér á fleir stöðum í sögun um er gétiðum
 kírtil blóð t.d. Kolbeinn grön hafði
 kírtil með bloðum er han var vegín,
 sturlíngu 9 þatt kap 8 Sögurnar geta líka um að
 að kirtlarnir voru hlað búnir í skaut niðr
 og sínir það að þeír kirtlar hafa verið með
 skautum <del>og</del>(bloðum) eða hornum að framan) og
 hafa þeir líka verið klofnir líklega bæði
 að aftan og framan, af öllum þessum
 dæmum sem eg nú hefi til tínt er auð sjáan-
 legt að þessir kirtlar hafa verið talsvert
 síðir líka er auðsjáanlegt að þeir
 hafa verið klofnír bæði að aftan og fram-
 an sem þeir líka urðu að vera er þeír
 vóru síðir; til þess þeír gjætu lagst níðr
 með hests hliðinni báðum megín er men
 sátu a hestum á Túðu borgar tjaldinu
 <del>er</del> sjást margir kírtlar mindaðir með blöð
 um, þeír er leingri en hinír fír nendu<ref>[fyrrnefndu]</ref>
 blaða lausu kyrtlar, á gomlum Íslendskum
 mindum fra 11 eða 12 öld sjást líka þessír
 kírtlar míndaðir og einníg á míndum frá
 13 eða 14 öld alt þettað eru nægilegar
 sannanir, augva ástæðu hefi eg séð firir því
 að þessir kírtlar hafi veríð öðru vísi kringum
 höfuðsmáttína en hinir fir nefndu kirtlar
 á mindonum eru þeír eíns, og eíns ermar
 munu þeír hafa haft, á öllum mindum sem
 eg hefi séð af þeím eru þeir eíns og aðrir „
 kírtlar ætíð heílir að framan; og afsögon-
 um géta men heldr aldrei séð annað, eftír því
 sem míndirnar sína þá hefr klaufín að fram-
 an og aftan vanalega náð langt upp og endað
 spöt korn firir neðan<ref>[rétt fyrir neðan]</ref> beltið, þessír kirtlar sem
 voru klofnir að framan munu helst hafa
 verið hlaðbúnir því það átti þar best við
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 í þætti Haldórs Snorrasonar
 ólafssögu trígv sk: segir að Ólafur
 Triggfason „steypir þá silfrinu í
 kyrtil blað„ þess mans er seldi þá
 Haldór og Björn
====bls. 5====
 og munu þeir hafa verið hlað búnir að neðan
 altí kríng og báðum megin upp með klaufinni
 altupp undír belti, og eíns kríngum höfuð smátt
 ina, en um neðan vert brjóstið munu kirtlarnir
 aldrei hafa verið hlaðbúnir því þar vóru þeir
 heilir og á mindum sést aldrei mér vitanlega
 að föt seu hlað buin annars staðar en með
 jöðrum og klaufum, það er að mínsta kosti
 aðal reglan, um smá undan tekningar vita
 men ekki, kírtlar hlað bunír með þessum hætti
 sem eg um hefi sagt sjást míndaðír á rúðu
 borgar tjaldinu og öðrum gömlum míndum,
 og sögurnar benda á það sama, bæði norvegs kon-
 unga sögr og Íslendínga sögur i Olafssögu helga
 kap 137 segir um arnljót Géllna að han „var í skarlats
 kirtli rauðum öllum hlaðbúnum í fald níðr eða sem
 segir í sögu haraldar harðráða kap 100[∫] að Eysteinn
 orri gaf þorvarði kirtil skorin af níu skarlati„ ok
 ok allan hlaðbúín, eða sem segir í knítlíngu
 kap 55, að knútr konúngr hín helgi fór af skarlats
 kírtli„ er var búin mjög„ aföllu þessu er auð
 séð að kirtlar forn manna hafa oft verið hlað búnir bæði
 á konúngum og <del>tignum</del> ríkum mönum bæði að neðan
 altí kríng og upp með klaufinni alt upp að belti sem
 sja má af því að það er sagt að þeír vóru hlað
 bunir í skaut níðr, einnig hafa kirtlar forn manna verið
 hlaðbúnír á ermon um framan verðum sem
 Njála vottar kap 13 er eínn af heímamonnum Hoskuldr
 dala kallssonar sá að fram undan sölu veiðar kyrtli
 Gunnars„ kom eitt gullhlað ok rauðt klæði„
 og sinir það að Gunnar hefr haft rauðan kyrtil
 sem hefr verið hlað búin á framan verðum ermonum,
 á rúðu borgar tjaldinu sest ennig mota firir <del>gu</del> bríððíng
 eða hlaði á fram an verðum erm onum á sumum
 míndonum á einu handríti sem er til og sem á að
 vera frá dögum Harladlar Guðinna sonar sést
 haraldr mindaðr í tignar klæðum sínum haus
 kirtill er látin vera hlað búin á framan verðum
 ermonum og ef til víll á han að vera stein settr
 eftir því sem mindin bendir á, í besti aríus
 sem áðr er nefndr sjást <del>einn maðr</del>tveir men mindaðr í kirtlinum
 sem hafa víðar ermar og hlað búnareða steinsettar; alt í kring
 við úlf liðin, þettað á samt því sem stendr í
 njálu bendir fullkom lega á að það hafi verið
 síðr á Íslandi að hafa hlaðbúna kírtla um ermarnar
 fram an verðar; því þessar míndir eru án als efa míndaðar
 á íslandi, ekki hefi eg víðari sögunum séð neitt um
 hlað búnað á kirtlum, nú hefi eg út skírt alt það
 eín kénni lega ereg veit um þessar tvær kírla teg-
 undir, -------
 
 [Eftirfarandi stendur á hægri spássíu:]
 í Bjarnarsögu hítdæla kappa <del>kap</del>
 segir að Olafr helgi gaf þorði kolbeins
 syni„ pellskyrtil hlað búin „að bragar
 launum sigtriggr konúngr silki skégg
 ira konúngr gaf Gunnlaugi Orms
 túngu„ kyrtil hlað búin að bragar laun-
 um, kap 8 Örvar oddr er látin hafa
 skarlats kirtil rauðan hlaðbúin
 orvarodds: kap <del>29</del> 27,
====bls. 6====
 su 3, kirtiltegund <del>eru</del>voru kyrtlar þeír er klofnír
 voru<del>eru</del> á hliðini sögurnar vott að þeír vóru til
 á 10 öld samt higg eg að þeir hafi meir tíðkast
 seinna, sem olafssaga kirra bendír á kap 3
 þar segir„ ok þá höfðu men drag kírtla latz[∫]
 at líðu<ref>[tíðu?]</ref>„ þettað bendir að mínsta kosti á að
 kírtlar með þeim hætti hafi þá farið að
 tíðkast meír en fír, því annars hefði sögu
 skrifarínn ekk<ref>[ekki]</ref> haft orsök til að taka til þess,
 þessí staður bendir líka á að men hafi helst þá
 haft síða kírtla eða drag kírtla með latzí ut síðu
 (eða opna á hliðinni) er han segir þá höfðu men
 drag kyrtla latz at síðu, að þettað hafi verið
 til á kirtlum einnig á 10 öld sinír saga Egils skalla
 grímssonar kap 81 [∫] þar segir að „Egill hafði
 fastans-kyrtil, rauðan [∫∫] ok latz at síðu„
 latz er út lent orð og líklega frakkneskt og
 komið af frakkneska orðinu lacer= að streíngja
 reira eða reima sítt hvað vaman<ref>[saman]</ref> [∫] eínnig gétr þettað
 veríð komíð af enska orðinu to luce sem hefr
 sömu merkíng, band eða tygill sem hafðr er til að
 reima eítt hvað saman með heitir á frakknesku
 lacet á ensku lace sem stundum merkir
 leggíng eða bríddíng [∫∫] af öllu þessu er auð
 seð að kirtill með latzi at síðu er ekki annað
 en kirtill sem er opin á hliðini; og reímaðr
 eða spentr saman með spennum eða pörum að
 síðunni ekki er ó líklegt að þeir hafi <del>verið</del>
 stundum veríð kneptír sam an á hliðinni
 líkt og kírtlar hinna fornu Spartverja,
 þessír kírtlar hafa orðið að vera klofnir alt
 upp undir handar kríka, og spentir saman
 níðr firir míttið, men hafa fest þá saman með
 þessum hætti til þess að þeir gætu veríð
 þrau yfir um mittið og fallíð slétt að, það
 gátu ekki hinír kírtlarnir því þeir vóru
 hvurgi opnir um míttíð, þettað hefr lítið vel-
 út að framan og ekki borið á því að þeir vóru
 festir saman á [∫] því forn men báru jafnan
 yfir hafnír, [∫∫] hvurt þessir kírtlar hafa veríð
 hlað búnir sest ekki beinlinis af sögonum,
 en mer þikir samt líkleg að þeir hafi oft
 veríð hlað búnir að neðan og upp með klofnu
 ni, þessir kirtlar munu ætíð hafa veríð
 klofnir annars vegar sem sögurnar benda á
 því þar segir þá höfðu men latz at síðu
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 1) [∫] heíms kríngla
 laz
 
 [∫] þarer líst bunaði egíls er han
 grof Böðvar son sín,
 
 [∫∫] þrongan, upplítír,
 
 skarðsár annáll 92 bls. gétið um
 börn sem vóru að smára lestri.
 
 [∫] þessu mun vera skilt Íslendsku
 orðið að lesa að sér (= að
 dragað sér yfir höfn eður
 að kippa að ser möttli Flateyarbók
 II. bls. 402 samanbr Færeyinga
 sögu því er og skilt alment
 norðlenst orða til tæki að
 lesa blóm ⊃: að kippa þeim upp
 eður draga þau uppúr jörð
 [∫∫] eða gullofnar ræmur á klæðum
 í bréfi er Olafr biskup Hjaltason
 samdi 1560 um garða krikju segir
 að þar séu „2 dálmadikur af silki
 með gullofnum pjaldalesum„
 = spjaldofnum hlöðum? les=vefnaður
 sjá prjónles= prjóna vefnaður heldur
 enn platu búnar ræmur gull ofnar.
 [∫] hlíðinni
 [∫∫] þessir kirtlar minu<ref>[munu]</ref> ætíð hafa verið
 þröungir um mittið sem eígla
 vottar að nokkru leiti er sagt
 er að kirtillin Egils hafði þraungan
 og litin upphlut, og að kírtillín
 rífn aði af agli er han þrútnaði
 af sorg,
====bls. 7====
 efað þeir hefðu verið opnir báðum megín
 mundi það hafa veríð orðað þanníg þá höfðu
 men latz ut síðum, þettað sanna líka gamlar
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | míndír fra 1213 og 14 öld]] men sjá opt mindaða
 kírtla sem eru opnír á vínstri hliðinni
 þeir eru vanalega efnis miklir að neðan.
 að oðru leiti munu þessir kirtlar hafa verið
 eins <del>l</del> og aðrir kírtlar, með þessum hætti sem eg
 nú hefi sagt muna þessir kirtlar hafa verið
 fleiri kírtla tegundir hefi eg ekki séð gétið
 um i sögum ekki hefí eg heldr séð það á gomlum
 mindum,
 ermar á kírtlum yfir höfuð voru margvís
 legar þær voru ímst víðar, eður þraungvar,
 stuttar eður lángar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | ruðu borgartjaldinu]]
 enn ermar bæði þraungvar og víðar og eíns erá
 gömlum íslenskum míndum, á rúðu
 borgar tjaldinu man eg ekki eftir að eg hafi
 séð stuttar ermar og það bendir á að það sé
 það elsta að hafa lángar ermar á kírtlum,
 sama vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sagan af Magnúsi erlíngssyni]]
 kap 28, þar segír um erling skakka„ han hafði
 forneskju klæða búnað: lánga upphlutu [∫] ok láng(ar)
 ermar á kyrtlum <del>o</del>kú skyrtum„ [∫] í hinum Íslendska
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | bestíaríus (fra endír 12 aldar)]] sést einn maðr mind-
 aðr sem erí kírtli blaða lausum með víðum hálf
 ermum, sem ná rétt framm fyrir olnbogan fram
 undan þessum víðu ermum sjást aðrar ermar sem
 eru lángar og þraungvar, þettað kémr heim við
 sturlúngu 10þ18kap þar er getið um hálfermaða kírtla [∫]
 og bendir þettað á að það hafi þá eínkum verið
 orðið almennara en áður að hafa hálf ermaða kírtla i réttar arbotum [∫∫] Magnusar
 laga bætis er eínnig gétið um kirtla með ta ermum<ref>[ath skrift]</ref>
 ermum og á það aðskiljast <del>um</del>bæði um stutta
 ermarnar víða og hinar laungu og þrengri sem
 koma framm undan, á míndum frá 13 og 14
 öld <del>eru</del> sjá men mjög opt stuttar ermar og <del>líka</del>
 víðar að framan með þreíngri erm um framundan,
 en lángar og nokkuð þraungvar ermar munu að
 minni híggju hafa verið mest tíðkaðar á sögu old-
 inni, <del>drg</del> dragkirtlar munu ekki alment hafa verið
 tíðkaðir á sögu oldinni <del>[?]43</del> ensverríssaga vottar kap 143
 er Sverrír eggjaði bírki beina er han um þótti þeír
 sækja lint að böglum víð þórsbjörg han mælti í
 „ egi eru birkibeinar sem verít hafa fyrr, ekki lögðu
 svá birki beinar hinir fornu at, sem þeír leggil með<ref>[ath skrift]</ref>
 með drag kyrtlana, höfðu þeir kyrtla stittri ok
snæfrari, en hjörtu betri„ þettað bendir á að
 það hafi first þá verið orðin almennt síðr í Noregi að hafa <del>síða</del> dragkirtla víða
 <del>og [?] á kirtlu</del>
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] 1) hér eru lángermar settar
 gagnstæðt stutt ermum
 
 sjá svenskar mindir fra 13 öld
 
 [∫] þar segir svo “sturla (þorðarson) orti um
 bírgi jarl af sviþjóð 12 vísna flokk,
 ok þág þorlaun fyrir, var þot<ref>[ath skrift]</ref>
 kumpás af baldikin eða kirtill
 hálf erm aðr, balldikinn ok skarlat
 hér er kumpás og hálf ermaðr kirt
 ill latíð ver eitt og hið sama
 baldakin er hér látið vera dyr-
 indis vefnaðr líklega frá
 Baldaka [∫∫] ekki hefi eg i
 sögonum firir utan i þessum
 eina stað seð getið um kumpás
 en aptur á móti er hans gétið i
 míðalda vísum t.d. sem
 hér segir
 viltu kaupa kumpás?
 hversu dír er hann?
 hann er firir grís og gæs
 og gamla karten tæs
====bls. 8====
 þettað kemr heim víð míndirn af kirtlar þeír
 er sjást mind aðir frá þeim tíma eru jafnan
 víðar í um mittið og leíngri en þeír sjast
 mindaðir á eldri mindum, alt þettað lag
 sem nú er gétið á kirtlum mun hafi verið
 að það ó sskandi sem islends kar mindir og
 íslendnigasögur votta,
 í Olafs sogu kírra kap 3 segir að men höfðu
 <del>þá</del> á dögum ólafs kyrra, ermar 5 álna lángar
 ok svá þraungar at draga skildi <del>at</del> við hand tygil,
 ok lerka <del>altut</del> alt<del>ar</del> at öksl [∫] aungva ástæðu
 hafa men fírir því að þessi búnaðr hafi nokkurn
 tíma komið til íslands og han um hafa haldist
 skama stund í Noregi, í sögunni segir að þessi
 búningr var útlendr og þeir sem rituðu sögurnar
 hæðast að þessum búnaði og því vil eg ekki
 eiða fleiri orðum um han, því han mun
 aldrei hafa komið híngað til lands,
 
 [Eftirfarandi texti á við um innskotsmerki í textanum:]
 [∫] um upp
===Stakkr===
====bls. 1====
 Stakkr
 auk kírtilsíns höfðu forn men ímisleg önnur
 bolföt sem með réttu má kalla kírtla tegundír
 eitt af þeim fötum er t.d. stakkrín, han hefr að
 mínní híggju verið mjög líkr kírtlinum, <del>eínkanlega</del>
 einkanlega þeím stutta og blaða lausa kirtli men steiftu
 <del>kírl</del> stakknum yfir sig eins og kirtlin um, sem sagan
 af hávarði Ísfyrðíng vottar kap 55<del>[?]</del> þar segir að atli
 steípir ífir sig stakki sínum [∫] þettað bendír á að stakkrin
 hafí verið heill að framan eins og kirtillin í fornöld
 og skínstakkar íslendínga nú á dögum, aldrei hefi eg
 séði sögun um að það sé gétiðum blöð á stakk, og því
 er eingin ástæða til að halda að það hafi verið, eg held
 því að stakkrín hafi ætíð verið blaðalaus og ef til
 vill nokkuð stittri en kírtillin, líka held eg að
 stakkrin hafi vana lega verið víðr [∫] í hávarðarsögu
 Ísfyrðíngs kap 55 segir svo „atli var svo búin at han
 var í hvítum stakkí stuttum ok þraungum ok var
 maðrín ekki skörug legr á fæti „ það er hér tekið fram
 sem eitt hvað ó vanalegt að stakkur þessi var bæði
 mjög stuttr og þraungr og hefr það þótt ljótt og bendr
 þettað meðal annars á að stakkrín hafi vanalíga verið víðr
 men gætu dreyið af þessum sama stað að stakkrín
 hafi verið lángr; af því það er hér tekið fram að
 þessi stakkr var stuttr, en það sem segir i sömu sögu
 kap 49 sýníst mér stríða á móti því; það segir um
 Torfa valbrandsson að han var í „blam stakki
 og girðri brækr„ sögurnar sína að men gírtu bæði
 skírtr kirtla og stakka ofan í brækurnar, en ekki
 aðrar ifir hafnir; men gátu ekki með góðu móti gírt
 lánga kírtla; eða stakka <del>[∫]</del> hefðu þeir veríð langir
 ofan í brækurnar því það hefði ekki gétað faríð
 vel, men munu því ein ungís hafa girt þá
 kirtla í brækurnar sem vóru stuttir, og eíns
 munu men hafa gírt stakka og skírtr niðr í bræk-
 urnar af því það hvuru treggja mun ætið hafa
 verið stutt, að minsta kosti hefi eg ekki getað séð
 annað af sögun um [∫] um höfuð smattina munstakkrin
 hafa veríð eíns og kritillinx? hvort ermarnar á
 staknum hafa verið eíns og á kirtlinum er
 mer óljóst, enþá hígg eg að þær hafi stundum verið stittriog viðari mjög viðar framm sjá árbækur
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] sama vottar Kjalnesínga-
 saga kap 5 þar segir um
 búa að „han steípti ifir
 sig farg stakki„ er han
 skildi glíma við blá
 mannín
 [∫] í Laurentíns sögu kap 44.
 segir svo „þat mátti han (Laur=
 entíns) ekki sjá, at djáknar
 hefði rúma stakka undir
 messu klæðum ok <del>dálmatíkum</del>
 dalmatikum, segjandi þeim
 at þar fyrir rifnaði messu klóð
 inn ok skrúðin. „þettað bendir
 á að djáknar hafi helst viljað
 hafa rúma stakka, af því það
 mun hafa verið vanalegt að
 hafa þá víða og það hefir þótt
 fegra,
 
 <del>[∫]afrri brækurnar</del>
 
 X með eingri klauf ofani
 eins ogskinn stakkar eru en
 og viðri höfuð smátt er hofuðið
 gat vel geíngið uppi gégnum
 ________
 [∫] og í sögu Ausbugsvegíns<ref>[ath skrift]</ref>
 kap 5 segír að úr <del>varí</del>
 hafði vöruváðar stakk
 er tók ofan á mitt lær
 han um, hvurt þettað
 var vanaleg eða óvana
 leg leíngd á stakk sést
 hér ekki
====bls. 2====
 í ljósvetnínga sögu kap 31 segir svo „Brandr fór vestr
 <del>til</del> með haraldi kon ungi til Englands, ok er þeír geingu
 uppí sein asta sinni„ þá hafði brandr eín brynstakk
 “enn alt annat lið konúngs höfðu eptir látit brínjur
 at skípum„ ..... “ brandr bauð konugi brinstakk sin„
 hér er bryn stakkr og brinja látíð vera það sama [∫]
 en mun ekki vera þausar a legund sem jón erikson heldr kóngs:
 brinjurnar voru vana liga með stutt um og víð-
 um ermum, og af því <del>|</del> að brinja og brinstakkr
 er hér látið vera eitt og hið sama þá mætti
 þar af leíða að hin forni stakkr hafi stundum verið
 með stuttum og víðum ermum[∫] af öllu því sem
 eg hefi seðum stakk þá siníst mér alt benda á að
 stakkrin ok hin stutti blaða lausi kírtill hafi
 hér um bil verið eitt og hið sama, í sögunum
 er opt ruglað sam an stakk og kírtli á Njálu
 er skarp héðin ímist látin vera i blám kírtli
 eða blám stakki, i vatnsdælu kap 19
 er gjörnínga kirtíllin er [∫]<del>Oddr kötluson</del>[∫] Hrolleifr varí kall
 aðr stakkr þar segir svo „siðan slæmdi oððr á fót
 Hralleifi<ref>[ath skrift]</ref> ok beít því kirtillin tók eigi þángat;
 Oddr mælti eyí hlífði þérun gjörninga (norn) stakkrin
 alt þettað bendir á að stakkr og kirtill sé mjög
 líkt að læginu til, stakkrin var vana legr
 glímu búníngr og er það eitt af því sem bendír á
 að stakkrín hafi veirð stuttr og léttí legr er
 men völdu han helst allra klæða til að glíma í,
 i Armanssögu kap 10 segir er hin ir miklu leíkar
 voru á hofmanna fleti„ þá fóru men af klæðum
 ok tóku fáng stakka„ er þeír bírjuðu glímur,
 í kjal nesínga sögu kap 15 segir að rauðr gaf búa fangstakk
 er han skildi glíma við blá mannínn, í somu sögu
 kap 18 segir er Búi skildi glíma við Jökul föðr
 sín „síðan klæddust þeir fáng stökkum„ alt þettað
 sinir að stakkrín hefr þótt léttilegt fat eins og hín
 stutti og blaða lausi kirtill , einníg ma telja stakkín
 með skart klæðum forn manna þegar han var
 vandaðr, <del>F</del> Torfi Valbrandsson varí blám
 takki<ref>[stakki]</ref> er han fór með hávarði að þorbírni
 og Skarpheðin var í blám stakki er han fór
 að þráni Sigfussini, þettað bendir á að men
 hafi oft haft stakka er men bjuggust til víga
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] í færeyinga sögu kap 24
 segir að Sigmundr brestírsson
 „vari rauðum kírtli ok
 brín stakk létt um um utan
 hér er eínnig brim stakkr sam
 á og létt brínja, og hafa men
 líklega kallað þær brinjur
 brinstakkr sem vóru stuttar
 og stutt erm aðar, það hefr
 þótt her man legt og léttilegt
 að hafa stuttar brinjur sem raða
 má af guðrúnar kveðr 2, 19 vísu,
 
 [∫] Sturlunga 5 þátt kap 26
 segir svo„ þorbjörn var í þófa
 stakki þeim er sverð þeirra
 bítu ei, þótt þeir breiddu á tré
 ok higgju til„ valla hefr þessi
 þófa stakkr verið með laungum
 ermum því hefði það verið þá
 mundi han hafa orðið of stírðr um
 handleggína, öll þess háttar þófa
 klæði er men hofðu til hlifðar
 vóru jafnan [∫] Hrolleifr
 erma laus, eður erma stuttir
 pausar arnir
 vóru, jafnan erma lausir sem
 sturlúnga vottar <del>víðr</del> og
 konúngs skuggsjá þeir voru gjörfir
 af margföldum lér eptum til
 að hlífa víð höggum
 í orvar oddssögu kap 19 segir
 að Öggmundr flóki og brær<ref>[bræður]</ref> hans
 „vóru allír í flóka stökkum ok
 beít á eíngan járn„ þettað
 bendir einnig á það sana,
====bls. 3====
 eða þá men bíggju sig við skart, það er heldr
 ekki undarlegt því stakkrin hefr verið allsnotr,
 auk þessa var stakkrin oft vos klæði og óvand-
 aðr í svarfdælu kap 2 segir að þorstein svarfur var <del>ferðr</del>
 „færðr úr vofar<del>salu</del> voðar stakki „er han reis úr fletínu,
 í Gull þoríssogu kap 9 segir að Voflsnara? [∫] grímr vari
 hvítum vöru váðarstakki, sögunum er einig opt gétið
 um skin stakka, <del>í Vatnsdælu segir að Bergr vari skin
 stakk ifír slæðum því frost var</del>, Finbogi rami vari skín
 stakk í Laxdælu kap 86 segir að Ottar bóndi á
 Krossum varí skínn stakki er hann tók á moti
 Bolla bolla syni, í sogu olafs trígfasonar forum: <del>er</del>
 kap 131 er og getiðum skinstakk, [∫] í sögu þorlaks biskups
 hini ingri kap 51 er gétið um skinstakk er smá sveín varí
 þessi stakkur hafa hlotíðað hafa verið ur görfuð
 og vel eltu skinni [∫] því men fóru þó ekki einugís
 þegar vætr var heldur líka í kulda, í þætti af þorvaldi víð förla kap <del>3</del> 2 er getiðum andan er Kodrón
 trúði á vari „svörtum og herfi í
 5 þátt kap 26 legum skínn stakki„
 í Rymbeglu bl. 174
 2 part kap 2 er gétiðum
 skin stakk
 í blomstur valla sögu kap 10
 segir að Tré mann var í
 vargskíns stakki og
 hafði um sík silfur belti.
 víðar á sögonum er gétið um stakk og sínir þettað
 alt að þeír hafa verið almennir, i stúrlúngu [∫] er
 getið um þófa stakk er hafðr var firir hlíf í
 í staðin firir brinju, liktog kausarí<ref>[ath skrift]</ref> í Droplaugar
 sona sögu hinni laungu kap 15 segír að Asbjörn vegghamur
 varí hvitum Torfstakki ifir kirtli, er han var að garðlagi<ref>[ath skrift]</ref>
 í sömu sögu kap 19 segir að Sveinn bóndi vari hvítum stakki
 er han var að torfverkí, í sömu sogu kap 13 er getið um
 að verkmen voru í stökkum í fostbræðra sögu kap 9 segir
 að kolbakr þræll vari 2 stökkum -----
 í Sturlúngu 4 þatt kap 20 er getið um allstakk í viði<ref>[ath skrift]</ref>
 því er Tanni kvaðum þá Gíslasonu þar segir svo
 upphafa ekki hepnir
 allstoksgoðar vaxir
 feinn ok fallir vonna
 fleir verðrs á bæ einum,
 að stakkurin hafi haft fram víðar ermar um 152
votta best bískupa annalar Jóns
 Egilssonar safn til sögu ísl bl 53, þór segir að <del>stephán bískup</del> er Torfi í klofa
 varð áður á alþíngi, „hvolfði (stephán) biskup þá fyrst stakksermi ofan yfir höfuða konum,
 þeim öllum ofbuðr augu hans og andlit með hljóðum„ ssl árb III bl 13.
 skinn stakkar eru og jafnan enni dag með fram viðum ermum það mun því
 hafa verið helsta einkenni stakksins að hann mun ætið hafa verið með fram víðum
 ermum, og með víðri höfuð smátt en eingri klauf níður hafað smattinni x hann mun hafa
 verið alveg heill að framan, og allur nokkuð víður og náð hér um bil níðurá
 mítt lær, X samanb. ferðr bæk Eggerts ol. bl 339 skin stokkur saman dregín um
 halsin „þannig hafa stakkar verið þá 1760 og þá er men þekkja til
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] vaflspjarn<ref>[ath skrift]</ref>
 
 [∫] í Eyrbiggju kap 27 segir að þrælar
 <del>ark</del> Arnkéls goða „fóru af skínn stö-
 um sinum,
 
 í fóstgræðra sogu kap kap 8
 er segir að loðinn þræll„vari
 selskínsstakki„
 
 [∫] og loðnír að ínnan
 
 frá þvi um 1500
 í gömlu bréfi er getið um
 erma stakk sem hlitur að vera
 eitt hvað rángt því stakkar hafa
 ætið verið með ermum að eg held. á
 þettað líklega að skiljast erma laus
 eða hald saumaður stakkur eða eitthvað
 vantarí. t.d. laus eða annað.
===Treyja og hjúpr, og vópnrokkr===
====bls. 1====
 treyja og hjúpr, og vópnrokkr
 men hafa mikið brotið heilan um hvurnig treyjur hafi verið, men
 géta ekki neítað; að það er ekki eíns ná kvæmlega
 ut skirt í sögonum hvurnín treyjan hefr verið
 eins og men mundu óska sér, en alt fyrir
 það hígg eg samt að men géti hérum bil komist
 eptir hvurníg treyjan var ef men bera sam-
 an alt það sem finst í sögonum við víkjandi
 treyjunni bæði Björn á skursá og Páll víða lín
 hafa vítað um treiju, en eg híggað þeím báðum
 hafi nokkuð skjátlast í því efní, björn rekr
 í latínu orðið treyja, og lætur nafníð treyjunnar
 vera sprottíð af [∫] því að treyjan hafi verið það
 3 klæði er men höfðu ifir sér, eg hefi hvurgi
 séði sögonum neitt sem bendir á að þettað
 hafi verið ein kenni legt við treyjuna <del>fornm</del>
 fram ifir kirtla, sloppa, og hjúpa <del>og vi</del> þar að
 auki sína sögurnar að men höfðu jafnan treyjuna
 í bardögum ísta klæða utan ífir brinju; og eftír
 því írði hín 4 klæði ef ekki 5 eg held því
 að það sé rétt að sleppa þessari hausá liktun sem
 ógildri, kall víðalínhefr komíst nokkuð
 nær því rétt, han álítr að treyjan hafi verið
 hér um bil sama og vesti eða bolr [∫] (<del>á hans dögum</del>,
 þettað er rángt að mestu leiti að frá teknu
 því að han hefr álitið að treyan hafi veríð
 erma laus, að öðru leiti hafði treyjan aunga
 líkíng af <del>treiju</del> vesti eða bol, hin forna treyja
 hafði heldr aunga líkíng af þeirri treiju er
 men hafa borið á seinni tímu, en hrunin
 á því stendr að svo ólík föt hafa haldíð
 sam eiginlegu nafni er mér óljóst,
 það fista er mén gáta með vissu sagt um treyuna er það
 að hún hefr oft ef ekki altjend veríð erma laus
 í Kvíttíngu kap 56 segir um Benidíkt konúng bróðr
 er han varði kórdírnar„ benidíkt var svá búin, at han
 varí rauðum skarlats kyrtli, ok í brinju um utan,
 ýsta hafði han silki treyju ermalausa,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 [∫] orðinn tre
 
 [∫] 1) einíg heldr han að orðið
 treyja sé mindað af gríska
 orðinu [???] <ref>[ath skrift]</ref> þótt mér
 sínist þettað lángt sótt
 þá er ómögulegt meðöllu
 að neíta því mer sinist samt
 treyja og [????]<ref>[ath skrift]</ref> hafa mjög
 litla líking bæði víð víkjandi
 lægínn og nafninu, hvoru
 tveggja var að sönnu erma
 laust en [????]<ref>[ath skrift]</ref> var sama
 og brjóst björgr og oftast men
 úr máli er treyja kémr
 aldrei firir í sögunum
 sama og bríngja er hún var
 aðsönnu höfð firir hlíf
 að sönnu höfðu grikkir
[????]<ref>[ath skrift]</ref> en það var
 skjald gæfara eg held
 að þettað sé ekkert
 skilt við treyju,
====bls. 2====
 í sögunni af Hálfdáni Eysteíns syni kap 13
 segir svó[∫]„ maðr stóð við síglu míkíll vexsti, á
 eínu skípínu í sílki treíyju erma lausri,
 vel brinjaðr„ [∫∫] í fagr skinnu kap 195 segir um
 magnús berfætta er han barðist seinast á írlandi
 „han var í <del>silki treyju rauðri yfir skirtu</del> rauðri silki
 treyju ermalausri ífír skírtu„ ekki er her getið um
 hvurt magnús var i brinju undir?
 alt þettað <del>bendir á</del> sínir ljós lega að treyjan
 hefr opt verið ermalaus og að minni higgju
 mun hún optast hafa veríð ermalaus, sögurnar
 géta oft um að men vóru í treyjum, án þess að
 það sé gétið um hvurt þær vóru með ermum
 eða ekki [∫] men géta því ekki dregið af því
 að treyjan hafi verið með erm um ; er treyjunni
 er ekki að örðu leíti list á öðrum stöðum [∫] <del>ernú</del>
er taldir, sögurnar géta aðeins um úr hvaða
 efni treyjan var; enn það kémr ekkert læginu
 við, sú einasta á stæða sem men hafa firir
 því að halda að treyjan hafi stundum
 veríð með ermum; er það; að það er tekíð
 fram á þessum fir greindu stöðum í sögonum
 að þessar treyjur vóru erma lausar, en þettað
 sannar þó lítið, því það er líka tekið fram að
 pausarar vóru ema lausir, sjá sturlungu 9 þátt kap 20
 þar segir svo”þorbjörn stóði óforunum hjá oddi, han
 varí pausara erm lausum„ pausararnir vóru
 staglaðír saman úr margföldum lér eptum
 til þess þeír skildu sem best hlífa firir höggum
 og þar að auki vóru þeir bikaðir þettað vottar
 konúngsskuggsjá best, þar að auki votta sögurnar
 að men báru þessa puusara ifír brínjum, allír
 munu géta seð að það er nærri ó hugsandi að pausari
 hafí verið með emum því það hefði orðíð ákaflega
 stírt fírir handleggín um axlar liðin og olbogan innen
 skíldu físt vera í skirtu með ermum þar utan ífír í kírtli
 með erm um þar utan ífír í brinju með heilum eða
 hálf ermum og ef men skildu þar utan ifir hafa
 veríð í pausar með laungum ermum úr margföldu
 lérepti þá mundu men vall hafa gétað hrært hand-
 leggín til höggs,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] um Skúla jarl
 
 [∫∫] það litrog ut að hahafi att að
 hafa treyjuna utan ifir brínju-
 nni,
 
 [∫] en þeím ernú
====bls. 3====
 sostírðlega munu forn men valla hafa buið
 til orust á þeim dögum, það sem segir í
 kon úngs skugsjá sanar best sögu muna þar
 stránglega tekið fram að pausarin skildi
 vera erma laus því það hefr þótt of
 stirðlegt, af þessu þikir mér það ekki vera
 nein gild sönnun firir að pausarin hafi
 verið með ermum; þó sögurnar taki fram að
 pausarin var <del>stundum</del> erma laus, mér sínist einmítt alt
 bendr á það [∫] <del>mótsetta gagnstæð</del>r það einasta
 sem men <del>vo</del> gætu hugt að sér er það að pausarin
 hefði stundum gétað verið með hálf ermum
 og að þettað sé þessvegna tekið fram, að han
 var ermlaus, en að mini híggju hefr han optast
 eða alt, end veríð ermalaus,
 af öllu þessu síníst mér það vera lítil sönnun
 þá sögurnar taki fram á fáum stöðum að
 treyjan hafí verið erma laus, það verðr að
 mörgu leiti eins ó líklegt og um pausaran,
 sturlínga sínir að treijan hefr veríð hér um
 bil eíns þikk og pausarin, og að men höfðu
 hana fírír hlíf <del>eina</del> eða í brinjustað eíns
 og pausaran, sjá 3 þátt kap 40 þar segír að
 <del>„</del> þórðr rauðr hjá meðal herða á þórði sturlu-
 syni[∫] sem honum var hægast,” ok hafði
 han hvorki brinju né treyju„ í 9 þátt kap 3 segir
 <del>að</del> er Eyólfr þorsteínson fór að Gissuri jarli
 að han hafði með ser 30 manna í hrínga brín-
 jum ok 2 treyjur með„[∫] nú sínist mér það vera
 full komlega sannað að treyja hefr stundum verið
 hlíf eins og hausarín og munu þessar treyjur
 hafa veríð sama og pausarí eða mjög líkar,
 hefðu treyjurnar verið með ermum þá
 hefðu þær ekki síðr en pausarín orðið
 stríðar um hand vegin, er þær vóru
 eíns þíkvvar eg held því að þessar
 þíkkuu treyjur hafi aldreí veríð með
 ermum, en hafi nokkrar treyjur verið
 með erm um þá hafa það veríð silki
 treijurnar; því þær vóru þunnar og þurtu
 þess vegna ekki að híndra armleggín,
 en hafí treyjum veríð með ermum þá mun
 hún aldreí hafa veríð utan með hálf ermum,
 (líkt og hun pás)
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] að han var ermalaus
 
[∫]firir því að treyjan hafi
opt veríð með ermum
 
 [∫]með breíðöxi
 <del>í sverrissögu kap</del>
 [∫] í sögu hakonar hakon arsonar
 kap 238 segir að skúli hertogi
 <del> að han</del>”hafði góða brinju ok
 strika treyju„ er han barðist
 víð hakon konúng, þá treyju
 hefr han án efa haft utan ifír
 brin unni til hlífðar og hefr
 þessi treyja veríð eins og vantvar
 gór af marg földum lér eptum
 og líklega silki íst, í Sturlúngu
 9 þátt kap 12 segir að„ þar móðr
 brauð nefur hjálpi Oddi ok hjá
 með hand <del>exi</del> eggsi á öxl Oddi
 hína vínstr ok geingu í sundur
 treyjur tvær ok brynjur háðist
 hér hefir Oddr 2 treyur yfir brnju,

''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''': Ritgerðin er ekki full upp skrifuð.
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012 og 10. 2013

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

Ritgerð (SG-05-3) Um Íslendska karlmanna búninga til 1400

2013-11-07T13:40:54Z

Edda: /* bls. 3 */

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''': Safn Sigurðar Guðmundssonar Aðfangabók Þjóðminjasafns Íslands, bls. 99: „Um Íslenska karlmanna búninga til 1400. Mappa, hefur upphaflega verið band á bók, klædd gráleitu lérefti, 22 x 30 cm. Spottar eru festir á spjöldin til að binda þau saman. Í möppunni er nær fullfrágengin ritgerð um klæðnað karlmanna til forna á Íslandi að mestu byggð á rannsóknum á fornsögunum.* Ritgerðinni er skipt í þessa hluta:
„Yfirhafnir aðrar, en herklæði. Höfuðbúnaður. Bolklæði. Fótabúnaður. Handagjörfi. Ýmislegt lausaskart og áhöld er heirði til hinum forna daglega búning og fleir þar að lútandi”. Undir síðasta efnisflokkinn flokkast m.a. greinarstúfur um litunargjörð fornmanna á klæðum.
Einnig er í möppunni: „Gamalt ágrip um karlmanns búning (ófullkomið)” Samantekt um búninga úr lögum og annálum. Nokkrar búningateikningar. Frásögn um kýl á 19. öld ekki með hendi Sigurðar. * Titillinn hér að ofan er ritaður framan á möppuna með hendi Sigurðar.”
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

==Kápa==
 um Íslendska
 karlmanna búnínga
 til 1400.

===Spari búningur===
====[Framhlið]====
 7 als
 [Teikning af þremur stjörnum tvíundirstrikað]
 borði á brókonum
 spari buningur B
 [Tvær teikning af spari búning]
====[bakhlið]====
 Sigurðr
 [Teikningar af útfærslum á munstri. Þær hefur Sigurður teiknað á afrifu af bréfi frá G E Briem. Það sem sést af bréfinu er eftirfarandi:]
 góður!
 að skrifa utaná
 til
 varið er Hay<ref>[ath! Hay kaupmaður í Edinborg?]</ref>
 í sumar og
 hann á heima.
 G E Briem

===Spari búningur===
====[Framhlið]====
 6-7-8 hnappar opt niðrur, enn
 þó ekki alt af
 lagir og barðastórir
 hattar, almenn astir, brækurnar
 ætið bundnar utaná og stuttar nær brækr
 sem opt sjást niðrundann hinum,
 erma hnappa þarf ey fremur en vill,
 saum urin altaf
 rétt framan á
 erminni __
 brækurnar stundum
 þraungvar og
 settar ofani sokkana?
 og mikið skorið af víddinni að neðann
 stundum –
 eíngar axla rikkingar, erminn slétt framm,
 og opt ekkert lín fram undann –
 opt með axla legg ing og saum um fram
 eptir erm on um –
 [Á hægri spássíu stendur:]
 2 álsl.<ref>[Ath! Óskýr skrift]</ref> tjöldum
 2 ut grafnir – 3
 2 skornir í tré
 alt í kring
 margir teiknaðir
 (á safninu)
 [Teikningar af spari búning. Þetta hefur Sigurður teiknað á afrifu af umslagi. Þar stendur:]
 herra barnaskóla kennari H. E Helgesen
 Reykjavík
 borgað 10 sk.

====[Bakhlið]====
 þessi treyjur er
 líka frá 15 öld enn
 hvað það hefur kallast
 er ó víst –
 líklega stakkur eða hempla
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''': Kýl
* '''Nöfn tilgreind''': Haldóra Sveinsdóttir frá Brekku, Sigurður, Séra Páll á Völlum Svarfaðadal, Séra Baldvin Jónsson, Sigurður Guðmundsson
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===[Kýl]===
====bls. 1====
 Stúlka sú, er Haldóra hjet og var Sveins-
 dóttir frá Brekku á Ingjaldssandi vestur
 í Ísafjarðarsýslu, sagði mjer, að eitt sinn
 hefði maður komið, er Sigurður hjet að
 Brekku, þar sem faðir hennar bjó, og hefði
 hann haft kýl, hún sagði að hann
 hefði svo verið, að hann hefði verið prjón-
 aður, og líkastur því að lögun, sem pokar
 eru, er hafðir eru fyrir hrúta, mjóstur
 efst um fi<del>ý</del>tina og smá víkkað svo fram
 undir úrtökurnar, hann hefði verið með
 grænum og rauðum röndum og gengið
 út um gat á lokunni, sem til þess var
 ætlað. Þessi stúlka dó í fyrra sumar og
 var þá um fertugt, en hún var eitthvað
 milli 6. og 10. ársins, þegar hún sá þenn-
 an mann, en svo var það þá orðið

====bls. 2====
 óvanalegt að hafa kýl, að maður var
 hafður að háði og spotti fyrir það og lá
 við, að hann væri rifinn af honum.
=====[Laus meðfylgjandi miði]=====
 Móður ser Páls á
 völlum í Svarfað ardal
 Mun di eftir þeg ar hún
 var barn að húnsá á
 ein hvurjum höfðingja
 kíl sem hún lek sér að
 á hon um hún var ur
 dala síslu síra Baldvín
 Jonsson sagði mér frá
====bls. 3====
 <del>maður að austan gat um að
 han hefði séð hringa brinju
 slitur með negldum hringum
 sem fun dust í kál garði
 hvur maðurin var hefi eg
 gleimt.</del>
====bls. 4====
 Sigurður Guðmundsson. Reykjavík á Islandi í Juni 1859.
 Sigurður Guðmundsson. Reykjavík á Islandi í Juni 1859.
 _______________
 Sigurður Guðmundsson.
 Reykjavík á Íslandi í Juni 1859.
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kalmansbúníngur 14 öldinni og seirna fram að siðabót úr lögum og annálum===
====bls. 1====
 Karlmansbúníngur
 14 öldinn
 og seirna fram að siðabót
 úr lögum og annálum
====bls. 2====
 14 old
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III No2
 bls 14 1282]]
 skinnarar taki fyrir „ halfa mork
 fyrir hin bestu skinn kyrtil af
 norrænum lamba skinn um.
 rein kálfa skinn áttu ærtughar, eða
 fóðr af kiðskinnum. mork fyrir skinn
 kyrtil af hinum bestu enskum lamba-
 skinnũm
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | ólafs konung hákonar sonar réttar bót
 frá 1384 Norg g.l. No 120. bls. 221.]]
 skinnarar taki „tvo skillinga firer hinn
 bezta skinn kirrtill. af Norrenom
 lambskinum. hálfa mörk firir fóðker af
 lamba skinnum.
 (þettað sínir að kyrtlar á 14. öld hafa opt
 verið ur lambskinni og öðru skinni og
 foðraðir með skinn um, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | réttar bót frá
 1282 No2 bl.14]] er skinnurum bann að
 hafa brydd ingar til sölu, samabr. [[Heimildir_Sigurðar_málara | bréfi
 No 120 bls. 221 frá 1384]] (sinir að men hafahaft skinn briddingar)
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | rettarbót Olafs konungs Hakonarsonar
 frá 1384. No 120, bls 219]] sést að í
 Noregi hefir þá verið orðið titt að hafa
 hnappaða kírlta [sic]

====bls. 3====
 „item skulu skræddarar taka firir
 karlmans kjurtell knappaðrun hettu
 ok hosor. þrea aura„ saman ber
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | mind í uppsala Eddu]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | mind a Enskum
 leg stein frá 1343]]. og þískum mindum
 frá sama tíma það bendir á að
 kneptir kirtlar hafi verið komnir
 til Íslands nálægt miðri 14 öld
 enn valla fir nema slæður (sjá
 slæður)
 rettar bot hakon ar Magnussonar um
 klæða skurði Norege 1314 í Björgvin
 físt talað um „brreitni þá er men géra ok
 hafa á klæðum sínum„ síðann „þá vilja
 wer att allir menn vita att ver
 fyrir bíóðum fullkom líga parterat<del>[??]</del> lappa-
 klæði [klæðnat]<ref>[Hornklofi er í frumhandriti]</ref>. allz kyns. þyskar klæða skurð.
 plátrbúnat á kyrtlum æðr a hettum.
 nema konr ok mæyiur viljum ver att
 have (annaðkonr ok mæyum loffum ver hoffva)<ref>[ath! skrift]</ref>
 eptir því sem við vandi hefir í verit.
 þeir dugandi menn sem brauð laup sín gera
 æða vild orar verða.
 láti skera þau
 klæði sem þeir gefa síðann leikorom

====bls. 4====
 á þann hátt sem hverjum líkar.
 Enn slíkan klæða skurð ok búnað
 viljum ver att allir hafri vem ver
 berum sealfir tið og ligast. ......
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norg es gamle love III bls 109-10
 No 40]]. sama kan rettar bot fra 1315
 i Tunsbergi „yðr mankunnigr vera [um]<ref>[hornklofi í frumskjali]</ref>
 þann mikla úsið ok mikla kostnað sem
 menn hafa inn dregit í landit
 únýt sam líga framarr enn forn iðvenia
 hefir á verit eðr þeirra nylsemd sé till
 sem landit byggia um skakkerar, parteran<ref>[ath! skrift]</ref>
 ok leppa klæðaskurð. okk pennínga bunað
 á þorlm anna klæðum. önur (mjósniðra)mjósniðá kyrtla
 ok annan þyrs kan klæða skurð.„ (en men
 máttu hafa þess konar buníng til brullaupa
 og gefa samt leikurum eins og í hinu)
 er er lekið fram að þelluð er þjóðverikr
 klæða skruður og jafn vel á honum.
 Norges gaml III 116 No 45.

====bls. 5====
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | hakonar Magnus sonar eða hákon II réttarbot]]
 um varning sölu útlendra ovíst artal
 „Item skraddarar tæiki öyri fyr kyrtil
 og syr kott, eff ther botuna(!)<ref>[ath! óskýr skrift.]</ref> kyrtill
 enn fir norrænan kyrtil ein fallan
 xv peníng„ fyr tvíbyrða kápu= með tveim borðum ærtog.
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaul. III bls 142 No59]].
 Eíriks Manússonar réttar bót um verslun
 og verð lagi Björg vin 1282.
 „ skraddarar taki eyri (silfrs) fyrir kyrlil [sic]
 ok útt á öxlz, enn fyrir norrænan
 kyrtil hálf ærtugh. fyrir tví byrða-
 kápu xv penninga vegna.„
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Nor ges gaml III. bls15-16 No 2.
 réttarbót Olafs hákon arsonar]] um verslun og
 verðlag manna Björgvin 1384
 skinnarar taki „firer sor kot fodher
 æðer mattals XII aura. af goð ham
 rakka skinnũm. IX aura, fyrer koprúns
 fóðer af hinom baztu skinnom. IX aura.
 broddingar engar tillsala. Norg gaml III.
 bls 221. No 120.

=====[Meðfylgjandi miði - Klæði]=====
 klæði
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Skardsar annall
 bls 126]] segir að Öggmundr bisk
 var í fót síðri skírtu er þeír Dönsku
 riddar tók hann um nátt og leid
 du hann út. 1542
 128 segir að Asdís sístir Öggm.
 sendi suð urr hálf tunnu af gjaldi
 og gjörðu silfri til að leísa broðir
 sínn hér er og talað um merkilegt
 nísti erhún átti (sem er í hínum
 annálonum kallað (ogna dei)<ref>[ath! skrift]</ref>
 bls. 172 segir að Daði í Svógsdal hafði
 rauða fjaður í hatt nũm er ein af mann
 um Jóns bisk skaut af Gísli Finn bogasar
 að nafni 1550 bls 180 geliið [sic] um físk
 er veiddist í Eyrar sundi „ er hafði húð
 af skeljum að mind sem múka Kápu
 bls 18 II sko vörp 56 II getið um stíf
 elsí blátt í <del>Í</del>Skáney í Svíþjóð
 158II hóf= stör brúðkaups veisla
 
 92 lalaðum [sic] börn sem voru að
 smára lestri (sjá laz)
 
 
 ein hver staðar hefi eg séð
 hlöð með upp kast i máldaga
 tík lega [sic] blöð
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

===Yfir hafnir fornmanna===
====bls. 1====
 II II flokkur
 yfir hafnir fornmanna.
 1
 hött og erma lausar yfir hafnir
 
 a) loði = feldur
 b) varafeldur
 c) hafnarfeldur
 d) röggvar feldur
 e) vesl = slagningur til að slá yfir sig
 f) kast
 g) möttull
 h) Skykkja
 2
 yfir hafnir bæði með ermum og hött

 a kápa
 b loð kápa = raggaðarkápa
 c kufl
 3
 yfir hafnir með ermum en eíngum hött
 a) ólpa<ref>[úlpa]</ref>
 b) loð ólpa<ref>[loð úlpa]</ref>
 4
 Yfir hafnir erma lausar með hött
 a) hekla
 b) skaut hetta
 c) kjafal
 ___________
 d) hökull ermalaus og höttlaus
 heill aptan og framan en opin
 á hlið onum
 
====bls. 2====
 varar feldur 732 bði<ref>[bæði]</ref> sem
 yfir höfn og rúm á breyða, og af góðu
 vaðmál
 <del>þorbjorg spákona aður völfa
 nótkafur svort lambskin</del>
 glæfa svarta bætur nutuvið
 <del>finnur al leggar kafr í hettu eður
 kufu sjá II bl 375 og 463 en ekki
 er han viss um hvert er réttara</del>
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | þorfinssaga]] skrifað um 1263
 kap 3 kjaf<ref>[ath! óskýr skrift]</ref> heldur finnur 20 angel saxíska

====bls. 3====
 [Sjá mynd varðandi uppsetningu]
 1 II
 Yfir hafnir fornmanna
 1
 1 I a1 feldr = loði, röggfeldur
 b2 loði
 c3 vesl = slagningr
 d4 slagníngr
 e5 kast = slagningr
 6 möttull
 skíkkja? sjá kvenn búníng
 _____________
 2
 II a 1 kápa, (loðkáparaggaðar
 b 2 úlpa
 c 3 kufl flekka?
 d -----------
 3
 2 III a 1 hekla hökull
 b 2 skaut hetta
 c 3 kjafal 13
 flekka?
 
 [Sigurður hefur flokkað í eftirfarandi flokka. Sjá hægri spássíu:]
 1 flokkur hött og ermalausar
 yfirhafnir
 
 2 flokkur yfirhafnir bæði með
 með ermum, eðaur hött
 og <del>hött[?]</del> erm um,
 
 3 flokkr yfirhafnir
 erma lausar en með hött
 
 ______________________
 kjagg (oþektur miðalda búningur afbakað kast eður kjafal? ef til vill
 
 Búníngar formanna að frá skildum
 her klæðum
 _____________

===Feldur = Loði===
====bls. 1====
 Feldur = Loði
 
 Feldurin sem öðru nafni heitir Loði,
 er sú elsta og tíguglegasta yfir höfn er
 fornmen báru. Í Eddu hviðonum eru
 sjálfir guðirnir látnir bera feldi, og
 feldurin er sú einasta yfir höfn sem eg
 man eptir að gétið sé um í elstu kvæðum og
 sögum, [∫] og það mun vera víst að feldurin hefir
 verið mest tiðkaður af öllum yfir höfnum hér á
 norður löndum á elstu tímum er men hafa sögur af.
 Feldurin mun upprunalega draga nafn sítt af
 bjarn dírsfeld eður bjarndírs skinni, líkt og yfirhafnir
 úr hreina skinum hétu hrein bjálfar sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | ólafs sögu
 Tryggvasonar kap ]] og eins hétu yfir hafnir úr úlfa skinnum
 úlf heðnar af því að úlfa skinnin hétu héðnar sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu
 Haraldar hárfagra kap ]] feldurin mun því uppruna
 lega hafa verið gjör af bjarnar feldi eður bjarn dírs skinni
 sem nafnið sannar. [∫] enn þá hefir það verið firir laungu
 niður lagt að hafa skart feldi höfðíngja úr því efni
 er þau elstu kvæði og þær elstu sögur er vér nú þekkjum
 urðu til, því í elstu sögum og kvæðum eru allir
 skraut feldir höfðíngja jafnan úr guð vef eður skarlati
 eður öðrum dyrindis vefnaði en all líklegt er að
 þeir hafi oft verið fóðraðir með dírum safölum eður
 grá skinnum. En þegar sögurnar géta um skinn
 feldi þá eru það ætíð vas feldir er men báru eínúngís
 í kulda og ill viðrum, en aldrei til skarts. þettað
 vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúnga 5 þátt kap 28]] þar er bein línis tekið til þess
 að Sighvatur Sturlu son hafði yfir sér skinn feld,
 og af sögunni má ráða, að þáð þókti <del>óvið</del> óvirðug
 legur búningur og jafnvel kotkalla legur. sama
 vottar og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Orkneyíngasaga kap 79]] þar segir svo „húsfreyja
 <del>ein</del> bar skín feldar skikkju(1) at (Rogn valdi) jarli
 hann tók víð hlæandi ok rétti hendr á móti ok hvað
 Skék ek hér skínn feld hrokkin,
 skraut er mítt æfa lítit.
 stórr er sá er stendr yfír orum
 stafn vauldr yfír höfnum.
 ___________________________________________
 1 hér merkir skikkja sama og yfir höfn
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu:]
 [∫]að karlmenn hafi borið.
 [∫] sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | blómstur vallasögu kap 10]] þar er gétiðum
 bjarn skinsfeld

====bls. 2====

 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bárðar sögu snæfells áss kap ]] segir að Ingjaldur
 var í skinn feldi er han réri til fiski veiða.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 5 þátt kap 9]] segir að Jón prestur
 krókur „ var í skín feldi„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sama þátt kap 27]]
 segir að Kálfur Guttormsson er var akolúthus, að
 vígslu hafði skinn feld yfir sér. í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu Tryggva:
 kap ]] segir að þorkétt þurra frost var í hreín bjálfa
 yfir sér er hann kom af veiðum, og mun sá hrein bjálfi
 hafa verið eins konar feldar tegund, ver sjá um nú
 af þessum dæmum úr sögonum, að það var í fornöld
 á lítið ruððalegt enn ekki fagurt að bera þess konar
 skínn feldi.
 Af [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grímnissmálum1 vísu]] sjá men að feldur og loði er
 eitt og hið sama, þar segir first að Óðín „var í
 feldi bláum„ er han kom til Geirröðar konúngs
 og kallaði sig Grímnir, Geirröður lét handtaka
 Oðinn og setja milli elda tveggja svo„ feldrin
 brann af Grimni„ þá hvað Grímnir:
 Heítr ertu, kripuðr!
 ok heldr til mikill;
 göngumr firr, funi!
 loði sviðnar,
 þótt ek á lopt ber ok,
 brennumk feldr fyrir.
 af þessu er auðséð að feldru og loði er eitt og hið sama
 því hér er sama yfir höfnin kölluð bæði feldur og
 loði í sömu vísunni. men géta heldur ekki
 vilst svo mikip í orðinu loði, að men haldi að
 hér sé eínúngis verið að tala um skinnin eður
 loðnar röggvar á feldin um, því loði finst
 bíðar í kvæðum, og merkír jafnan yfir höfn
 í heílu lægi, en ekki loðíð fóður eður röggvar [∫] á
 yfir höfn, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Guðrúnar kvíðu 2, 19 vísu]] segir svo
 Inn geíngu þá
 jöfrumlíkir;
 Lángbardslíðar
 höfðu loða rauða,
 Stuttar brynjur,
 steypta hjálma,
 skálmum gyrðir
 höfðu skararjarpar
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Hamdís málum 17 vísu]] segir svo um þá
 Hamdir og Sörla
 Skóku loða
 skálmir festu,
 ok góð bornir
 Smugu í guð vefi
 af öllu þessu finst mér vera ljóst að loði sé
 yfir höfn, en ekki sér skildur hluti af yfir höfn,

====bls. 3====
 eg sé heldur ekki neina astæðu til að reingja
 að loði sé sama og feldur, af hinum firgreindu
 á stæðum. það lítur út að loðarnir þeirra
 Hamdis og Sörla hafi verið gjörfir af guðvef,
 loðarnir þeir er gétið erum í, [[Heimildir_Sigurðar_málara | Guðrúnar kviðu]]
 vóru rauðir, en sá loði er Óðin varí var blár, [sjá hér að neðan]
 af öllu þessu er eðli legast að á likta að allir
 þessir loðar hafi verið úr dyrindis vefnaði
 en ekki úr skinni, því hvergi hefi eg séði í
 sögum eða kvæðum veitt sem bendir á að men
 hafi litað skinn eður skin feldi blá eða rauð.
 en alllíklegt þikir mér að loðarnir eður feld-
 irnir hefi opt verið fóðraðir með dyrm
 grá skinnum, eður s afölum, eður öðrum dyra
 skinnum, ogmun því feldurin hafa feingið
 auknefnið loði af því að han var opt fóðraður
 loðnum dyra skinnum. líka mun mörgu þikja senni
 legt að nafnið loði sé komið af feldar röggon
 um sem líka var eins konar loðna á feldinum.
 sem síðar mun sagt verða að feldirnir eður loðarnir
 hafi opt verið úr vefnaði en ekki ur skinni sannar og
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | vígaglúms saga kap 14]] þar segir að Glúmur gaf Ingólfi þorvalds
 syni “feld góðan þann skipti han í skarlats kyrtil„
 auð séð er að þessi feldur hefir verið gjör af skarlati
 en ekki úr skinni, og bendir það á að að skraut-
 feldir hafi helst verið úr dírindis vefnaði
 skarlati eður guðvef eður þelli en ekki úr skini
 nemað hefði það verið grá skin, og munu þá skort
 feldir skjaldan hafa verið loðnir beggjamegin
 (tvíloðnir) <del>heleldar</del> heldur eínúngis annars vegar.
 það væri heldur ekki eíns stráng lega tekið fram í
 sögonum, eins og gért er, þegar men höfðu skinn feldi,
 hefði það verið vana lekt, men hefðu heldur
 ekki tekið til þess á höfðingjum [∫] hefði það þótt
 fagort, og bendir það á, að skraut feldir höfðingja
 hafi skjaldan verið al veg úr skinni, á sögu öldinni
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu]
 og víðar í sögonum er gétið um
 feldi=loða bæði bláa og
 rauða.
 [∫] sem ann arar óhæfu

====bls. 4====
 heldur úr dyrum vefnaði, og eín úngis fóðraðir
 með dírum gráskinnum eður savölum eður með
 vönduðum röggvum. það er ekki hægt að
 sanna hvort af nöfnum þssarar [sic] yfir hafnar
 er eldra feldur eða loði, en þá hígg eg að feldur
 sé eldra. ekki gét eg séð neinn mismun á feld
 og loða, og á lít eg það sömu yfir höfn.
 Eptir því sem mér hefir gétað skilist af
 sögonum þá <del>þ</del> hefir það verið ein kénni
 feldarins að han hefir verið leíngri víðari
 og að öllu efniss meiri en allar aðrar yfir hafnir
 vóru vana lega, þettað vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettis saga
 kap 35]] þar segir um feld þan er Grettir hafði
 <del>er han</del> er han átti við Glám” han hafði
 röggvarfeld yfir sér, ok knept<del>i</del> annað skartið
 niðr undir fætr sér, en annað snaraði hann
 undir höfuð sér, ok sá útum höfuð smáttina„
 þettað dæmi sínir að feldurin hefir verið
 mjög lángur og víður, er han gat þannig
 sveipað honum um sig allan, það er líka aug ljóst
 að þettað hefir verið feldur, sem Grettir hefir borið
 sem yfir höfn, því hér er talað um höfuð smátt (=
 hálsmál) á þessum feldi. en þeir feldir er
 men köstuðu undir fætur sér í hólmgaungum,
 vóru ekki gjörfir á þann hátt að men gætu
 borið þá sem yfirhöfn það vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kórmakssaga
 kap 10]] þar segir svo: “ þat vóru hólmgaungulög:
 at feldr skal vera 5 álna í Skaut, ok
 likkjur í kornum, skyldi þar setja niðr
 kæla þá, er höfuð var<del>u</del> á öðrum enda,
 þat hétu tjösnũr„ allir géta séð að ómögulegt
 var að svo lángir og breiðir feldir hefðu
 verið gérðir handa mönnum til að bera sem
 yfír höfn, þótt menn géri hina fornu alinn
 ekki meír en 18 þumlúnga danska er eg hígg
 réttast, eingum gat heldur dottið í hug að
 hafa yfir höfn er férð var til að gánga í, jafn lánga
 milli allra skautanna.
=====Gamla alininn=====
======[Meðfylgjandi blað]======
 gamla alininn
 þegar um alnar marks tein in á þíng
 velli er að ræða, þá gétir eín úngis
 veriðtalaðum það mark á þeim steini (sem
 er 17½ þuml. frá neðsta marki) en
 forna alin. það kemst vel heim við
 grá gas því þegar 2 álnir eru 17, þuml og ½
 í stiku, og þumalfingur lagður firir
 hverja stiku þá verður alin um 18 þuml.
 eða hálff stíka en stíkr = jorð eður 36 þuml.
 
 en þumal alín leíngri en forn al. eður
 al. sem er 17½ þumal fíngur lagður við
 17 og ½ þuml. verður 18 og 2/2 en lagður
 við 18 þuml 19 þumlungr þumal alin
 eptir því irði Bæju tjaldið rétt hálf
 stíku og ein 2 axir en fundist hafa
 á Islandi nær því þumal álnir fyrír
 manna. 14 og 18 Laxdæla öx álnar
 fyrir munna
 stika eða2 álnir = jorðs var sagað eptir
 útlenda máli um 1200 [[Heimildir_Sigurðar_málara | biskups sogur bls 135]]
 gamla merkið 17 og 1½ á breiðð
 
 hefnð
 nefa alnortorf<ref>[ath! skrift]</ref>
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love
 III bls. 15 No2
 í rettarbót fra 1282]].
 torf stakkr lángt
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | 143 No 59
 biskupa sögur
 bls. 135]]
 tekið til að kona
 var svo mögur
 að húnþurfti ekki
 meir eñ 1½ alinn
 umsig [[Heimildir_Sigurðar_málara | bisk. 375]]
 áður var hún 4½
 
 8¼

======[bakhlið á sama blaði]======
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Diplamenlorinn No 81 og No 23]]
 
 Guðmũndsson. Reykjavík
 jan til 1 ta April á 3½rd eru 10 rd 3 [?]
 Jan/Apríl 1863.
 Margrét Steinsěn
 
 borgað allt til 1 apríl.
 
 <del>otur fiska otur
 hefir dýrt skin.</del>
 gapa = lossin<ref>[ath! óskýr skrift]</ref>

 <del>sabeldirið safalín
 skinnið glá andi
 dökk brúnt að lit
 (dirt foður skinn
 lifir í Siberíu</del>

====bls. 5====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | grá gás]], og í [[Heimildir_Sigurðar_málara | alþíngís samþykt um fjárlag
 manna]] á meðal á Islandi, er samin var um 1100
 er greinilega skírt frá hvað stór lög gildur
 vorar feldur átti að vera sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Isl fornbréfasafn
 23]] “ varar feldr fur 2 aura sá er fjogorra
 þumal álna er lángr en 2 breiðr 13 rögvar um
 þveran fell(d), nu eru feldir betri þat er virð-
 ingar fé„ það er mönnum mjög oljost hvað hér er
 kallað þumal alin, sumir hafa á litið að það væri
 þegar men mæla frá olnboga framm á þumalfíng
 urs góm, en það finst mér óhugsandi, því eptir
 því hefði feldurin ekki átt að ná leíngra en
 tæplega níður á mitt lær á meðal manni, svo stuttur
 hefir feldurin aldrei verið. eg vil géta þess til að sú
 alín sem hér er gétið um, sé meðal mans olnboga alin og
 bætt við 1 þumlúngi verður það 17½-18 þumlúngar
 enn er þumlúng er bætt við 18½-19 þumlúngar NB
 þettað finst mér ekki ó sennilegt því [[Heimildir_Sigurðar_málara | grá gás]] vottar
 að mönnum vartítt að leggja þum alfingur fyrir <del>alin</del> stíku
 hverja er men mældu enda higg eg að hin forna alinn
 hafi verið frá 17½ þumlúng til 18 þumlúngar, og finst mér
 mart í sögonum benda á það og eins imsir gamlir hlutir
 er enn eru til og til hafa verið, en þó einkum mörkin
 á hinum merki lega steini á þíngvöllum er allar álnir
 vóru mældar epitr, og eptir þessu hefði lög lega stór
 varar feldur áttað ná lítið eitt niður firir kné
 á meðal manni. en góðir og vandaðir feldir
 higg eg að hafi verið bætði víðari og síðari því
 það þótti fegurst enda segir lögbókin “nú eru feldir
 betri þat er virðíngar fé„ eg higg því að skrautfeldir
 hafi analega náð niður á miðjann legg eður leíngra
 og stittri munu skraut yfir hafnir fornmanna skjaldan
 hafa verið hvorki feldir möttlar ne kápur, því
 ef men á líkta svo þá komast men í bága við sög-
 urnar og fleira, því það finst opt í sögonum gétið um
 að forn men festu svo á sig yfir hafnir sínar að

====bls. 6====
 sverðið var hulið, eður með öðrum hætti földu
 sverð sín undir yfir höfnum sínum, en til þess
 þeir gætu það varð annað hvert yfir höfnin
 að hafa verið síð eður sverð formanna
 hefðu átt að hafa verið fram úr öllu hofi
 stutt, en sjón er sögu ríkari, þau voru það
 ekki. þau sverð er men hafa fundið í jörðu
 sína sig sjálf. þess má og géta að það var
 eín kénni lekt við Norðmen í saman burði við
 Skota og Íra að þeir höfðu leingri yfir hafnir
 en þeir, sem Noregs konungasögur votta á
 nokkrum stöðum. líka má géta þess að á þeim
 elstu mindum sem eg hefi séð t.a.m. á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu
 frá Bayeux]]1) eru feldri nír síðir svo að þeir ná
 <del>niður</del> hér um bil niður á miðjan legg, lík eru til
 gamlar Íslendskar míndir frá endir 12 aldar
 eður byrjun 13 aldar þar sjást feldir mindaðir
 þar eru þeir og síðir sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bestíaríus]]. það
 er að gjætandi að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Sigurðar jórsala fara
 kap 39]] er tekið fram að þorarín stutt feldur
 varí stuttum feldí er han var ný komín úr
 suður gaungu, af öllu sam bandinu er auð séð
 að það hefir verið orðið slítið neðan af feldinum
 af einlægu ferða lægi og vos búð, líka er auðséð
 að það þótti opríði að hafa stutta feldi því
 fírir það fékk þorarin auknefni og var han
 síðan kallaður þóarain stutt feldur að
 það hafi þótt ljótt að bera stutta feldi sannar
 best vísa þóraríns er han kvað við sama tæki færi
 Hykk ek at hér megi þekkja
 heldri stutt feldi
 oss, enn ek læt þessa
 ó príðí mér hlíða
 þettað saman ber því sem segir í <del>soju</del> sögu
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gautreks konúngs kap 9]] þar segir að Gjafarefur
 Nera jarls, auð séð er af öllu sam ban dínu
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu:]
 1) þettað tjald segja menn að
 hafi saum að Matthildur
 dóttur Balldvíns greífa
 hins milda af Flandr
====bls. 7====
 að það hefir þótt um renninga eður
 flökku manna búningur að bera stutta feldi
 eg higg því að feldir þeir er heldri men báru
 hafi ætíð verið síðir.
 Ég á lít að feldurin hafi verið víðastur allra
 yfir hafna, einkanlega skraut feldir og ef maður
 hugsar sér feldin lagðan niður og breiddan út
 þá hefir hann að minni higgju mindað meir en hálfkringlu
 eður fram undir ehila krínglu, og var kríngt úr
 miðjunni firir hálsinum því feldurin var með
 reglulegri höfuðsmatt sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettis saga]] vottar og
 sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlar mindir]] sína, en sögurnar geta aldrei mér vítan lega
 um höfuðsmátt á <del>möllt</del> möttlum, og gamlar mindir
 sína að það hefir ekki verið vana legt, og mun það
 helst koma af því að möttullín hefir verið efnis
 minni en feldurin og mindaði hann að eins hálf
 krínglu eður minna, en þótt lög gildur varar feldur
 þirti ekki að vera meir en 4 álnir á vídd og 2
 á leingd eður svo mjór að han vantaði þriðjúng
 til þess að hann mindaði hálf krínglu, þá er
 auð séð að skrautfeldir vóru að öllu vandaðri
 og efniss meiri en var ar feldir, sem sama grein í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grágás]] vottar: “ nú eru feldir betri þat er virðíngar
 fé„ á gömlum mindum er feldurin jafnann mind-
 aður víðari <del>og flestar aðrar</del> og að öllu efnis meiri en
 flestar eður allar að rar yfir hafnir, eg sé því ekki
 neína á stæðu til að reíngja að skraut feldir
 hafi verið víðir og að öllu efnissmiklir, þótt lög
 bókín á keði að varar feldir megi ekki
 vera mjórri en <del>fjörar</del>4 alnir, því það var sú
 minsta vídd sem gat verið, enda votta sög
 urnar að varar feldirnir vóru mjög mis jafnir
 að gæðum sem von var því þeír vóru eins
 konar verslunar vara manna á meðal sem
====bls. 8====
 auð séð er af nafninu varar feldur líkt
 og vöru voðir sölu voðir varar skinn
 og fleíra.
 Það er auð seð af sögonu um að vararfeld
 irnir hafa verið að öllu leíti full gérðir handa
 mönnum til að bera sem aðra yfir höfn, en optast
 mun þeir <del>þ</del> hafa verið gérðir handa minni háttar
 mönnum líkt og þess konar vörur hjá oss
 nú á dögum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kormakssogu kap 16]] segir
 er <del>að</del> þeir Haldör og hólmgöngu Bersi höfðu
 drepið vala bónda, að þeir breiddu á hann var
 ar feld hans til að hilja hræ hans, af
 þessu er auð séð að men hafa vorið varar feldina
 og sannar það einnig [[Heimildir_Sigurðar_málara | Harðar saga kap 13]] þar
 segir Geirr hafði yfir sér varar feld, og
 að hirðmaður einn er Arnþórr hét vildi ræna hann
 feldinum, og að þeir börðust um feldin, það er
 fullkomin ástæða til að halda að <del>þessi</del> talsvert
 hafi verið variðí þennan varar feld, er
 hirð maður vildi á girnast han, og vinna það til
 að berjast um han við ókunnan mann.
 það er líka auð séð að varar feldirnir hafa <del>opt</del>
 verið tiltalsvert verð miklir og vandaðir því þeir
 vóru opt röggvaðir sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | gáragás]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljósvetningas:
 kap 13]] grágás segir að göggildur [sic] varar feldur átti að
 hafa 13 rögvar um þveran fell(d) han átti og að vera
 4 þumalálnir milli skautanna að naðan þar sem
 han var breiðastur en 2 þumal álnir frá hálsmáli
 niður í gégn, sá feldur átt að kasta 2 aura það eru
 hérumbil 4 lóð silfurs eður 2 spesíur danskar, en
 men verða að gæta þess að peninga verðið var á
 þeim dögum miklu hærra, en alt fyrir það hafa
 þessir feldir ekki gétað verið mjög dírir eptir
=====Meðfylgjandi blað=====
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | ísl fornbefa [sic] safn
 I. bls. 166 til 167 No23 alþíngis sam
 þykkt um fjárlag
 manna á meðal á
 Islandi frá 1100]]
 „hafnar vað mál
 ny ok ó notir.
 1hafnar feldir nyir
 þat er alt metfe„
 1 skrúð klæði ný <del>ok</del>
 skorin eða óskorin.
 sama bref bls. 164
 varar feldir for II
 aura sá er fjorgorra
 þum al álna er laugr
 er II. breiðr XIII. roggvar
 um þverann fell.
 nú eru felldér betri
 þat er virð ingurfé.
 hér eru bæði hafnar
 feldir og varar feldir
 métfé þegar baðir eru
 vandaðir og sest ekki
 hverjar hafa verið
 dírar maske hafnar
 feldir er menn gerðu
 handa sjálfum sér
 hafi verið dyrari en
 sölu feldir.
 hafnar voð [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eip. arbækr
 1 þátt bls 84]]
======[bakhlið]======
 1353 keypti
 Ormar biskup eignar
 hluti Spá konfelli
 firir 30 hundrað
 vöru og hafnar
 voða
 (hér eru að skildar
 hafnar voðir og
 vöru voðir.)
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | ár bækr 1 þátt bls. 84]].
 voðir til slit eða
 ígáng fata
 sjá hafnarklæði
 og skjald hafnar
 klæði

====bls. 9====
 penínga verði forn manna, og það vendir á
 að varar feldirnir hafi vana lega verið ættaðir
 handa minni háttar mönnum . en vandaðir
 röggfeldir hafa auð sjáannlega veirð dírir því
 þá baru jafn vel stór höfðingjar sem sög urnar
 votta, t.d. Guðmundur ríki enda voru þesskonar feldir á litnir
 metfé af því þeir voru að öllu vandaðri enn
 þeir vana legu varar feldir er men höfðu
 firir veslunar vöru, [∫] en nú er eptir að vita
 hvað röggfeldur merkir, öll þau dæmi sem
 eg hefi séði sögonum um það efni erumjög
 óljós, en eg hugga mig við það að röggvorrar
 við koma ekkert læginu á feldinum, og er
 þess vegna ekki eins á ríðandi að vita um þær,
 enda vóru margir feldir sem ekki höfðu
 röggvar þótt skraut feldir væru, en síðar
 skal eg samt segja úlitmitt[sic]um hvað eg held
 að röggfeldur merki.
 Hafnarfeldur higg eg hafi verið feldir þeir
 er menn höfð, eður báru dag lega til slits, men
 kalla en í dag skjaldhafna föt, klæði þau er
 men bera til hatiða brigðis, og sem eru vandaðri
 en þau er men bera daglega. firir austan hefir tíðkast
 framm undir vora daga að kalla í gángsklæði eður
 skjólföt hafnarklæði sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | samstæður eptir síra
 Þorstein <del>á</del> Jónsson a Dvergasteini]] votta
 sendi enn á svæði
 Sæta ey góðu næði
 skóbót þurfa og skæði
 og skjólsöm hafnarklæði
 eður sem sama skáld segir í annari vísu
 biðlar breita höfnum
 þó bónorð er fyrir stöfnum
 með kliptum kampi jöfnum
 og krúnum hnífí sköfnum.
 hafnar feldir higg eg að hafi verið óvandaðastir af öllum
 feldum, því þeir munu hafa verið gírðir eín úngistil slits, 1)
 _____________________________________________________
 1 hafnar vaðmál eður hafnar voðir munu hafa verið efni í óvönduð í gáng klæði
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu og á við innsetningar merki [∫] hér að ofan:]
 (nota)
 Finnur Magnússon segir í
 atlaijagrein i Grönl.hist.m. bl732
 „varar feldur lítur út að hafa
 verið á bregða (teppe) af góðu
 vaðmáli, er menn gátu haft
 bæði fyrir yfir hafnir og
 rúm á breyðu„ þettað er mjög
 ó ná kvæm lísing og að rörgu [sic]
 ekki alveg rætt því sögurnar
 sína að feldur in varað öllu
 leiti sniðin sem önnur yfirhöfn
 og einnin röggvaður, og sínir það,
 að það var eingan vegin einkenni
 varar feldarins, að hann væri
 á bregða úr tómu vaðmali,
 þótt sög urnar géti um að men
 breiddu ifir sig varar feldi
 er men köstuðu sér niður í
 set til svafns, í öllum klæðum
 enní dag leggja men oft ofan á
 sig stappa eður föt sem eru
 þikk, og líkjast þau þá ekk
 i á breiðum

====bls. 10====
 Það var eitt af eín kénnum feldarins að han var
 jafnan erma laus, og eg sé að minsta kosi einga
 á stæðu til að halda að han hafi verið með ermum
 fírst sögurnar géta hvergi um það, enda mundi ein-
 hverstaðar í sögonum finnast gétið um erm ar á
 feldinum eingu síður en á kápunni hefðu þar verið
 til, því feldurin var eins al mennur og kápan
 með erumum sést feldurin heldur aldrei mindaður á
 gömlum mindum, það er og líka þessu til stirkíngar
 að feldirnir vór tíðum gjörfir á þan hátt að þeir vóru
 svartir annars vegar en hvítir annars vegar, og gátu
 menfljótlega snúið út hverri hliðinni á þeim er men vildi. þannig
 var sá hín tvíloðni feldur er þormóður kolbrúnar skáld
 hafði er handrap þorgrím trölla [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fostbr, kap 9]].
 ekki gátu men með góðu móti fljótlega snúið feldin
 um hefði han verið með ermum, og það hefði
 þormóði aldrei komið til hugar er óvinir stóðu á allar
 hliðar. eg þekki aðeins eitt dæmi í sögonum hvar
 gétið er um að fledurín hafi verið með hand-
 vegum, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | ólafssógu Tryggvasonar fornm kap 173]]
 þar segir svo “Oggmundr (dittr) tók yfir sík feld,
 hálfskíptan ok hlöðum buin um hand vegi<del>im</del>nn
 var þat ágætr gripr„(1 þann feld gaf han síðan Gunn-
 ari helming, það sem hér er kallað handvegir á
 feldinum mun eiga að skiljast á þann hátt, að
 göt hafa verið á báðum hliðonum á feldinum,
 líkt og eru í dag er títt að hafa á erma lausum
 kápum í útlöndum, til þess að það sé hægra
 að taka til höndonum og að men géti haft <del>hol</del>
 handleggina lausa ef men vilja í kríngum þessi
 göt hefir ferlurin Gmundar verið hlað búin.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Droplaugar sona sögu hinni laungu kap 26]] segir að
 þeir Droplaugar synir <del>vóru</del> i “váru í varar feldum
 okhneptir at þeim undir höndum „ef þessisaga væri áreið-
 anleg og maður gæti á litið hana gamla þá væri þettað
 nokkur sönnun firir því að feldirnir hafi opt
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu:]
 1 samannber [[Heimildir_Sigurðar_málara | flateyjar bók
 kap 276 bl 335]]

====bls. 11====
 haft handvegi eður göt á hliðonum, því
 án þess var valla hægt að hafa feldin hneptan
 að sér undir höndonum, en þessi saga higg eg sé mjög
 óáreiðan því eg hefi tekið eptir því að henni ber
 yfir höfuð ekki saman við hinar sögurnar hvörki
 við víkjandi búníngum bíggíngum eður vopnum
 og er mér því grunsamt að hún sé mjög úng.
 þótt sögurnar géti um á fám stöðum að feldir hafi
 verið lil [sic] að búnir í skaut víður, eingu síður er möttlar-
 nir, enda sjást þeir hlaðbúnir víða á gömlum mindum
 og í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 1 þátt kap 27]] segir eitt handrit af sturl.
 að feldurin blái er þorgils oddson gaf Hafliða
 Márssyni í sáttagjöf, var „hlaðbúin„ en hin handritin
 sleppa því, en hvað sem þessu dæmi líður, þá álit
 eg senni legt að hinir fornu feldir hafi opt verið hlað
 búnir alt í kríng, first men hafa dæmi uppá að þeir
 vóru hlað búnir um handvegina,
 Sagan segir að feldurin Oggmundar dítts hafi verið
 hálfskíptur, en ekki hefi eg víðar í sögum séð það
 um feldi, og yfir höfuð kémur það skjaldan fyrir
 að klæði voru hálfskipt eður “hálflit„ og mun það
 hafa verið óvana lekt því það er hér tekið fram
 sem eitt hvað sérstakt, og Gunnar helmingur var
 uppnefndur fyrir það að honum þótti “gaman at hafa
 háflit[sic] klæði„ og mun það hafa þótt kátlegt, sem
 það líka var, oriði hálf skipt merkir auð sjáanlega
 klæði á hverjum sin helmíngurin var með hverjum lit
 hægra og vinstra megin frá hrígnum, sama [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssaga
 Tryggvasonar]] segir að feldurin Oggmundar var
 tví skiptr 1) þettað merkir að sá sami feldur hafði
 ímislega lita skipun hverju megin og að maður gat snúið út
 hverri hliðin á þeim feldi er men vildu, líkt og á tvíloðna
 feldinum þormóðar kolbrúnskálds sem fír er gétið um, og á
 veslinu tvískipta er víga skúta hafði er var svart og hvítt 2)
 ___________________________
 1) samanber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyjarbók bl 336]]
 og skálholts útg.
 
 <del>vem</del> 2) [[Heimildir_Sigurðar_málara | vem, og vigaskutu s. kap 26]]

====bls. 12====
 Það var ein kénni feldaríns, að menn báru
 hann ekki eins og möttulin, eða kápuna, menn
 festu han ekki vanalega saman framan á brjóstinu
 síst þegar men vildu hafa mikið við, heldur festu
 men hann samann á hægri öxlinni með stórri nál
 eður spennu, sem einungis var gjörð til hins sama,
 þessi nál hét dálkr eður feldurdálkr að menn
 hafi fest faldinn saman með þessum hætti vottar
 best [[Heimildir_Sigurðar_málara | saga Gísla Súrssonar]] þar segir um þorkél
 súrsson að han hafði “grán feld yfir sér ok
 gull dálk um öxl„ sama vottar og að nokkru-
 leiti [[Heimildir_Sigurðar_málara | Harladar saga hárfagra kap 42]] en
 Haukur há brók var sendur vestur til Englands með 30
 menn á fund Aðalsteins konúngs” hann skipaði mönnum
 sínum áðr þeir geingu í höllina at hverr þeirra
 skild hafa svarða vinstri hlið, ok pesta svá yir-
 höfnina at egi sjái sverðit„ (1) það lítur út þó það
 sé ekki tekið hér framm, að þeir hafi allir verið í feldum,
 og hafa þeir þá fest fest feldina saman á hægri
 öxlinni, en látið feldin lafa niður vínstra megin,
 til þess að sverð ið væri hulið. í [[Heimildir_Sigurðar_málara | fagurskinnu kap
 13]] segir að þeir höfðu sverð á vinstri hlið undir
 möttul skauti, ok snöruðu mottlonum á vinstri
 hönd sér, þettað er alt önnur frá sögn og miklu
 ó líklegri en sú áður nefnda, er fleiri bækur hafa, því
 þessi að ferð hefði vakið meir eptir tekt hjá mönnum Aðal
 steins, og á lít eg því að þettað þurfi ekki að raska minni
 fírri til gátu, en hvað sem þessu líður þá á lít eg víst
 að feldurin hafi vana lega verið festur saman á hægri
 öxlinni með þessum hætti, sem fjöldi af gömlum mind
 um votta á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu frá Bayeux]] og öðrum eldri útlend
 um mindum sést yfirhöfnin jafnan næld saman á
 hægri öxlinni, og eins sést á gömlum Íslendskum
 mindum, þegar men nú sjá á gömlum mindum þessa
 stóru erma lausu yfir höfn, nælda saman á öxlinni,
 og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gísla saga Súrssonar]] segir að þorkéll súrsson
 _____________________________________
 1) samanb. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafs.s. forum, kap 8]], og [[Heimildir_Sigurðar_málara | flateyjar bók kap 9]],

====bls. 13====
 hafði feld ok gull dálk um öxl, og men
 vita að feldardalkurin er ein mitt sama og
 nálin er feldurinn var nældur saman með 1)
 á öxlinni, og sögurnar géta hvergi um að aðrar
 yfir hafnir en feldurin væru með dálk á
 öxl, þá gét eg ekki séð að men géti ef ast
 um að þessi yfir höfn er men sjá svo opt
 mindaða saman festa á oxlinni sé feldurin
 einkan lega þegar mindonum og forn gripa söfnonum
 ber svo vel samann við sögurnar, það sést viðar i
 sögonum að það var eín kénn legt við feldin að
 han var optast nældur saman en skjaldnar bundin
 saman eins og tygla möttull, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kormakssögu kap 25]] segir
 “at maðr stal frá Kórmaki dálk til spots, er hann
 hafði lagt af sér feldin, ok er han skildi til taka
 var úr dálkrin„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | vígaglúmssögu kap 8]] segir Glúmur
 við Vigdísi frændkonu sína “ því veik ek híngat
 at dálkrin er ór feldi mínum, ok vil ek at þú
 saumir á nísting „ nistíngr merkír hér saum að kapt eður
 þráð ar likkja, [∫] af þessu má sjá að feldar dálkurín
 hefir tíðum verið saumaður á felin, en da sanna
 það líka sumir gamlir feldar dálkar er fundist
 hafa í jörðu, her á landi þess konar dálkar eru vana lega
 þrihirndir eður réttara sagt smára lagaðir, með
 nála hjörum á baka til, líkt og á brjóst nálum,
 sú nál liggur milli tveggja blaðanna, en á bakatil
 á þriðja blaðinu er fótur líkt og a krapp, með augu
 í gégnum, og þarí hef hefir nistíngurin verið saum
 aður til að festa dálkin við feldin annars vegar
 við höfuð smáttina, en nálinni hafa men nælt í
 feldin hinsvegar við höfuð smáttina, þesskonar
 feldar dálkar eru nokkrir til á forngripa safn
 inu í Kaupmanna hofn og þess konar feldardálk
 hefir Víga Glúmur haft. en þeir vana legustu
 feldar dálkar vóru með eíngum fæti og
 __________________________________________________
 1)sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Aunder for Norðisk oldyndigheð og historie 1850 bl 281]]
 þar er gétið um dálk er fanst við Largs á kvern var ritað með rúnum: malbriþa á
 dálk þanaeða þans...... dolk ... þettað er sú besta sönnun firir því að hinar firgreindu
 spennur eður nálar séu það sem fornmen kölluðu dálk eður feldar dálk,
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu:]
 (nóta)
 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Snorra eddu bl. 85]]
 er nísting ef til vill
 sama og men með nisti
 þar segir:
 skorða varí föt færð
 fjorð beins afar hrein,
 nýrri slörg naddfreyr
 nístíng af mjaðar Hrist
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlaugssögu starf sama
 kap 16]] finst at nista atgeir
 í klæði sem dragnál
 hér er að nísta (=næla)
 því eru sumar dálka
 tegundir kallaðar nísti
 af nálinni sem er á
 baka til á þeim einkum
 þeir kringljóttu og þrí
 blöðuðu.

====bls. 14====
 og urðu þeir því ekki saum aðir á feldin
 heldur nældu men þeim lasum í feldin
 líkt og brjóst nál, margir af þeim feldar dálk
 um er men hafa fundið í jörðu, eru mjög
 skraut legir. sumir úr silfri og <del>smet</del> smelt
 inni þá bláum rósum [∫] og lagðir með gullþráð
 um, sumir eru ur gulli allir stein settir, sumir lagðir með
 viravirki, eður útgrafnir meðals konar rósum og
 dreka mindum og með með fléttingum úr gulli og
 silfri, og á allan hátt skreittir. sumir eru kríngt
 óttir, sumir sporöskju lagaðir, sumir tigul mindaðir,
 sumir eru í orms eður dreka mind, með stórri
 bugðu í miðjunni sem var gérð til þess að
 fillíngarnar á feldinum gætu fallið uppí bugðu
 drekans er búið var að næla dálknum í feldín,
 sumir hafa líkíng af dreka höfði, sumir af þeim
 eru lagaðir líkt og krínglótt <del>hrug</del> hrinja með
 laungu þorni, en hríngurin er vana lega opin
 á ein um stað er líka varð að vera, því annars
 gátu menn ekki komíð feldar hornonum uppá
 þornið, því fírst urðu men að stínga þorninu
 gégnum feldar hornin, og síðan smegðu men
 þorninu uppum opið á hríngnum á samt með
 feldar hornonum, og færðu síðan þornið til hliðar
 að það gæti eí aptur fraið í gégnum opið á
 hringnum, þess konar feldar dálkur sest minaður í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | A. M. safninu, á mind af Karla magnúsi]], og
 á gamallri mind af Haraldi Guðina syni sem er á
 gömlu handríti sést líkur feldardálkur á baðum þessum
 mindum sjást feldar hornín toguð upp í gégnum
 hríngin eður dálkin. flestir þeir dálkar er-
 fundist hafa hafa veríð mjög vandaðir og vitna
 þeir ef tilvill mestaf öllu því er fundist hefir
 í jörðu um hag leik og ákaf legt skraut forn-
 manna. men hafa fundið mjög marga dálka í jörðu
 bæði í Danmörk og Svíþjóð, og eru þeír geimdir á
 forngripa söfnum, það hefir og viljað til að men
 hafa fundið þá á Íslandi.
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] úr samstettum málmi

====bls. 15====
 af þessu má sjá kvað mönnum hefir þótt
 á ríðandí að skreíta dálkana sem mest
 sem líka var von því þeir vóru eín hver
 helsta príði feldarins, en feldurin var í
 forn öld á litin sú tígug legasta yfir höfn.
 orðið dálkr hefir 2 merkingar first sama og
 tví eggjaður knífur er gerður var til að leggja
 með sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | jóms víkinga saga]] bendír á, í sumum
 handrítum sögunnar segir að jómsvíkíngurin
 hélt á týgilknífi 1) en í sum um handritum segir að
 han helt á dálk 2) þettað sannar og best danska
 orðið dolk er merkir sama og tví eggjaður knífur
 og er það án efa sama orðið þótt það sé orðið lítið
 eitt breitt, önnur merkíng<del>s</del> orðsins er feldar
 dálkr sama og feldar prjónn sem kémur af
 því, að það var ætið nál á baka til á feldar
 dálknum er men stúngu í gégnum feldin hjá
 höfuð smáttinni, og þar af kémur að feldurin er
 í hveðskap kallaður feldar stíngi sem Eyvindur
 Skálda spillir kvað, [[Heimildir_Sigurðar_málara | haraldar sögu grafelds kap]]
 Feingum feldarstínga
 fjarð ok galt við hjarða
 þann er ólhimins utan
 oss lengíngar sendu.
 Eyvindr hafði ort lofkvæði um alla Íslend
 ínga, enn þeir launuðu honum kvæðið á þann
 hátt, að þeir skutu saman sildri á Alþíngi,
 og varð það svo mikið fé að þeir gátu látið
 smíða úr því feldar dálk er vó 24 merkur,
 sildurs, þann dálk sendu þeir Eyvindi og
 firir þau dálk keipti han sér bú og sild
 því hallæri var, eingin má halda að þessi dálkr
 hafi verið gérður til þess að <del>að</del> Eyvindur skildi
 bera han, því hann var lángtum of stór til þess.
 ______________________________________________
 1) [[Heimildir_Sigurðar_málara | forum XI bindi bl 149]]
 samanb. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyarb. <del>bl</del>kap 160]]
 2) [[Heimildir_Sigurðar_málara | fronm. I bindi bl 180 kap 90]]

====bls. 16====
 þeir vildu smíða ein kvern eigu legan grip úr silfrinu
 til að senda Eyvindi, og völdu til þess feldar
 dálk af því það var eitt af því tíguglegasta
 og skrautlegasta af skarti fornmanna.
 nú þikist eg hafa komið með nokkur rök fyrir því
 að það hafi verið einkénni feldarins að han var
 optast festur saman á hegrí öxlinni, sem sögurnar
 votta og margar gamlar mindir, en þó votta gamlar
 mindir að menn hafa stöku sinnum snúið feldinum
 svo að dálkurin varð framan á miðju brjóstinu
 sem ein mind af Vilhjálmi bastarð votar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu
 frá Bageux]], einnig finst í sögonnum að feldurin
 hefir ekki ætíð verið festur saman einungís með
 dálknum, heldur höfðu men einníg týgil i feldinum
 auk dálksins til vonar og vara ef men kínnu
 að tína dálknum, þettað vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúnga 5
 þátt kap 28]] þar segir að Sighvatur Sturluson
 hafði týgla skínfeld á herðum, sama vottar og
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldíð frá Bageux]] á einum riddara Víljálms
 Rúðu jarls sést mindaður feldur, <del>sem er festur</del>
 sem er festur saman á hægri öxlinni með dálk
 en týglarnir blakta lausir firir vindinum því
 han ríður hart, á endanum á týglonum eru skafar,
 sama votta [[Heimildir_Sigurðar_málara | Frakkneskar mindir fra 12 öld.]]
 <del>þóð</del>þóað bæði sögur og minir syni að það <del>var</del>
 var vanalegt ein kénni feldarins að han var
 <del>jafnan</del> vanalega nældur saman með dálk, þá
 vil eg samt eingan vegin neita að möttlar og fleiri
 yfir hafnir hafi stundum verið festar samann
 með dálk eða spennum, einkan lega með þeim
 stóru og flötu spennum, en munurin var sá að
 möttullin var jafnan festur saman á miðju brjóst
 inu en ekki á öxlinni [∫] enda var möttullin<del>han</del> efnísminni
 en feldurin og höfuð smáttarlaus, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þætti
 Hemíngs Aslakssonar kap 8]] segir að haraldr “konúngr
 (sigurðarson) hafði möttul rauðan yfir sér á tuglum„
 „han snéri dálkúr Skikkjunni„ því han vildi hafa
 möttulín lausan, það er jafnan tekið fram í
 þellað er vafa samt hér er rugla saman skikkju og mollti<ref>[eftirfarandi athugasemd Sigurðar er skrifuð með blýanti neðst á síðunni.]</ref>

 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu:]
 [∫] að minsta kosti géta sögurnar
 hvergi um það, og af gömlum
 míndum géta men heldur
 ekki seð það.

====bls. 17====
 sögonum þegar möttullin var með týglum,
 og sannar það að möttullin hefir <del>opt</del> veriðtil festar
 saman með dálk eður spennu, en þá mun það <del>skjd</del>
 skjaldnar hafa verið, því dálkurin heitir feldardálkr
 af því að han heirir meir til feldinum en möttl
inum
 Eitt af því sem görir feldín frá brugðin
 möttlinum er það, að hann hefir ekki ætíð
 verið með skautum að neðan (hornum) þótt sögurnar
 géti um skaut á honum t.a.m. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettiss. kap 35]]
 heldur mun feldurin tíðum hafa verið kríngl-
 óttur neðann firir, sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Vígaglúms saga bendir
 á kap 6]] er Glúmur gékk firir Vígfús hersir
 móður föður sin, þar segir að „han sá mann mikin
 ok vegligan í öndvegi í Skaut feldi blam„
 það var vígfús hersir, hér er það tekið fram sem
 eitthvað sér staklegt að feldurin var með skaut
 um og sinir það að skaut eður horna lausir feldir
 hafa veirð til, eður almennari en hinir er skaut
 voru á, eður í þriðja lagi að skaut feldir hafa
 verið lítt þekktir er sagan var rituð, 1)
 Nú hefi eg talið alt sem eg hefi fundið í sögonum
 sem við kémur læginu á feldínum, þegar vér
 nú tökum þettað alt saman og að gætum að feld
 urín var ermalaus og mjög víður og lángur og opt
 krínglóttur neðan fyrir og einnin nældur saman
 á hægri öxlinni með dálknum, eður festur saman
 með stórum knapp sem líka var til, og einnin
 hlaðbuin alt í kring [∫] og með díríndis skinn fóðri
 þá sjáum vér að feldurin hefir veríð nesta
 fögur og glæsileg yfir höfn bæði að efni og að
 læginu til, forn men kunna líka að bera faldin
 kurteislega sem bæði sögurnar og gamlar mindir
 votta, þegar þeir báru feldin sem skart yfir höfn
 létu þeir jafnan annan jaðarin feldaríns hanga í
 _____________________________________________
 1)en þará móti mun það hafa verið eitt af aðal einkénnum möttulsins að hann
 hefir ætíð verið með skautum því það finst mjög víða í sögonum og er hvergi
 tekið fram sém neitt sérstaklegt.
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu:]
 [∫] og úr dýrindíss vefnaði

====bls. 18====
 í fellíngum niður af hægri öxlinni að aptan, enn
 þeím hluta feldarins er lá um brjóstið framan vert
 köstuðu þeir aptur af vinstri öxlinni svoað
 feldurín lá í boga fellíngum á brjóstinu, er
 gjörði þá mjög hrotlega og her mannlega, þeir
 vóru og með mörgum örðum hætti æfðir í að bera
 feldin fagurlega á vinstri handleggnum, og að
 sveipa honum umsig á allar lundir og höfðu þeir
 hann tíðum firir skjöld. það sem mér finst
 vera mjög athuga vert við þettað er það, að
 men sjá af öllu þessu að feldurin er að læginu
 til öldúngis eins og χhαĩνα<ref>[ath! skrift]</ref> eður ĩμáπον<ref>[ath! skrift]</ref> forn
 Grikkja, sú kápa var mest meiri háttar hjá forn
 Grikkjum, þeir létu sínar hétjur og goði
 bera hana, eins báru jafna guðir og hetjur
 Norðmanna feldin, af því þeir á lítu han
 tigug legastan, Grikkir báru þessa sína yfir
 höfn eins og Norðmen báru feldín grikkir
 nældu og sína yfir höfn saman með næl á
 öxlinni er hét πεϑονϒ<ref>[ath! skrift]</ref> og var hún nær því
 eins í læginu og feldrdálkur Norðmanna tíðum
 vóru feldar dálkar norðurlanda búa beínlínis
 frá Grikkjum sem forngripa söfnin sanna,
 opt festu Grikkir sína yfir höfn saman með
 stórum knapp, eins og norðmen og Íslendingar feldín,
 Hómer lætur feldin oddíseifs vera tvöfaldann
 þeir tví skiptu og tvíloðnu feldir er
 Norð men og íslendíngar báru vóru og tvöfaldir
 feldurín Oddiseifs var og þikkur og loðin það
 voru og <del>oþok</del> okkar þikkvu og loðnu röggfeldir
 feldar dálka hafa men fundið í jörðu hér á norður
 löndum frá eldgömlum tíma og ef til vill
 frá því mörg hundruð árum firir kristsfæðing
 og mun því vera óhætt að fullirða að feldur
 inn muni vera svo gamall hér á Norðurlöndum,
 og mun hann hafa sínn uppruna fr Gríkkjum
 heldur en frá Rómverjum.

====bls. 19====
 eg held því að það sé ekki of mikið sagt
 þó men segi að feldur in sé sú elsta og
 tig ug legasta yfir höfn er fornmen báru
 hér á norður löndum í fornöld, því
 han mun vera komín með þeim að austan
 úr Asíu, eins og faldurinn, sem mun vera
 eins gamall að sínu leiti eður eldri og komin
 til vor sama veg
 Feldurin hafði imsa liti, sögurnar géta
 ekki um nemað 3 liti á feldinum, sem eru
 blár rauður og grár sá rauði litur mun mikið
 hafa verið tið kaður á feldum á elstu tímum og mun
 hann hafa þótt skraut legastur og hermann legastur,
 þeir 3 konungar er beiddu Guð rúnar Gjúka dóttur
 höfðu rauða loða(=feldi) og Hornklofi<ref>[ath! skrift]</ref> telur
 til gildis hirðmönnum Haraldar hár fagra að
 þeir höfðu rauða feldi, og segir “feldum ráðr þeir
 rauðum | ok velfagr renduðum„ | i Landnámu
 eru 2 men kendir víð rauða feldi, líklega af því
 að þeir hafa borið rauða feldi, Asgeirrauðfeldur
 Hrjúlfsson ogtu<ref>[ath! skrift]</ref> rauð feldur son Gríms loðinskinna 1)
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Brandkrossa þætti]] er Geitir látin bera
 rauðan feld er han sat í öndvegi, og fleira
 er það sem bendír á að það hafi þótt tíg ug lekt.
 forn mönnum þókti og tíg ug lekt og öldur mannlekt
 að bera blá a feldi, þess vegna er Oðin látin bera
 bláan feld og Vigfús hersir og víga Glúmur höfðu
 bláan feld er þeir frændur höfðu haft svo miklar
 mætur á að honum matti ei lóga úr ættinni, því
 þeír trúðu því að ef þeir lóguðu hönum úr
 ættínni mundi þverra virðíng þeirra. sem líka
 varð er Glúmur hafði lóg að þeim ættar grip.
 slíkt dæmi finst hvergi mér vitanlega [∫] um
 nokkra aðra<del>ra</del> yfir höfn en feldin
 ___________________________________
 1)Gaungu hrólfssögu kap 1 er gétið um Hálfdán rauðfeld son
brennu Kóra

 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu og á við um innsetningarmerkið [∫] í textanum hér að ofan:]
 [∫] í sögonum

====bls. 20====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 1 þátt kap 27]] segir að Þorgils Oddasson
 gaf Hafliða Marssyni í sátta bót og til vínfengis
 við sig: feld bláa er honum hafði gefið Sigríðr
 dóttur Eyólfs snorrasonar sonar goða austan frá Höfða
 brekku. auðseð er að þessi feldur hefir verið
 ættar gripur, eins og sá er eg gat sein ast um, og
 líkast til að Snorri goði hafi <del>haf</del> í fírstu átt
 þennan feld, enda er auð séð að mönnum hefir
 þótt mikið varið í þennan feld er þorgils gaf
 han í sáttagjöf slíkum höfðingja sem Hafliði
 Mársson var. grair feldir tíðkuðust mjög
 á 10 og 11 öld, það þótti skraut legt að hafa
 gráa feldi, og mun það hafa komið af því að
 grá liturinn hefir þótt eiga vel við rauða
 og brúna kírtla er hofðíngjar báru opt, enda
 géta men valla valið <del>saman</del> betur saman liti,
 margir skraut men höfðu gráa feldi Harladr
 grá feldur, þorkéllssarsson, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 29]]
 segir að Geirmundur gnyrr hafði gráan feld yfir
 rauðum kyrtli, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sömu sögu kap 37]] segir að Rútur
 hafði gráanfeld, og kap 63 segir að Lambi þor
 bjarnarson hafði yfir sér feldkápu eður fellikápu
 grá, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jóns víkínga sögu kap ]] er gétið um gráann
 feld, er húskall Eyólfs valgérðarsonar keipti firir
 öxi, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 3 þátt kap 15]] segir að Brandur
 Runólfsson„ var í feldi grám„ ekki er mér vel
 ljóst hvað grá feldur merkír, en mér er samt nær
 að halda að það merkí opt feldí alveg úr
 grá skinnum og safala skinnum, eður fóðraðir
 með grá skinn um, því þeir eru taldar um leið
 og grá vara eður skinna vara, en auð séð er að ekki
 hafa allir gráir feldir <del>hafa</del> verið úr grá skinni t.a.m.
 sá er eg gat áðurum, er var eín úngiseinnar axar virði,
 heldur hafa þeir verið úr góðu klæði. eða vaðmáli

====bls. 21====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fagurskinnu]] er getið um fagur rendaða
 faldi, þettað er það einasta dæmi er eg þekki í
 sögon um, er gétur um að feldir hafi verið
 röndottir, og það er mjög á víst hvert þeir hafi
 nokkurn tíma verið röndóttir, eg þekki að mista
 kosti ekki nemað þettað eina dæmi uppá að skraut
 yfir hafnir hafi verið röndóttar [∫] á gömlum mindum
 hafi eg aldrei séð það á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu frá Bayeux]] er
 eínúngis eínu niður hlutur á kirlti röndóttur,
 það er því mín tilgáta að þettað sé af bakað
 eður rit vílla og egi að vera fagr röggvuðum
 firir fagur renduðum, eður að rönd merkí hér ein-
 göngu hlaðið eður giltu röndina sem opt hefir
 verið alt í kring á feldinum, eíns og á <del>feldínum</del>.
 m öttlínum
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu:]
 
 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu]]
 
 vantar feld þormoðar<ref>[Athugasemdin er skrifuð með blýanti og sést illa á mynd]</ref>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======

======Skýringar======
<references group="sk" />

======Tilvísanir======
<references />

======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Röggfeldr===
====bls. 1====
 röggfeldr
 eftír því sem eg hefi komist næst af sögonum
 er röggvar feldr; ekki ann að en feldr sem er lagðr
 (eða foðr aðr) ann ars vegar með breiðum leggíngum
 úr <del>breíðu</del>lonngu flossi eða fíra skinni, þess ar leg íngar náðu
 ufr um þveran feldín og hvar legíng skoraði aðra
 á þann hátt að neðrí brún efstu röggvarinnar eða leggíngar ínnar
 uríðí talsvert ofan á efri brún þeirrar er þar næst firir
 ¬neðan þann íg er röggvon um líst í bragða Móusar sögu
 og er þar auð séð að röggvar merkír þar ekki ann að en leggíngar
 sem skora hvurjar aðra á þenn an hátt. [∫]
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | hróka refs sogu kap 19]] segír svo „skikkjur eru þær a Íslandi er
 feldir heitta, ok er ímíst kallað á feldin um, röggvar eða
 lagðr: nú mun hann hafa svo til máls tekít, at hall lagðann,
 ok mun hann hafa lagt í gégnum han, er han kvaðst
 fagr röggva hann„<ref>[ath! óskýr skrift]</ref>. [∫∫] ekki er her alveg ljöst hvað röggvar merkir
 það er tví rætt í það gétr hér ver íð bæði leggíng ogfoðr úr
 loðnu skínniog það mun réttara, en þettað þar ekki að raska því sem áðr
 er sagt í því það má hvoru tveggja til sans vegar færa
 breíðar randír úr skinni eða flosi <del>gátu</del> er skör uðu kvejar [sic]
 aðra gátu vel heitið bæði leggíngar rögfar og lagðr
 en þær vóru úr loðnu díra skinni eða með longuflosí.
 og sögurnar votta að röggvar har hafa jafn an
 verið eíns lags loðnar leggíngar eða flet fór annars
 vegar á feldínum <del>þeim var svo</del> sem var með svo
 lunngum hárum eða þráðum að það hristister men hrærðu
 sig [∫] þegar það er nú sann að að röggvarnar vóru með
 þessum hætti gátu þær að vísu heítíð lagðr <del>eín kann</del>
 eín kan lega hafi þær stundum verið úr loðinna díra
 skinnum eða sauða sem ekki er ó lík legast að það hafi oft verið
 kallaðir röggfeldír í feldír sem vóru fóðraðir með ímís
 leg á lítum díra skín um og mũn sín leggingín eða röggín
 hafa veríð með hvurjum lit til dæmís önnur úr hvítru
 skinni en mun ur úr brúnu skínni og mun kvur
 skína legíngín hafa skar að aðra um þveran feldín og
 alt níðr í gégn, þettað hefði verið fagrt og fagrar urðu
 röggvar nar <del>naðu rogfranar</del> að hafa veríð stundum því
 þær eru tekn ar fram eínsog helta príðí á feldinum
 sem Björn hítdæla kappí kvað víð þorð kolbeínsson
 feld gáfuð mér
 fagr röggvaðan [∫] saman ber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Krókarefsogu]]
 alt þettað síníst mér meiga til sans veg ar færa og
 með þeím hætti higg eg að röggvarnar á skart feldum
 hafi verið og þær röggvar gátu vel hrísts er men hrærðu
 sig eða hlögu einkan lega það af röggvan er er lág laust og
 skoraði hina röggína, enn hafi feldur röggfarnar á
 skr aut feldum veríð úr <del>sk</del> svo lang þráð áttu flosi að það
 gat hrísts ermen hlöggu þá gat það valla verið talið með
 skarti á feldinum því þad <del>gl</del> gat valla veríð gafrt og
 því hígg eg að röggvarnar á skraut feldum hafi ekki
 veríð með þeím hætti heldr úr díra skínni loðum, það
 gátu vel heítið röggvar er skínnín lágu í laeingjum um
 þveran feldín sem sköruðu hvurjar utra
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á hægri spássíu í þeirri röð sem þær birtast og eiga við innsetningarmerki [∫] og [∫∫] í textanum hér að ofan:]
 4 <del>2</del>
 [∫] þar segi hekluna bragða
 máusar„ þessi hekla var svo
 um búkin alt níðr í fald, at hún
 var gjör á mínd sem úlpa eðr
 loð kápa, þá er önr rögg féll
 ofan ífir aðra„ þó að þessi saga
 sé ekki af þeim sönnu þá er þó þessi
 hluti hennar talsvert gamall, og
 sannar þess vegan eins mikið og jafn
 gamlar sögur þótt sannar séu,
 [∫∫] nóta
 margir munu segja að til lítils sé
 á til færa hróka refssögu því hún
 sé bæði úng og ó á reíðanleg, það er
 að sönnu satt en hún hlítur þó að
 vera frá 14 öld, því hún var á
 skin bók er kallaðist Vatns horns
 bók skrifuð um 1400 en brann 1728.
 og met eg hana þvímikíls. <del>q</del>
 
 [∫] að röggvar nar hafí veríð með
 þessum hætti vottar best [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljósvetnínga
 saga kap 17.]] er Einar þveræíngr
 sá að röggvarnar á feldi Guðumudar
 ríka „hrærðust er hann hló„
 
 [∫] og er þó rettnefni að kalla þær lagð
 einsog ullá kind er kölluð lagður q
 qallra helst þegar þettað kemur
 alveg heim við [[Heimildir_Sigurðar_málara | snorra eddu Höfn
 1852 II bls 18]] þar segir „þel er á
 hnefa hnefa bundnum, eða hlutr
 feldar, en þél er smíðutól „hér
 virðis þél að vera = skinn leingjor
 á feldinum eða rögvar úr sauð skínni
 sem tagið er klípt af, sem mũn hafa
 <del>saman ber krókarefssögu bls</del> veríð
 al titt að hafa á varar feld
 um, að þeir irðu hlírri, og
 og gétur það verl heitið <del>tog</del>
 þél ef það er stutt hært enn
 lagður ef það er lánghært
 smbr. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kirjalaxsögu sýnisbók
bls. 402]] þar segir um Gríffóninn
 að „hann hefir hala mjök láng
 an ok á neðann þrír stórir
 lagðar þettað bendir að rögvarnar hafi verið til
 tölu vert lánghærðar-

====bls. 2====
 nafníð gat vel haldíð sér þótt röggfarnar breittust
 nokkuð frá því upp runa lega, og með þessu móti heldeg
 að men géti feingíð sam an heíngí í þessa staði í sögonum
 sem eg hefi áðr gétið um.
 þær upp runa legu röggvar munu hafa ver ið þar
 er vóru með laungu flosi og þær umun [sic] mest hafa
 verið tíðk aðar á varar feldum og var feldum í
 staðin fírír skínfóðr í og „eínkan lega til skjóls heldr en
 tílskorti en á þraut feldum munu men valla hafa
 haft röggvar með þeím hætti„ [∫]
 sögurnar og lögín votta að <del>fel</del> verð varar feldanna fór
 mest eptír því hvað röggvarnar vóru m argar og
 vandaðar lög gíldr varar feldr þurti ekki að hafa
 fleiri röggvar enn 13 frá efst til neðst, en dir ari
 feldr atti auðsjá an lega að hafa eleiri rögfar og þar
 af leiddi að röggvarnar urdu mjórri; og þó gat
 flosið verið stíttra og smá gjörfara eða skinnin smá gjörfari ef þær vóru ur skinni og var því ekki
 furða að þess konar feldír írdu dír ari, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljós vettnínga-
 sögu kap 13]] segir er Akra<ref>[ath! skrift]</ref> sekggi keipti varníng að
 helggArnsteínssyní „ok vórm mæltir fyrir var ar feldir,
 okáskilit, hvörsu þýkk röggvaðír vera skildu„
 hér merkir líklega þíkt sama og þétt sem opt fínst
 í sögon um og af öllu þessu má sjá að rögg varnarhafa
 veríð eptir því mís dýrir, í sögunni af þorsteini Skélk
 segir að þorsteinn skelkr vafði að hofði sér þíkkan feldi
 er hann glettíst víð púkan og lítr út að það hafi verið rögg-
 feldr þétt röggvaðr og líka þíkkur grettir hafði rögg feld
 er han átti við glám og mun það hér vera tekíð fram
 <del>að han</del> af því að þess konar feldir hafa verið sterkari
 en aðrir feldir, og það var því meiri aflraun er þeir
 kíptu fildinum í sundr á milli sín, feldir vóru opt með
 aungum rögg vum bæði varar feldir og skart feldir
 sem sogurnar votta merkí legt er að það að aldrei hefi eg
 seð á neinum gömlum mindum af feldum neitt móta
 firir röggum eða neinu þess konar þeir eru jafnan sléttir
 og víðir sóað þeir fall í fellíngar, hefðu feld<del>irnir á sögu
 ol dín</del> ar röggvarnar verið stórir skúfar eða mjög loðið
 kogr utan á feldínum sem sumir halda þá er það næ[∫]ta [∫]s
 kinlegt að það sést aldrei mindað mervítanlega og men hafa þá
 fjölda af mindum af feldum bæði frá 11 og 12 öld og
 þaðan af eldri einmitt frá þeim tíma sem rögg feldirnir
 vóru tíðkaðir; þettað síníst mér benda á ann að hvort
 það að það hafi ekki borið míkið á röggvonum ellegar
 hítt að men hafi oftast snúið röggfánum inn á feldin
 um, men gátu eíns séð rögfarnar firir því, fornmen
 köstuðu <del>jamfnan</del> jafnan feldín um aftrr af
 vínstri öxlínni á þan hátt að fóðríð snéri
 oftut, skíkkjur og möttlar forn man a
 voru jafn an fóðraðar með dírum grá skinn
 um og sínir það að fóðríð a skikkjonum
 hefr veríð dírara en skíkkju efníð sjálft
 og eins gat verið að stunðum hefi verið á
 feldín um,
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á vinstri spássíu í þeirri röð sem þær birtast og eiga við innsetningarmerki [∫] í textanum:]
 [∫] að röggvar egi að skiljast hér um bít
 með þessu móti sannar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bragðamagusar
 saga]]„ er segir um hekluna Mágusar
 „hún var gjör á mínd sem ólpa
 eð er loð kápa, þá er önnur rögg
 fellr ofan yfír aðra „ hér segir bein-
 línis að ólpur og loðkápur hafi
 hafi verið með röggvum loðólpa
 og loð kápa eru alþektar ifír hafnir
 er kvern tveggu dragr nafn sítt af
 því að þær hafa verið með loðnu
 fóri annars vegar eður röggvum
 og hetu því loð kápur, óhugsandi
 er að loð kápa dragi loðkápu
 nafnið af fíllingum eður ferðum
 því það er eíngín loðna, þessi
 sogu rítari hefir því auðsjáanlega
 skilið röggvar sama sem loðið
 fóður
 sama vottar og [[Heimildir_Sigurðar_málara | þáttur af
 Ragnarssonum kap 1]] þar segir
 að Ragnar loðbrók var í
 Braggaðar kápu(=röggvar
 kápu) er han drap ormin,
 en í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ragnars sogu kap 2]] segir að
 Ragnar varí loðkápu þettað sannar
 ogað loð kápa og röggvar kápa
 sé hérum bil sama, og að sogu skríf
 uronum hafi þess vegna staðíð á sama
 hvert þeír létu han vera í loðkápu
 eður röggvar kápu því kvöru-
 tveggju var loðna, en það er þess
 vegna tekíð fram að han var í
 loðkápu, að áður en han for á stað
 lét han vella kápuna í bíki
 en er han sté á land velti han
 sér í sandi, en tjörugur röggvar
 var eður loðnan tók bestu mati
 sandínum en þettað átti að
 verja han firir eitri ormsin
 það er því auðseð að þessir sögu
 rítarar hafa á lítið röggvar
 sama og eins konar tíðun<ref>[ath! skrift/merkingu]</ref>

====bls. 3====
 nú hefi eg sagt mínar gét gátr um feldar röggvar
 hvurt eg hefi komíst nærri því sann <del>ar</del> er [∫] ó ljóst [∫] en ér
 því viltr er sá sem géta skal,
 aðrir sumir hafa haldið að röggvar merkti sama og fellingar eða
 hrukkur og sagt hefir mér verið að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | snorra eddu]] hand riti stæði „rögg er
 ferðá fati„ það hefi eg ekki en gétað fundið þar af mun koma að sumir halda að orðið rögg
 og latínska orðíð ruga=) hrukka séu skild, en hvert sem það er
 eða ekki þá gét eg ekki komið því sam an við neít af því áður
 greínda, án þess að oníta mörgu stoði í sögonum og það þíkir
 mér í sjór vert að svo komnu.
 Beni díkt gröndal á lítur röggvar = loðið díra skin sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | musteri mannorðsins]]
 Sveinbjörn Egilsson heldeg að hafi skilið það <del>sjá</del> eíns sjá forsvar hans
 um Sigurð Breíðfjörð, en í [[Heimildir_Sigurðar_málara | kvæða bók Eggerts Ólafssonar]] segir í
 nótu að rögg sé ferðá fati en hvert Eggert sjálfur hefir sett þá nótu er mér
 oljóst
 eg hefi séð feldi er suður landa búar bera en í dag, og eru þeir fóðrarðir með loðnum
 skinleíngjum, er skora hverjar aðra afrum þvert á feldinum eins og eg hefi <del>áður</del>
 haldíð að hinir fornu norrænu feldir hafi verið, og munu þeir það hafa sinn upprũna
 ef eg man rétt þá mun einn Róm Verskur rít höfundur lísa feldum hínna
 fornu Geírmana á sama hátt með mjög loðnu flæsfóðri, en hver það er hefi
 eg gleimt
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Vesl=Slagníngr===
====bls. 1====
 Sú önnur yfir höfn er tíðkaðist hjá hinum forna
 Íslendíngum og Norðmonnum var vesl, þegar
 sögurnar géta um það <del>yfir höfn</del>, var það jafnan
 meiri manna eður höfðíngja yfir höfn, og það
 er víst að forn men töldu veslið með einum
 af sínum helstu skraut yfir hofnum.
 þettað vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Vatnsdæla kap 31]] þar segir
 um skraut mennið og oflátan Berg „ þeir
 (hofsverjar) sáu eirn dag at 10 menn ríðu
 í eingjum ok ein kona þeir vóru allir í
 lít klæðum, Vesl hafði einn yfir sér
 ok slæðu af góðu klæði, þau sáu hvað
 þessi maðr gérði, han brá sverði ok sneið
 af neðan þat saurugt hafði orðit í reiðinni,
 ok var þat spannar lángt„ af þessu másjá
 hvaða ofláti Bergur hefir verið er han spilti svo
 gripum sínum, af [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu Tryggvasonar Forum
 10da bindi]] má sjá að veslið hefir verið skrautyfirhöfn
 sjá kap 4 þar segir að Eres seldi Reas Olaf
 „ok tók sá firir han dyrlekt klæði þat er
 vér köllum vesl eða slagníng á vora túngu„
 af þessu er ljóst að veslið hefir verið skart yfir höfn
 first það er hér kallað dyrlekt klæði.
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafs söguTryggvasonar Forum 1ta bindi kap 46]],
 segir að Reas gaf fyrir Olaf Tryggvason „vesl
 gott eðr Slagníng„ i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyjarbók kap 51]]segir„ hin
 príðé maðr keypti sveinana lítlu síðarr ok tók firir
 þá vesl gott ok slagníng.„ hér er vesl og slágníngur
 skilið að og mun það vera rít vílla, því bæði af þessu

====bls. 2====
 tvenna sem í undan er komið og af öðrum á stæðum,
 gét eg ekki betur seð en veslið hafí verið eins
 konar feldar tegund, eður að minsta kosti mjög
 líkt feldínum því í báðum þessum fir nefndu
 sögum er veslið kallað Slagníngr, sem mun koma
 af því að veslið hefir verið ermalaus yfir höfn
 er men hafa gétað slegið um síg eptir því er
 mönnum þótt best hafa í þann svipín.
 og mun því vera rétt að kalla veslið slagníng sem hinar
 2 fir greindu sögur géra sem munu vera edlri en [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyjar
 bók]], það er og því til stirkíngar að veslið
 hafi verið með þessum hætti sem segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu
 Vemundar og víga Skútu kap 26]] er Skúta
 satum Víga glúm hjá selínu, þar segir: „hann
 (Skúta) hafði vesl yfir sér tvískipt, svart ok
 hvítt„ rétt á eptir segir að skúta „snyr vesl-
 inu„ er honum hafði misheppnast að ná Glúm
 og men Glúms þustu að, þettað saman ber [[Heimildir_Sigurðar_málara | víga-
 Glúms sögu kap 16]] það er ljóst af báðum þess um
 dæmum, að vesl tvískipt svart og hvítt á að skiljast
 þannig að veslið hefir verið hvítt annars vegar
 en svart annars vegar, og að men hafa gétað snúið
 út hverri hlíðinni er men vildu, efmen þurtu
 fljótlega að breíta bún aði sínum, og vildu ekki
 láta kénna sig, sem Skúta gérði er han vílti sjón-
 ir manna Glúms. þessar yfir hafnir munu hafa verið
 til þess gérðar [∫] sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fóstbræðra saga bendir á kap 9]]
 þar segir um feldín „tví loðna„ er þormóður átti
 að hann var hvítur annars vegar, en svartur
 annars vegar, og er þormóður gekk til búðar
 þorgríms trölla áður en han vóg han snéri
 han „út <del>því</del> hinu svarta á feldínum„
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á vinstri spássíu og á við um innsteningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] að hafa þær til
 víga eður launvíga
====bls. 3====
 en er han hafði vegið þorgrím og þurti að
 forða sér „ þá lét han horfa út hít hvíta á
 á feldínum„ til þess han skildi síður þekkjast, [1]
 af öllu þessu er auðséð að vesl og feldr hefir
 verið mjög líkt bæði að því eliti að hvöru tveggja
 mun ætíð hafa verið erma laust og eins að því leiti
 að men gátu opt snuið út hverri hliðinni er men
 vildu <del>á</del> bæði á feldinum og veslinu, enn ekki
 munu samt öll vesl eður feldir hafa verið gjörðir með
 þessum hætti því það er tekið fram sem eitthvað sér
 staklekt.
 að veslíð hafi verið ermalaus yfir höfn sannar
 að nokkruleiti [[Heimildir_Sigurðar_málara | Saga Magnúsar berfætta
 kap 10]] þar er þannig líst búnaði Sigurðar ullstreings
 er han hélt töluna til elfar grímanna „hannvar
 í rauðum skarlats kyrtli, ok hafði vesl(1) blatt yfir (2)vetzl
 sér sigurðr stóð upp ok var reiðuglígr varpaði
 veslinu „<del>ok mælti</del> síðan helt han lánga tölu til elfar-
 grímanna, en er hann settist níðr stóð Sveinki
 bóndi upp með stór írðum og mælti til Sigurðar:
 „ putt putt, skömm hunda! Skítu refar í brunn
 karls, heyr á fíru ok endimi, ermlaus maðr
 ok af bak skyrtan! hvat boðar þú mér af löndum?„<ref>[Sigurður vitnar oft í þessa setningu í örðum skjölum til rökstuðnings máli sínu]</ref>
 þessi orð Sveinka munu sigta til þess að veslið hafi
 verið erma laust, er han segir erm laus maðrin, og hefir
 Sveink þótt það spjátrúngs lekt, einig hæðist hann
 að því að Sigurður varpaði veslinu, og segir að það sé
 af honum bak skírtan, það er að gætandi að það
 þótti ósvinna að vera yfir hafnar laus á mannfundum.
 sögurnar géta hvergi mér vítanlega um ermar eður
 hött á veslinu og ekki heldr á fedinum, enda eru og
 mikil líkindi til að hvogugar þessar ifir hafnir
 hafi haft hött eður ermar, er men slógu þeim um sig á
 allar lúndir, og létu ímsa vegu horfa út á þeim
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á hægri spássíu. Númeramerkt hér:]
 [1]í þættinum af Oggmundi
 ditt og Gunnari helming
 erog tekið ram að Oggmundur tók ifir sig
 feld hálfskiptan sem
 og var tvískiptur er
 han bjó sig til að drepa
 Hallvarð háls

====bls. 4====
 og köttuðu veslið slagning.
 sögurnar géta ekki um hvernig veslið var fest
 saman um halsin og er því bágt að víta með
 vissu hvert það hefir ver fest saman með dálk
 tuglum eður með nístum likt og kápan sem
 siðar mun sagt verða
 ekki géta men með hægu móti seð hvaða munur
 hefir verið á vesli og feld, hvoru tveggja var
 tiginna manna yfir höfn og skraut yfir höfn
 eg vil aðeins géta þess til að veslið hafi verið
 efnis minna en feldurin, <del>og ef til vill þinra</del>,
 og munu men ekkí hafa fest það saman á öxlinni
 eins og feldin, þettað var undir eins nokkur mísmunur.
 [[Kast]] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njálu kap 119]] segir um þórhalla Asgrímsson:
 „þeir Njálssynir hlógu at honum er han varí kasti
 mórendu, ok spurðu hveleingi hann ætlaði at
 hafa þat? han svaraði. kastað skal ek <del>hafa</del>
 því hafa þá er ek á at mæla eptir fóstra mínn.„
 kast mun hafa verið erumalaus yfirhöfn, kíktog [sic]
 slagníngur eður vesl, og mun það hafa dregið
 nafn sítt af því, að men hafa gétað kastað því
 um sig eptir vild, er það var ermalaust,
 að mínu áliti mun vesl slagníngur og kast vera
 sam slagt yfir hafnir og alt samann feldar tegundir.
 kastíð sem þórhalli var í mun helst hafa þótt óvírðug
 legt vegna þess að það var úr óvönduðu efni, en
 þá má vel vera að þettað kast hafi verið að því skapi ó vandað í sniðinu
 eður als ekki sniðið, sem dæmi fínnast til i sögonum. sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlungu 7 þátt
 kap 57]], þar segir að Sæmundur Ormsson „hafði kastað yfir sig söluvoð
 ok vóru saumaðir saman jaðrarnir, því at þoka var mirk ákafíga [sic], ok
 hraut ur af vætu „af þessu má sjá að forn men þott þeir veru skartsamir
 þá kærðu þeir sig samt ekki um að hafa skraut klæði nemað þegar það átti við,
 í orustum og íll viðrum hugsuðu þeir mestum að fá það sem hlífði þeim
 best í þann svipin, þannig höfðu þeir opt söðul þófa og hráar nautshuðír
 firir brynjur, og í íll viðrum sölu voðir ásaumaðar, og á saumaða floka fírir
 hettur sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu]]

====bls. 5====
 það er mjög ójóst af hverju orðið vesl eður vetzl
 er komið og mun verða bákt að segja um það með vissu,
 enda kím ur það ekki neitt við læginu á veslinu,
 men hafa gétið til að veslið dragi nafnið af því að
 það hafi vererið úr vesel eður hermelin díra skinni 1[sjá innskotsetningu hér að neðan]
 1 á Íslensku vizla [∫] það dir er hérum bil 10 þuml. lángt
 á sumrin er það rauð brúnt, en á vetrunar er það hvitt
 nema rófu broddurín sem er ætið svartur, þettað dir er
 bæði í Noregi og finn mörk <del>?</del>og danmörk skinnið af þessu diri er alþekkt og nafn frægt
 bæðí að fornu og níu, því nær þvi ein gaungu konúngar og
 stór hofðíngjar máttu bera skikkjur úr hermeilín díra skinni,
 eður fóðraðar með því, og íþróttir og af reks verk launuðu
 þeir optast með kápum, sem vóru fóðraðar með þess konar
 skinni því það þóttu þær firustu ifir hafnir, þettað
 díra skin heldeg sé það sem forn men kölluðu <del>grá skín</del>=<del>bjórskinn eður</del>[2]
 2 safala skinnin munu ekki vera sama og gráskin því
 sögurnar skilja það hvað frá öðru X Zobel dyríð eður a Ísl:
 safalin er nafn frægt dír vegna þess að á því er mjög
 fagurt gljaandi svart brúnt skin sem er af þeim dírustu skinnum
 sem til eru og kosta hér um bil 56 Rdl. ef þau eru góð,
 og heild kápa ur því meðfornu sniði hefði þá eptir okkar
 verði kostað ifir 4000 rdl., þettað dir er 18 þuml. lángt
 og er í Síberíu X [[Heimildir_Sigurðar_málara | Egilss kap 14 og 17]].
 3 mörðarnir (Moarene) er brúnn að lít með svartar eða dokkar fætur og
 rófu herumbil 20 þuml. áleingd skinnið af því er mjúkt
 og gláandi og talsvert dírt [∫], hús mörðurin er hvítur
 en skinnið af honum er ó dirara en af skofar merðin
 um mörðurinn er mjög víða í norður hálfunni og í
 danmörk öll þessi dir eru af sama flokk,
 Morðskín hígg eg að forn men hafi og haft undir
 sín um skort yfir höfnum og efeg man rétt þá er
 getið um þau í fornum íslenskum bókum, og af því
 þau eru hvít til munu þau geta talist með <del>grá skinn eður</del> kvitskinnum
 um [∫∫] forn manna, [∫∫]<del>eður grá vöru</del> =
 eður ljósri vóru

 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á hægri spássíu í þeirri röð sem þær birtast. Númeramerkt hér ef innan hornklofa:]
 1 eða af að verja
 = að velja
 [∫] (gömulnorskr
 hreysi köttur)
 isl hreysí visla
 eður <del>hrey</del>
 hreisi visía
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Rymbeglu
 bl 356 3 part
 kap 13]]
 [2]hvitskin eð a
 vöru ljósa
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Egílss. kap 1<del>6</del>7]] þsegir
 að þorólfr let bera á
 skip sitt „húðir og
 vöru ljósa. þar lét
 hann og fylgja grá-
 vöru mikla ok aðra
 skinna vöru „þá er
 hann hafðí haft
 af fjalli„ hér er vara
 ljós skilin frá grá skínn
 um. hvit skinn skilinn
 fá grá skinnum [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norg gaml
 bls 14 No 2.]]
 
 [∫] og hafa ríkismen það
 sinn til að fóðra með
 kápur sínar. það kostar
 nær því 50 dali

====bls. 6====
 <del>morskina</del> gauka og áísl. gaupa <del>eður gomul</del>(eður norsku)
 Lossin = <del>Mastela xhytiek</del><ref>[ath! skrift]</ref> tala forn rítum sem konungs
 gérsemí því Skinnið af honum mjúkt og gott til klæða
 fóðurs og kostar nú hér um bil 50 dali, lossín er grábrúnn
 á hríggunum en hvítur á hvið num, han er bæði í
 Norvegi og Sví þjóð
 
 Bjórin? eða Bifurín er lóðs og lagardýr er enn þiskalandi, Sviþjóð, og Noregí, ameríku,
 hefir aður verið i Danmörk er alt að hálfri annari alin á leingd
 og dökk brúnt að tít [sic] skinnið er haft til fóðra og kostar
 10-20 dali,
 
 1
 
 
 fisku otarnir<ref>[Þetta á líklega að vera þýsku otarnir.]</ref>. loðsog lagar dír
 er dökk brúnn að lít á bakið enn hvít grár á hvíðnum
 half önnur alin á leíngd skinnið er hafl [sic] til klæða og kostar
 8-10 dali hann er víða í Europu og víða í Danmörk
 (haf otirnir er við kyrrahafið skinnið er svart gljáandí og kostar
 slundum [sic] 100 dalí)

=====Meðfylgjandi blað=====
======bls. 1======
 hvit skinn = hermelin skinn <del>og kaninusin</del>
 hvít refa skin
 hvit mauðskinn
 hvít bjorn skinn?
 
 grá skinn: refaskinn sem eru brungrá aðlit
 loss skinn því lossin er grá brúnn á hriggjunum
 er hvítur á kviðnum, og er í Noregi og sví þjóð,
 <del>Morkinn eða Morðskinn skinnið er mjúkt
 og gotttil glæða og kostar nær því 50 dali</del>
 morðskinn talinn með dýindis skinur vorra
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III bl 119 No 47 220 No120]].
 timbur Morðskinnu kostaði 1384. 3 aura, morðskinn
 nefd bls 149 No2
 
 
 bjórksinn = bifur skínn fínst mér sannast af að
 bjór skinn erutalin með sel vöru og tann vöru.
 bjórskinn eru og talin með ottra skínnum og
 smá skinnum Norges gamle love III. bl 119 N 47
 frá 1316 Eydss. kap 13 bjórksín talið sem konúng
 dý gripir. og sama saga kap 14 X
 sama No gétið að eíns um gauka skínn = gaupas.
 X og frá skilið safala og askaskrokkr<ref>[ath! óskýr skrift]</ref>. bjóra kalla menn
 enní dag í daglegu tali lítil og þunn sauðskin, í Snorra
 eddu Rv. bls 42 segir að skorir Viðars var ur bjórum
 þeim er menn sníða úr skóm sinum fyrir tám eða hæl, því
 því skal þeim bjórum braut kasla etc
 grá skinn nefnd Norges gaml l. bls 14
 No2.
 
 
 mörk fyrir syrkotz foðr eða möttuls af
 góðum notka (nacka) skinnum. Norges.g.l.
 III. bls 14 No2. bls 221 No 120 nokka skinn
 
 [Eftirfarandi er á hægri spássíu:]
 nefnd [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaml b 14
 No2]] og skilin fá grá skinnum
 (eða að greind).
 <del>sem er dýrt foður skínn</del>

======bls. 2======
 dekur huða = Deyer
 [tákn] 10 skinn ([[Heimildir_Sigurðar_málara | útleggr
 s. Egilsson Norges gamle l.
 No 2 bls. 13]]
 
 oskrokka (skin)
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eiglu kap 14]] konungs
 gersemi
 
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | tíunda statuto Isleifs bisk
 fra 1096]]. [[Heimildir_Sigurðar_málara | fornbrefasafn No 22
 bls. 98]]
 melrakka skinn 6 og lamba
 gærur 6 það er hvor tveggja
 lög eyrir [tákn] 1 dalur
 samabr [[Heimildir_Sigurðar_málara | samþykt um fjárlag manna
 frá 1100 forn bréfa safn I. No23 bl. 164.]]
 en þar kosta kattbelgir af fress um
 gömlum halfan eyri eð 2 skinn
 fyrir eyri enn af saurungum [tákn]
 sumar gomlum 3 fyrir eyrí.
 
 [Á hægri spássíu stendur eftirfarandi lóðrétt:]
 Guðmundsson
 
 Mindina, sem jeg bað yður um, skuluðuð þjér ekki
 hyrða um að senda mjer, þó þjér yrðuð búnir
 með hana fyrri. jeg kjém aptur, að öllu óbreyttu,
 um 20 marts nastkomandi, og finn yfir þá
 með vinsemd og vyrðingu
 Rvk 30/1 62
 L H Schewing<ref>[Hér ritar Lárus Hallgrímsson Scheving (f. 25. maí 1825 d. 8. febrúar 1870) til Sigurðar. Lárus var prestur „Fekk Selvogsþing 20. apr. 1860, vígðist sama dag, fekk Fljótshlíðarþing 1. nóv. 1866, en fór þangað eigi, fekk Selvogsþing af nýju 8. apr. 1867 og hélt til æviloka.” Páll Eggert Ólason: Íslenzkar Æviskrár. Frá landnámstímum til ársloka 1940 III. bindi, Reykjavík 1950, bls. 389.</ref>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======

======Skýringar======
<references group="sk" />

======Tilvísanir======
<references />

======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Heklan===
====bls. 1====
 Heklan
 Um hekluna er talsvert óljóst, það fírsta
 sem men munu géta sagt um hana með vissu
 er það að hún mun ætíð hafa verið með hött,
 uppaf, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Ólafs Tryggvasonar kap 173]] segir
 um Gunnar helmíng „ þá gekk maðr ofan ur
 bænum, sá var í heklu, hún var gjör af
 skarlati ok saumat öll bröðum1„ réttá eptir
 segir um sömu heklu að að Oggmundr dyttur
 <del>lek</del>„lét koma steín í höttín (heklunnar) ok fley=
 gði útá ána (Nið) okk sökk hún til grunna„
 auðs eð er að þessi hekla hefir veríð með hött
 uppaf, og það á föstum við, sama vottar og
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdæla kap 67]] þar segir„ Þorgíls(Hölluson)
 átti blá-heklu, hún var breidd á búðar veggín.
 men heyrðu at heklan hvað þetta:
 hángir vót á vegg
 veit hatt – kílan bragð,2
 3þíngít optarr þurr,
 þeygi dyl4 ek at hún víti tvö.„
 hér er heklan kénd við hött, og bendir það á
 það sama, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu helgu kap 139]] segir að
 þeir Leifur og Karl hin Mærski „ sau man
 gánga hjá sér ok hafði refði í hendi, og
 hatt síðan á höfði ok heklu græna „samanb
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Forey. s kap 46]], ekki sést hér bein línis hvört
 þessi hottur sém hér er gétiðum hefir verið
 á fastur við þessa heklu, en þó er líklegt
 að svo hafi verið, því eingin á stæða er til
 að halda að men hefðu boríð lausa hött
 víð yfir höfn sem auð sjáanlega hefur jafnanhaft
 hött á fastan víð, sem hin frir greindu dæmi
 nokkurn vegin votta, þar að auk segir [[Heimildir_Sigurðar_málara | völsúnga
 kap 3]] „ nú er þess víð gétið, at þá er men
 
 [Eftirfarandi orðskýring er á hægri spássíu:]
 1 af brögðum Skálk:
 
 [Eftirfarandi orðskýringar eiga við ljóð hér að ofan:]
 2 brögð
 3 þiggi
 4 gét

====bls. 2====
 sátu við eldana um kveldít, at maðr einn gékk
 inní höllina, sá maðr er mönnum úkunnigr at syn
 sjá maðr hefír þess háttar búníng, at hann hefir
 heklu flekkótta yfir sér; sá maðr var ber fættr
 ok hafði knýtt lín brókum at beini; sá maðr
 hafði sverð í hendí, ok gengr at brau(d) stokkín
 um, ok (hafði) hatt síðan á höfði „það var óðin en frem ur segir
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Örvar oddssogu kap 19]] „Han (Örvar Oddur) sá þá,
 hvar maðr gékk, hann var í blá flekkóttrí heklu,
 upp háfa skó (á fótum) ok reyr sprota í hendi;
 hann hafði gullfjallaða glófa, meðalmaðr á vöxt,
 kurteislegrat sjá; hann lét síga hottin fyrír andítið [sic]„
 þessi maður nefndist rauð grani það var óðin, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | völsúngu
 kap 11]] segir svo „ þá kom maðr í bargagan með
 síðan hatt ok heklu blá; hann hafði eítt auga
 ok geir í hendi það var og óðin. [∫] <del>af</del> í eingum
 af þessum dæmum í sögonum sem hér eru talin sést
 það tekið fram, sem neítt sérstaklegt, að heklan
 var með hött, og þaug dæmí þekki eg ekki, eg
 víl þvi þar af álikta að heklan hafí ætið
 verið með hött uppaf, sem var áfastur víð hekluna
 Heklan mun aldreí hafa verið með ermum
 að minsta kosti hefi eg ekki séð neitt í sögonum sem
 bendir á það, og er því lítíl á stæða til að halda
 að það hafí veríð, heklan mun aldreí hafa
 verið opin að framan, og ekki heldur að aptan,
 er þárá mótí opin á báðum hlíðonum, að men gjætu tekið
 til höndonum ó híndraðir,
 fírst heklan [∫] sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bragða Máusar saga]] vottar
 þá hafa men orðíð að steypa henni yfir síg er
 men foru í hana, þettað vottar og sama saga,
 einnig segir að Öggmundr díttur fór í hekluna
 en sagan segir ekki að han hafi kastað henn eður
 lagt hana yfir síg, sem er vana legt orðatil tæki
 þegar talað er um feldi vesl möttla og kápur,
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á vinstri spássíu og eiga við innsetningarmerkin [∫] hér að ofan:]
 [∫] heklan Bragða mausar
 var og með hött upp af sem
 síðar mun sagt verða,
 
 [∫] varalveg heil að framan
 og aptan

====bls. 3====
 eður yfir hafnir sem vana lega vóru alveg heilar að
 fram ann, hvert heklan hefir verið fest saman
 með tígli eður dálk um halsín, sest ekki af sög onum
 Til þessað géra þettað betur skiljanlegt
 þá hefir heklan að mínu á líti verið hér um bíl
 eíns í læinu og persta hökull ef men hugsa sér
 að han væri með hött á föstum við háls málíð.
 heklan hefir líklega verið síðari á hlíðonum
 og náð fram fyrir olnbogan, eíns og lítt<ref>[títt]</ref> var að
 hafa alla hökla á firri öldum, heklan munog
 hafa veríð með hvössum hornum eður skautum
 bæði aptan og framan, sem títt var á fronum
 höklum, sú fírsta á stæða sem eg hefi firír
 því að halda að heklan hafi verið lík hökul
 er það, að orðín hökull og hekla eru auð sjáanlega
 mjög skild, og er því fullkomín á stæða til
 að á líkta að báðar þessar yfir hafnir hafi verið
 mjög líkar að læginu til, er þær höfðu lík ef ekki
 mjög skild nöfn, ekki mun vera mjög hægt að
 segja með vissu hvert orðið er eldra hökull
 eða hekla, men géta að eíns sagt að eptir
 almennum mál fræðis reglum ætti hekla
 að vera komíð af hökull hokull hökull
 hekla liktog monom mönnum honom hön
 um, en af því orðið hekla fínst í áreíðan
 legri, og líklega eldrí sögum, en orðíð hökull
 sem leík manna búníngur, þá er mjög valt að
 segja með víssu hvert orðið er eldra.
 orðíð hökull er alþektí í sögonum sem presta og
 biskupa búníngur er ver verðum samt um leið
 að géta þess að orðið hökull kémur firir í sögum sem
 leikmanna búníngur í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögunni af Hrolfi
 Guatrekssyni kap 25]] [∫] um staf kérlíngu eina
 á Englandi „ kérlíng satí palls horni, ok
 hafði yfir sér feld ok hökul illan„.
 [Eftirfarandi innskotsorð á hægri spássíu á við innsetningarmerki [∫] hér að ofan:]
 [∫] segir
====bls. 4====
 þó að sumt af [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu hrólfs Gautrekssonar]]
 sé tals vert úngt, þá mun samt eíað síður meíga
 telja margt í henni gamalt, og sprottið af gömlum
 sögum og gömlum siðum, sem hvorki vér eða
 aðrir getum sagtt hvaðan hefir sín uppruna
 ver vitum að þessi saga er að mörgu leiti til =
 búníngur, en hvað sem um það er, þá mundi
 sögu rítarín valla hafa látíð þess kerlíngu
 bera hökul, ef að ein ungís presta og biskupar
 hefðu boríð hökul á haus dogum, eð ur firir
 hans daga, það hefði þótt hneixlanlegt, eg higg
 því að þessi sögu rítari hafi þekt hökul sem leikm
 anna búníng, <del>sem</del> þettað stírkíst við það sem
 segir í einu gömlu kvæði um eínn ríkan bónda
 er hljóðar þanníg:
 Bjó ein bóndi upp með á
 í pauser og í platu 1
 átti óska dætur þrjár
 í hófin og í stússin2 reið
 hökulsmokkín
 vopna rokkin
 reiðan rei
 og ríttu ríttu rei rei rei
 
 [Eftirfarandi orðskýringar eiga við vísuna hér að ofan:]
 1 plátry
 2 drikkir
 
 ekki þekkjum vér aldur á þessu kvæði eða þess
 uppruna, en hvað sem því líður, þa er oss af öllu
 þessu grunsamt, að hökullín kunni að vera
 gam all vorr dun leikmanna búníngur eíns og
 heklan, er bæði karlar og konur hafí borið, og
 ef þettað veri rétt þá irði mjög eðli legt að orðið
 hekla sé komíð af hökull hokull hökull hekla [∫]
 sú önnur aðal á stæða er eg hefí firir því
 að halda að heklan hafí verið með því
 sníði sem eg hefí áður sagt er lísíngín á
 heklunni Bragða Mágusar, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bragða Máguss:
 kap 24]] þar segir; „ þá sá Eínarr, at þetta
 var gjört svo sem eín hekla, hún var
 
 [∫] likt og monom mönnum
 honom hönum
====bls. 5====
 svo síð, ok hvergi opín, nema taka mátti
 út hönd onum tveim megin, hottur var
 uppaf bæði mikill ok síðr fyrir„ <del>gríman
 hattarins var gjör á sjónu, hún var mjög elli
 lig,</del> rétt á eptir segir um sömu heklu „ síðan steypir
 han (Mágus) yfír sík þessum búníngi, en þat var
 honum hæl drep, svo ekki sá fætur hans„
 hér segír bínlínis að þessi hekla náði niðura hæla
 á Mágusi, og mun upp runa lega hafa veríð vana=
 legt að hafa þær svo síðar [∫], en þá higg eg að heklan
 hafí egí ætíð verið svo síðar, heldur hefi þær
 tíðum einúngís náð níður á miðjan legg, eíníg
 segir hér að Mágus steypti yfir síg heklunni,
 og sannar það það eg hefi áður sagt, að heklan
 var ei opín að framan eður aptan, hér segir
 einnig að þessi hekla var hvergi opin nema
 taka mátti út höndonum tveim megín, og
 skil eg það á þann hátt, að heklan hafí veríð
 eín ungís opin á hlíðonum alveg eíns og presta
 höklar, en af því þettað er orðað nokkuð óljóst
 í sögunni, þá hafa sumir á líktað þar af, að
 heklan hafi verið heil alt í kring að neðan,
 og alt í kríng jafn síð, en einungís með götum
 á hlið onum, er men gátu stúngíð handlegg=
 junum útum er men þurftu að taka til höndonum,
 eg verð <del>og</del> að segja fyrir mítt leíti að mér þikir
 alt stríða á móti því að halda að heklan hafi
 verið með þessum hætti, það hafði að minsta
 kosti veríð heimskulegar og í alla staði <del>ó</del>
 mjög ó hagan legur búníngur, firir forn men,
 er opt urðu skjótlega að taka til höndonum,
 men eru nú hér um bil vissir um að heklan hefir
 verið heil að framan og aptan sem bragðas [[Heimildir_Sigurðar_málara | Mágusar
 saga]] segir beínlínis, og sögurnar votta víða að men
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á hægri spássíu og fylgir innsetningarmerki [∫] í textanum hér að ofan:]
 [∫] og mun <del>heklan</del>hökull draga
 nafn sítt af ökla <del>líktog</del>
 líktog hökul eður ökul skór,
 skór er náðu uppað ökla, eður
 hökul brækur er tíðum kallast
 ökulbrækur brækur er náðu
 niður að ökla, eður hökul=
 bolir leista lausir bolir er
 náðu níður að ökla, en
 heklan mun hafa drgið nafn
 sítt af hökul verður þettað
 þá senni legt.
====bls. 6====
 báru heklur jafnan íst klæða, og það í herferðum
 eður er men bjuggust til víga Ljótur hín bleiki
 varí„ rauðum skarlats kírtli ok (hafði) heklu
 bláa yfir sér„ er han stóð á skípi sínu, og talaði
 við Þorstein svörfuð, [[Heimildir_Sigurðar_málara | svorfd, kap 5]] þorsteinn
 svarti <del>varí</del> hafði„ ysta heklu blá„ er han fór að Helga Harðbeinssyni [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxd. kap 65]],
 og Öggmundur díttur var í heklu er han drap
 Hallvarð háls, og víðar í sögonum er gétið um
 að men höfðu heklur ístar klæða er men bjuggust til
 víga, það er alkunnugt að fron men gírtu vana
 lega sverðíð utanum kirtilin, en létu yfir hafn=
 irnar hánga lausar þar utan yfir, á þessað girða
 þær að sér, helst ef þær vóru erma lausar
 ef men vidlu nú hugsa sír hekluna skósíðá og
 þar að auki heila alt í kring, og ein úngís með
 götum á hlíðonum firir handleggina, hvern
 ig hefðu þá fornmen átt að géta fljótlega
 gripið til sverðsíns er þeir voru girðir með innan
 undir heklunni, þeír hafðu orðið að fletta
 henni uppum sig, eður að bora handleggoum
 inní gatíð á hægri hlíðinni til þess að géta
 brugðið sverðinu, að forn men hafí buíð sig til
 víga með þessum hætti, er þeir urðu að grípa
 fljótlega til vopna sinna, er öldungís ó hugsandi.
 men géta að sönnu sagt að sverðíð hafi veríð gírt
 utan um hekluna, eins og men gírtu sverðíð utan að
 kápum, en sögurnar géta aldrei um það, og ekkert
 er sem ben dírá að men hafí gért það, þar að
 aukí segir að Bragða mágus brá töfra sprota sínum
 undan heklunni, og bendír það á að hon hafí
 hulíð bæðí handleggín og sprotan undir heklu=
 nni, eitt af því sem stríðir á móti því að

====bls. 7====
 heklan hafi verið heil alt í kríng að neðan, er
 það að þá irði heklan ekkert lík höklin um í
 læginu, og hafi lægið ekkert verið líkt, þá
 gátu síður nöfnin víríð skild, en eg hígg að báðar
 þessar yfir hafnir hafi verð líkar að læginu til
 og hafi einmitt þess vegna haft skild nöfn.
 þar að auki sínir [[Heimildir_Sigurðar_málara | Svarfdæla]] að heklan Ljóts
 híns bleíka hefir hverki vérið fótsið ne heil alt í
 kríng að neðan því Þorsteinn sá að Ljótur
 hafði rauðan skarlats kyrtil undir heklunni og vóru þá
 kírlar víkínga í þá daga skjaldan síðír sem
 sögurnar votta. en vil eg telja því til
 stírking, að heklan hafi verið með því lægi ereg
 fyr hefi sagt, að á [[Heimildir_Sigurðar_málara | mjög gömlum mindum]] hafi
 eg séð míndaða men í yfir höfnum, sem eru eíns
 í lægínu og eg hefi áður sagt að heklan muni
 hafa verið, með hér um bil sama lægi og hökull,
 opnar á hlíðonum og með hvössum skautum að
 aptan og framan, og hött uppaf með laungum strút
 eður skotti, þessí ifir höfn var nokkuð síð en ekki
 fót síð, það er auð vitað að men géta sagt að þettað
 sanní lítið, og að það sé eíngin. sönnun firir að
 þettað séu míndir af heklum, það erað vísu satt
 en það sannar að mínsta kosti að þess konar yfír =
 hafnir hafa verið til, og hvaða yfirhafnír
 ættu þettað að vera aðrar en heklan? það
 verða men að géta sagt áð<del>ð</del>ur en menn alveg
 hrínda þessara sönnum sem ógíldri, eg higg
 því að heklan hafí hér umbíl verið eins og hökull
 með hött uppaf. en fremur segir um hekluna Mágusar:
 „<del>[∫]</del>hattur var uppaf bæði míkill og síður fyrir„ (<del>og</del>) [∫] framan
 um andlítít á hettunni voru skíllíngar og olboga=
 skéljar, en á strútnum var hlaðíð humar klóm,
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við innsteningarmerki [∫]
 hér að ofan:]
 [∫]en um hettuna var
 gjör rögg af kófúngum,
 en önnur af kráku skéljum
====bls. 8====
 ok skrapaði þat einna mest, er han veík sér nokkur„
 þettað ástam því sem áður er gétiðum sannar beinlínis
 að heklan hefir jafnan verið með hött upp af á föstum
 við, heklu hötturin hefir og jafnan verið með strút upp=
 af eins og hér er gétiðum , og títt varað hafa á kápu og
 kufl höttum, eður lausa höttum. einníg segir um þá sömu
 heklu „ grímar hattarins var gjör á sjóna. hún var
 mjög elli lig, með löngu ok síðu skeggí; þat var hvítt
 af hærum sem dúfa þessi ásjóna var sköllott, ok
 <del>ok</del> hafði hrukkur margar á enni„ það lítur út í
 fljótu bragði að þessi gríma hafi verið á fost víð heklu
 höttín, en þá mun það ætíð hafa verið laust hvað frá
 öðru, og hvergi hefi eg séði sögonum að, grímur
 hafí veríð fastar víð hetti, þegar þess er gétið í sögonum
 að men höfðu undír eíns bæði hött og grímu, þá líur
 jafnan út að það hafi verið laust hvað frá öðru
 og hefði það verið sam fast, þurtí ekki að aðskilja
 það, því þá var það ein ungís gríma, og var óþarfi
 að nefna höttín,
 en fram ur segir um þá sömu heklu „þessi hekla var
 svá um búkin alt niður í fald, at hún var <del>g</del> gjör
 á mind sem úlpa eður loðkápa, þá er önnr rögg féll<del>r</del>
 ofan yfir aðra, en þessar röggvar vóru af skéljum,
 önnur hver rögg var af kaskéljum, en önnur hver
 af hörku skeljum, svá þíkkt sett, at hver lók aðra„
 auð séð er að það er hér lekíð fram sem eítt hvað sérstak=
 legt við þessa heklu að hún var með röggvum, og
 bendir það á að heklur hafi ekki vana lega
 verið með röggvum, mart af frá söguínni um
 þessa heklu er mjög sérstaklegt, en vér verðum
 að tjalda því sem til er.

====bls. 9====
 auk sníðsíns var heklan að mörgu leítí
 frá brugðin flestum örðum yfir höfnum er
 fronmen báru , first má telja það að heklan
 var opt skreitt með annar legu móti t.d.
 öll út saum uð sem segir um hekluna Gunn=
 ars helmíngs, at hún var gjör af skarlati
 ok saumuð öll brögðum, 1) einnig mætti skilja
 á þan hátt vísuna um hekluna þorgils höllu=
 sonar að sú hekla hafíeinnig veríð saumuð með
 brögðum, og gétur verið orða leikur í vísunni
 þar næst var það eín kenni legt við <del>al</del>
 hekluna framifir flestar eður allar aðrar yfir=
 hafnir að hún var opt flekkótt, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Landnámu
 kap 14]] austfyrð: segir að Stein uðr en gamli gaf
 Ingolfi Arnarsini „ heklu flekkótta„ fyrír
 ítri hluta Rosmukvalsness, samanber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettlu
 kap 12]], í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Örvar oddssögu kap 19]] segir að
 óðin var í blá flekkóttri heklu, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Völsúngu
 kap 3]] segir að óðin hafði heklu flekkótta,
 einnig mun meiga segja, að þær heklur er vóru
 saum aðar brögðum, hafí verið flekkóttar
 ef til vill, eg hefi hvergi séðí sögonum að
 aðrar yfir hafnir en heklur, eða heklu
 tegundír hafi verið flekkóttar, og munu
 men því géta með sanní sagt að það
 hafí verið ein kénni legt við hekluna.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Harðarsögu kap 15]] segir að Oðín var
 í blárendrí heklu, og mun það hafa verið
 ein kénni legt víð hekluna að hún hefir
 opt verið blá rend, og með ímsum sterkum
 og marg breíttum lítum. að äðrar yfir hafnír
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við númer 1) hér að ofan í textanum:]
 1) brögð hígg eg sé =hagleiks
 minda út saum ur sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Froum V bl 34. 5. þátt af
 Rauðólfi kap 6]] þar er tálað
 umMegin görð á róðu(= krossm
 arki) þar segir „ sú gjörð var öll
 fáguð með brögðum ok undar
 lígum hagleik, at því er þér þótti,
 =sum rístin eptír fornum sögum,
 þér índist þar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | saga Sigurðar
 Fafnis bana ok Harladar hildi
 tannar, ok er nokkut af verkum
 Haralds hárfagra,
 samanbr. [[Heimildir_Sigurðar_málara | flateyar bók II.
 bls 299]].

====bls. 10====
 en <del>helk</del> heklur hafi verið rönd óttar
 hefi eg skjaldan séð í sög onum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlu:
 7 þátt kap 57]] er gétið um„ yfir hófn stríp-
 renda„ er Guðmundur Ormsson var í, en
 hvert það var hekla eður <del>eður</del> önnur yfir=
 höfn gétur sagann ekki um,
 Heklur höfðũ og ímsa aðra sterka liti, þær
 þær voru bláar, grænar, og hvítar, heklan
 er Þorgils Höllu son varí var blá, hekla
 sú er þorsteínn svarti var í var blá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxd.
 kap 63.]] heklan sú er Ljótur hin bleiki var í
 var og blá, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Þorsteíns sögu víkings sonar
 kap 11]] segir að báðir þeir Gautan og Ogautar <ref>[ath! skrift]</ref>
 vóru báðir í blám heklum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Völs úngu
 kap 11]] segir að Ódin var í blárri heklu,
 Hekla sú er forinjan hefir er gétið er um í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fær eyínga sögu]] var græn, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þættín um af
 Norna gésti kap 6]] segir að Oðin var í
 heklu grænni er han bjargaði skipum
 Völsúnga úr sjáfar háska, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sögu þorsteíns
 víkíngssonar kap 22]] segir að Brennír
 Vífilsson föður bróðir þorsteins „var í grænni
 heklu„ hekla sú er Helgi sels eysta var
 í var kvít [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fostbr kap 14]]. [∫] hvert heklan
 sú er Öggmundur díttur hafði hefir veríð
 gjör af rauðu skarlatí víta men ogjörla því
 skarlat hafði ímsa líti, af öllu þessu má
 sjá að heklurnar hafa haft mjög marg=
 brottna líti og það fram yfir felstar eður
 allar aðrar yfirhafnir,
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á vinstri spássíu og á við innsteningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Drop laugar sona sögu
 hinni laungu kap 22]] segír
 að Gunnar þiðrandabani
 varí grárri heklu
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Króka refssögu]] er tekíð
 fram að refur varí vondrí
 heklu,

====bls. 11====
 af þessari merki legu yfir höfn, dregur
 fjallíð Hekla nafn sítt, líklega af því
 að hún er á sumrín hvít flekkótt, og með
 snjó hött upp af
 Hekluna báru jafnan heldri men, og guðírnir
 eru látnír bera hana, og er því ó hætt að telja
 hana með Skart yfir höfnum höfðíngja,
 heklann mun vera æfa gömul yfir höfn, því
 það er auð séð að hún stendur í ein hverju
 nánu sam bandí víð hin a fornu trú á Oðin
 og Æsi, viðast í sögonum þarsem list er búníngi
 Oðins; er han látin vera í heklu, þá er hann
 bírtist mönnum firir stór tiðíndum, eður er han
 ræntí men sígri, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | völsúngu]], en af því Óðin bar
 opt heklu og heklan var jafnan með hött upp af
 þá munu nöfn Odíns standa í <del>nal</del> nánu sambandí
 víð hekluna, hann er kallaður síð höttur grímnir
 og grímur. men höfðu heklur er men bjuggust til víga
 því það hefir veríð hægt að fela vopn undir henní,
 eíns báru men heklur er men vildu dyljast, fyrir
 mönnum, því hötturin gérði þá ókénni lega, eður
 víð laun víg, vofur eru jafn vel látnar bera heklur,
 og galdra men eru látnir bera heklur sem þeir
 Gautan og Ogautan í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Þorssteíns sögu víkíngs
 sonar]], [∫] það kveður svo ramt að með þessa forneskju
 og töfra krafts trú á heklonum, að þær eru látnar
 hveða vísur, og segja fírír stórtíðíndí, þær
 standa yfir höfuð í sam bandí við það sem á
 að vera hulíð, <del>af</del> og finnast jafnan í sambandi
 víð svik og pretti, af öllu þessu er auð séð
 að heklan stendur í eín hverju sambandí
 víð hína fornu heíðnu trú, <del>en hvert það optar</del>
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] það ræður að líkindum að
 það hafi aukíð töfra trú manna
 á heklunum þegar hún var öll út
 saum uð brögðum eður mindum
 sem heklan Øggmundar, og ef
 til vill með rúnum og galdra
 stöfum.

====bls. 12====
 Stendur í nokkru sam bandi við það að
 hökullín er orðin eín kénnis bún íngur presta
 um það þori eg ekki neitt að segja, en fróðlegt
 væri að grenslast eptir hvernig hökullín er
 orðin presta eín kénni uppruna lega, eínkanlega
 ef það sannast að han hafí verið almennur
 bæði á körlum og konum í heíðni, eður seinna
 sem sögurnar benda á.<ref>[Hér hefur Sigurður tekið ofangreindan kafla og afmarkað hann, hvort sem að hann hefur ákveðið að taka hann út eða notað hann í annan texta.]</ref>
 og gétur það vel hafa atvikast þannig að
 þeir fornu heiðingjar hafi þekt hökulinn sem presta
 búning hjá þeim krístnu, og hafi þeir því haft
 törfa trú á hönum af því hann var helsti búníngur
 kristinna klerka sem voru þeirra vestu mótstöðu
 menn í trúar efnum, á sama hátt festu menn galdra
 trú á <del>öllu</del>mörgu því sem var heiðíng legt eptir að
 kristni var orðinn rót gróínn á Norðurlöndum
 hökullinn eða humerale var uppruna lega stór yfir höfn er
 heldri menn Róm verskir báru, hann huldi
 allann líkam ann alt í kríng og ofan að jörð
 og var hann ímist festur með spenn um á báðum
 hliðum upp á axlirnar til hægðar þeim er bar,
 ellegar að sá sem bar hann varð að <del>mátt</del> lipta honum
 upp til beggja hliða og bera hann í olboga –
 botonm, seinna varð hann gérður opinn
 á báðum hliðum til hægðarauka.
 Assyrin menn höfðu og yfir höfn eins lagaða og
 hökul, <del>opopinn á</del> erma lausa og opna á hliðonum
 með eins konar herða blöðku, eða hettu á fastri við
 sem lafir ofan á herðarnar, þessi yfir höfn sést
 á þeirra [[Heimildir_Sigurðar_málara | stein mindum]]. ekki er ó liklegt að
 Gyðingar hafi þaðann haft hökla þá sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | biblían
 gétur um dómara bók kap 17, 5v. og kap 18 og viðar]]
 ef það annars er rett útlagt svo það verði hér
 tekið til greina
 
 [Á vinstri spássíu stendur eftirfarandi:]
 <del>gyðíngar og persar
 höfðu hökla</del>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Skauthetta===
====bls. 1====
::Skauthetta
 auk heklunnar vóru til tvær yfir hafnir
 sem að mínu áliti, er rétt að telja sem heklu
 tengundír, önnur af þessum yfir höfnum er
 Skauthettan, henni er svo ná kvæmlega
 líst í sögonum, að men géta valla verið í
 efa um hvernig hún hefir verið,
 Sumar hettur er fornmen báru vóru svo
 síðar og stórar að men géta með réttu, talið
 þær með yfir höfnum, þett vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sagan af
 Finboga ramma kap 4]] þar segir að Finbogi
 varí sölu voða brókum ok hettu er han girði
 níðr í brækurnar, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kjalnesínga sögu kap 7]]
 segir að„ Kollfíðr [sic] var svá búín at hann
 var í kollhettu ok hafði knept blöðín milli
 fóta sér han hafði ökulbrækur„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögunni
 af Gésti Bárðarsyni kap 7]] [∫] segir að Oðín “hafði
 flekkótta skaut hettur[ok]<ref>[Hornklofi er í frumskjalinu]</ref>2) knepta níðr[i]<ref>[Hornklofi er í frumskjalinu]</ref>1) mílli <del>fóta</del>
 fóta sér„ eingin gétur efast um hvernig þessi
 hetta hefir verið, hún hefir veríð eíns konar
 stutt hekla opín á báðum hlíðonum og með
 hött uppaf sem nafnið sannar, hún hefir og verið
 með laungum skautum eður hornum <del>bæði</del>
 að neðan, bæði bak og fyrir, þessum skautum
 kneptu men tíðum saman á milli fótanna. af
 <del>þ |</del> þessum skautum hefir hettan dregið nafn
 sítt Skauthetta, hínar tvær fír nefndu hettur
 sem gétið er um í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Finbogasögu]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kjalnesíngasögu]]
 hafa efalaust einnig verið ksaut hettur, first þær
 vóru svosíðar, Finbogi girði sína hettu ofaní
 brækurnar og Kollfíðr kneptí saman blöðín
 á sinni hettu milli fóta sér eins og Oðin gerði á sinni skauthettu
 
 [Eftirfarandi viðbætur eru á hægri spássíu ýmist númeraðar eða eiga við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫] hóla útg.
 1)kaupm. útg 1860
 2)öll bestu handrít sögunnar hafa
 skaut hetti og mun það vera
 réttara en skaut <del>heela</del> hekla,
 því allar heklur munu hafa haft
 skaut, enn ekki allar hettur, og
 varð því að taka það fram,
 þarað auki veít eg ekki hvert
 nokkuð handrit hefír skauthekla
 í Kaupm.h. útg. stendur það sem
 gétgáta

====bls. 2====
 helsti mun urin sem hefir verð á þessum
 þrem ur hettum er það, að hetta sú er óðín
 hefði hefir líkast til veríð með stút first
 það er ekki tekið fram að það var kollhetta
 en hetturnar þeírra Finboga og <del>koll</del> Kollfiðs
 hafa báðar líkast itl verið kollóttar um
 hvírfilín, <del>þvi</del> sem nafnið koll hetta sannar,
 hettur með strút þóttu lángt um veglegrien
 kollhettur, og þess vegna er það beínlínis
 tekíð fram í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu]] að tvær foríngjur sem
 þar er líst höfðu kott hettur, því það þótti háðug
 legt, og þess vegna er það tekið fram að Kollfiður
 hafði kollhettu, að það þótti honum sam boðið
 sem fíbli, skatu hettan var einkanlega að
 því leiti frá brugðín heklunni að hún var
 stíttri, og krept saman milli fótanna, en að
 öðru leiti mun hún hafa veríð lík, Oðín
 er látin bera skaut hettu líklega af því
 að hún hefir hérum bíl verið eins og heklan,
 enda hefir og skauthettan það sam eiín legt
 við hekluna að hún er flekkótt, en einga
 aðra yfir höfn þekki eg sem hefir þettað sam
 egínlegt víð hekluna eg á lít því að bæði
 lægið og líturín á skaut hettunni; og eíns það
 að Oðin er látin bera hana, sé meðal annars
 sönnu firir því að heklan hafí verið með
 þeím hætti er eg hefí fír sagt,
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kjafal===
====bls. 1====
::Kjafal
 Sú þriðja heklu tegundin er kjafal 1
 það var <del>Írskur</del> Skottsskur búningur, en kémr samt firir í
 norræn um sögum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sögu þorfíns Karlsefníss
 kap 7]] er gétið um tvö <del>Írsk</del> [∫] þræla hjú er [∫]skottsk
 þorfinnur hafði á skipi sínu þau hetu Haki
 og Hækja, Olafur konungur Triggvason hafðí
 géfið honum þau til <del>figldl</del> figldar. þeirra
 búníng er þannig líst „ þau höfðu þat klæði
 er þau kölluðu kjafal,1) þat var svá gért at
 hottr 2) var á upp, ok opíð á hliðonum, og
 eingar ermar á,3) knept saman milli fótanna,
 með knappi ok nezlu, en ber voru þau
 annar staðar„ þessi lísing er svo nákvæm að
 það er óþarfi að auka þar nokru við, men géta
 seð hér um bil með vissu, að sú yfir höfn er
 <del>Írar</del>Skotar kölluðu kjafal, hefir að læginu til veríð
 hérum bil eins og sú yfir höfn er Íslendíngar
 kölluðu Skauthettu, eg vil benda mönnum
 á, hvaða lísíngin á þessari yfir höfn er mjög lík
 lísíngunni á heklunni Bragða Mágusar, og
 bendir það meðal annars á, að heklan hafí verið
 mjög lík þessari yfir höfn, en talsvert leíngri
 sagann segir að þau kölluðu þettað klæði kjafal, en áður
 er sagt að þau væru skottsk, það bendir á að nafnið sé Skottskt
 eður Celtnest, Finnur Magnusson heldur það sé Angelsaxiska
 og hefir bentmönnum á lík orð i því máli, en sem þó hæfa
 alt aðra merkingu, og sanna þess vegna mjög lítið.4)
 ____________________________________________
 1 kjapal, bíafal, 2 höttr 3 reimar,
 4) Grönl. kist. mind.<ref>[ath! skrift]</ref>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kápan===
====bls. 1====
::Kápan
 Sú þriðja aðal yfir höfn er hinir fornu Íslendíngar
 báru var kápan, sú yfir höfn hafði 2 kosti
 fram ifir aðrar yfir hafnir, sem vóru í því folgnir
 að hún var skraut fat á höfðíngjum og einnig
 eitt hvert hið besta skjólfat í íllviðrum, því
 hún var optast bæði með hött(= hettur) og
 einnig með erm um, og með því var kápan
 einkénni líg frá öllum öðrum skartyfir höfnum,
 því sögurnar géta aldrei um hött eður ermar á
 feld möttli euður vesli, en þar á móti hafði heklan
 hött en eíngar ermar.
 Sögurnar votta að kápan hafði ímíst 1 eður2
 ermar í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Banda manna sögu 16 bl.]] segir um
 Úfeig karl Skíðarson er han var á alþíngi:
 „han var í svartrí erma kápu, ok var hon
 komin at sliti; eín var erm á kápunni,
 ok horfði sú á bak aptur, han hafði í
 hendi staf og broðdí; hafði síðahettuna
 ok rak undan skygnur„ það er hér tekið fram
 að þessi kápa var komin að sliti, og þess vegna
 mundu sumir á likta af því, að önnur ermin
 hefði firír elli sakir verið slítin af kápunni,
 en sögurnar sanna að þettað var ekki af því
 að kápan væri slítin, heldur var það gért
 með vilja, að láta hana vera með 1 erm,
 þettað fínst víðar í sögonum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Landnamu,
 vestf; kap 28]] segir um Ljót hín spaka
 „ han var í kápu, ok var höttrin
 lerkaðr um hálsin ok eín erm á„
 1 erm var á Flekkunni hinni mörendu er
 Hallur Ara son steypti yfir Sturlu
 Sighvatsson fyrir örlug staða fundín
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Strunlúngu 6 þatt kap 17]] af öllu þessu er auð
 séð að kápan hefir opt verið með einni erm
 og ef til víll aðrar yfir hafnir þær sem vóru
 með ermum

====bls. 2====
 en á þessum stöðum er það tekið fram að þær voru með 1 em af því að
 líka hafa veirð til kápur með 2 ermum, sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Knyttínga vottar kap 92]] þar segir„ siðan sjá þeir
 Knútur konúngr) hvar mað hljóp fram úr skóg
 inum .... Steipti han af sér blárri kápu er
 hann var í ok reif af ermina aðra„ það var
 vísbendíng til manna Magnúsar Nikulás-
 sonar er áttu að drepa Knút, sama vottar
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | þáttur af Loð brókar sonum kap 1]] þar segir
 um Ragnar er han bjó sig til að vinna ormin
 „ þá fór han i raggaðar klæði brækur og
 kápu, ok ermar á ok höttur„ auð séð er að
 þessi kápa hafði bæði ermar og hött,
 að kápan hafi verið með ermum vottar Bjarnar
 saga hítdæla kappa einnin <del>kap</del> bl 49
 þar segir„ Björn var í blárri kápu ok gyrði
 han at utan„ (Sverðið) er han barðist við
 Þorð Kolbeínsson, ekki gat han gírt sverðið
 utan að kápunni nemað því aðeins að kápann
 hafí verið með ermum eður götum á hlionum
 er mátti stínga handleggjonumútum,
 sama vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggja kap 67]] er Snorri goði
 heim sótti Björn breyðvíkínga kappa með
 marga men og vildi drepa han þar segir svo
 Snorri goði var í blárri kápu ok reið first,
 þat var fánga ráð Björns ..... at han gékk ut
 Snorra ok tók annari hendi í kápu ermina 2
 er þeir snorri fundust en annari hvefaði han
 knífín ok hélt sem honum var hægast at
 leggja firir brjóst snorra„ auðséð er að þessi kápa
 hefir haft eína erm en þó líklega tvær en
 þá sést það ekki með vissu, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ans sögu
 bagsvüss<ref>[ath! skrift]</ref>
 kap 4]] segir svo um An er han bjó sig til að
 glíma við Björn hirðman„ An var þá komín í loðkápu
 er móðir hans hafði géfið honum, ekki hafði han
 belti um sik, en hún var svá Síð at han dróg
 hana eptír sér, meir en álnar lángt, tóku ermar
 fram áf höndum honum„ en er han skildi taka <del>fáng</del>=
 fáng brögðum víð Björn lág han þegarfallin, því
 kápan hindraði han, „An lét(þá) at sér belti, ok
 stytti sík upp, ok braut upp ermarnar„ og þá gat
 han felt Björn,
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á vinstri spássíu og eiga við númeramerkinguna 2 hér að ofan:]
 2 eptir2eða 3 handrítum

====bls. 3====
 þess má og géta til saman burðar að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu
 Hjálmtérs og ölver]] er loð kápan sú er Hörður
 varí látín vera víð og mjög sið og með hettu,
 og án efa hefir hún áttað vera með ermum þvi
 Hörður er í loð kápunni er han glímir við
 bláman og mun han einnig hafa girt hana aðsér
 meðan han glímdi, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaungu hrólfssögu kap 4]]
 segir að„ ermar voru á„ káponum Vefregju nautum<ref>[ath! skrift]</ref>,
 ver þurfum því ekki að orð leíngja þettað því hér
 eru nægar sannanir firir því að kápan hafi ætíð verið eður optast
 með 1 eður 2 ermum en einga á tillu hefi eg
 firir því að hún hafi verið erma laus, nemað það
 <del>að</del> sem segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Banda manna sögu]] að Úfeigur varí
 erma kápu og sannar það þá lítið því vel gétur verið
 að i sögunni hafi staðíð upprunalega ermar kápa(=sópa
 með 1 erm) og sé það tekið fram eínungís vegna þess að
 kápurnar vóru opt með 2 ermum, og til að greíníngar,
 eg held því að kápan hafi aldrei verið erma laus, en er marnar á kápunni munu hafa haft [Sjá 1]
 Það annað er einkéndi kapuna var það að hún var
 ætíð með hött áföstum víð háls málið að aptan,
 þan hött settu mne upp yfir höfuðíð i íll víðrum,
 eður ef men víldu díljast, en annars létu men
 höttin lafa aptur á bakið, þettað sanna sögurnar
 og þær géta optum að men létu slúta kapuhöttin er men
 vildu ekki láta þékkja sig, eins og áður er sagt um Úfeig
 karl og um Ljót hin spaka er áður sagt að han hafði
 kápu höttin „lerkaðan um hálsin„ það er sama sem
 bortin i fellíngar og bundið bandi utanum kápu=
 höttin um hálsin eður han hefir veríð samandregin
 um hálsin því að lerka og brjóta merkir sama en
 í dag í voru máli, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gísla sögu Súrssonar
 bl ]] segir er þeir Börkur hin digri og hans félagar
 höfðu drepið þórð en haglausa, og hugðu að það
 væri Gísli sjálfur því þórður hafði farið í kápu
 Gísla þá bláu til að villa þá„ nú er frá því at segja
 at þeir Börkur koma at blá kápu manninum
 ok draga af honum kapu höttin, ok þikir nú
 minna kappi en þeir ætluðu, því þeir kéndu
 þar Þórð hín huglausa, er þeir ætluðu Gísla.
 þessi kápu höttur hefir auðsjáanlega að mestu leiti
 hulið andlitið, að kápurnar hafi verið með hött
 vottar einnig [[Heimildir_Sigurðar_málara | saga Olafs Triggfasonar Forum kap 80]],
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á hægri spássíu, númeramerkt hér:]
 
 [Sjá 1] það lag, að þær hafa verið talsvert
 víðar og svo lángar að þær
 múnu hafa náð fram firir góma
 er kalt var, og munu þeir hafa
 brett uppá ermarnar likt og
 vér gerum á úlpum en í dag
 þettað verður eins konar uppslag
 sem er haganlegt.
 ní greín

====bls. 4====
 er Olafur fékk Gyðu drottníngar þarsegir svo:
 „han hafði vós klæði sín ok loð kápu yst ok <del>steipti</del>
 Steypti hettinum„[∫]réttá eptir segir er Gíða virti
 firir sér man þraungina er hú átti að kjósa sér
 man úr: „ er hún kom firir Olaf lyfti hún upp
 kápu hettí hans, ok sá uppí andlit honum„ hér
 má og sjá að þessi kápa hefir haft hött, og að kápu
 höttur hefir verið svo stór að han hefir að mestu
 hulið andlitið í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaungu Hrólfs sögu kap 4]] segir
 um kapurnar Vefreyju nauta: „ þær vóru svo gérðar
 at ermar vóru á, ok höttr uppaf, ok grímur fyrir
 andliti, bæði vóru þær víðar ok síðar„ stundum
 segir <del>um stundum</del> annarstaðar í sögunni um kápurnar
 Vefreyju nauta að þær vóru loð kápur, og að
 Hrólfur hafði síðan kápu höttín erhan vildi
 diljast, án þess að það sé gétiðum að han hafi
 haft grímunar, og hefir gríman átt að vera laus, og
 hefir han gétað losað hana víð höttin þegar hun
 vildi eins og men gátu lostað þær við kufl hettína
 eg hígg því að grimur hafi adlrei verið fastar á kápum
 eður verið hafðar á þeím í staðínn firir ,hött þótt svo
 hefði nú áttað vera á þessari töfra kápu, því firir
 því hefi eg eingar sannanir,
 en frem ur segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögunni af Katli hæng kap 5]]
 að <del>Kétill hængur hjó höttin af kápu sóta
 víkíngs, stigamans.</del> að Sótistigamaður hjó
 hattin af loð kápu Kátilshaugs
 alt þettað er eg hefi nú til fært úr sög on um
 sinist mér sanna nægilega að það tvent hefir
 verið aðat einkénni kápunnar að hún var með
 hött, og ermum 1 eður 2, en það tvent fínst aldei samein=
 að á örðum skart yfir höfnum. [∫]
 Ver höfum áður til fært tvo staði i sögonum
 er sína að men gírtu tíðum að sér kápurnar með
 beltum en mönnum þóttu þær flaxast of mikið,
 en þettað mun hafa verið <del>undan tekning</del> helst
 síður í ill víðrum, eður ef men áttu von á að
 men kínu að þurfa að verja sig, en endrar nær
 er men báru kápur til skarts munu men optast, <del>mun
 men oþl</del> hafa boríð þær á þann hátt, að men
 vóru ekki í ermonum, og létu þær lafa lausar
 aptur á bakíð hvert heldur sem 1 eður 2 ermar
 vóru á káponum og eínín hafa men látið kápu-
 höttin lafa aptur á bakið er gott vorveður
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerki [∫] í textanum hér að ofan:]
 [∫]samanb Skálholts útg
 
 [∫]Kápu höttur hefir án alsefa
 verið með strút, eins og
 kufl hötturin og aðrir lausa=
 hettir, og hefir sá strútur
 imíst staðið upp eður beigst
 niður á við og mindað lángt
 skott, þannig eru optast
 hettir á þess kins kápum enn
 í dag.

====bls. 5====
 þannig bar Ufeigr hall<ref>[ath! skrift]</ref> sína kápu á alþíngi
 sem fir er sagt sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bandamanna Sögu]],
 en hattin hafði han ifir höfðínu þvíað han
 víldí diljast, [∫] þanníg báru men kápurnar opt
 í fornöld, og þannig bera men þess kíns kápur
 en í dag í útlöndum
 men géta hugs aðsér að men komi með þá mót báru
 á móti þessu, að sögurnar segi að menn steyptu yfir sig
 og af sér káponum sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | kugtlínga[?] vottar kap 92]]
 og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Svarfdæla kap 2]] þar segir að þorsteínn=
 svörfur„ steypti yfir sig„ loðkápunni er þórólfr
 bróðir hans gaf honum, einig segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bósasögu
 kap 8]] að„Bósi steypti kór sinni yfir þrælin„
 af þessu kinnu men að vilja á likta að kápan hafi
 opt verið heilað framan er men steyptu henni
 yfir sig sem belg hempum, en þettað er þó eingin
 sönnun því þettað gétur verið ónákvæmni
 hjá sögu ríturonum, og einnig gétur verið að
 kápan hafi tíðum verið knept saman með
 nokrum knoppum á brjóstínu og hafi men ekki
 ætíð nent að hneppa upp öllum knöppunum
 er men fóru úr páponum [sic] og í þær, heldur munu
 men opt hafa steipt ser úr þeim og í þær, sem var
 hægt því þær vóru bæði víðar og efnis miklar
 þettað sannar að nokkru leiti eitt handrit áf [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggju]]
 þar segir að Björn breyð víkíngakappi„ greip annari
 hendi í kápu knappana fram aná brjóstinu„
 á Snorra Goða og <del>han</del> mindaði sig til að leggja
 með annari hendí með kníf firir brjóst hönum
 sem fir er sagt þettað bendir á að kapan hafi
 stundum verið knept saman á brjóstinu
 og það hígg eg að þær hafi opt<del>ast</del> verið, og þanníg
 hefir að mínsta kosti sá ímindað ser kápuna
 er rítað hefir þettað handrít af [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggju]]
 en aldrei mun kápan hafa veríð knept níður í gégn
 heldur einúngis á ofan verðu brjóstinu, það er þessu
 til stirkíngar að ríddarar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | enskum legsteinum
 frá 13uöld 1343]] sjást mindaðir í þess kíns kápum, sem
 eru þanníg kenptar saman með 4 eða nokkrum knöppum
 allra efst ssaman ber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 75
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við innsetningarmerki [∫] í textanum hér að ofan:]
 
 [∫] þannig lítur út að Sighvatr
 Sturluson hafiog borið sína
 kápu, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu 4 þátt
 kap 30]] þar segir um sighvat
 er han gékkum völl sín upp
 frá húsum á Grund: „han
 var í kyrtli ok hafði kápu
 yfir sér„ en er han sá þá Rafngil=
 ínga riða að garði:„snéri han
 í móti þeím ok bráat hendi
 ser kápunni„ hefir han
 vafið kapunni um handlegg=
 ín og ætlaðað hafa hanafirir
 skjöld <del>ef han</del> ef hinir sæktu,
 að honum, sem fornmen gérðu
 opt, bendir þettað á að han
 hafifleigt kápunni lauslega ífir
 sig án þess að vera í ermonum,
 
 [∫] þarsegir um Haldór Ólafsson að
 han„ hafði yfír sér samda<ref>[ath! skrift]</ref> skikkiu
 ok á nist laung sem þá var
 tíðt„ en er haldór var sestur niður
 á völlin þá settust þeir <del>Eyol</del> þorkéll
 Eyúlfsson og þosteínn, Kuggason
 svo nærri hönum á sínu hönd hver
 að þeir sátu á skíkkjunni, en er þeir
 vildu veita honum afriki þá <del>spr</del>
 spratt haldór upp svo hart„ at
 nistín rifnaði af skíkkíunni„
 þessi nist sem hér er um talað
 hafa að mínu á liti verið margar
 smá spennur eður eins konar hr=
 röð sem hefir haldíð saman <del>kap</del>
 skikkjunni, en rifn aðí úr þá haldor
 stóð upp.

====bls. 6====
 <del>en</del> óvandaðar kápur géta men vel hugsað sér
 að hafi verið heilar allra efst við kverkína,
 svo sem rúma þverhond niðura brjóstið
 líkt og s´set á þesskíns kápum á helgra manna
 míndum til dæmis í altarís töblunni
 á Skarðí á Skarðsströnd
 í <del>einu</del>tveimur handríti af Eyrbyggju segir að Snorri
 goði vari blaðakápu en hin handrítinn segja
 að han varí blárri kápu þettað mun einungís
 láta til þess að, kapan hefír opt veríð með klofa
 <del>eður</del> uppí að aptan eður blöðum, til þess að
 kápan gæti þess betur blofíð sig um hestin er
 men vidu það var nauðsin lekt á jafn síðri
 yfirhöfn, er gérðvar til að ríðaí, en ekki
 mun þettað vera tekið fram vegna þess að það
 hafi verið óvana lekt að kápan hafi verið
 opinn að framan eður með blöðum því það
 mun hún ætið hafa verið. [∫]
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 63]] segir að Lambi Þorbjarnarsson hafði
 yfir sér fellíkápu gráa, i öðru handriti heitir það feldkápa
 þettað mun ekki merkja annað en það að hann hefir
 haft yfir sér víða kápu er féll í fellíngum meira
 en vant var, eður hitt að han hefir haft ifir sér
 vana lega feld, er hér er kallaður feldkápa
 og mun þettað ekki vera nein sér sérskild kápu tegund,
 kápurnar hafa opt veríð mjög dírar því þær hafa
 verið optast úr mjög vönduðu efni því þar vóru höfðíngja
 yfir höfn, en skjaldan hítt egað mikið skraut <del>hafi</del>
 hafi verið borið á þær, hvergi í áreiðan legum
 sögum hefi eg seð getið um að þær hafi verið hlað=
 búnar, en í [[Heimildir_Sigurðar_málara | örvar Oddssögu kap 23]] segir að
 kápan Öggmundar flóka var„ hlaðbúín á hlið=
 um báðum þettað saman ber <del>sögu</del> því ersegir
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sögu Sörla sterka kap 11]] þar segir að Hálfdán
 Brönu fóstri varí kápu þeirri er öll var hlöðum
 buín„ er han stóð við siglu á drekanum skrauta,
 öll sagan um kápuna öggmundar ver mjög lígilega eins
 og sagan sjálf, og eins má segja um sörla þáttín
 og þess vegna <del>g</del> géta men ekkí talíð þettað eingaungu
 gildar sann anir firir því að kápan hafi optverið
 hlaðbúín, er hinar á reíðan legu sögur géta als
 ekki um það, og ein hver staðar mundu men
 
 [Eftirfarandi innskotssetningar eru á vinstri spássíu:]
 á [[Heimildir_Sigurðar_málara | þjóð verskum riddra mindum frá 1123]]
s jást og yfirhafnir<del>kapur</del> með 2 nístum
 eður skjöldum sem þær eru
 festar saman með á <del>hlíðinni</del>
 öxlinni
 
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ey byggja]] mun vera rítuð á
 firri hluta 12 aldar

 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 5 þátt kap 8]]
 segir að Jon Birnason varí
 „bað kápu ok lín klæðum„
 er han kom út baðí ekki
 sést hvernig þessar bað kápur
 hafa verið en þó er líklegt að
 það hafi ekki verið ann<del>að</del>ar
 mun ur á þeim og örðum kápum
 en að þær hafí veríð skjól
 betri en vana lekt var,

====bls. 7====
 verða varir við þaðí í sögonum hefði verið
 vana legt að hafa kápurnar hlaðbúnar eíns og getið
 erum að skikkjur og feldir vóru hlaðbúnir, <del>en</del>
 en þá vil eg ekki með öllu neíta að kápur kunni
 að hafa verið til hlaðbúnar
 en þara móti hafa men gildar á stæður firir því að
 kápan var skreítt með alskonar vönduðu fóðrí
 sem gérði þær mjög dírar þær hafa verið fóðraðar með
 als konar díra skinn um og jafn vel með grá skinnum
 sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | jónsbók]] vottar þar segir svo „sá semá
 80 hundrað má bera ólpu eður kápu tvídregna
 fyrir utan grá skín„ en auðséð er að þeir sem voru ríkari
 máttu hafa kápur fóðraðar með grá skinnum.
 tví dregin kápa merkir hér kápa sem er með tvöföldu
 fóðri, af þessu er auð séð að kápurnar hafa verið
 fóðraðar með dírum skinnum á seinni hluta 13 aldar
 og i kringum það er [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jóns bók]] kom út, og öll líkindi eru
 að sami síður hafi veríð á 10 og 11 öld er kápan var þá
 önnur sú helsta yfir höfn er höfðingjar báru
 ó vandaðar kápur voru með flosfóðri eður eins konar
 röggvum er síðar mun sagt verða,
 að kápan hafi næst eptir feldin verið ein hver sú helsta
 höfðingja yfir höfn votta sögurnar best, það má svo að
 orði kveða aðá meðal Íslendínga var kápan alveg
 þjóðar yfir höfn, er höfðíngjar báru meir en flestar
 eður allar aðrar yfír hafnir, þeim hefir þótt það
 hispurslaus og fagur búníngur sem það var ein kenni=
 við kápuna er hinir fornu Íslendíngar báru að hún
 var jafnan blá eður blásvört þaðer athuga vert
 að Íslendíngar létu sína þjóðar yfír höfn <del>vera</del> jafnan
 hafa þjóðlítín sem var dökkblátt, felstir þeir
 mestu og bestu Íslendíngar riðu jafnan í blám kápum
 sem Íslendíngasögur votta
 Njall reið til alþingis i blárri kápu Egill Skallagrímsson
 reið til þíngs i blárri kápu með giltan hjálm Snorri goði
 reið jofnm i blárri kápu og tiðum i svartri <del>loð</del> kápu,
 Ingimundur gamli vatns dæla goði reíð blárri kápu,
 Ófeígur Járn g érðarson úr Skörðum höfðíngi reykdæla
 reíðí blárri kápu er han heim sótti Guðmundríka
 Gunnar föður farðir Gunnars á hlíðar enda reíð í
 blárri kápu er han hefndí Steíns hins snjalla bróður
 síns Hraf i Einars höfn landnamsmaður reð í
 blárri kápu
 
 [Eftirfarandi innskotssetningar eru á hægri spássíu:]
 1282 segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | réttarbót
 Eiríks konúngs Magnuss.]]
 að skraddarar skuli
 takafyrir tvi byrða kápu
 15 penn ínga vegna
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III
 No2 bls. 16.]]
 
 1384 áttu skraddarar
 i Noregi aðtaka i laun
 fyrir tvibyrða kápu 6
 penínga uttan silki
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III. No. 120 bls 219.]]
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | rettar ar bót Hákonar konúngs
 Magnússonar]], áttu skraddarar
 að laka i launfyrir tvíbyrða
 kapu örtug [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaml
 love III. No 59 bls 142.]]

====bls. 8====
 Síðu hallur reiði blárri kápu, þorvarður Höakuldsson
 þorgerissonar ljósvetn ínga goða reið á Hegranesþíng
 i blárri kápu, Gissur jarl reiðí blarri kápu þorlákur
 biskup var jafnan í blári kápu eður svartri Úfeigur skíðason
 var i svartri kápu á þingi, þorkéll trefill var í kápu
 öll þessi mikil menni ög stór höfðíngjar Islendínga riðu
 i blám kápum og þár að auk mörg af þjóðskáldum
 þeirra og hetjum það er talið til gildis Gísla Súrssyni
 aðhan reiðjafnan í blárri kápu, Björn hítdæla kappi
 vari blárri kápu, þórður kolbeinsson var i blárri kápu
 þormóður kolbrúnar skáld vari blarri kápu
 hér að auk vóru yngri skraut menni opt í blám kápum
 til dæmís þráin sigfusson bolli prúði þorgilshölluson
 vestein mágur gísla súrssonar, og fleiri sem oflángt
 írði að telja, af öllu þessu er augljóst að það avr<ref>[ath! skrift]</ref> ein =
 kenni legt við kápuna, auk þess að hún var hofðingja ífirhöfn
 að hún var optast blá, eður blá svört
 það er næsta athuga vert að i öllum Íslendínga sögum
 sem ek þekki ogsem eru sannar, veít eg ekki nem að 2
 dæmi til að kápán hafi annan lít en bláan eður svartan
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Viga glúms sogu kap 26]] segir að Glúmur var i
 grænni kápu er han reíð uppfrá þverá, en þáreið
 glúmur jafnan i blám feldí er Vigfús hersir móður=
 faðir hans hafði géfið honum og han hafði á trúnað á
 er han bjóst til stórr ræða, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 77]]
 segirum Bolla Bollason að„ han hafðí ysta
 skarlats kápu rauða en það er tekið fram að han
 var þá níkom ín út úr Mikla garði, enskömu
 eptir það tók hann upp þan gamla íslendsk síð og
 reið i blárrí kápu til mannfunda sem sagan
 vottar. hjá Norðmönnum hafði kápan eins
 og allar aðrar ifir hafnir marg breittari liti,
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Noregs kon únga sögum]] er kápan mjög skjaldan
 nefndari saman burði við á Íslandi en þær sem eg man eptir
 að þar sé g étið um <del>höfðu</del> vóru gráar eður rauðar
 Sigurður sýr hafði gráa kápu en það er líka tekið fram
 um leið að han var eingin skart maður sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sogu Olafshelga
 kap 47]] i sama kapi tula segir að Sigurður sýr var í
 skar láts kápu <del>rauðrí</del> en ekki er gétið um vhörnin
 hún var til þess verður að géta að i sögonum hafir
 skarlat og purpuri ekki ætíð rauðan lít þó að það
 værí sá rétti litur það er getið um brúnan og hvitan
 purpura [∫] og eins er jafnan tekið fram í sögonum þegar
 men höfðu rauða skarlats kyrtla af því skarlatíð sem
 þeirkölluðu hefir opt haft annan lit, lilkt og hjá oss en ídag [∫∫]

 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á vinstri spássíu og eiga við innskotsmerki [∫∫] og [∫] í textanum hér að ofan:]

 [∫∫] vér köllum vandað klæðí
 optskarlat.
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | haraldarsögu
 harðráða kap 1]] segir um
 harald að han hafði rauða
 kápu er han fliði úrlandí
 eptir orustuna á slíkla stöð
 um.
 
 [∫][[Heimildir_Sigurðar_málara | húngur vaka kap 5]]

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

===Loðkápan===
====bls. 1====
 önnur tegund af kápum var lóð kápan
 ekki hefi eg séð neitt í sögonum sem bendir á að
 að lóðkápur hafi haft annað lag en hinar fir
 greindu kápur, þær munu hafa dregið nafn sitt af
 efninu sem í þeim var er hefir verið loðið og því
 hetu þær loðkápur, þær munu hafa verið föðraðar
 opt með þikvu loðnu díra skinni en tíðum hafa
 þær verið með röggvum <del>líkleg</del> líkt og á feldinum
 að þær hafi verið með flosfóðri eður röggvum vottar
 bragða máusarsaga þar segirum hekluna Máusar
 „ hún var gjör a mind sem ólpa eður loðkápa,
 þá er önnur rögg fellr <del>yfan</del> yfir aðra„
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þætti af Ragnarssonum kap 1]] segirað Ragnar fór
 í roggaðarkápu (= röggkápu) er han van ormin
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ragnarssögu kap 2]] segir að han fóri loðkápu
 þettað sinir ljóslega að loðkápaer herum bíl sama
 og kápa með röggvum [∫] ekki man eg eptir að sögurnar
 géta um að loðkápur hafi haft anan lit ensvartan
 skrautlegar munu þær valla hafa verið því þær eru
 jafnan taldar sem ruddaleg yfir höfn [∫] sem <del>eydyr</del>
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggjavottar]], það var tekið til þess að Snorri
 goði vari loð kápu svartri er han kom út hingað úr förum?
 og raddamenni eru jafnan látín vera í loðkápum eður þeir sem voru á litnir fíbl
 ssem þorstein svörfr er han reis úr fletinu sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | svarfdæla]]
 kap 2 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | vígglúmssögu kap 2]] segir að Eyólfr hrúga tok yfir
 sig loðkápu og hafði hana hverndag því han vildi <del>li</del>lita
 sem rudda legast út er Ívar kæmi heim úr Víkingur
 því Ívar hataði alla Íslendínga, enda má sjá að Ívari þótti
 ekki fagur búníngur Eyólfs, því han lést ekki víta hvert
 han væri maður eða kvikendi og kallaði han hrúgu og
 tötra bassa, þaðer auðsed af öllu að löð kápurnar hafa
 verið bæði þúngar og svörgulslegar og hér er tekið fram
 að loð kápan Eyjólfs, var svo þúng að við björn einn
 er vildi draga hana i hiði sitt, hafði valla afl til
 að halda henni uppi, þettað saman ber Olafssögu
 helga <del>bl</del> forum bl 179 þar segirað Sighvatur skáld
 vari loðkápu er han fór ifir fjall í kulda veðri
 og þóttist han ekki geta borið kápuna firir þíngslum
 og firir hitan sakir <del>og mæði</del>
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum.]
 Þettað stirkist en fremur
 við það sem segir konnúgs
 skuggsá bl 226 er saman
 vindurin er látin skrgðast
 „skyaðri loðkápu„ en önnur
 handrit hafa „skuaðri„ sama
 sem með loðum bl 228 er
 vestan vindurin látin
 draga yfir sig „ grá skíaða
 kápu„ en önnur handrít
 hafa grá skinnaðr, eður
 rauggvaða og bendir það
 á að loðin skinn og röggvar
 sé skilt hvað öðru
 
 [∫] eður vos yfir höfn
 
 [∫]samanber sögu Aus
 básvegirs kap 4 þar segir
 að Au varí loðkápu er han
 var firir skomu risin úrfleti
 og lét sem fibl,

====[meðfylgjandi miði]====
 slurtungu 4 þátt 8 kap segir að
 Mór Berg þorsson vari loðkápu
 er han lá i bekk 3 þatt kap 15
 <del>segir að brandr Runolfson„hafdí grímu
 firir andlítí han sté af baki ok
 lipti upp grim unni„ er han vildi
 láta sumarlida frá tjörn þekkja sig,
 graar kall hettur sturl 5 k 4 þ
 sturlungu 4 þ kap 30 her segir
 að Sighvatur sturluson var
 kyrtli ok hafði kápu yfir sér</del>
 þarf að að gjæta kvert loð kápr
 finnast með erm um og hött því
 annars gétur nafníð veríð
 komíð af Loða = feld
 sja feldkápr og felli kápu

====[bakhlið meðfylgjandi miða]====
 stöðum tekið fram sem eitt hvað
 sérstaklegt, og munu men oft
 hafa borið kápuna á þan hátt
 að men létu ermarnar lafa aptr
 á bakíð án þess men vera í ermar[...]
 eða girtu kápuna að sér og þa[...]
 hav Ofeigr kall kápuna, sem fir [...]
 men verða að sönnu að játa að það segir [...]
 af sér <del>og ífír síg kapum</del> kapum <del>sja</del>[...]
 í svarfdælu kap 2 segír að þorstei[...]
 er þórólfr broðír hans gaf honum
 að „Bási steypti kápu sinni yfir [...]
 kápurnar hafi stundum verið h[...]
 vegín víst því þettað gétr[...]
 eíníg getr verið að kápurnar hafi orð[...]
 hafi men ekki ætíð hnept upp öll[...]
 on um, og hafa men því orðíð að s[...]
 af <del>eyrbyggju</del> eyrbíggju segír [...]
 annarí hendí í kápu knappan [...]
 og míndíði sig til að leggja anari [...]

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

===Ólpan===
====bls. 1====
 Ólpuna höfum vér en í dag á Islandi, og mun
 hin forna ólpa hafa verið að höfuðlæginu til mjög
 lík því sem hún er en í dag sumstaðar á Íslandi.
 en hin forna Olpa mun hafa veríð víðari<del>ur</del> og úr betra efni
 því sögurnar votta að hún var ekki einúngís
 skjólfat eður vos yfir höfn, heldur var hún einnig
 Skart yfir höfn höfðíngja,
 að mínu á liti hefir Ólpan verið að læginu til
 að mestu leiti<del>alveg</del> eins og kápan, að frá teknu því að ólpan
 mun skjaldan eður aldrey hafa veríð með hött,
 en þar á móti gétur verið að hún hafi verið með kraga t.d.
 <del>[?]</del> standkraga, líkt og vorar Olpur hafa optast
 enn í dag, stand kragar eru gamlir því á höklonum vóru
 stand kragar á 13 og 14 öld sem gamlar mindir sína,
 ekkírt hefi eg seði sögonum sem sannar að ólpan
 hafi verið með hött á föstum við, og því sé eg einga á stæðu til að halda að hún hafi verið
 með hött. i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kórmakssögu kap 12]] segir að
 Steinar hafði „bjarnskins Ólpu, ok grímu firir
 andliti„ er han vildi dyljast firir hólmgaungu
 Bessa, en ekkert bendir á að þessi gríma hafi
 verið á föst við ólpuna eður að hún hafi með
 öðrum hætti heirt henni til,
 í sögonum er gétíðum að men bæði síntu og börðust í ólpum og
 bendir það á meðal annars að þær hafi verið
 með ermum, men géta að sönnu á lítkað af því,
 að hún hafi einúngís verið með götum til að
 stínga handleggjonum útum, en eg sje aungva
 á stæðu til að álíkta svo, því það hefði verið
 óhentugt á yfir höfn sem opt var gérð til
 að vera i illvíðrum, enda þótt hún væri tiðum
 á lítin all sæmi leg höfðíngja yfir höfn, þegar hún var vönduð
 eitt af því sem sannar að olpan hafi verið mjög
 lík kápunni <del>er það</del> að <del>og</del> minsta kosti að <del>stærð</del>
 stærðinni til, er það sem segír í [[Heimildir_Sigurðar_málara |Egilssogu
 Skalla grímssonar kap 77]]<del>65</del> þar segir: „at skilnaði
 gaf Egill Alfi (bónda) loð ólpu, Alfr tók
 þakksamliga við gjöfinni, „ok má hér gjöra mér
 af loðkápu„ sagði Alfar bóndi

====bls. 2====
 ekki gat han breitt, ólpuni í kápu nemað því
 að eins að kápan og Olpan hafi hérum bil haft sömu
 stærð, sem mún hafa verið, og hafi mér skilist rétt um
 lægið á kápunni og Olpunni þá þurfti han ekki annað
 en bæta hettínum við Ólpuna til þess að gjöra úr
 henni loð kápu, það var sam eiinlegt bæði við kápuna
 og ólpuna að bæði voru til loð ólpur og loðkápr
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eglu kap 77]] líka má géta þess að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Hjalmtérs og
 Ölvers]] er <del>jafnan</del> sagt að Hörður varjafnan í sinni
 töfra loð kápu en kap 12 er hauskápa kölluð ólpa
 eptir því sem segiri vísu þeirri er Hergunnur tröll
 kona kvað: rifna mun þín ólpa
 ef við jöfurr finnumst.
 þettað bendir á að kápa og ólpa hafi verið líkar
 ifir hafnir, um hekluna Bragða Máusar segir „hón
 fellr yfir aðra„ þettað sinir og að ólpan hefir verið lík
 kápu, og opt úr sama efni og loðkápan, en þá sannar Egla
 þettað best því þar segir að Alfr bóndi vildi gjöra loðkápu
 af loð Ólpu [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jonsbók]] segir svo„ sá sem á 80
 hundruð má bera þar með ólpu eðr kápu tví dregna„
 fyrir utan gráskín„ þettað bendir en á það sama að kápa
 og Olpa hafi verið líkar <del>og að</del> yfir hafnir og að úlpan hafi
 opt veríð fóðruð með tvöfoldu fóðri og jafn vel
 með grá skinni og öðrum dyrindisskinnum <del>þær olpur</del> og hafa þær án als efa
 opt verið úr mjög vönduðu efni ensog kápurnar.
 ólpunum má skipta í 2 flokka fírst skratólpur og
 ólpur er men báru í íllviðrum, þær ólpur er fornm-
 enn höfðu fyrir kulda og vos yfir hafnir föfdu þeir
 ur úlfa skinnum og alskonar díra skinnum, og
 að því leiti er úlpan nokkuð frá brugðin kápunni,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þætti haukshábrókar]] segir að við bárður vari
 vargskinsólpu um vetur er han fórá skíðum
 en er han hafði farið af ólpunni, þá sáu men að
 han var undir í skarlats kyrtli rauðum <del>með</del> ok
 hafðí hjálm á höfði, ok var gyrðarsverði, af
 þessu gætu men ef til vill á líktað að ólpan hafi
 stundum verið með hött, af því hér er sagt frá eíns og
 þeir hafí ekki getað seð að við Bárður hafði hjálmá
 höfði fir en han fór af ólpunni, en þá er þettað
 eingin sönnun því bæði getur þettað verið ónákvæ-
 mni, og einnin gat han hafa haft lausa hött þá
 sagan geti ei um það.

=====[Meðfylgjandi miði]=====
 [mynd af úlpu] ólpa eðr úlpa
 einsog þær vóru í norður landi t.d. í
 skagafirði og húnav.
 1849-50
 
 náðu níður undir
 hné eður niður á
 hné
 voru með því
 hirndum fleig í
 báðum hliðum
 er hét sið og víðum ermum er men ímist
 brutu uppa eður settu framma handar bakið
 ein hneptir vanalegu, úlpur vóru helst
 hafdar í regni og hriðum, í Borgarfirði vóru
 þær eíns en stundum með klauf á ermonum
 og kræktar að úlflíðunum, ekki man eg eptir
 því firir norðan
=====[Meðfylgjandi miði bakhlið]=====
[Auð síða]

=====[Meðfylgjandi miði]=====
 xmér þikir og all líklegt, að á skraut
 úlpum sem foðraðar vóru með dírum
 skinnum hafi kragin og barmarnir
 legíð útá <del>koppum</del> ólpuna, að framan verðr
 eður flakað frá til skorts, líkt og enn
 sest opt á ólpum allendra útlendra er
 foðraðar eru með díra skinnum, og á skinn
 Islendskum frá 16 öld sjálst men mindaðir
 í þess konar kápum, þegar skinnin flöktu
 þannigátu ólpu með réttu heitið flaka ólpa
 því flök heita en í daglegu tali lángir
 klofníngar eður helmingur af einhverjum
 hlut t.d. lúðuflak þegar stofn lúða er klofir
 að endi löngu, hurðarflak, skipsflak,
 men sega og að föt floki frá einum, og að
 men séu eins og flaka trúss þegar flakir
 frá þeim, flakyður heitir og i kind
 það iðrið er mest þarf að sanna og mest vill
 flaka
 
 brynjan flakti fra Birni
 um halsin Sturlunga [mynd af brynju]

=====[Meðfylgjandi miði bakhlið]=====
[Afrifa og því ekki skrifað upp hér]

====bls. 3====
 í Sturlúngu 4 þátt kap 36 segir að hallveig Ormsdóttur sem
 <del>þá</del> talin var þá féríkust kvenna á Íslandi reið með „flóka
 ólpu blá ok saumaður flókin at höfði henni, <del>ok</del> 1133
 hafði han þat fyrir höttin „isumum handrítum er sagt að
 hún hafi haft floka ólpu, af öllu er auðseð að þessi búningur
 er sérstaklegur, og hefir þótt hlægi legur og húska legur
 og í sögunni er tekið fram að snora sturlu sini, þótti hennar
 ferð heldur hæðileg og brosti at„ hefir honum þott þettað
 sérvískulegur búningur, men géta því eingan vegín á liktað
 af þessu, að Olpan hafi verið með hött vanalega, þótt þessi
 kona sem líklega hefir verið ser vitur, saum aði ofan
 við ólpuna flóka eður flík til að hlúa aðsér, og hefði
 hennar olpa verið með á föstum hött hefði hun ekki þurt
 að sauma flókan víð hana, mér sinist því bæði þessi staður
 og aðrir í sögonum benda á að ólpan muni aldrei hafa
 haft hött á fastan víð en líkara þikir mer að ólpan hafi
 stundum haft eins konar kraga, og má vera að flökin er
 <del>er</del> her er talaðum merki sama og eins konar kraga er men
 hafa gétað brett upp og niður, er kaltvar, x í [[Heimildir_Sigurðar_málara | vatnsdælu]]
 kap 32 segir að Bergur var i skinn ólpu yfir slæðum,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljósvetníngasögu kap 27]] segir að Skeggbroddi
 varí„ vorar skíns Ólpu„ er han vará skipi því kvast
 hefði verið, töfra men eru látnir hafa Ólpur firir
 hlífar í orrustum sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaunguhrolfssogu kap 30]] þar
 segir <del>að Röndolfur</del> um búnað Röndólfs berserks
 er han bjóst til bardaga „egi bítu flest járn á Ólpu
 þá er han var í„ [∫] vandaðar ólpur meigu teljast
 með skraut yfir höfnum er höfðíngjar báru þær
 hofðu sömu líti og kápan þær voru bláar grænar
 og rauðar Sturla Sighvatsson var í blárri ólpu
 er han barðist á Örlugstöðum sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 6 þátt]]
 kap 17, Ólafur Tryggvason vari grænni <del>kápu</del>
 Olpu er hann steipti sér í kaf eptir akkerís streingnum er
 brast á skipi Hallfreðar vandræðuskalds, Olafssögu
 tryggf: kap 155 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | stulúngu 5 þátt kap 7]] segir að
 sturla Sighvatsson „var í rauðrí ólpu„ er han reið á
 alþíng og bætir sögu skrifarin því við að hann
 hyggur að fáír menn hafa séð rösklígri menn, [∫∫] alt þettað
 bendir á að olpan hafi opt verið mjög vönduð skrat
 yfrhöfn, og að það hafi þótt höfðinglegt að bera hana
 líkt og kápuna þegar hún var vönduð. hún hefir
 líka verið all höfðingleg þegar hún var vellít og úr vönduðu efni
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] hervór er látín vera í
 ólpu er húnfer í hernað
 
 [∫∫] í sturlúngu 5 þátt kap 11
 segir að men Sturlu Sig=
 hvatssonar„ föluðu Oplu góða
 at Bjarna„ Sverrissyni, á
 Alftamyri, en han vildi ey
 selja þeim ólpuna og fól
 hana fyrir þeím, og kéndi
 þeim um að þeir hefðu tekið
 ólpuna, en er það komst upp
 að Bjarni sjálfur hafði
 falið olpuna varð Sturla svo
 reiður að han vildi láta
 drepa Bjarna, en að lokum
 sættust þeir að því að
 Bjarni lét landíð
 alftamýri með þeim skil=
 mála er Sturla vildi,

====bls. 4====
 og fóðruðmeð dírum skinnum sem hún hefir opt verið
 eg vil gera þá álíktun að ólpan hafi verið með ermum
 eini eður tveimur, en aldrei með hött opin alveg
 að framan og fest saman líktog kapan á brjostinu
 hefir hún þá veríð eíns og kápan nemað höttin vantaði
 verður þá forna ólpan mjog á þekk í læginu þeirri yfir=
 höfn er Ilendíngar bera en í dag og kalla Úlpu og
 mun hún hér um bil hafa haldið læginu eins og
 nafninu, en forna ólpan mun hafa verið gæðum mun
 vandaðri en olpan er hjá oss nú á dögum
 en flaka olpan muun hafa flakað frá neonum að framan
 eður barmarnir og kragin lagst útá þær, því það hefir þótt skart,
 allra helst þegar þær vóru dregnar =fóðraðar með diruíndis skinni
 þess konar kápur bera heldri men víða í útlöndum enn
 í dag, og þær tíðkuðust mjög á miðöldonum helst
 á hofðingjum bæði á Islandi og annar staðar, og
 munu þær kápu tegundir hafa sínn upp runa frá
 hinni fornu úlpu eður flóka ólpu.
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á vinstri spássíu:]
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | biskupa sögur bls. 274 I.]]
 þar segir að að þorlákur
 biskup þá af Erlingi jarli
 „hvítskinn ok silki yfir
 dregit„
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kuflin===
====bls. 1====
 Kuflinn er miðt á milli þess að vera yfir=
 höfn og kyrtils tegund, því teleg<ref>[tel ég]</ref> han seinast
 með yfir höfnum, men géta ekki skaðlega vilst
 á því hvernig kuflin hefir verið, því hon=
 um er all vel líst í sögonum einnig hafamen
 margar all góðar Íslendsar<ref>[íslenskar]</ref> mindir af kuflinum,
 Það var firsta ein kénni kuflsins, að han var
 ætíð með hött uppaf, er var á fastur við höfuð
 smáttína á kuflinum, þau hött settu men upp
 yfir höfuðið í íll víðrum, en létu han lafa
 aptur á bakið er gott var veður, með þessum
 hött er kuflinum jafnan list í sögonum án
 þess að það sé nokkurstaðar tekið fram <del>sem</del>
 sem sér staklegt eður óvana lekt, Olafssaga
 Triggfasonar eptir Oddmúnk formán: X bindi
 kap 5 vottar þettað best, þar segir að Olafur
 Triggfason„ vari kufli, ok lagðr höttrin aptr
 á herðar honum„, í þætti Haldórs Snorrasonar
 kap segir um Olaf tryggvason er han keipti Einar
 þambaskelfir og hans félaga „ han var svó búin
 sem múkr<ref>[múnkur]</ref> í blám kufli, ok hafði grímu
 fyrir andliti„ þessigríma hefir verið laus við
 kufl höttin og ekki heírt til kuflinum því
 rétt á eptir segir sagan að Olafur hafði líka
 hött, er han hefir látið sluta niður firir
 grímuna, að han væri viss um að han þekktist
 ekki, og hefir það verið kufl hötturin,
 í Friðþjófs sögu ens frækna kap 11 segir er Friðþjófr
 heim sótti Hríng konúng og Ingibjörgu, og vildi dyljast
 „han fórí stóran kulf ist klæða, han var allr
 loðin han hafði ok grímu firir andlíti, og
 gérði sik sem elli legastan„ hér er getið um að
 Friðþjófur hafði grímu firir andliti, en eingin
 sönnun er firir að sú gríma hafi heírt til
 kuflinum allra síst þegar sagan segir rétt á eptir

====bls. 2====
 er Friðþjófur gékk i höllina að han „namstaðar
 utar líga, steypti kufl höttnum ok duldist„
 gríman hefir veríð lausa gríma er han hefir
 haft innan undir fuflhettinum<ref>[kuflhettunni]</ref> til að hilja and=
 litið en hettinum sem var á fastur kuflinum steypti
 han firir andlitið, það er og því til stirkíngar
 að þessi grím hafi verið lausa gríma að Friðþjófur
 er látín hafa grímuna firir andlíti, eptir að han
 er búin að leggja af sér kuflín, eg higg því að
 grímur hafi aldrei verið á fastar við kuflin,
 en að kuflín hafi eínungís haft viðan og síðan
 hött, er men gátu togað uppyfir húfur og hjálma
 og annan höfuð búnað til hlifðar, sem sagan segir
 að Fríðþjófur gérði, því han hafði loðna
 skínhúfu á höfði undir kufl hettínum
 á samt með grímunni, og hefir sá kufl
 hottur veríð víður
 kuflhötturín var ei ætíð af sama efni eður með sama
 lít og kuflin sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaugu Hrólfs saga]]<ref>[Gaungu - Hrólfs saga]</ref> vottar
 kap 6 þar segír svo um Atla Otriggsson„ þá gékk
 maðr inni skálan, mikill vexti, han varí
 svörtum kufli, ok hetta mórauð upp af„
 oftast mun kufl hötturín hafa verið gjör
 af sama efni og kuflin í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Armanssögu kap 1]]
 segir að <del>Gráman vari grá kufl ok</del> Arman
 „var í blá kufl ok höttrín af sama„ þó að
 Armanssaga seúng einkan lega eínsog vér höfum hana
 nú, þá eru þó öll líkíndi til að hún sé þó að
 mestu leiti frá þeím tíma er men þektu kufla
 alment, men steiptu kufl hettinum níður fyrir
 andlitið og létu han slota er men vildu diljast
 sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njála vottar kap 32]] er Gunnar stældi
 kaupa heðin þar segir: „Gunnar hafði vóskufl<ref>[voskufl?]</ref>
 ístan klæða, ok lét slota hottin mjök„ svo
 að han þektíst eigi, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu helga kap 182]]
 segir að Olafr helgi„ varí svörtum kufli, ok
 lét síga kufl höttin, fyrir andlitið„ því han vildi
 ei láta þekkja sig er han var að ferja tíða fólk
 ifír ána Nið,

====bls. 3====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Droplaugar sona sögu hinni laungu kap 13]] segir
 að Nollar var í svörtum kufli ok lét sluta
 höttin, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettis sögu kap 72 og 74]] segir að Grettir
 var í kufl„ ok sá óglöggt í andlít hónum„
 því han hefir látið slota höttin í sömu sögu kap
 63 og 47 segir að Grettir vari„ dular kufli„
 svo að han þektistei, hví hötturin á dular kuflum
 mun ætíð hafa verið síður og víður, og um hafa verið
 ílt að þekkja men er þeir höfðu dular kufla,
 þettað hefirog þótt skuggalegur búníngur sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúnga]] vottar 5 þátt kap 21 þarer sagt frá
 vofu er „ varí kufli ok lét slúta hattín„ þessi
 vofa nefndist Járngrímur, og birtist manni úr Hegra
 nesi atfanga dags kveld Jóla er dímma tók, var
 þettað firir burðar firir vígi, men höfðu opt dularkufl
 höttuna yfir hafðum sér íní höttum og skálum
 er men vildu diljast sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Hrólfssaga Kraka vottar]]
 kap 23 er þeir Helgi og <del>hr</del> Hróar duldus fyrir
 Fróða konúngi„ þeir vóru jafnan í kuflum ok
 tóku aldrei ofan kufl höttuna„ víðar í sögunum
 er gétiðum það, alt þettað sínir að kuflin mun ætíð í her varar sögu er getið um dular kublka<ref>[ath skrift]</ref> 1781
 hafa veríð með hött uppaf því sögurnar lísa honum
 aldrei með öðrum hætti, og það stírkíst mest við það
 að sögurnar taka það aldrei fram sem sér stak=
 legt eður ó vana legt að kuflín var með hött,
 af þvíað kuflin var aldrei skart yfir höfn
 heldur alment<del>að</del>höfðu sem vos yfir höfn, og han var
 ætíð með hött, þá var eðlilegt að men veldu sér
 han helst til yfir hafnar er men vildu dyljast.
 Annað aðal einkenni kuflsins var það, að hann
 mun ætíð hafa verið með ermum, sem mindirnar
 sína, og sem líka stirkist við það að sögurnar
 géta opt um að men gírtu að sér kuflin með
 svorð reipi eður ólu, ekki gátu men það hæglega
 hefði kuflin verið erma laus, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gíslasögusúrsonar]]
 blaðs 69 egir<ref>[segir]</ref> að Gísli „var í kufli grám, ok hafði gyrt
 at sér með reipi„ er han féll, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettissögu kap 38]] segir
 um Grettir er han sótti eldin að han var í kufli
 „ ok rak at sér utar bast taug at sér miðjum„ í
 sturlúngu 6 þátt kap 35 segir að gísli af Sandi
 „var í brínju ok grám kufli ok hafði gírtan
 sík með ólu„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Armanssögu kap 1]] segir að Gráman

====bls. 4====
 „var í grákufl ok höttr uppaf ok gírtr <del>ur</del> svarð=
 reipi„ ekki géteg séð að men géti efast um að þessir
 kuflar hafi verið með ermum, því firstog fremst
 vóru þeir <del>vog</del> vosfat, og þarað auk gat eingum
 komið til hugar að berjast, og því síður að sinda í erma
 lausrí yfir höfn allra síst þegar menn bjuggu sig sem rækilega=
 ast til sunds, sem Grettir gérði þá han sótti eldin,
 sögurnar votta að þegar men börðust, lögðumen jafnan
 af sér „ lausa yfirhafnir„ (möttla og feldi og aðrar
 ermalausar yfir hafnir) er gátu hindrað handlegg=
 ína, er þeir börðust í kuflum og kápum því hvoru
 tveggju hafði ermar, eg higg því að kuflin hafi ætíð
 haft ermar og munu þær hafa verið víðar og opt
 með einskonar uppslagi eður uppbroti líktog eg áður
 gatum a kápu ermonum.
 Eg higg að kuflín hafi jafnan verið heill að
 framan að minsta kosti nokkuð niður firir beltis
 stað, og munu men því ætíð hafa orðið að steypa
 honum yfir sig einsog kyrtli, þettað votta sögurnar
 á nokrum stöðum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettlu kap 47]] segir að Grettir
 „fékk sér kufl svartan, ok steypti utan yfír
 klæði ok duldist „svá„ sama vottar Friðþjófs=
 saga híns frækna kap 11 þar segir að Fríðþjóður
 „steypti af sér kuflinum„ er han hafðist, í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fríð þjóðfssögu]] hínni stuttu segir að Friðþjóður
 „steypti yfir sig„ sultkarls kufli einum miklum„
 hér sjáum af þessu að <del>kaptill</del> kuflin muni hafa verið
 heill að framan, en allra neðstkannhan opt að
 hafa verið klofín, nokuð upp eftir, eður verið
 með blöðum, bæði aptan og framan, ensog títtvar
 á síðum klæðum, og síðar hefir kuflín verið og
 jafn vel dragsíður sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sverríssaga]] vottar kap
 28 er Sverrir barðist við Kaupángsmen, þar
 segir svo: „Sverrir konúngr var svá klæddr at
 han var í kufli blám ok síðum„ rétta eptir
 segir Sverrir steig á kuflin ok féll víð„ allir
 sjá að þessi kufl hefir verið dragsíður, í Grettís
 sögu segir um Grettir er han bjóst til að sækja eldin
 „han stitti upp um sik kuflín ok rak ut sér utan
 bastlaug„ hefði þessi kufl verið stuttur þá hefði
 han valla þurt að slítta sig, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | örvar oddssögu]] hinni
 minni kap 34 segir um odd er han bjóst til Húnalands
 „han hafði þá vidskufl ein mikin ok síðan yfir klæðum
 sínum, ok örfa val sín á baki ok boga í hendi,
====bls. 5====
 eg ætla því að kuflin hafi ætíð verið talsvert
 síður, en þó ekki ætíð dragsíður,
 þegar vér nú tökum þettað alt saman þá sjáum
 vér að kuflin hefir verið mjög líkur kápunni,
 en þó frá brugðin kápunni að því leiti, að han
 var að mestu leiti heill að framan [∫] og með hött
 á föstum við með laungu skótti er men vana
 lega létu lafa aptr á bakíð [∫] þettað skott sem
 var uppúr hettingum á kuflinum, hefir kallast
 strútur, og eíns á kápum og lausa höttum, kuflin
 hefir veirð efnisminni en kápan, ogoptast ó
 vandaðri og úr verra efni og <del>ad</del> auk þess munu
 men ætíð hafa gírt kuflin að sér er kapuna gírtu
 men skjaldan aðSér.
 með þessu lægi sem eg nú hefi líst kuflínum,
 hefi eg seð han mindaðan á gömlum Íslendskum
 skinbókum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyarbók í upphafsstafnum]],
 þer sem bírjar að segja frá Kuflúngum, sest
 mindaður maður í þessum búnaði er eg hefi
 nú líst, han hefir kórónu á höfði og
 öxi í hendi, en hötturin lafir aptur á bakið
 og er með skottí eður strút, han hefir gírðan
 að sér kuflin, eíngín gétur efast um að sú
 yfir höfn sem han er í egi að vera kufl,
 því þettað er auðsjáanlega mind af Jóni
 kuflúng first þessi kufl maður er látin vera
 með kórónu, og ermindaður ein miðt þar
 sem þátturin birjar af kuflúngum,
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | uppsala eddu]] sest gángleri míndaður,
 i sinu ferða mans gjörfi, hann hefir einnin
 kufl með sama hætti, og á hinni fir nefndu
 mind, en hann hefir kufl höttin settan
 upp ífir höfuðið,
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á hægri spássíu:]
 
 [∫] og með víðum ermum
 eins og kápan
 [∫] enda þótt men settu höttin
 uppifir höfuðið,

====bls. 6====
 Sögurnar votta að að Múnkarnir í fornöld báru jafnan kafla, og í katólsku löndonum
 bera múnkar en í dag <del>dr</del> jafnan kufla
 hérum bil með sama hætt og eg hefi áður
 líst hinum forna kufli, eg get því ekki
 séð að men géti verið í neinum vafa
 um hvernin hin forni kufl hefir verið
 þegar men hafa alt þettað að stiðjast við
 kuflin var aldrei skart fat,á leikmönnum heldur jafna
 vos eður <del>duk</del> dular búníngur, kuflin
 var og vana legur þræla búnaður, sem
 mun hafa komið af því, að hann hefir
 verið hentugur og skjólgóður í illviðrum,
 og þess vegna báru líka sekir menn jafnan
 kufla, og með fram af þeirri orsök að kufl
 hötturin gérði þá torkénnilega,
 þegar höfðingjar báru kufl, þá var það
 nær því einúngís í kulda og íll viðrum, eður
 ef þeir vildu diljast, er þá munu kuflarnir
 hafa verið misjafn vandaðir einsog aðrar
 yfir hafni, nokkuð eptir því hverjir bera þá.
 þeir höfðu ímsa liti Sverrir konúngur hafði
 bláan kufl, Olafur Tryggvason hafði bláann
 kufl er han leisti þá einar þambaskélfir og
 var klæddur sem múkur, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laurentins sögu]]
 kap 46 segir um Laurentíns „þat er merkjanda <del>um</del>
 at han hafði þan klæða búnað, sem múnkar hafa,
 kufl með skrúðýstan, því at han sagði þat
 reglu, þá at biskupar væru ofsvartmúnka
 lifnaði, þá ættu þeir at halda þau habitum
 sem þeir vóru af reglu lifnaðinum kosnir„

====bls. 7====
 hans kufl hefir verið svartur eða blár að lit,
 og mun meiga telja það sem undan tekníng
 að hans kufl var með skrúði, sem kom af því
 að han var bískup en han, á leit kuflín sem sin einkénnis
 búníng, en hefir viljað príða han liðið eitt meira
 en annar á kufla, og eins munu höfðingjar hafa haft
 lítið eítt vandaðri kufla en aðrir,
 þeir Krókarefur og Arman er látnír hafa bláa
 kulfa, Grettir hafði svartan kufl Ólafurhelgi
 var í svörtum kufli Nollan var í svörtum
 kufli sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Droplaugarsonasögu]] þa laungu,
 en optast munu kuflarnir hafa verið gráir eður
 grá rendir, eða með hvítan lít, eins og ullín
 kom af sauðnum Sverrir hafði kvítan kufl 543
 þeir Sigmundur Brestísson og þorer höfðu
 hvíta kufla er þrándur seldi þá, [[Heimildir_Sigurðar_málara | Færey kap 8]]
 Gísli Súrsson hafði grá rendan kufl er
 han féll, Bárður snæfells ás er látín hafa
 gráan kufl, Gráman er látin hafa gráan
 kufl, Géstur barðarson er látin hafa gráan
 kufl, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bósasögu]] kap 8 er þrællin látin hafa gráan
 kufl í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlungu]] 6 þátt kap 2 er draum
 vofa látin hafa gráan kufl
 kuflarnir voru tíðum úr skinni Vígfús
 Víga Glúmsson hafði skinn kufl, í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fost bræðra sögu]] er getið um að þræll ein hafði
 kufl úr selskínni, einnig er getið um sölu voða kufla.

====bls. 8-10====
 [Auðar síður]

''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012 og 10. 2013

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
==II Höfuðbúnaðir==
====bls. 1====
 II
 Höfuðbúnaðir
 1 hettir
 
 2 húfur
 a) kofri
 b) bjarnskinshúfur eður skinn húfur
 c) hlað búnar húfur
 d) lín húfur
 
 3 höfuðbönd
====bls. 2====
 [Auð síða]
====bls. 3====
 4
 höfuð búnaðr fornmanna,
 
 <del>og
 handa gjörvi</del>
 
 1 hettir (skraut hettir) gullbúnir með skinn föðri
 2 gérskir hettir, 3 dularhettir, 4 hjálm hettir,
 3 kaprún = útlent nafn hetti<del>r</del> með kamb og eirum á
 hliðonum finnast á mindum af
 grískum loddurum eður leikurum
 samann ber Íslendskan tafl manni frá
 sögu öldinni og mindum á forngripa
 safninu í höfn. máske = Girskir hettir
 
 _____________
 grímur<ref>[Á vinstri spássíu hefur Sigurður ritað „búið” við atriði 1 til 3 auk þess sem texti um grímur á einnig að vera tilbúin.]</ref>
 _____________
 húfur
 kofrí hveif
 _____________
 skarbönd
 gull hlað
 garland<ref>[Á vinstri spássíu hefur Sigurður skrifað „obúið” við atriðið frá húfum að garlandi.]</ref>
 kóróna (biskupa skraut) kom frá noregi gull saumuð
 korona Biskupasögur bls. 143. brúð ar kóronur
 , biskkórónu, biskupasögur bs. 370.
 
 Motta firir karlmans búníngnum
 
 Mangi hugði manna
 morð kannaðar annat æðra
 (isarn meiðr) en æsir
 almærir þar færu,
 þá er á þoska fjarðar
 þing með enni tínglum
 holt<del>valla</del>vartaris <del>nís</del> Hjalta
 harð feings synir geingu x
 Landnáma
 X holt þveingur eða half fiskur (=ormur)
 
 1 snorra Edda höfn 1852 II bls. 494 í klæða heitum = þvengr
 og bls. 358 er sá þ vengr er munnur Loka var sam ann saumaðr með heitir vartari og bls 480
 er vartari =fiskur.
 
 [Eftirfarandi texti er neðarlega hægra megin á síðunni:]
 sbr. snorra edda bls. 93 í vísu
 “fald vörðr géð mjallr berr
 snáks fald af skorar fjalli„
 1= dishjalmr (<del>eður gull hjálms
 því dyshjálmr Fafnis varúr gulli)</del>
 enni skraut orms eða fafnis
 [⊃:] ægis hjálmur eða gull hjálmur
 þeir hjalta sinir voru goðum líkir og báru
 ægis hjálm ifir öðrum er þeir
 geingu á þing Fafnir hefði ægis
 hjalm Snorraedda Rv. bls. 73 Fafnis mál
 16. v. sæmundar Edda bls. 106.
====bls. 4====
 [Auð síða]
====bls. 5====
 men gætu talið hjálma með daglega búníng forn –
 mana því <del>því</del> auð séð er af sögunum að bæði
 höfðíngjar og eins verk men hafa oft boríð hjálma
 þó þeir ekki væru að öðru leiti her klæððir, sögurnar
 sína að þeir höfðu hjálma á höfði er þeir vóru við
 hei vinnu og önnur almen heim ilis störv [∫][∫]Grett s og sinir þéttað
 að þeim hefr jafnan þótt mest varða að höfðinu
 væri jafnan ó hætt, til eru og [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlar mindir]] [∫][∫]á skin bók frá
 15 öld sem gérðar eru á íslandi, þar sjást mindaðir
 men sem eru að slá og raka með hjálm á höfði aðrir
 eru að leiða kir þeir hafa einnig hjálm á höfði og
 við imisleg heim ilis störf sjást islendingar jafnan
 mindaðir með hjálma á höfði þessar merki legu míndir
 benda á að íslendíngar hafi svo seintá öldum
 daglega orðið að bera hjálma til þess að þeirra
 lífi væri ó hætt, en því heldr hafa hinir forn isl-
 endingar oft daglega orðið að bera hjálma sem
 þá var meira rostusamt, þeir men er áttu sökótt
 báru oft brinjur undir kirtlum sinum og kuflum því þeir
 vissu ekki nemað óvinanna væri von þegar
 minst varði, en alt firir það hefir þettað ekki
 verið al ment að bera daglega hlifar eða
 her klæði, en þar á móti er ó hætt að segja að
 hjálmarnir geta heirt til þeim almenna forna
 daglega búningi _______ en af því að það er
 hér mitt helsta augnamið að minast ein gaungu
 á hinn daglega buning fornmanna að frá skildum her-
 klæðum þá vil eg sleppa því að sinni að tala um
 hjálma og herklæði.
 <del>1</del> firir utan hjálma; báru fornmen oft ímsa höfuð<del>hettir</del>
 búnaði, ein kan lega daglega; og ef þeim var
 ekki neins ófriðar von, imsir þeirra höfúð búnað-
 ir vóru gjörfir á þan hátt og úr því efni að þeir
 gátu nokkuð hlíft á móti vopnum þótt þeir væru
 ekki gjörfir af málmi, [∫][∫]einnig voru þeir opt járn fóðraðir eða ur þófa við ímisleg tækifæri
 vóru forn men að mestu leiti eða alveg ber höfðaðir.
 og það jafn vel þótt þeir biggjust til víga [∫∫][∫∫]Sjá l Laxdælu Njála skarpheðinn þorkéll þettað alt var
 mjög ímislegt og mjög eptir því sem þeír vóru
 skapi farnir, og hugaðir, höfðingjum þótti opt fremdi að vera sem minst
 her klæddir, og treistu þeir meir á vona<ref>[vopna]</ref> fimi sína ein gaungu, enn herklæði

====bls. 6====
 af höfuðbún aði forn manna var höttrín eitt kv-
 hvað það elsta og almennasta, [∫] víð margar
 yfirhafnir höfðu fornmen jafnan á fasta kápu
 er þeir köstuðu aftr á bakið er gott var veðr
 <del>en</del> en gátu annars sett þá upp ifir höfuðið ef þeir
 þóttust þess með þurfa, auk þess að fornmen
 höfðu hetti sem vóru á fastir við yfir hafnir
 þeirra; þá höfðu þeir þess að duk lausa höttu sem kall-
 ast ímist hettir hattar eða hettur og eins breiði
 leg eru þessi nöfn á kápu höttonum þeir hettir
 heita umíst heittir hattar eða hettur, höttrin á kápu
 þeirri er ófeigr kall bar er kallaðar hetta þar á
 moti segir um loðkápuna Ragnarsloð brókar að
 hún hafði hött, kápa Gísla súrssonar er sagt að um
 með hött, kápurn ar Vefreyju nautur vóru með hött
 ljótr <del>tin</del> hin spaki er sagt að hafði kápu höttin lerkaðan
 um hálsin, ólafr tvíg yfason hafði kápu með hetti
 nu höfum vér þessi dæmi uppá að kápu höttrin er
 ímist kall aðr höttr eða hetta, kufl höttrin sem
 var ætíð fastr við kuflinn [∫] er ímist kall aðr höttr
 eða hattr Gunnar á hlíðar enda er sagt að
 var í kifli og lét slota hottin mjök, í strutúngu<ref>[Sturlungu]</ref>
 er gétið um vofu er var í kufli ok lét slota hottín,
 heklu hottrin er einnig ímist kallaðr hattr eða
 höttr <del>kápan þ</del> heklan er þorgíls hölluson
 átti er látin vera með hatt heklan bragða
 máusar er einnig sagt að var með hatt, heklan
 óðin vari er han birtíst örvar odd var með hott
 síðum, um hekluna er Gunar helmingr
 átti er sagt að hún var með hött og víðar
 er gétið um hött á heklum, nú sjáum ver
 að hettir á ifir höfnum eru ímist kallaðir
 hettir, hattar, eða hettur, og hafa auðsjá
 lega <del>þe</del> öll þessi orð sömu merkingu, og
 merkja sama og hettu, og mun ekki þurfa
 að leiða fleiri rök að því; því allir víta að
 hettir þeir er fastir vóru við ifir hafnir
 að vera sam a og hetta, en ekki líkir
 höttum þeim er men bera nú a dögum

====bls. 7====
 og hafa þessir hettir veríð mjög líkir þeim
 höttum er men bera á kápum sinum enn í
 dag víða í útlondum,
 hin ir lausa hettir hafa því einnig verið sama og hettur
 þó þeir kallist imist hettir hattar eður hettur
 og striða þessi nöfn ekkert á móti því; sem
 sjá má af því sem áðr er sagt, það er og þessu
 til stirkíngar að sögurnar géta oft um þá er
 men báru hetti; að andlítið var að mestu hulið
 svo að men þektust ekki, einig er talaðum
 að hettirnir vór víðir og síðir, og að men
 drógu á sig og af sér hettina. einig er <del>oft</del>
 gétið um að men steiftu höttum ifir hjálma
 sína, hefðu þessir hettír eða hattar verið eins-
 konar barða hattar likir þeim er vér nú berum
 þá hefðu men ekki gétað hulið andlítið með
 þeim svo að men þekkust ekki, en það gátu
 men með hettum sem vóru síðar og víðar, <del>þarað</del>
 þar að auki væri það undarlega til orða tekið
 að kalla barða hatta síða og víða, þó að þeir væru
 víðir þá gátu men samt ekki með þeim hulið stórum
 <del>[?]</del> meira af and lítinu firir það það væri einníg undar-
 lega til orða tekíð að segja að men dragi á sig
 eða dragi af sér barða hatta, það væri einníg
 undar lega til orða tekið að segja að menn
 steipi ifir sig barða hatt líkum þeim er men
 nú bera, eg sé ekki betr en alt þettað sínis
 bein línis að hattar og hettír merki
 jafnan í sögon um sama og hetta, þá
 ímsir hafi haldið að hinir fornu hattar hafi
 veríð barða hattar líkir þeím er men nú bera,
 allir sjá að það er ómögulegt því hvurnig áttu men
 að <del>hilja</del> géta hulið hjálma sína með þess konar
 höttum [∫] því hjálm arnir vóru oft með laungum
 oðði upp úr einnig vóru þeir oft talsvert beígðir fram
 á við, og hefðu men valla gétað komíð þeim uppi
 hatt kall, en þá men hofðu gétað það þá gátu men
 hvurki hulið hálsbjörgina neje kin bjargirnar [∫] með
 þess konar höttum, likum því sem þeir eru nú á dögum,
 enn flestir hjálmar vóru annað hvort með háls björg<del>um</del> eða kin björgum
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eiga við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] Svo að ekkert sæist af
 þeim níðr undan
 
 [∫] á hjalminum

====bls. 8====
 og sögurnar géta aldrei um að men hafi haft
 neinar sérskildar hjálma tegundir einungis til
 þess að bera undir höttinum, [∫] alt þettað bendir
 á að hettir <del>og</del>(hatta) hafi verið sama og höttur, en ekki
 barða hattar, þarað auki heldeg að ekkért finnist
 í sögunum af hvurju maðr géti ráðið að hattar
 hafi verið með börðum, og aldrei er mér vítanlega
 <del>a</del> gétið um hatt barð í sögonum og því er
 eingin á stæða til að halda að barða hattar
 hafi þá verið til, og munu þeir físt vera komnir
 a norður lönd eftir hinar fírstu kross ferðir,
 enn hafi þeir verið til fír á norðr löndum, þá
 efast eg um að men hafi þá kall að þann höfuð
 bún að hatt, það sínist mér striða á móti hinu
 öll, er þeir vóru ólíkir í læginu öllum þeim höttum
 er sögurnar géta um, hvað sem nú öllu þessu
 líðr þá er víst að flestir eða allir hattar þeir
 er sögurnar géta um vóru sama sem hettur
 þegar men hugsa um hettur eða hetti fornmanna
 þá meiga men ekki láta sér detta í hug lambhús
 hettur eða tóttar hettr þær er íslendíng bera nú
 á dögum, men meiga ekki láta þess konar hettur
 vera orsökí að men haldi ætíð að þegar hetta er nefnd
 að þá sé verið að tala um þræla eða men þá er
 verka reikháa, þeir hinir fornu hettir vóru sem
 ekki var að undra mjög mjög misjafnir eftir því
 hvaða men áttu hettina, en þá hafa þeir alt fírir
 það oftast eða ætíð verið góðum nusen<ref>[ath skrift]</ref> fagrari að mínsta kosti
 að læginu til en þeir hettir er men bera nú a dögum
 þott þeir væru ekki að öðru leiti vandaðri,
 en hettir þeir er höfðingjar báru hafa verið bæði
 fagrir og þar að auki mjög verð míklir svo að það er
 ó þarfi að láta sér óa víð að hugsa um þess konar hetti
 skraut hettír vóru á allar lundir út saumaðir og
 skrettir<ref>[skreyttir]</ref> með gulli sem sögurnar vott í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jömsvíki s]]:
 kap 23 segir svo „þáræðr firir Sjá löndum jall sá, er
 nefndr er Haraldr, ok var kallaðr Strút haraldr,
 en það bar til þess að hann átti hött ein „þann
 ok svó mikinn at han stóð 10 merkr gulls„
 þettað er ekkért smá ræði að einn höttur skildi
 kosta vo<ref>[svo]</ref> mikið, og er þettað meðal annars eitt af því
 sem ber vitni um of læti og skraut fornmanna
 þettað sinir einig að men hafa sint skart sitt [∫] á
 höttum sín um fram ifir flest önn klæðr er sög
 
 [Eftirfarandi athugsemdir eru á vinstri spássíu og eiga við innsetningamerki í textanum:]
 [∫] en ekki hafa men gétað
 hulið undir höttum hjálma
 sem vóru með nef björg
 
 [∫] skrauthettir
 
 [∫] og ríki dæmi,
====bls. 9====
 sögurn ar géta um, hér segir að strútr var
 mikill á hetti Haraldar af brendu gulli
 strútr merkir hér sama og stríta eða skott sem
 hefr verið upp af kollinum hattarins orðið strítur
 mun vera skílt orðinu strýta [∫] <del>orðið strúta tíðkast
 en á vestur íslandi; og merkir sama og skott
 til dæmis áskotthúfum,</del> þettað sannar <del>sannar</del>
 að nokkru leiti að það sem kallað er strútr á hettinum
 har aldr, er skottíð eða strítan er vana lega var
 uppár hettinum, alstaðar þar eg hefi séð mindaða
 hetti á [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum íslendskum míndum]] þá er hett-
 irnir, jafnan mindaðir með strítu uppúr eða strút
 sem stendr <del>ímist</del>oft<del>oft</del> beint upp <del>eða aptr</del> eða beiist<ref>[beygist]</ref> ögn fram á við,
 þessir strútar <del>eru st</del> er standa að mestu beint upp
 eru skjaldan mjög hair, aptr á móti hafa sumir
 hettir <del>lául</del> sem sjást mindaðir lángt skott uppúr kollinum
 þettað skott lafir vana lega aftr af hnakkanum,
 þessa hetti með strút eða skotti uppúr kollin um; hefi
 eg séð á nærri óteljandi [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum íslendskum mindum]]
 bæði á [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum skín bókum]] og eíns á gömlum
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | íslendskum tré mindum, af stólum og skápum]],
 hinir fornu hettir munu hafa veríð mjög líkir
 þessum höttum er sjást mindaðir og mun það hafa
 helst eín kent hina fornu hetti frá þeim er men
 nú bera að þeir hafa oftast verið með strút eða
 skotti upp af en skjaldan kollóttir sem ráða má af
 mindonum um, [∫] þáð er því min á liktun að strútrín
 á hettinum haraldar hafi veríð einskonar gull-
 búin stríta eða skott sem hefr verið upp af hettinum
 og sem líklega hefr að mestu leíti staðíð beint upp
 eins og strita eða skott sem hefr veríð upp af hettinum
 og sem líklega hefr að mestu leíti staðið beint upp
 eins og strita þettað skott eða stríta (strútr) gerði
 hattin miklu hreifilegri og hermanlegri enn
 hötturin hefði annars gétað orðið hefði hann
 verið kollóttur eþettað gérði höttin á þekkann hjálm
 og hefr þett verið all fagurt og hermannlegt einkan lega
 þegar strúturin og allur höttrin var út saumaðr og
 búín með gulli sem oft mun hafa verið títt á skraut
 höttum sem víðar má raða af sögonum, í þætti af
 þorsteini hvíta segir „hrani hét madr ok var kallaðr gull-
 höttr, han var fóstri<del>frændi</del> þorgils (þorsteinssonar kvíta) hann var
 hávaða maðr mikill„ líklegt er að þessi maðr hafi <del>feig</del>
 fengið þettað auk nefni; af því að han hefr boríð
 hött sem var skreittur með gulli, og mun þettað hafa verið oft til a höttum
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu og eiga við innsetningarmerki í textanum:]
 Þettað sannar einnig
 bragda Máusarsogu
 þar segir um höttin
 er var uppaf töfra
 heklunni Máusar
 „framan um andlitið
 á hettinum vóru
 skél hosur ok olboga-
 skeljar, en á strútín
 var hlaðið humra klóm„
 auðvitað er að ekki gat
 hann með góðu móti sett
 húmra klær annarstaðar
 en að <del>af</del> ofan verðu á
 hattin og hafa
 þær <del> stað</del> staðið lángt upp
 af höfðinu eins og horn
 til þess að hun skildi
 verða því skrimslis
 legri og hræði legri,
 
 [∫] Það sama ma og ráða af
 af sögonum því nær því
 eingaungu fífl og vofur
 eru látnar bera kollhettur
 =kollottar hettur sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlunga]] vottar 4 þátt
 kap 5 þar er gétið um að
 mann dreimdi að han sá
 tvo men svartklædda eður vofu„ok
 höfðu grár koll hettur á höfði þeir sátu á sínum
 bekk hverjir í stofu og
 reru hver á móti öðrum
 og kváðu þessa vísu sitt
 orðið hver; höggvast hart<ref>[ath skrift]</ref> seggir
 hallarveggir
 illa erum settir
 þá ínn koma grair hettir
 verk manna upvinnast
 þá aldri þinnast
 eingi er ó sómi
 á efsta domi,
====bls. 10====
 er skraut menni og of látúngar báru
 það er tekið fram sem eitt hvað sér stakt að svo
 miklu gulli var hlaðið á höttin strút haraldar
 en ekkert bendir það á að það hafi þurft að vera
 ein kennilegt við þan hött fram ifir allaðra hetti
 að han var gull buin.
 einnig benda sögurnar á að hettirnir hafi ekki
 altjénd verið eínúngís með strút strítu eða skotti
 uppaf heldur að þeir hafi eínnig verið til með
 kamb uppaf i [[Heimildir_Sigurðar_málara | færeyínga sögu kap 4]] er gétið um
 einn man er Eldjárn hét og var að auknefni kallaðr
 <del>kamb</del> kambhöttr, ekkért er senni legra en að hann
 hafi feingið þettað auk nefni af því að han hafi
 <del>hött</del> borið hött sem kabr var uppúr, það er að
 mínsta kosti víst að þess konar hettir hafa verið
 til sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlar mindir votta, á forn gripasafni]]
 inu í kaupmanna höfn er til mjög gamlar mindir
 úr málmi sem eigaað vera þjóðverksar að upp
 runa, á þessum mindum sjást míndaðir hettir
 með kamb sem geingr fram og aftr eftir höfðinu
 þessir hettir eru svo siðir að þeir ná nærri útá
 axlir og hafa hornbæði að aftan og framan
 eíníg eru þeir kn eftir frá hverkinni niðrí gégn
 að framan; með smáum knöppum, mér þíkir lík-
 legt að hinir fornu skrauthettir hafi haft það
 sam eiginlegt við þess höttu sem hér sjást mind-
 aðir að þeir hafi oft<del>ætíð</del> verið kneftir að framan
 með smáum knöppum; eða festir saman með pörum
 og munu þessi pör eða hnappar hafa verið úr
 gulli eða silfri á skraut höttum, vallamunu
 skraut hettír hafa veirð heilir að framan, en
 einfaldir hettir hafa líklega oft veríð heilir
 að framan, það er ein kenni legt við all flesta
 hetti er men sjá mindaða á [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum mindum]]
 að þeir minda <del>ætíð</del> horn á framan verðu
 brjóstinu, þettað lítr betr út en ef þeir væru
 beinir að neðan, því míðr géta men ekki
 dregið <del> nein</del> ná kvæmlega útaf þessum fír
 nefndu mindum hvernig hinir norrænu hettir
 hafi veríð af því að men eru mjög ó vissir
 um hvaðan þessar mindír hafa sín físta
 uppruna, en þessar mindir stað festa sumt
 það sem Færeyíngasaga bendir á nefnilega
 að hettír með kamb hafí verið til, eínnig
 géta men séð af þessum mindum, hvurnig
 hettir annara norðr landa þjóða hafa verið
====bls. 11====
 á eldri tímum áður en ísland var bigt eða
 íslendskar mindir voru til
 sögurnar géta oft um að íslendingar feingu
 sína skraut hetti frá útlöndum til dæmis frá
 garða ríki, annað<ref>[en að]</ref> hvurju leiti þessir hettir hafa
 veríð frá brugnir öðrum <del>er</del> höttum er men höfðu
 á norður löndum er ómögu legt að sjá af sögon um
 men sjá einúngis það af sögon um að Gerðsku
 hattarnir hafa verið einskonar skraut hattar
 því þá báru jafnan konúngar ríkismen og
 skraut menni, en hvurt þeir hafa veríð líkir
 þessum fir nefndu útlendu höttum læt eg ósagt
 en þá væri það ef til vill ekki ó líklegt,
 ekki géta men heldr séð úr hvaða efni þessir
 gérðsku hattar hafa veirð, men sjá ein ungis að
 þeir hafa verið mjög dirir og vandaðir; því
 <del>þá báru jafnan</del> konúngar og jarlar gefa oft stór höfð-
 ingjum í vin áttu gafir gerðska hatta og sinir
 það að talsvert hefr verið varið í þá.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | ljós vetninga sögu kap 6]] segir að hakonjall
 sigurðarson sendi Guðmundi en um rík„girzkar
 hatt„ góðan grip<del>en um góðu grípr</del>, í vín áttu skiní og einnig
 til þess að <del>Ölver</del> Sölmundr frá Gnúpum skildi
 géta leít að sér trausts hjá Guðmundi, auð seð er
 af öllu að þessi hattr hefr veríð mjög vandaðr
 og verð mikill; er Hákon gall vogaði aðsenda í vináttu
 gjöf einn hatt slíkum höfðingja sem Guðmundr
 var, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njálu kap 31]] segir að haraldr konúngr
 Gormsson gaf Gunn ari á Hlíðar enda tígnar
 klæði sín og fílgði þeim „ gérskr hattr„ hér er
 gérski hattrín talin með tígnar klæðum konúnga,
 í gísla sögu súrssonar segir um þorkél súrsson
 er han kom á þoska fjarðar þing; að han„ hafði
 gírskan hatt á hofði„ og var að öðru leiti mjög
 skraut búin, auk þessa segir sagan að„ þor kéll
 var skrautsmaðr mikill ok ofláti„ alt þettað
 bendir á það sama að hinir gérzku eða gírsku hattar
 <del>hafaf</del> hafi elst verið skraut menna og höfðingja
 höfuð búnaðr í lax dælu kapitula 12 segir að
 Gilló hin Gerzkieða auðgi „vari gvuð vefjar klæðum
 ok hafði gérzkan hatt á höfði„ þettað bendir einnig
 á það sama, víðari sög onum hefi eg ekki séð géttið
 um gérzka eða gírska hatta og géta men ekki séð
====bls. 12====
 af þessum fáuog ó greinilegu dæmum að hvurju
 leiti hinir gérzku háttar hafa verið frá brugnír
 öðrum skraut höttum, þó að þessir hattar séu
 stundum kallaðir gírzkir hattar þá munu þeir samt
 ætíð hafa verið gérzkir (sama og úr görðum austag
 en ekki grískir og mun þettað vera ein úngis
 ó ná kvæmr rít háttr hjá sögu ritur un um,
 þegar það er nú víst að þessir hattar hafa
 verið oftast eða altjend verið ur garða ríki
 (Rússlandi) þá er ekki ó lík legt að þessir
 skraut hattar hafi verið oft fóðrað eða með
 öðru motí príddir með gráskinn um eða savöl-
 um, en að öðru leiti munu hinir gerzki hettir
 hafa veríð i læginu líkir öðrum skraut höttum
 og munu merkja sama og hetta eins og hinir
 fir nefndu skraut hettir,
 i sögonum er oft gétið um lausa hetti er
 vóru úr þúfu eða flóka þessir hettir hafa
 einnig veríð sama og hettur sem ráða má af
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | eyrbyggju kap 65]] þar segir að freystein bófi„ hann
 hafði flóka hettu ok saumat horn um hálsinn„
 er han barðist við stein þórr á Eýri, auð seð er að
 þettað var reglu leg hetta sem hefr náð niðr á
 herðar og hafa veríð saumaðar horn plötur eða
 eitt hvað þess konar um hálsín, og hefr þessi hetta
 veríð eins konar hlíf, það er alkunnugt að á
 mið öldon um; höfðu höfðu ríddar arnír oft þess-
 konar flóka hettur er þeir báru stundum undir hjálm
 ínum eðr undir brín koll unni en þá einkanlega
 er þeir höfðu aungfa brin kollu, og atti þessi hetta
 að hlífa þeim hluta af hálsinum er var ber á
 milli hjálmsins og brinjunnar, þessir þófa eða flóka
 hettir gátu talsvert hlíft firir sverðs höggum
 og þess vegna höfðu men þá oft, þessir flóka hettir vóru
 eins í læginu og hinir fír nefndu hettir að því undan
 teknu að þeir munu oftast hafa veríð hér um bil
 koll óttir að ofann sem þeir líka urðu að vera
 til þess að men gætu haft þá undir hjálmum og
 stál húfum, með þessu lægi sjást þeír jafn an
 mindaðir, likir þessum hettum hefr líklega hinirfir nefnda
 hetta veríð, í sögonu um er oft gétið um að men höfðu
 þófa hatta í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njálu kap 119]] segir að Njáll hafði „þófa-
 hatt á höfði„ er han reið til þings í droplaugar-
 sonar sögu kap
====bls. 13====
 segir svo„ en er Ár(trúðr)<ref>[ath skrift]</ref> var í dóm settr, lét Helgi Ásbjarnarson
 koma þófa hatt á höfut honum, til dular„ er rétt á eftir
 segir að Helgi droplaugarson sló sverðs hjöltonum undir
 þófa hottin ok laust brott af hónum, hér er þófa hottr
 látin vera sama og dular höttr; og er hér um bil auðséð
 að þessi höttr hefr að mestu leiti hulið and lítið, og hefr
 þessi hattr verið eins konar við hetta sem han hefr látið
 slúta níðr firir and lítið til þess han þekklist<ref>[þekkist]</ref> ekki,
 það lítr út að þessi hattr hafi veríð ó kneftr að framan
 á brjóstinu því helgi gat lostið höttin af honum
 ekki er heldr ó mögu legt að þess kon ar þófa hattar
 haf stundum verið stittri en aðrír hettir og at þeir
 hafi verið stundum hnappa lausir að framan en bundnír
 sam an með reím utanum<del>um</del> hálsín sem oft var títt, sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | grá gás]] vottar, vígslóða k:92, þar segir svo„ ef maðr
 hnikkir hetti af höfði manni, ok varðar þat 3 marka sekþ.
 ef kverkband er í hettinum ok hníkkir han frammaf,
 þá varðar fjör baugsgarð, en ef hverkband heldr
 hettinum; ok hnikkir han aptr af höfði manní, þat er
 kírking, ok vígt í gégn ok varðar skóggáng„
 af þessu má sjá að hettir hafa stundum verið með hverkbandi [∫] en [∫] líkt og hjálmur
 ekki hneftir að framan <del>og hefr</del> og hefr þettað band
 veríð bundíð um hálsin til að halda saman hettinum
 sem <del>[?]</del>oft sést á gömlum míndum, einnig sjá men[∫] að [∫] af þessum stað
 men gátu kíft höttum af höfði á monnum jafnvel
 þó þeir væru með kvert bandi, og verðr því ekkert
 undarlegt þótt helgi gæti slegíð höttin af höfðínu á
 An trúðr<ref>[ath skrift]</ref> allra síst hafi sá höttr verið án kverk bands
 eða ó hneftr að framan, víðari sogonum er gétiðum
 þófa hatta í Ólafs sögu helgu kap <del>44</del>47 segir að sigurðr sír
 „hafði þófa hatt grán víðan„ á höfði hvursdagslega strutinn gráni
 í sögu hákonar hákonarsonar kap 186 segir að Skúli hertogí
 „hafði hvítan þófa hatt„ á hofði er han var á þíngí, af
 þessu skíldu men halda að þessir þófa hattar hafi oftast
 verið hvítir eða grair sem sagt er um þessa hetti er höfðingjar
 baru, en þó er það ekki víst í þætti af þor steini kvíta
 segir að þorstein hvíti hafði „ull hött á höfði„ er han drap
 einar þórsson, hvurt þessi höttr hefr veríð prjónaður eða
 úr vefnaði eðaþófa sést ó gjörla en ekki er ólíklegt að
 sumir ó vandaðir hettir hafi veríð prjónaðir, og munu
 þeír hafa verið mjög líkir hinni alþektu hettu er
 mývetningar bera eni dag en valla munu þeir
 hafa haft skigni eíns og <del>það er</del> nú er búið að setja á
 mývatns hettuna á seinni öldum, þessi hetta er eptir
 leifar af hinum forna hetti
 
====bls. 14====
 í sögonum er gétið um margkonar dular hetti er men höfðu
 er men vildu diljast, og völdu men til þess síða hetti
 og létu men þá slúta fram ifir andlítið einnig toguðu men
 hettina upp firir hökuna sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | mindirnar sína]] svo mesti hluti af andlítinu
 var hulið, er men bjuggust til víga höfðu men oft þess
 kon ar hetti i [[Heimildir_Sigurðar_málara | fostbræðra sögu ka2]]<del>[?]</del> segir að þormóðr
 settí á höfuð sér síðan hott áðr en han drap þorgrím trölla,
 somu sögu kap 20 segir um gést þó geíngr maðr útá skífs briggjuna
 sá hefr síðan hatt.... ok máttu þeir ekki sjá hans á sjónu,
 í þætti gunnars þíðrandu bana <del>kap</del> segir að gunnar hafði hött
 síðan á höfði er han duldist fírir þorkeli Eyjólfs sini á
 helga felli í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Vemundar kogurs kap 15]] segir að
 að vemundr kögur hafði hatt á höfði er han kom til
 þórdar<del>ers</del> bónda i Kórpaugi<ref>[ath skrift]</ref> og þekti bóndin han ekki fír
 en han tók ofan hattin, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | grettírs sögu kap 54]] segir
 er grettir mætti Hallmundi á dúfu nesskeiði að
 hallmundr„ hafði síðan hatt á hofði ok sá úgjörla í
 and lít hónum„ útilegu men munu einkan lega hafa
 haft síða dularhetti er þeir vildu diljast, eg sem einnig
 má ráða af því að i þeim sögum um útílegumen
 er sagðar eru en á íslandi eru þeir jafnan látnir
 bera síða höttu„ þessi munn mæli hafí sin uppruna
 fra hinum fornasíð, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | grettirs sögu kap 68]] segir að
 að grettir„ hafði síðan hött níðr firir andlítið„ er han
 gekk til móts við þórer í garði og hans men, þessi höttr hefr
 nærri gjör sam lega hulíð andlitið og hefr grettír ver-
 ið vissum að hann þektist egi því annars hefði han
 ekki vogað að gánga inni flokk sinna vestu
 fjandmanna, i sömu sögu kap 68 segir ad„grettir
 hafði kastað hetti sínum á öxl sér, svá gekk han jafnan
 útí, hvórt sem var betra eða verra„ retta eftir<ref>[rétt á eftir]</ref> er þessi
 sami höttr kallaðr hetta, hvurt þettað hefr verið
 kápa eða kufl höttr eða lausa höttr er ó víst
 í sögu [[Heimildir_Sigurðar_málara | haraldar harðráða]]<del>Magnusar goða</del> kap 79 segir að svein ulfson hafði
 síðan ok víðan hott á höfði er han for huldu höfði
 gegnum lið haraldar sígurdarsonar, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | verris sögu kap 153]]<ref>[Sverris sögu]</ref>
 er sagt að„ þor steinn (kúgaðr) hafði djúpan hött á hofði
 ok kendu men han eigi„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Magnusar góða kap 31]]
 segir að þeir Einar þamba skelfir og Magnus góði
 „höfðu höttu síða ok annan dular búnat <del>„ er þeir</del>
 svá at men kendu þa egi„ er þeir leíndust inní
 dana her til að njósna,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturtungu 1 þatt]] kap
 13 segir að Olafur
 Hildisson„ hafði hött
 síðan á höfði„þá han
 var oðin<ref>[orðin]</ref> sekur og leitaði
 ser um far hja kaupmönnum
 og víldi diljast,
====bls. 15====
 sömu sögu kap <del>53</del>52 er ólafr einnig látin hafa„síðan hatt
 á höfði„ er han bírtist Margretu dóttr þrándar á Stokkum,
 í sögonum er einnig gétiðum danska hatta, og lítr
 út að það hafi veríð stórir og viðir dular hettir, líkir
 öllum þeím fir nefndu höttum, í sögu Magnúsar
 ber fættaforum kap er sagt að sveinki bóndi, hafði
 danskan hátt á höfði er han var á þingi með öðrum
 elfar grímum, i sögu [[Heimildir_Sigurðar_málara | magnúsar góða kap 31]] segir
 að ólafr helgu„ hafði danskan hatt á hofði„ er han
 bírtist i hallar dirum hjá Ottó hertoga, og úlfhildi
 dóttr sinni„ þá mælti hertogin; kendir þú mannin
 konúngs dóttir, þat veit ek eigi víst segir hún, en
 líkt þótti mér kampinum föður míns, er níðr tók
 undan skugga hattarins„ af þessu er auð seð að
 þessír hattar hafa verið bæði mjög viðir og síðir er
 er þeir skígðu svó á andlitið að ekkert var bert
 utan kambrín einn [∫] að hvurju leíti þeir svo kölluðu
 dönsku hettir hafa verið frá brugnir öðrum höttum
 sést ekki af sögun um,
 auk þessa höfðu men oft hetti ifir hjálm um sin
 um er men vildu hilja her bún að sin, i fagr skínnu
 kap 273 segír að Erlingr skakkí og hans men „ höfðu
 höttu ifir hjálmum og létti möttla yfir hringju brinjum„ er
 þeir svikust her klæððir um í höll valdimars duna-
 konúngs, í fagr skinnu kap 158 segir um har ald harð-
 ráða og hans men, er þeir létust filgja liki har aldar
 tíl graftrar inni borg eina„ en víkíngar <del>höfðu</del> þeir
 er fígldu líkinu höfðu sílki klæði, ok höttu síða,
 ok undir hjálma<del>höllu síðu</del> ok brinjur„ i Egilssogu skalla
 grímssonar kap 60 segir að „Egíll hafðí dregíð hött
 síðan yfir hjálm„ er han bjó sig út til að drepa berg
 ömund<ref>[ath skrift]</ref>, i somu sögu kap 62 segir um egil að „han
 hafði síðan hott yfir hjálm„ er hann duldist firir
 of ríki eiriks blóðoxar, og <del>vildi</del> leítaði viðtals við vín
 sin arinbjörn í jórvík, um Hák on aðatsteins
 fóstra segir er han barðist á starð á fitjum, að hun
 hafði gull roðin hjálm og listi mjok af hjálmi hans
 er sólin skeín á, þá tók Eyvindr finnson (skuldaspillir)
 hött [hatt] [hettu] eín ok setti ifir hjálm konnúngsins
 þá kallar hátt Eyvindr skreyja, leinist honumi Norðmanna
 konúngrin, eða hefr han fuit, þvi ut horfín er gull hjálmrinn„
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu:]
 [∫] í gaungu hrolfs
 sögu kap 20 segir að hrólfr
 „dró niðr höttin firir and-
 ltið„ er han vildi diljast
 firir íngigerði konungs
 dóttur
 i sög halfdanar Eysteíns-
 sonar kap 7 segír að
 þau skuli jarl og Ingigerðr
 höfðu síða höttu og sá
 ógjörla í andliti þeim, er
 þau duldust að hirð
 Eysteins konúngs
====bls. 16====
 í olafssogu triggvasonar eftir odd múnk segir
 að báðir þeir ólafr triggfaason og kolbjörn stam-
 ari„ mildrond<ref>[ath skrift]</ref> litið at ekki mátti glökt þekkja
 hvorr þeírra var, [∫] i [[Heimildir_Sigurðar_málara | þiðríkssögu af beru kap 176]]
 327, 400, og víðar er gétið um hjálm hetti er men
 báru ifir hjálmum sínum, þessír hettir eru látnir
 vera mjög skrautlegir og með útsaumuðum alls-
 konar skjaldar merkjum tildæmis ormum af gulli
 og fleíru, og hafa þess konar hettir oft verið mjög
 skrautlegir, men hafa helst borið þess konar hetti
 ifir hjálmum til þessað hlífa hjálminum víð vætu,
 nú hefí eg talið upp flesta þá staði í sögn um er
 gétið er um höttu eða höttu<del>„,</del> eða hettur, <del>og hefr
 þessi</del> ekki gét eg ann að séð en að alt það sem
 hér er kallað hottr mekrí ætíð sama og hetta og annað
 munu men ekki géta ráðið af nöfnonum í sam bandi
 lægið á þessum fir greindu höttum,
 vér sjá um einig að men báru hetti til skarts áþíngum
 heim við i húsum og ífir höfuð við alskonar tæki færi
 Björn hítdæla kappi hafði höttu hafði er han gekktil
 hrossa <del>[?]</del> smalar höfðu höttu á hofði sjá droplaugar
 sona sögu hina laungu og ifir höfuð er óhætt að segja
 að höttrín var vanalegr höfuð bún aðr er er allir báru
 frá hin um argasta þræl til híns tignar legasta kon-
 úngs, en mjog mísjafnir hafa þessir hettir verið eftir því
 hvurjír báru þá, ------- hettírnir hafa haft ímsa
 líti eg hefi aðr gétið um að þeir vóru hvítir og gráir
 i Bjarnar sögu hítdæla kappa er sagt að níð stitta sú er
 Björn reisti þorði kolbeinssyni hafði blaan hött á höfðix
 fleíri liti hefi eg ekki seð gétið um á höttum, er þá
 munu þeir hafa haft fleiri líti,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 [∫] og hafa þeir hulið and
 litið með eins konar hött
 eða grimu,
 
 
 x í stúrlúngu 6 þatt
 kap 11 er gétiðum
 „Snorra blahatt„ þoraríns
 son
===Kaprún===
====bls. 1====
 Kaprún
 Í sögonum er gétið um Kaprún en þó er það orð mjög
 skjald gæft, og eg man að eíns eptir því á tveim stöðum
 í sögonum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu 10 þátt 18 kap]] segir að Byrgir
 jall gaf Sturlu Þórðarsyni að bragar launum á samt
 með öðrum gérsemum„ Kaprún á gætt„ men géta ekkimeð
 víssu séð hvað kaprún merkir hér, en af ímsum ástæðum
 vil eg á likta að það merki sama og eíns konar skraut=
 höttur, men géta valla efast um að orðið kaprún
 sé upprunalega Frakknest og einúngis af bakað
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | frakkneska orðið Chapron eður Shaperon]] er merkir
 <del>er merkir</del> ímsa höfuð búnaði, en þó einkum alskonar hettur
 til dæmis á mönnum og á fálkum [∫][∫]hettu á kórkápum klerka og einnig hulstur sem
 höfð eru utanum alskonar verkfæri, og sem eru í líkíng
 af hettum, á frakknesku er Chapeon = hattur
 og Chapachon = hetta á kápum af þessu öllu
 vil eg leíða þá á liktun að þettað kaprún sem hér er
 gétið um og sem auðsjáanlega er komið af Chaperon
 merki sama og hetta. Það er og þessu til stirkíngar
 sem segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu 5 þátt 21 kap]] þar segir að „Valgarðr
 (Styrmisson) hafði dregit blátt kaprún [sskrúð] fyrir andlít
 sér er han hafði um hálsin undir stálhúfunni„ er Haldór
 Guðmundarson kom þá að er han sat og klæddist, og hjó han bana=
 högg, áður en han hafði dregið kaprúnið (=hettuna) niður
 firir andlitið,
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jonsbók]] gétur og um kaprún framfærslu bálki kap 13 en hvert
 kaprún merkir þar sama og hetta er ekki með öllu víst, því eins
 og Chaperon hefir á frakknesku margar merkíngar, <del>eins</del>
 og gétur veríð kaprún hafi haft <del>ímsar</del> fleiri merkingar
 en eina hjá honum fornu Íslendíngum eður Norðmönnum,
 og að það hafi ekki ætíð merkt sama og hetta. lögbók segir svo:
 sá sem á 20 hundruð„ má bera treyju með kaprúni af skrúði„
 í sögonum fínst ekkért mér vitanlega sem bendír á að
 treyjan hafi nokkurntím verið með hött, og það mun meíga
 fullirða að það hefir verið mjög skjald gæft á hinum fornu
 treyjum og likast til hefir það þá ekki veríð til. því hefði treyjan opt verið
 með hött á sögu öldinni, þá mundi einhverstaðar hafa verið
 getið um það í sögonum. einnig mundi það sjást á gömlum mindum,
 er það hefi eg hvergi séð, það gétur því verið efunar mál <del>atv</del> hvert
 kaprún í þessu sambandi merkir sama og hetta því á frakknesku

====[meðfylgjandi miði]====
 gérðskir eða girskir hettir
 er ilt að skilja að því gerkur
 og gírskar er ímist menn frá
 hólm garði eða Garðariki eða
 frá Mikla garði (Kaustantín
 opel) gerskir hettir er víst
 réttast og hafa þeir verið
 fóðraðir með þeim dyrustu
 hvítum skinnum eða grá skaumm
 líkt og kaprún<del>sskar</del> voru
 foðruð með 1282 og 1384 sjá
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norg gaml.]] No bl
 og No 120. bls. 221.
 þau kaprún munu hafa verið
 austnær og hér um bil
 sama og gérskir hettir sem
 talað er um í sögonum.
 Sja Kaprun siðast
 Giskir hettir eru alþekktir
 eða griskir sem leikarar höfðu
 þeir voru hérum bil eínsog
 hettir þeir sem sjást mind
 aðir á [[Heimildir_Sigurðar_málara | mindum á forngríp á safninu í höfn]]
====[meðfylgjandi miði bakhlið]====
 báðar þær hattategundir
 eru mjög líkar hettin um
 á [[Heimildir_Sigurðar_málara | skákmanni, þeim er fanst í Baldurs heimi við Mývatn]]
 1861 sem er frá sögu öldinni.
 og litur þannig út
 [mynd]
 berum saman þá Gríksu
 leikara hetti
====bls. 2====
 merkir Chaperan sama sem herða <del>bak</del> leggíngar eða kraga sem fullur ofaná herðarnar eður útsaum
 áptana kórkapum,sem þó reindar eru eptir leifar af hettunni sem fyrst vará þeim einnig merkir það axla skraut
 á dóctorum, af þessu þikir mér alllíklegt að þegar talað
 er um kaprún á treyjum, að það merki þá eins konar útsaum
 eður axla skraut, sem hefir veríð aptaná herðunum eður
 í kríngum hálsin á treyjunum [∫][∫] eður einskonar kraga því hér er talað um skráð = skraut
 mér sinist því að það megi vel til sans vegar færa að orðið kaprún
 hafi þessar 2 merkingar, og að þær geti verið báðar réttar,
 allra helst þegar orðið hefir á fraknesku báðar þessar merkingar
 og fleiri.
 Þó að mer þiki þettað sennilegast þá vil eg samt ekki með öllu neita að
 kaprún eður höttur kunni að hafa verið til á treyjum kríngum
 1261 er lögbok var lögtekin en valla mun það hafa verið til
 öllu fir, og næst mér er að halda að höttur hafi aldrey veriðá
 trreyjunni, en lausa hött og lausa kaprún hafa men borið opt
 með treyjum, sem vana legan hofuð búnað. það er og athuga vert
 1331að þegar kémur á 14 öldina foru men að setja hettur við þau klæði
 er aldrey fir munu hafa verið með hött t.d. á kirtla sjá Laurentíns
 sögu kap 65 þar er getið um „tabertkyrtla tvo með hettu„ þettað
 ber saman við gamlar mindir,.
 það lítur svo út að um 1346-49 hafi capran verið mjög
 almenn í Noregi því í statútu árna Erkibiskups egir:
 „allir skulu þá uppstanda (er guðspjall er lesið) ok taka ofvan
 sin caprun ok standa svo <del>ber</del> berhofði medhan testin verð hér
 læsin. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaml. love bls. 299.]] III.
 No 120. <del>her er</del>
 
 1)hér merkir skinn = mjóf ræma eða breið bridding sem hefir verið alt í kríngum andlitið
 á hettinum og liklega alt í kríngum hann að neðann það sést best á þeim mikla mismun
 sem er á verðinu eptir því hvert Kaprúnið var aðeins skinn dregið eða lagt með
 skinnum hér og þar, ellegar alveg fóðrað með skinnum að innan og einnig allt í kring
 sbr. samann dreginn skinnum annað enn fóðrað
====bls. 3====
 kaprún
 i sögonum er <del>á</del> gétið um kaprún en þá er það mjög
 skjald gæft egman ekki efir því víða<del>utan</del> í sturlúngu
 10 þátt kap 18 þar segir að Birgir jall gaf sturlu þórðar
 syni að bragar launum, ásamt með öðrum gérsem um
 „kaprún ágætt„ men géta ekki með vissu séð hvað
 kaprún merkir hér, en þá er líklegt að það merki
 sama og eins konar skraut höttr, men géta valla
 efast um að orðið kaprún sé uppruna lega frakkneskt
 og komið af frakknesku orðinu Chaperoncöpran eða sem merkir
 imsan höfuð búnaðr en þá einkum alskonar hettur
 tíktæmis<ref>[til dæmis]</ref> á mönnum, og á fálkum, og einíg hettr eð
 hulstur er höfð eru ifir margskonar verkfærum, [∫]
 af þessu vil eg leiða að kaprún sem <del>br</del> her er
 gétíðum, og sem auðsjá an lega er komið af orðinu
 chaperon sé sama og hetta, það er og þessu til stirkingar
 i Jons bók framfærslu bálk 13 er gétið um kaprún en hvort
 það merkir þar sama og hetta er ekki með öllu víst að
 eins og <del> kapa</del> Chaperon hefr á frakknesku margar
 merkingar; eins gétr verið að kaprún hafi haft
 fleiri merkíngar hjá hinum fornu islendíngum
 og að það hafi ekki altjend merkt samaog hetta,
 hér segir svo, sú sem á 20 hundruð „má bera treyju með
 kaprúni afskrúðí„ í sögun um finst hvurgi mér
 vítanlega <del>að</del> neitt sem bendir á að treyjan hafi
 nokkurn tíma verið með hött, og það er víst að
 það hefr verið mjög skjaldgæft, [∫] þvi hefrði treyjur oft
 veríð með hött þá mundi ein hvurstaðar hafa veríð
 gétið um það, einig mundi það sjást mindað á
 gömlum mindum, en eg man ekki eftir að eg hafi
 séð það, það gétur því ef til vill verið efunar
 mál hvurt kaprún í þessu sambandi sé
 sama og hetta á frakknesku merkir Chaperon sama
 sem bakleggíngar eða útsaum aptan á kápum t.d.
 á kór kápum, einnig merkir það axla skraut á dóctorum
 af þessu þikir mér líklegra að þegar talað er um kaprún
 á treyjum að það merki eíns konar útsaum eða
 axla skraut eða leggingar sem hafa veríð <del>um</del> kringum
 hálsin eða á herðunum á treyjum því hér er talað um skrúð=
 skraut, 1) af þessa géta men séð að orðið kaprún gétr
 haft 2 merkíngar sem géta báðar verið réttar
 en af því alt það sem fínstí sögon um um kaprún er
 er mjög ó ná kvæmt [∫] þá géta men ekki komíð með annað
====bls. 4====
 Grímur. í sög un um er mjög oft getið um grímur er forn men báru
 ifir hjálmum sinum <del>og</del> er þeir vildu diljast og einig <del>til þess að </del> ef þeir
 vildu dilja firir mönn um að þeir vóru her klæððir,
 og hefr það veríð almennur síðr að hafa grímur,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þorðar sögu hreðu kap 10]] segir að „þórðr hafði grimu yfir
 hjálm inum ok duldist„ er han for norðr til skaga fjarðar; og
 vildi diljast, að eingin njósn færi firir honum,
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | heíðar vígasögu kap 33]], segir að Barði Guðmundarson
 hafði „grímu á höfði er han reíð inni miðjan flokk
 óvina sina; og þá grunaði ekki að það væri barði
 enn <del>og</del> skorri goði gat tælt þá til að segja upp gríð
 firir þessum manni er var þeim ó kéndr,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kórmakssögu kap 12]] segir að steínarr önnudarson
 „hafði grímu firir andliti„ er han varí alþingi og duldíst
 fírír kórmak, um ólaf triggvason segir <del>að</del> er han leísti
 þá Einar Þambaskélfir úr á nauð að han [∫] hafðí grímu
 fírír andlíti sama sem<del>og þar að auki</del> múnka kufl með hött
 og hefr han haft grímuna undír hettínum því han
 vildi vera víssum að han þektíst ekki, Einar
 þottíst þekkja olaf er han <del>er han</del> lífti kufl hettinum
 en er han lifti grímunni frá andlitinu þá þekti
 einar og þeir allir félagar ólaf [∫∫] þettað bendir á að
 það hafí veríð sundr laust höttrin og gríman og
 hefr gríman ekki neitt heirt til hettínum, heldr hafa
 men borið grímuna eíns og ann an lausa hött undir
 undir kufl höttum og kápu höttum er men víldu díljast
 og hefr þettað veríð mjög alment því hefði það ekki
 verið alment þá hefði mönnum ekkí gétað komíð til
 hugar að bera grímur firir andlíti er men vildu diljast
 og þá hefði það ein ungís aukið for vítni mana, það er
 þess vegna víst að það hefr veríð alment að men hafi
 geíngið huldu höfði víð ímisleg tæki færi,
 hverníg grímurnar hafa veríð lagaðar er ó ljóst af sögon-
 um ekki géta sögurnar heldr um úr hvaða efni þær
 voru, þær munu líklega oft hafa veríð <del>pr</del> prjónaðar og
 mjög líkar í læginu og hettr; en með prjónuðu nefí og
 augum og munni að framan og einnig með nösum og
 út saum uðum augn brúnum, og hafa þær verið gjörfar
 á þann hátt sem mans ásjóna, þaníg er líst grímunni
 er var víð heklu bragða Máusar, það er sérstak-
 legt víð þá grímu að hún er látin vera á fost við
 <del>[?]</del> heklu höttín, en það mun ekki hafa veríð vana
 legt, sogurnar géta ekki um það og það hefði
 verið ó haganlegt,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og eiga við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫]<del>at</del> var svó búin sem múnkr
 í blám kufli ok
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaungr hrólfs sögu kap 29]]
 segir að baðir þeir haraldr
 og sígurðr, er nefndust hrafn
 og krókr „höfðu grímr fírír and-
 líti er þeir hefndu þorgrys
 jarls,
 
 [∫∫] sem hér segír Enar
 „ en þegar firra sin er hann
 lífti kufl hettinum, kénda
 ek hann, firir víst, en síðar
 han lifti upp grímunni ok
 síndi oss ásjána sína, kend-
 um vér hann allir„
 
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlungu 3 þátt kap 15]]
 segir að Brandur Runolfsson
 „hafði grímu firir andlíti,
 hann sté af baki ok
 lipti uppgrímunni„ er han
 vildi láta Sumarliða
 fra Fjöru þekkja sig,
====bls. 5====
 auk þessa er all líklegt að grímurnar hafi stundum
 veríð einúngís að framan og og ekki sniðnar eins og hettur
 þessar grímur<del>hettu</del> hafa verið sníðnar og saumaðar, þess konar <del>hettr</del> grímur
 hafa men helst borið undir kápu höttum, og þesskonar grímu
 hefr ólafr triggfason líklega haft, því sagan segir að han gat
 á svip stundu lift grím unni frá andlitinu, en það hefði han
 <del>g</del> ekki gétað gert eíns fljótt hefði sú gríma verið gjör á
 þá lund sem hetta og nað alveg aptr firir hnakkan,
 sú ástæa sem eg hefi til að halda að grimur fornmanna hafi opt
 veríð prjón aðar og mjög líkar hettum er sú, það er öllum
 kunnugt að íslendingar hafa við ímisleg tæki færi en þá
 einkum i kulda, boríð grimur firir andlíta, alt framá
 daga þeirra manna er nú lífa, [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlir men]] hafa líst fírír
 mér þessum grímum hvurníg þær <del> þ</del> vóru t.d. norðan
 lands þegar þeir mundu til: þær voru prjón aðar eins
 og aðrar hettur á þær var prjón að nef munn ar og augu
 og nasir að framan og saum að ur á þær auga brír svo stundum munnurinnog augum rauðbritt
 þettað leít út eíns og eíns konar á sjóna, eg veit ekki
 betr en allar þess konar grímur séu nú gjörsamlega
 af lagðar á íslandi, en af hvaða or sökum er mér
 ó ljóst, ekki hefí eg seð í prentuðum lögum að þeim
 hafi verið bannað að bera grímur í íll víðrum enn
 þess konar rannsoknir vil eg unna lög fræðíngonum,
====bls. 6====
 húfur
 [Að öðru leiti er síðan auð]
====bls. 7====
 men munu því seint géta fundið orðsír
 merkínga á Íslandi og i Norvegi, þó men leíti
 í útlendum málum, first orðið hífír þar
 á letjandi merkíngar, her er því það einasta
 rað<ref>[ráð]</ref> sem dugir helst að leíta í Íslenskum bókum
 þar sem orðíð fínst [[Heimildir_Sigurðar_málara | kóngsskuggsjá kap 40]]
 segir svo þat þotti sið gæði at víta
 „ nær hann má skillkín<ref>[ath skrift]</ref> sína í frelsi ber,
 eða hatt eða kveif, ef han hefr„ af þessu
 sést eínungis það að hveif muni ekki vera hött.
 tegum, og mér sínist þettað orða til tæki sem
 hér er sett„ ef han hefír„ bendi á að hveíf
 hafi <del>le</del> heldur veríð skjaldgæft höfuð fat
 í kongs skuggsjá kap 32 segir svo„ kvorki
 skaltu hafa hött ne húfu né hveif á
 höfði, heldr skaltu á huldu hópi ok berum
 höndum firir ríkis men gánga„ af þessum
 tveim stöðum má ljóslega sjá að sumir hirðmen
 hafa haft hveíf firi höfuð búnað, einnig
 vírðist mér orða til tækin benda á að hveif
 sé hverki<ref>[hvorki]</ref> tegund of húfu eður hött, því
 það er beínlínis skilið frá því hvað frá öðru
 en þá fer að vandast málið, því þá er eín
 úngis eptir skarbanda og barða hatta
 tegundirnar, af þeim höfuð búnaði sem
 eg þekki að Norðmen og Ísleindingar hafi
 boriðum þær mundir því um hjálma tegundir
 er ekki að tala, mér þikir því eítt af því senni
 segasta<ref>[sennilegast]</ref> að telja hveif eíns konar barða hatts
 tegund því barða hattar mun hverki géta
 talist með húfu eður hattar tegundum í þeim
 gamla skílning, sem áður er sagt,
====bls. 8====
 einig sjá men af [[Heimildir_Sigurðar_málara | míndonum í bestiaríus]] að
 barða hattar hafa verið þektir á Íslandi
 kríngum 1200 þettað alt kémur vel heim
 víð það hofuð fat sem Jon Eíríksson segir að Dú Fresne
 lísi með nafninu <del>kap</del> Cupbia eður sem tíðum
 kallast Cofea, Coifa eður <del>cat</del> Cucufa, eins konar
 gr<del>k</del>ískur hattur er helstandlegrar stéttar mer báru
 <del>helst</del> á mið öldunum, bæði á ferða lögum þegar
 þeir síndu sig opin berlega, og eíns í kirkjum við
 messu gjörð, eptir þessu irði hvefir<ref>[ath skrift]</ref> helst barða=
 hattar er klerkar báru helst þettað kémur hei
 m við [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sverrissögu kap 156]] þar segir að
 kveifin fauk af höfði Nikr lási biskup utan
 borðs, og hefða konúngum men hana til jart
 egna, líklega til að sanna að þeir hafi fundið
 biskupin sjálfann, þettað er tví rætt og sínir
 að hveifin hefir eínungis verið klerka höfuð
 fat eður hitt að konúngsmen hafi þekt
 hveif biskups af ein hverju ein kérni sem
 <del>han</del> hefir verið á henni og þettað mun vera
 réttara eg gét því ekki með öllu veríð sam
 dóma Joni Eíriksini i því að halda að kveif
 sé ein gaungu bískups eður presta búníngur,
 því konúngsskuggsjá er aður búin að sanna <del>að</del>
 á tveim stöðum, að hveif géti eíns eptir sem áður
 verið tegund af barða hatt,
 af hinni áður nefndu á stæðu gét ekki með
 góðu móti fallist á að kveif géti verið neíns
 konar húfutegund og allra síst há og
 og skraut leg sem Jón Eirikson heldur
 að liggi nafninu og eiknan lega í
 orðinu kopf er merki

====bls. 9====
 upp háfar húfur
 hefi eg aldrei séð
 á gömlum mindum
 allrasis Íslendskum
 nem að á spassíu í
 uppsala eddu þar er
 maður mindaður með
 hafa strítu hufu
 líka skott hufunni
 Norðmanna
 
 [Lóðrétt stendur:]
 V
 k44 svartr kufl þor disar spá konu
 v 45k þóhildur Eívmdardóttír
 tók hún vigin<ref>[ath skrift]</ref> af hofði sér og setti á
 galta sonsín,
 fin k 28 þorgeír goðí gaf gull hring er stoð
 mörk
 
 [Megin texti:]
 upphátt eður upp lípt, ekki má einúngis taka útlendar málískur og orð
 en sleppa eíns góðum íslendsum orðum og
 málískum er sanna þettað eíns vel
 ef að íslendska orðíð kúfur væri skilt kveif
 [∫∫] sem han heldur að nokru leiti þá væri
 það nokkur ástæða firir því að hveif
 væri uppháhúfa <del>en það þa er</del> er það fínst mér
 stríða á móti kóngsskuggsjá og eíns fínst
 mér oðin<ref>[orðin]</ref> vera svo lítið lík að þar mun lítið meíga
 biggja á, men segja ení dag á Íslandi að
 sá maður sé hveífarlegur eður mesta kveif
 sem er vessallegur þollaus<ref>[vesællegur, þol laus]</ref> eður veik
 bigður, þettað orða tiltæki Íslendinga
 fínst mér striða með öllu á móti því að
 hveíf hafi veríð hátt og firir ferðar
 mikið [∫][∫]og tígnalegt hofuð fat mér sínst þaðfremur benda
 á að hveif hefi veríð látt og mjög firir fírðar
 lítið ef ekki vesælegt höfuð fat í Íslendskum máldögum er opt getíð
 um að prestar og aðrir andlegrar séttar men höfðu höfuðlín sem
 eg hígg að hafi verið eins konar breíttskor band, á íslendskum
 mindum sjást heldir<ref>[heldri]</ref> men mindaðir með þennan höfuið<ref>[höfuð]</ref> búnað
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | patínu dúk á Skarði á Skarðaströnd]], þar á er mindaður
 maður í hökli og öllum messu klæðum með þennan höfuð búnað,
 allir víta að hírðmen og höfðingjar, höfðu alskonar skurbönd
 og hofuð dregla, mér er því nær að halda að það verði senníleg-
 ast að á líta að hveíf sé eins konar höfuðlín þegar getið er um
 það á prestum, er skor band eður höfuð degill þegar gétið er
 er um það á leik mönnum þvískor bond gat opt talist eins kon
 ar höfuð lín, þettað fínst mér bst géta komið heim við orðið
 hvefar legur eins finst mér það koma best heim við konungs
 skuggsja þvi það er hverki húfu né hallar tegund einnig er
 hægt að koma því saman að þettað sé bæði klerka og
 leik manna búníngur, einnig þikir mér ekki ó sennilegt að
 Íslendska orðið koffur og kveif sé skilt er koffur merkír
 og einskonar hofuðbond er konur bera þettað finst mér vera
 skémst sótt og felli eg mig betur við það en að álíta að hveíf sé
 tegund af barðr hatt,

===Kveif===

====bls. 1====
 Kveif
 það er ef til vill ömögulegt að komast eftir
 með vissu hvaða tegund af hofuð búnaði það hefir
 verið er forn men kölluð kveif,
 Jón Eiríksson hefir i útgáfu sinni af konúngs
 skuggsjá skrifa að mjög lærða og merki lega
 athugasemd um hveíf, og rekur han first
 orðið nær því í öll þaug helstu mál sem til eru
 sem er hebreska, Arabíska, grísku, Ítölsku,
 franska, enska, spánska, miðalda latína,
 þísku, danska,, og íslendska, þettað er bæði
 fróðlegt og merkilegt, en þó mun fara einsmeð
 þettað orð eíns og með orðið koprúnog fleira þegar men <del>men</del>
 fara að rekja orðanna merkingar útí útlond
 þá breítast merkíngar orðanna á allar lundir <del>og</del>
 svo þær hafa <del>hafa</del> mi margar merkíngar og það
 jáfn vel í sama málinu, eins og kaperan í frönsku=
 unni og verða mer eingu nær hvað mun þá verða þegar tekín eru <del>nær</del>
 nær því öll mál, men lenda í mirku völundar
 husi og víllast, en víta ekkert fremur firir það
 hvaðasér kilda merkíng Norðmen og Íslendíngar
 hafa lagti orðíð, og þannig mundi hafa farið
 með orðið kaprún, hefðu men ekki haft þettað
 eina dæmi i sturlúngu sem er það einá sem sannar
 fyllilega merkíng orðsins<del>það</del>, en ekkert af hinu eíngaungu,
 það mun vera víst að öll þessi orð sem Jón til
 færir munu upprunalega vera meir eða minna skíld höfði
 og þaraf mun hafa spunnist að þessi ætt bálkur
 af höfuð fata nöfnum hefir sumstaðar orðið
 generelt nafn á öllum hofuð búníngum sem hofuð fati hjá oss
 en sumstaðar spesélt þegar leingra hefir dregíð
 frá því upprunalega
 
 [Á vinstri spássíu stendur:]
 sjá vísu í gíslasögu
 súrssonar um hveif
====[Meðfylgjandi miði]====
 ár simi höfuðband gullbúið, eður tignar
 band, því Eyvindur skálda spillir<del>kallar</del>
 kallar hinn gilta hjálm Hákonar órhjálm
 og árborin er (= velborin), og ársalur (=
 tiguglegt tjald)
 
 Norges gamle love III bl 259
 aðeins gétið um höfuðlín presta
 enn þá sem auðfjáannlega almennan
 höfuð búning, eður réttar kírkju búníng
 því það lá eyris sekt við ef það var
 saurugt
 opt getið um það í sstenskum<ref>[í íslenskum máldögum]</ref>
 máldogum
===Hlaðbúnar húfur===
====bls. 1====
 Hlaðbúnar húfur
 Sú þriðja húfu tegund er fornmen höfðu
 vóru þær svo kölluðu hlað búnu húfur,
 mönnum var mjög talið til gildiss er þeir
 gátu haft þess konar húfur, likt og þegar
 men höfðu gullhlöð, gilta hjálma, eður
 gullbúna höttu, þegar sögurnar géta um
 þess konar húfur, eru það jafnan sundur
 gérðamen eður of latar er bera þær, eður
 mikilmenni, þettað bendir á að þesskonar
 húfur hafi verið talsvert verð miklar
 og ekki allra með færi að veita sér þær
 enda munu þær hafa veríð all skrautleg
 ar þettað sannar vemundar saga
 og vígaskotu kap 12 bl. 261 er vemundur kögur
 setti rað til hvernig þorgeirs Smjörhringur
 skildi ljósta Steingrim örnólfsson með sauðar
 höfði á ljósvetninga leið, hana hvað Stein
 grim fylgja hesti sínum, ok vera í
 hvítri skyrtu, ok hafa hlað búna húfu
 á höfði, ok hvað hann vera skraut-
 menni hit mesta„ sama vottar og svarfdæla
 kap 5 bl 123 er líst er búnaði Sóts hinsbleika
 þar segir svo; „ stöð upp maðr á drekanum,
 ok gékk út á borðít, sá vari rauðum skarlats
 kyrtli ok heklu blá yfir sér, hlaðbúna
 húfu á höfði, sá kallar af drekanum,
 ok spurði, hverr þar gjörði svá gyldan
 atróður„ sama vottar og Olafssaga Tryggva
 sonar Forum 235 kap er líst er búningi Indríða
 ilbreiðs þar segir svo„ svá er sagt at
 Eindriði væri búin er hann gékk inní
 land tjaldið firir (Ólaf) konúng; at kona
 var í rauðum skarlats kurtli2) han hafði
 silki húfu gullsaumaða á höfði, hann hafði
 spent gull hlaði at höfði sér 1) digrum gullhríng
 hafði han á hgæri hendi”
 __________________________________________________
 1) gullhlað um enni 2) kyrtle flateyarbókok spent gullhlaða at enni ser flateyarbók kap 361
====bls. 2====
 vér sjáum nú af þessum dæmum sem hér eru
 talin að of látúngar og skrat menni hafa
 helst borið þessar húfur, end munu þær hafa
 veríð talsvert skrautlegar og verð miklar
 því auð séð er að ekki hafa aðrir en heldri
 menn gétað veitt sér þær,
 ekki er með öllu ljóst af sögonum hverníg þessar
 húfur hafa verið lagaðar, en þóhigg eg að men
 géti komist nokkuð nærri því, eg higg að men
 þessar húfur hafi verið flatar, og að þær hafi
 heldur breikkaðupp, en ekki verið kóllóttar
 eins og margir halda að húfur fornmanna hafi
 verið, líklega af því að Norðmen hafa
 enni dag kollóttar húfur, eins og þær er
 gamlir bændur höfðu á íslandi um miðja
 18 öld sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | ferða bók Eggerts Olafssonar]].
 en einga vissu hafa men firir því að þettað
 lag á húfum sé gamalt, heldur þvert
 á móti því [[Heimildir_Sigurðar_málara | á mindum í Íslendskum handrítum]] sjást
 hufur jafnan mindaðar flatar og uppbreiðar
 en skjaldan alveg kollóttar, sem lika er
 ljótara, sama vottar og [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldið frá Bayeux]]
 fra 1066-70, þá sá mikli fjöldi af húfum
 sem þar eru sindar seu ógreinilegar og illa
 mindaðar, þá sjá men samt að þær húfur
 sem síndar eru þar bæði á börnum og
 fullorðnum, eru meir flatar og uppvíðar
 en kollóttar, en allar eru þær lágar, gömul
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | mind er til á handriti af Harald Guðinna]]
 syni sem á að vera gérð á haus dögum firir 1066.
 hann hefir lága og flata húfu á höfði en
 ekki kollótta, han hefir i húfunni stóra
 strúts fjöður er geingur þvert ifir höfuðið
 frá hægri til vinstri, allir sjá að þessar mindir
 eru gamlar, <del>ogað</del>, og lángtum nær fornöld
 inni en hinar kollóttu húfur er Norðmen
 bera enni dag, og þær sam kíns húfur

====bls. 3====
 er Íslendingar báru <del>opt</del> á 18 öld
 sem eg þekki eingin rök firir að séu
 gamlar. [∫] eg higg því að hinar fornu skraut
 húfur og hlaðbúnu hufur hafi optast
 verið flatar og uppbreiðar en ekki koll
 óttar, alt í kringum þær að neðan hígeg
 að hafi verið gilt rönd <del>,,,</del> ofin eður utsaum
 aðúr gull þræði (=hlaðið, á þessum fírgreindu
 flötu húfum, er sjást mindaðar í gömlum islendskum
 handrítum, er opt að neðan sínd mjó rönd eður
 eður ræma, en eg higg að egi aðvera eins konar
 hlað, men víta líka að það var almennur <del>síður</del>
 siður höfðingja a firri öldum að hafa alskonar skrautræmur
 neðan um húfur sinar, bæði giltar og líklega úr perlum,
 og eftil vill úr steinum, og eíns munu fornmen
 hafa haft sínar húfur, en þegar sögurnar
 géta um að fornmen höfðu gullsaumaðar
 húfur, sem húfu Indríða ílbreiðs var, þá
 higg eg að þær hafi verið einúngis gullsaumaðar á
 fjóra eður fleiri vegu upp með saumonum milli, laskanna á kollinum og
 alt uppi hvirfil, og <del>og</del> einnin alti kríng að
 neðan, [∫] en þá lítur ut sem hin gullsaum
 aða silki húfa er indriði hafði hafi ekki
 veríð hlaðbúin eður gullsaumið altí kring
 að neðan, því sagan segir að „han hafði spent
 gullhlaði að höfði sér„ líklega ufrum húfuna
 neðan verða, hefði þessi húfa verið hlað-
 buin alt i kríng að neðan, þá var tilgángs
 laust firir indriða að spenna aðra gull
 ræmu þar utan yfir, enda gétur sagann
 ekki um að þessi hafa<ref>[húfa]</ref> hafi verið hlaðbúin
 heldur að hún hafi verið gullsaumuð. en
 þettað dæmi finst mér sanna það eg hefi
 aður sagt að gull hlaðið a þeim hlað búnu
 hafi hafi jafnan verið alt i kringum
 þær að neðan, og <del>að</del> jafn framt að það hafi
 ímist verið saumað fast á húfurnar eður veríð
 laust, og hafi þeir hnitt því ufrum þær
 neðan verðar og látið endana af hlaðinu lafa
 að aptan niður á hálsin,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] eg hefi áður bent mönnum á að
 að það þótti ljótt að hafa kollhettur
 eður kollótta hetti, og þess vegna eru
 vofur og fífl og ánauðugir men
 helst látnir bera kollottar hettur,
 af þessu vil eg leiða að krauthúfur<ref>[skraut húfur]</ref>
 höfðingja muni skjaldan eða aldrei
 hafa verið kollottar, því kollóttar
 húfur <del>ha</del> mun þeim eíngu síður hafa
 þótt ljótar en kollhettur.
 samanbr. sögunni af valdi mar konúngi
 Reykjavik 1852 kap 3 bls. 102
 
 [∫] líkt og skard og spaða húfurnar
 gomlu? með þeim hætti eru húfur
 Kaukasusmanna þær eru ímist flatar
 eða nokkuð háfar, hlaðbúnar að neðann og
 gulllagðar upp með öllum saumonum á
 milli laskanna sem eru opt 8-12 þær
 hafa og imist hnapp eða doppu i miðjum
 kollinum meðimsu lægi og þaðann higg
 eg þessar húfur hafi sinn uppruna eins
 og flestir aðrir búníngar
====bls. 4====
 þann hefir sá <del>sem</del> rítað hefir ármanssögu
 ímíndað sér þess konar húfur þar segir í
 9 kap, að Arman hafði á höfði „hjálm
 gullroðin „ ok silkí húfu undir með
 kníttu gullhldi at enn<ref>[ath skrift]</ref>„ eg veit vel
 að sú Armans saga er ver nú höfum
 er að mörgu leítí ungog óáreiðanleg
 og að það eru litil rök þó þettað standíi
 í henni, en uppruna lega mun Armans
 saga vera gömul, þótt vér hofum nú
 tap að henni, en hver er aptur kominn
 að segja hvað er það upprunalega eður
 úngt af þessar Armanssögu sem ver nú
 höfum, að bandi eður hlaði hafi veríð
 knítt um húfurnar neðan verðar sannar að
 nokkru leiti hin gamli Bestiarius sem er skin
 bók frá birjun 13 aldar eður frá endir 12 aldar
 þar finst mindaður maður með húfu á höfði sem
 er óvanalega kollótt, ufrum húfuna neðan
 verða er brugðið bandi og sem auð sjáannlega
 er hnitt að aptan og blagta endarnír firir
 vindinum, því han niður í loptinu á
 dreka, <del>om</del> á endonum á bandinu eður
 hlaðinu sest móta firir skúfum, þettað fínst
 benda á fornmen hafi ímist haft höðin<ref>[hlöðin]</ref>
 á hufum sinum föst eður laus.
 eg hefi nú komið með nokkrar á stæð firir því
 að húfur fornmanna muni optar hafa verið
 flatar og uppvíðar en kollóttar, en jafnframt
 vil eg benda mönnum á það að húfur
 forn manna hafa auðsjáanlega haft eíns
 konar upp brot aptan á hnakkanum, þótt
 sögurnar géti ekki um það, þettað uppbrot
 hefir vanalega náð niður undir eirna snepilin
 þegar þeir brettu það niður, og fram á mots
 við eirað, men sjá víða á tjaldinu frá Bayeux
 móta firir þessu uppbróti á húfum mann vilhjár
 ms bastarðar, og á hin firgrendu húfu í
 bestiarius sem bandíð sést hnítt utanum,
 sést greinilega þettað uppbrot og á annari
 mind þar að auk þessu upp broti hafa
====bls. 5====
 þeir víst ímist flett ofan, eður brell það upp<ref>[brett það upp]</ref>
 eins og men gérðu á þesskonar húfum á senni öld
 um, á 15 og 16 öld hafa þess kíns húfur verið mjög
 almennar í útlöndum, því þær sjást víða á [[Heimildir_Sigurðar_málara | pen
ínga mindum]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | malarin Raphael]] hefir t.d.
 málað sjálfan sig með alveg eins húfu, og eg higg
 að þær fornu húfur hafi verið sem voru með
 uppbroti að aptan og sem þessar mindir votta
 að til hafa verið,
 eg hefi hvergi orðið var við að forn men hafi haft
 húfur með upp brotum bæði að aptan og framan
 og skörðum á hlíðonum, en þó má vel vera
 að þeir hafi haft þær eins og hinar, þess konar
 húfur tíðkuðust mjög í útlondum á miðöldunum
 og a [[Heimildir_Sigurðar_málara | 2 íslendskum mindum fra 15 öld]] hefi eg
 seð þær greini lega mindaðar
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | réttar bót Hákonar konungs Magnússonar frá 1302]]
 attu Glysmángarar i Noregi að selja „duz af
 sírehúfum (= skrauthúfum) tveim aurum, enn halfum
 öðrum eyri duz af þiukkum húfum Norges gamle love
 III No 13. bls. 42 i rettar bót Eiriks konnúngs
 Magnússonar frá 1282 áttu klipparar í Noregi
 að taka fyrir góðar Enskar húfur hálfum
 áttunda penning vegin, enn fyrir syrehúfu
 haflann örtug vegin Norges gamle love III. No 2. bls 16.
===Línhúfur===

====bls. 1====
 Línhúfur
 Sögurnar géta um lín húfur á karl mennum <del>en</del>
 en skjald gæft er það, i njála kap 124 bl 193 segir að
 Hraðný Höskuldsdóttir móður höskuldar Njálssonar
 tok „lín húfu ór pússi sínum alblóðga alla og
 rauf áttu og mælti; þessa húfu hafði höskuldur Njáman<ref>[ath skrift]</ref>
 ok systurson þinn á höfði sér þá er þeir vógu hann„
 af þessu má sjá að men hafa haft þess konar lín húfur á höfði
 þótt men ríðu lángt frá bæsínum því höskuldur hafði riðið
 að Holti til bússíns en Lýtyngr og bræður hans sátu
 firir honum norður frá garði á Sámstöðum og
 þar vógu þeir hann, og þá hafði hann þessa línhúfu
 á höfði í Gísla sögu surssonar <del>kap</del> pagim, 1849
 bl 64 og 151 segir að Gísla dreimdi að hans lín verri
 draum kona kom til hans og batt á höfuð honum
 „dreyruga húfu„ og þvá áður höfuð hans í blóði, mer þikir
 all líklegt að þessi húfa hafi átt að vera lín húfa, eins og
 sú er höskuldur njálsson hafði borið er han var vegin
 einnig múnu báðar þessar húfur hafa verið hvítar [∫] er
 <del>þær vóru úr líni</del>, og á likta eg svo helst af því,
 að húfr þá<del>sem ný</del> er höskuldur hafði átt hafði Hraðný
 til að frýa Igjaldi hefnda eptir sistur son sin, enda
 hefði verið sviplegust, og mest á þreifan legt, firir
 Ingjald að horfa á þá húfu er sistur son hans hafði
 borið, vopn bitna og alblóðuga, hefði hun verið
 hvít, því þá bar mest á blaðinu, eins á liteg eðlilegast
 áð íminda sér húfu þá kvita er draum konan batt á höfuð Gísla
 því það var sviplegast og mest blóðugt bæði firir hugsun
 ina og augað, og vér sjá um af sögonum, að fornm-
 önnum hafa þótt hvít línklæði mjög svipleg er þau
 vóru blóðug, og höfðu þess vegna konur þau jafnan til að
 fría monnum hefnda <del>[?]</del> sem Hraðný gérði við Ingjald
 bróður sin og Guðrún Osvífsdóttur víð sæun sina er hún
 hvatti þá til föðurhefnda. Laxdælu kap 60.1)
 _____________________________________________________
 1) „heimti hún (Guðrún) sonu sína til tals við sik i laukagarð
 sinn; en er þeir komu þar, sjá þeir at þar voru breidd
 línklæði skyrtu ok lín brækr; þau vóru blóðuk mjök.
 þá mælti Guðrún; þessí söm klæði, er þit sjáit hér, frý okkur
 föður hefnda; nú mun ek ekki hafa hér um mörg orð, því at
 ekki er vón at þið skipist af framm hvöt orða, ef þíð íhugit
 ekki við slíkar bendíngar, ok á minningar.
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkið í textanum:]
 [∫] er þær lita út að hafa
 verið ur líni
====bls. 2====
 eg bíst víð að mön um þíki þessar mínar
 sannanir nokkuð kórtogaðar og veíga litlar,
 og að þær sanni lítið að lín húfur forn manna
 hafi verið hvítar, eg vít nú játa það, en
 hvað sem þessu líður þá sjá menn af heíðar
 víga sögu kap 27 bl 355 að forn men hafa
 að minsta kosti haft hvita höfuð búningr
 og það við slátt, þvi þá er þeir þorgautssynír
 voru að slætti á gullteíg, og þeir Barði leindust
 í skóginum fyrir ofan og hugðu að hvað margír
 þeir væru og kvernig þeir best gætu sótt að þeim þá
 segir sagan „ nú þykkist han (Barði) egi vita
 víst, hvort kona er hinn 3 maðrin er
 er hvit 1) er til höfuðsíns at sja, eða mun þar vera
 Gísli„ ekki sést af sögunni með vissu hvert Gísli
 hefir haft hvita húfu á höfði [∫] <del>en þa þikir</del>
 <del>mer líklegast að hann</del> hafa haft hvita lín húfu
 á hafði nokkuð háfu, fírst barða síndíst hans
 höfuð búníngur mest<del>vera</del> líkjastfald [∫] <del>eður</del> og hélt þess vegna
 að hann væri kona, en þá er hugsandi og Gísli
 hafi lagt yfir höfuð sér hvítt traf og hnitt það
 undir kverkinni, einsog sést mindaði skin bókum
 íslendskum frá 15 öld, á kall mönnum sem eru
 við slátt, gat þettað litið ut ligt og faldur lángt
 til að sjá, einnin gat hann haft eins konar
 höfuð lín vafið um höfuðið, en þá þikir mér þettað
 tvent ó lík legra en það firra vegna þess að
 eg hefi eingar líkur firir því að þessir tveir
 síðast nefndu höfuð búningar hafi verið til
 þegar heiðar vig gjörðust.
 af þessu öllu saman þikir mér liklegast að
 lin húfur fornmanna hafi verið optast hvítar
 þá stöku sinnum kunni að hafa brugðið útaf því
 og að þær t.d. kunni að hafa verið gullsaumaðar
 eður út saumaðar ef höfðingjar áttu þær.
 ekki er hægtað með neinum vissum rökum hvaða
 lag hefir verið á þessum húfum, en hafi Gísli
 haft línhúfu, sem eg held, þá bendir það á
 að þessar lín húfur hafi verið, háar nokkuð og
 upp breiðar, og líkar tilað sjá þeim forna beina fald, eður stromp, er konur báru
 hvers dagslega er þær voru víð vinnu, sem var lágur og uppbreiður,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 1) hvítt
 
 [∫]enn þettað bendir á að karl mann hafi
 haft það, og að Gísli muni oft áður
 enn þettað gerðíst
 (nóta)
 [∫]sem var sá einasti kvenn höfuð búningur er eg þekki
 i þá daga
====bls. 3====
 ef að þettað er rétt tílgáta [∫] þá verður orða leikur
 Gísla Sússonar í vísunni mjög eðli legur er han
 segir: að han hugði að valkyrjann faldaði sér
 með dreyrugri húfu, það er og aðgætandi að
 sagan segir að draum konan batt húfuna
 á Gísla, og sinir það að annað hvert hefír
 veríð hverk band í húfunni, eður að hún
 hefir verið fest með hlaði eður band að höfð-
 inu, sem hefir veríð bundíð um konu neðan verða
 líktog eg aður gatum á hinum hlað búnhúfum.
 hvergi géta sögurnar um að fornmen hafi haft
 lín húfur firir nátthúfur, en allkikklegt<ref>[all líklegt]</ref> þikir
 mér samt að þeir hafi [∫] haft nátt húfur [∫∫] <del>[∫∫]</del> og fegurst
 þótti að hafa hár ofan á herðar, og mundi það
 hafa skémst og floknað<ref>[flækst]</ref> ef þeír hefðu ekki haft
 nátt húfur, en í nátt húfum hefði veríð mjög
 hafannlegt að hafa kverkband, enni öðrum
 húfum fornmanna var <del>það</del> öþarfi að hafa
 kverkband er þær voru bæði der og barða
 lausar, og gátu þess vegna valla fokið af þeim
 mer þikir ljósast að þessí húfa er draum konan
 battá Gísla hafi átt að vera eíns konar nátthúfa
 úr kvítu líni,
 mér þikir alllíklegt að fornmen hafi opt haft lausa húfur
 undir hjámum sínum sem ármanssaga getur um
 að ár man hafi haft, sú húfa er látín vera úr
 silki,, en líklegast þíkir mér að þeir hafi helst
 haft þess konar húfur optar úr silki lini en silki og heldur
 ovandaðar.
 um lít á húfum géta sögurnar skjaldan ?
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerki:]
 [∫] að línhúfur hafi verið áþekkar
 hínum beina fald,
 
 [∫] bæði
 [∫∫] og að þær hafi verið helst úr líni
 því það var hægast að þvo,
====[Meðfylgjandi miði]====
 i sögonum er talaðum gullsaumaðar og hlaðbúnar húfur
 þess konar húfur hafa Kaukasusmenn [mynd] virlagðar? uppeptir
 og hlaðbúnar að neðann. með10-12 löskum ímíst
 hafar<ref>[háar]</ref> eða lágar og stundum með hnapp í kolli
 eða doppu meðíms ulagí og gíltarsauman upp
 eptír milli laskanna
 hökullinn var upprunalega laung kúpa er heldr Rómv.
 menn báru, hann huldí allann líkamann alltí kríng
 ofaná fætur, og var hann ímist festur með spennum
 (til hliðanna) upp að öxlum til hægðar þeím er bar eða
 menn báru það sem til hlíðanna var altaf í olboga
 botonum seína<ref>[seinn]</ref>a var hann gérður opinn á báðum
 hlíðum (humerale)
 
 [Skrifað lóðrétt á vinstri kanti:]
 NB notað nema mindinn)
====[Meðfylgjandi miði bakhlið]====
 [Afrifa af umslagi til Sigurðar Guðmundssonar Reykjavík]
===Húfur og höfuðband===
 húfur
 1 kofri
 2 bjarnskínshufur
 3 hlaðbúnar húfur
 4 lín húfa
 
 höfuðband
 1 skorbönd
 2 gullhlað
 3 garland kórona<ref>[á einnig við gullhlað]</ref>
 4 hveif
====bls. 1====
 [Auð síða]
===Kofri===
====bls. 1====
 Kofri
 
 Kofrín er ef til víll elstur af
 öllum húfu tegundum fornmanna, og
 tek eg þá <del>skoðun</del>álíktar helst vegna þess að
 kofrinn er opt settur i samband við seið-
 men og fjölkíngí, líkt og heklan, það
 liggur í eðli manna að setja einúngiss
 það sem gamalt er, og forneskjulegt,
 í samband við töframen, og hjá trú,
 <del>og jafnvel geramen það osðallatrú</del>, eg higg að kofrin
 sé svo gamall að hann eyi kinsittað<ref>[kyn sitt að rekja til]</ref>
 rekkja til Asíu, og mun hann hafa veríð
 hér um bíl eins og sú háfa húfa [∫] er persar
 hafa boríð frá elstu fornöld alt til þessa
 dags. þessi húfá er og hefír ætíð veríð há og
 strítu mindað, herumbil á heð<ref>[hér um bil jafn há og strompurinn]</ref> víð strompín
 gamla en þó nokkuð upp mjórri, og vanalega
 úr loðnu skinni (lampskinn?) en alveg
 upp brotslaus og slétt frá efst til neðst.
 af því sögurnar géta nokkið skjaldann
 um kofra þá géta men ekki komið með
 óiggjandi ástæður firir hverníg hann hefir
 verið í hátt, samt <del>enn</del> skal eg reina að koma með
 nokkrar ásteður firir þessari minni á líktun.
 Þegar sögurnar géta um kofra er hann
 jafnan á íbiggnum mönnum eður búramönnum
 eður seíðmönnum, og bæði á [∫] köllum og konum,
 <del>ekki géta sögurnar heldur um kofra úr öðru
 efni enn lambskinni, og sjá um hér þá að hann
 er að því leiti líkar Persneska húfunni,</del>
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 
 [∫] Tiαςανςδη<ref>[ath! skrift]</ref>
 
 hér um bil eins húfu bera og
 Kaukasusmenn, og mun kofrinn
 vera kominn af þeirra húfu
 til vor eins og margt annað
 
 [∫] þess <del>kín</del>konar

====bls. 2====
 í Þorfínssögu karls efniss kap 3 segir um <del>þorbjörgu völfa eðr</del> <del>seið kon
 una</del> „ hón hafði lambs skins kofra [∫] svartan
 á höfði, ok víð innan kattskínn kvítt„
í Sturlúngu 5 þátt kap 28 segir um Sig hvat Sturlu
 son er njósnar men Styrmis komin til hans á
 Grund „ Sat síg hvatr í rúmi sína<ref>[sínu]</ref> ok hafðí
 skinn feld á herðum ok lambskin kofra á
 á höfði svartann„ í ölkofra þatt<ref>[þætti]</ref> segir um
 þorkalla ölkofra „ optlíga var þat síðr hans at hafa
 kofra á hofði, ok jafn ann á þíngum [∫] <del>ok
 var hann því kallaðr Ölkofri</del> „ auðséð er
 af þessu að kofrín hefir ekki þótt höfðínglegur
 eður skrautlegur höfuð búnaður, eður hæfi
 legur til að skorta með á þíngum, heldur
 hefir hann þótt búralegur og forneskju
 legur höfuð búnaður er þorhalli var uppnefndr
 firir það að hann bar kofra á þingi, og kallaður
 Ölkofri, sama vottar og sturlúnga það er þar tekið
 fram að búníngur Sighvats þótti búralegur
 eður jafn vel kotkallslegur, en um morgunin eptir
 leist <del>þeim</del>mönnum betur á Sighvat er han hafði tekið
 á síg bláan kyrtil og sett stólhúfu á höfuð
 sér, og tekíð eggsi silfur rekna í hönd sér, <del>þá</del>
 þótti þeim„ hann þá miklu hermannlegri,
 en um kveldíð er njósnarmen kvomu„
 vér sjá um nu af þessum dæmum að það var
 einkénni kofrans að hann var ur svörtu
 skinn optastur lampskinn, og verður hann
 þá að því leiti líkur Persnesku [∫] húfunni.
 Það er og atuga vert víð kofrann að íbiggnir
 men og búra menni, en þó eínkkum seiðmen bera
 hann helst, og kémur því kofrin jafnan framí sög
 onum sem seiðmanna og töfra manna
 búníngur, eg hefí áður getiðum að
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 þorbjörgu spákonu
 eður völfu
 
 [∫]eitt handrít hefir kofur
 svart
 
 [∫] enn af því að hann var maðr ekki
 nafn frægr þá gáfu þíngmenn
 hönum það nafn er víð han <del>hélst</del>
 festist, að þeir kölluðu hann
 Ölkofra„
 
 [∫] og Kaukasisku
====bls. 3====
 þorbjorg völfa settí smíðs höggið á sinn kátleg
 seið konu búníng með því að hafa kofra á höfði,
 þettað varsamt ekki að undra því kofrín mun
f rá alda öðlí hafa verið uppa halds höfuð búningur
seiðmanna, bæði kalla og kvenna, sem víglundr
 saga bendir á Kaupr. 1860 kap 11 hálum kap 9
 þar segir um Kjölvöru í hrau<del>shöfn</del>Skarði er var
 fjölkunnug mjög, er hún vildi drekkja þeim
 bræðrum Víglundi og Trausta hún „fór
 uppá hús ok veifði kofra sínum í
 austur att, ok þyknaði skjótt veðríð„
 her af sést að kofrín hefir verið seíðmanna
 búníngur, og nauðsinlegt töfra verkfæri
 er töfra men þurtu ekki að géra annað en að
 veífa til þess að kæmi [∫] stór víðar eður stór
 hríð sem vatns dæla bendíra kap 47 og 46 leipsíg 1860. Kaupm. kap 3<del>4</del>6 og <del>[?]</del> 47
 þar segir að Bárðarstyrfin veífði gíska gizka (sínum) til fjalls, [Framhald hér að neðan 1]
 <del>er hún gérðí galdr hríðina a þá hofsvirja.</del>
 gíski hefir líklega veríð kofri ur svörtu
 geitskínni, eður geítskinn er seið mennog
 seíð konur höfðu tál að vefja að höfði
 sér er þeir vildu géra mírkur að mönnum en veífðu þvi er þeir vildu [Framhald hér að neðan 2]
 verður þettað hvertið er<ref>[hvort eð er]</ref>, kofri eður eínskonar
 gæru skínsstrompur, sem er herum bíleitt og hið sama
 nemað kofrin mun ætíð hafa verið sniðin
 sog saumaður með þessu háfa og uppmófa
 stromplagi, [∫] að töfra menn hafi vafið
 þessum loðnu gæru skinnum að höfði sér
 í líkíng af stromp eður kofra, er þeír vildu
 géra mirkur að monnum, sannar best
 Njála kap 12 er Svanur á Svanshól [∫][∫]varði þjóstólf gérð
 galdra mirkrið á <del>þó</del> Osvif og hans félaga
 þar segir „Yvarr tók geítskinn eitt og vafðí
 um höfuð sér. ok mælti. verði þoka ur verði
 skrípí ok undr mikil öllum þeim sem eptír
 ker sækja„ kom þá þoka ifir þa ósfíf og þor eptír niða mirkur, x
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu:]
 [∫] eður irði afstirt
 
 [1] er hann aptraði gjörnínga
 veðrinu er gert var á þá hólm
 göngu storra<ref>[ath skrift]</ref> og Úlf <del>hér</del> heðin
 vefreyður sonar, eður ef men vildu
 hleipa skriðu á bæmanna sem Gróa galdrakona
 gerði er hún hleypt skriðu á bæinn„ háu
 horfði uppi fjallit, ok veifði gizku eður
 dúki, þeim er hon hafði knytti gull mikit
 er han átti ok mælti; farí nú þvat sem buit er„.
 
 [2] gera storm ogstorhríðar eður
 mönnum
 
 [∫] af þessum galdra gíska mun
 vera komið máltækið er austann
 men hafa í daglegu tali er
 þeim verður hverft víð þá
 segja þeír mikill giski(=
 mikil ósköp einnig segja þeir
 það er engin giski!= það eru engín
 ósköp
 
 x má vera að þessu sé skilt orðið
 er men enn hafa í daglegu tali að géra
 einum skeráveifu = skinn vefju
 sama sem að hrekkju eður leikná einu
 enn skrá er = skeinn þaraf að skrástja
====bls. 4====
 x til saman burðar við þettað vil eg
 géta um aði Droplaugar sonasögu
 hinni löngu kap 20 er gétið um
 dulkofra * að mér skilst í eíns
 konar töfra sam bandí líkt og
 hulíns hjalmur eður töfra höfuð
 búníngar, er gat gert menn ó –
 sinilega, en ekki á líteg að kofri
 egi herað merkjá neins konar hött
 eður dularhött jafn vel þó að
 fínnur Magnússon sé ó vissum hvert
 hann egi að útleggja kofra hött eður
 húfu, sja Grönl. kist. m. II. bl. 375 og
 463 eg sé ekki neitt sem bendir á að
 kofri hafi verið hettu tegund, og af því
 að kofrí finst sem kven höfuð búníngur,
 fínstmér það en ó líklegra, en hefði kofrin
 verið há húfa hefði han orðið mjög líkr
 þeim beina fald að læginu til, enda
 hafði verið mjög óþægilegt að sniða
 hettur ur því efni, og sogurnar géta
 hvergi mer vitanlega um hettur ur þvi
 efni en þar á móti géta sögurnar um
 húfur jafnvel ur bjarnarskinni
 einnig finst mér það banda<ref>[benda]</ref> á að kofri
 hafi verið húfa er egir i þiðriks-
 sögu af beru, þó að galdra eða tröll konur sér
 kallaðar skinnhettur sannar ekkert, því
 þær eru ennin kallaðar skínnhufur í sömu
 [∫]sögu 1) i sögu sturlaugss torfsona kap 16
 segir um hrólf vefju er han bjósig
 til að tala við hornufjutröllkonu
 „hann var svá buin at hann vari
 geít bjálfa loðnum, ok digr kálfs-
 belgur á höfði, ok stóð upp rófann
 ór miðju höfði, sinn kálfbelg hafði
 hann á hverjum fæti„ það lítur út að
 hrólfur hafi tekið á sig eínskonar
 trölla búníng, því hann vildi ekki
 að horn vefju litist velá sig
 
 [∫]er þær hrefðu uppa ser til
 að taka á moti þeim lápusi
 ___
 skinnhufa er og tröllkvenna
 heiti
 _______________________________
 1) Bárðar.sn. kap 8 og kap 9 skinn hetta torfúr kalla eður
 skinn húfa (tröllkona) öðru nafni
 [Frá efsta hluta síðu:]
 x til frekari upplisíngar þessu móti vil eg og géta þess
 að 1858 er eg var á ferð firir vestan, sagði
 Eyólfur í svefneyum mér frá að han hefði
 sem barn verið á Víkivaka á vestfjörðum
 og meðal annars gat hann um að þar hefði
 verð haldin viki vaka leikar er men
 hefðu kallað þórhildarleik eður tröll,
 kænu Leík það var eítt af aðal einkénnum
 þessa leiks að stæðsti kallmaðurínn var
 klædduri eins konar kven búníng
 og látin skauta sér með gæru skinni
 er míndaði eins konar stromp, þettað
 minnir á öll hin fir greindu dæmi og
 þá eínkan lega gískan í vatnsdælu
 og geítskínsstrompin í njálu og kofran
 þeirra Kjölvarar vonar og þorbjargar
 völfu, i fornöld hugsuðu men ser tröllin
 jafnan fjölkunnug en nú vill svo heppi
 lega til að þesir gæraskínsstrompar voru<del>eru</del>
 viðtekin töfra búníngur og undír eins
 mjög hefi legur<ref>[herfilegur]</ref> og skuggalegur tröllabún
 ingur, þá var eðli legt að men kisu þennan
 höfuð bún að handa tröllum og töframonn
 um af því han var trölslegur og skugga
 legur og ef til víll eínhver sá elsti.
 þar að auk er það all goðmótetníng<ref>[ath skrift]</ref> að hugsa
 sér fríða meí falda sér með hvítrum sílki duk
 gullofnum, og þar víð hliðina á tröllkonu
 faldaða sótugum gæru skínnum og með
 járn kalla firir fald brjána þann segír og al
 meníngur frá dætrum Báru tröllkonu í
 Lupusarsögu [∫] vér sjáum því að þessí skínn
 strompa hugmínd er rót groín, tröllum og
 seíðmönnum frá alda oðli og að kofrín <del>að</del>
 og þessir skínn strompar verðr tæplega skilið
 hvað frá öðru <del>x</del>
====bls. 5====
 vér erum nú búnír að sja að kofrínu er
 jafnar þegar sögurnar géta um han, svartur
 og ur lambskínni, og að hann er seíðmanna
 búníngur og líkast til ennís trallar
 búníngur, og þegar að menn bera saman
 að <del>bæði kofri, og geítskin sem</del> galdramen
 <del>það varð</del> höfðu bæði fafra og geítskinn <del>til</del>
 vafíðsaman að hofði ser til herum bil sömu
 töfra þá eru líkindi til að kofri hafi veríð
 há uppmjó húfa á þekkr gæru skínsstromp þeim er men létu tröllin hafa
 en þá saumaður eínsög önnur hafa sem sjá
 ma af kofranum Þorbjargar völfu er var
 fóðraður með hvítu kattar skinni aðinnan,
 að kofrín hafi verið há og uppmjó (loðin)
 strítu húfa sanni ímísleg dæmi t.d.
 <del>tildæ</del> jallið kofri sem er í Alfta fírði
 á vest fjörðum kór og uppmjór eður strítu
 míndaður fjalls hnjúkur (pyra mídalsk) (sá en ekki alveg hvass aðofan
 ferða bok Olafs olavinsar bl 23) eg a lit að
 fornmen hafi géfið þessum hnjúk þettað
 nafn af því að þeim hafi þott hann líkjast
 kofra, uppa því fjalla hafa menn og truað
 að fíndist als konar fafra steínar, og bendir
 þettað þess vegna á bæði að kofrín hafí verið
 hár og upp mjór og einnin að hann hafi veríð töfra búningur,
 að kofrín hafi verið hár og upp mjór sést og af
 þíðrikssögu af Beru prstsonía bl 203 kap 218
 því þar er efri hluti hjálmsins [∫] sem er firir
 ofann höfuðið og sem vana lega gékk
 uppi hvassann odd kallað kofrí? eður kofr
 líklega af því að efri hluti hjalmsins hefir
 verið hár og upp mjór líkt og kofrí.
 eínnig kém ur firir kofur járn (=oddhvast
 járn eður ör, má og vel vara að orðíð kofurmálagur egí þar skilt við
 er merkir málskaps mikill eður tann hvass eður gagnorður (sjá lexikon poetika)
 góður í ráðum
 
 [Eftirfarandi texti er neðarlega á hægri spássíu:]
 stokkhólms útg 1725- kap 196
 segir að Viðgu bjó til hins 11 sonar
 Ísúngs konúngs <del>svo</del> á hjálmín „ok af geíngr
 þar er tók, en <del>[?]</del> þat var svá mikit sem
 koppurin fyrir ofan krosinn, ok nokkuð
 nemur hans haus„
 [∫] eður háfa hjalmsins
 
 í gilfa ginníng eru
 köpur yrði = að láta mikið
 yfir sér bls 30
 
====bls. 6====
 nú hefi eg komið með nokkrar ástæður
 fyrir því að kofrin muni hafa verið
 há og strítu mindað loðin skínnhúfa
 ogmjög á þekkur hinni firnefndu
 Persnesku og Kaukasíksu skinn húfu
===Bjarnskíns húfur===
====bls. 1====
 Bjarnskíns húfur
 Sú önnur tegund af húfum fornmanna
 vóru bjarnskíns húfur eg higg að þær húfur hafi verið
 fornar að uppruna, nokkuð líkt og kofrín,
 því þegar sögurnar géta um þær, vóru þær
 helst höfuð búníngur þeírra manna er vóru ódælir
 fá látir og létt við alþíðu skap, þá er þettað
 litið meira en gétgata mín því sögurnar géta
 of skjaldan um þess konar húfur til þess að
 men geti með nokkurri vissu tekið þess konar á liktun
 í Laxdælu kap 29 bl 114 segir um Geírmund
 gný: Geirmundr var fá skiptin hversdagliga,
 óþýðr við flesta; en han var svá búin
 jafnan: at hann hafði skarlaz kyrtil rauð
 an ok gráan feld yfir utan ok bjarn-
 skíns húfu á hofði, sverð í hendi, þat
 <del>þ</del> var mikit vápn, ok ekki var þar borið
 silfr á, en brandrin var kvass ok breiðr,
 hvergi ryð á; þettað sverð kallaði hann
 fótbit, ok lét þat allrey úr hendi sér
 gánga„ í Blómstur vallasögu kap 10
 segir að að Aki hafði bjarnskínshúfu
 á hofði og var i vargskíns stakk er han
 barðist við finn gálknið, þessi tvö dæmi
 benda á að bjarnskíns húfur hafi ekki verið
 <del>meinir</del> neinn skart höfuð búningur, eínsog
 eg fir benti á, heldur búníngar þeirra
 manna er vóru ein rænir og fá látir, enda eru
 þess konar men jafnan lötnir hafa bjarnskíns
 glófa og loðkápur og yfir höfuð alskonar loðin
 klæði, men sjá líka að þess konar húfur hafa
 átt mjög vel við íbígna men ligt og kofrin,
 en spjátrúnga höfuð búníngur gat það ekki
 verið
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu:]
 í Friðþjofssögu kap 11 segir að
 fríð þjófur hafði stóra skinn-
 húfu á höfði er han duldist
 frir Hringi konúngi og Ingi
 björgu og lest vera gamall karl en sagan gétur ei um hvert
 sú hufa var ur 29 bjarn dyrsskinni
 eður öðru díra skinni,
 í vatnsdælu kap er getið um þorgrím
 skin húf, er var búra menni og
 fjölkunn ugur mjög
====bls. 2====
 hverníg þessar húfur hafa verið lagaðar sest
 ekki af sögonum, en mér þikkir samt líklegast
 að þær hafi veríð [∫] að mestu leiti jafnar upp og
 ofan, og með herum bil stífðum kalli kíktog
 hin loðna þjóð húfa Úngara eru enní dag
 og vil eg að eíns færa þau rök firir því að mér
 finst að það hefði veríð mjög vanda samt
 að <del>hafa</del> sníða þær kollóttar eður með öðru
 marg brotnara <del>skinni</del> sniði, úr jafn þikkvu
 og loðnu skinni sem bjarnar skinnið er
 enda hafa men skjaldan eður aldei haft
 þess konar húfu með öðru sniði en jafnar
 upp og ofan [∫], ekki dugar heldur og íminda
 sér þær uppmjófar því þá géta men ekki
 gért mun á þeim og kofra,
 men géta að sönnu hugsað ser þær með loðnu
 uppbroti að neða, likt og sést á mind
 um Íslendskum frá 16 öld, en þær húfur
 hafa auð sjá ann lega allar að ofan verðu
 veríð ur klæðí eður oðrum vefnaði, en að
 eíns upp brotið ur loðnu skínni, sem líka
 átti best víð, 1) eg held því að bjarn skíns
 húfurnar hafi ætíð verið jafnaruppog
 ofan likt og þesskíns húfur eru jafnan
 enní dag en ekki kollottar og ekki
 eða skjaldann með uppbroti. þess konar húfur eru
 mjög hermannlegar, þó þær séu ekki skraut
 legar, og hefðu verið mjög sam boðnar
 i bíggnum og ein rænum mönnum er
 ekki vóru við alþýðu skap sem
 Geirmundur gnýrr var.
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫]stórar eíns og sagt er
 um húfu Friðþjófs og
 
 [∫] þannig húfu hafa og Tortorarnir
 og Kaukasusmenn og þaðann
 munu þær vera komnar til vor á
 norður lönd
 
 1)
 1282 er gétið um að Grá skins húfur
 hinar bestu, er kostuðu mörk i
 Eyríks konúngs Magnussonar rettar
 bót Norges gamle love No2 bls. 14
 þá eru skinn húfur orðnar skraut
 <del>líklega</del> húfur og hafa þær líklega
 verið með upp broti að neðann úr
 grá skinni enda var að öllu leíti miklu
 hægra að setja hvaða lag sem maður vildi
 á gra skinn sem var þunt og mjókt

====[Meðfylgjandi miði]====
 í sögu Diðríks konungs af beru Christíjans 1853
 kap 218 bls. 203 segir að Viðga hínn stírki höggur af
 ollu afli til hins 11 konúngssonar „ok þat högg kemr
 á hjálm konungssonar. oc af geíngr þor ertók. en þat
 er svá mikit sem kofrinn firir ofan haus enn
 ok nokkot næmir hans haus. 1) strítan eður tapp
 húfann af hjálm inum) önn ur handrít
 hafa koparínn. kopprinn það seirna getur
 veríð rétt sja koffur eða koppur kvenna
 sem er rituð með því móti imist en kopar
 mun vera rangt.
 líktog dopar<ref>[ath skrift]</ref> (hjalm batr)<ref>[ath skrift]</ref> eða hnapprinn
 hafa önnur handrit kap 95. bl 111.
====[Meðfylgjandi miði bakhlið]====
 [teikning]

====[Meðfylgjandi miði bakhlið]====
 * Bjarni Broddhilgason segir við
 þórdisi toddu sistur sína, er hún neitaði
 að selja fram Gunnar þiðranda bana:
 „egi hyrði ek um dulkofra þinn, mun ek
 vita hvar hann er, ef ek vilda eptir
 leita„ (eptir 3 handritum) sögunnar
 (hulins hjálmur Gull þórissögu)
 
 galdra svægisa = skinn vefja enn ekki svipa
 og að reka fóta skinn um höfuð mönnum

''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012 og 10. 2013

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Bolklæði===
====bls. 1====
 III
 Bolklæði
 1
 A kyrtill 3 tegundir b) c)
 b. stokkur sja fornirði<ref>[ath skrift]</ref>
 
 2
 a. tryja
 b. hjúpur (kumpás) vopn rokkur
 c. kösúngur
 d. skirta
 e. serkur með elstu bún og treyju tegundir<ref>[þetta á einnig við um atriði d. skyrtur]</ref>
 
 3
 a. slæður
 b. sloppur
 
 [Texti skrifaður lóðrétt:]
 rettara að skipta með upp hafsstöfum.

====bls. 2====
 [Auð síða]
===Kírtlar===
====bls. 1====
 kírtlar
 kírtl<del>ar</del> um fornmanna er rétt að skipta í 3 aðal tegundír
 því þeír vóru með þrenskonar lægi sem er
 tals vert ó lígt; sú físta kirtil tegund er eg
 <del>lísa víl var</del> vil lísa vóru kírtlar þeír er vóru
 heilir að framann niðrí gégn; og hvurgi klofnír
 að neðan. þessir kírtlar vóru ætíð stuttir sem þeir
 líka urðu að vera til þess þeir væru haganlegir,
 því hefðu þeir veríð lángír þá gátu men ekki
 með góðu móti setið eða geingið í þeim er þeir
 vóru hvurgi klofnir að neðan, men gátu heldr
 ekki rak<ref>[ath skrift]</ref> þá er men sátu á hestum hefðu þeir
 verið lángír; því þeír hefðu orðið að kíppast
 upp um men er þeír vóru hvurgi klofnir,
 og hefði það orðíð mjög ljótt og óþægílegt, (þess
 vegna er það min á líktun að stuttir kírtlar
 hafi ætíð verið <del>með</del> ó klofnír en síðir kírtlar
 þar á móti ætið með blöðum eða klofnir að
 framan [∫] eða á hlíð on um því það varð að
 vera), þessir stuttu óg blaða lausu kírtlar munu
 vana lega hafa náð niðr á mitt læríð eða maské
 níðr undír kné þegar þeir vóru leíngstir, sögurnar
 géta ekki um hvað lángír þessír kírtlar vóru [∫] <del>ne</del>
 <del>það</del>2 sína gamlar míndir, á mindon um ná þeir
 vanalega níðra mítt lær eða níðr undir kné
 þegar þeír eru leíngstir kirtlar þeir er sjást
 mindaðir á Rúðu borgar tjaldín „eru flestir1leingðkirtlanna
 <del>flestir</del> nokkuð stuttir og heilir níðr i gégn að fram-
 an, eíns eru kirtlarnir sem sjást mindaðir í
 bestiaríus (frá 12 öld) þeir eru allir blaða lausír
 og heilir að framan <del>a</del> alt þettað bendír á að
 þeír kírtlar hafí veríð vana legastír sem von var því þeír
 voru léttastir og hagan legastir að kírtlarnir
 hafi ætíð veríð heilir að framan um brjostið sína ekki einungis
 míndírnar heldur lika sögurnar, men urðu ætíð
 að steypa kírtla um yfir sig [∫] af því þeír vóru ætíð
 heílir að framan; og þess vegna heitír líka opið á
 kírtlínum að ofan; höfuðsmátt af því höfuðið
 smó gégnum opíð er þeír steiftu kírtlinum yfir
 síg, [∫] sögurnar géta jafn an um áð men <del>forn</del>
 steiftu yfir síg kírtlum, eða steíptu þeim <del>niðr</del>
 yfír<del>um</del> síg og létu þá falla ofan um síg; alt þettað
 sannar nægilega að sumir kírtlarnir muni oftast
 eða ætíð hafa verið heilir að framan niðr
 fyrir beltísstað, að mínsta kosti géta men ekki
 séð annað af sögonum, eða gömlum mindum sem eg þekki og sem eru af norrænum
 upp runa
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innskotsmerkingar í textanum:]
 [∫] og aptan
 
 [∫] en þær géta um að kírtlar <del>þeir</del> vóru stutt
 ir; Olafr triggvason hafði rauðan
 silki kírtil stuttan ifir brinju er han stoð
 í líftíngunni á orminum lánga
 um valla ljót
 segir að han varí
 blám kyrtli stuttum
 er <del>han</del> víga hugr
 var á hon um,
 An hugsneiir<ref>[ath skrift]</ref> er látin hafa rauð
 an kírtil er <del>naði niðr á kné</del>
 tók níðr á kne kap 5 en sagan
 getr ekki um kvurtsá
 kirtill var með blöðum eða
 ekki,
 
 [∫] og af sér sem sögurnar segja
 
 [∫] karlamagnus svarfd
====bls. 2====
 aungva sönnun þekki eg firir því að kírtlar[∫]
 hafí verið [∫∫] <del>heilir</del> að framan fir en á 14 öld
 þá voru þeír kneftir að framan; en þess er ekki
 getið í sögonum og það hefi eg ekki seð á
 míndum frá eldri tíma, þessir kirtlar voru
 víðir að neðan, líka urðu þeir að vera svo
 viðir um mittið að men gjætu steíft þeím ífir
 sig, þeir héldust saman um mittið eínungis
 af beltinu, um leíð og men spentu á síg beltið
 gættu men þess að kirtillin lægi í fögrum fellíng-
 um um mittið; til þess að mítt ið írði fagrt og
 speíngilegt; sem fornmönnum þótti einhvur
 sú mesta príði á hverjum kall manni sem sögu
 urnar votta, að ofan verðu náði kirtíllin aðeins
 upp <del>að því á miðja</del>firir hóst holuna en allr hálsin var
 ber, höfuð smáttín (eða kírtil opið sjálft) var imíst
 krínglótt eða fer <del>hínt</del> hírnt [∫] níðr úr höfuð smátt
 inni var oftast <del>op</del> klaufhér um bíl fíngr hæð á
 á leíngð, þessi klauf varð að vera á kírtlin
 um til þess að men gjætu komið höfðinu
 upp um höfuð smáttína, og til þess að kírtíllin
 gæti fallíð að hálsinum, því ann ars hefði
 kírtillin orðíð að hafa veríð víðr um hálsin, og
 þá hefði han orðið of kaldr því forn men
 höfðu aldrei dúka á halsí, á gömlum mínd-
 um hefi eg aldreí séð hvurnin þessi klauf
 var fst<ref>[fest]</ref> saman mér þikír líklegast að hún hafi veríð
 krægt saman því hefði hún verið
 kneft mundi það sjást á míndonum,
 um, þess hátt ar géta ekki sögurnar til [∫]
 í kringum klaufína og höfuðsmáttína
 var jafnan breíð leggíng sem míndaði
 því hírníng með odd niðr á brjóstíð þessi
 legging mun oft hafa veríð mjög vönduð
 og stundum gull hlað eða steín sett
 sem mindírnar benda á, þessír kírtlar
 munu oftast eða alt jend hafa veríð með
 laugum<ref>[laungum]</ref> ermum eínkan lega á 10 og 11 öld
 sem mindírnar votta, hafi þessir kírtlar
 veríð hlað búnír þá mun það hafa verið
 ein úngís kringum höfuð smáttína ogað
 neðan alt í kríng og <del>e</del>fram ann á erm unum[∫]
 eg hefí aungva sönnun fírír að það hafí veríð
 annarstaðar því það sést hvurgí á míndum [∫]
 og ekki heldr í sögonum mer vitanlega
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫] á Íslandi eða í Noregí <del>hafí</del>
 [∫∫] alveg ofnír að framan
 
 [∫]stundum gékk það níðrí oddað framan
 
 [∫] voru kirtlar er aungva klauf höfðu
 niðr úr höfuð smáttínní og hafa þeír
 orðíð að vera svo niðir um halsín að
 höfuðið gat geingið uppum höfuð smátt
 ína þeir kírtlar höfðu vanalega mjófá
 bríddíng kringum höfuð smáttína undir
 þessum kírtlum hafa þeir orðið að hafa
 eins kon ar nær kírtla sem vóru þreingrí
 um hálsín því annars hefði þeim orðíð
 of kalt þettað sést míndað á rúðu borg
 ar tjaldínu og líka kírtlar með víðrí
 og klaufar lausri höfuð smaætt
 einníg eínníg sjást mínd aðir kírtlar
 þess konar höfuð smátt í þeim Íslendsku
 bestíaríus,
 
 [∫] sem Ruðu tjaldið vottar
 
 [∫] það eg veít
====bls. 3====
 þessir kyrtlar hafa veríð mjög fagrír og eínfaldir
 í sniðinu, og þeir munu vera þeír elstu,
 þeir hafa verið mjög líkír í læginu og Χυων<ref>[ath skrift]</ref>
 hja Gríkkjum eða Tunica hjá róm verjum
 ad frá teknu því að Χυων<ref>[ath skrift]</ref> var vana lega
 erma laus og hafðí víðarí höfuð smátt, og
 eins var túnícan, hvurn tveggja var eins að
 neðan og um mittið,
 sín 2 kírtla tegund er forn men báru, vóru
 kirtlar þeir er höfðu blöð eða skaut
 þeír munu ætíð hafa verið talsvert síðarí
 en hinir fír nefndu [∫] þeir hafa oft náð níðr
 á kálfa sem gamlar mindir sína, einnig vóru
 þeir klofnír bæði aftan og framan, í sögunum
 er oft gétið um að men drápu kirtil blöðunum
 (eða skaulanum)<ref>[ath skrift]</ref> undir belti sér og sínir
 það að þeir muni hafa verið tals vert
 lángír og að þeir hafi híndrað men í gaungu
 og þess vegna hafa men orðíð að drepa upp
 blöðon um að men skildu verða léttari
 í öllum snúníngum að þessir kírtlar hafi verið
 síðri og klofnir bæði aftan og framan vottar best
 orkneyíngasaga þar segir að „Sigurðr murtr
 vari rauðum skarlats kyrtli, ok drap blöðon um
 undír beltí sér, sumír mæltu at svo mundi han ok
 géra í bakít<ref>[bakið]</ref>, han bað ei uppdrepa því eý mun ek
 öfugr at gánga í dag„. það er auð séð að þessí
 kirtíll hefr haft blöð bæði aftan og framan eða
 með öðrum orðum veríð klofín [∫] bæði að aftan og
 framan, sama vottar og fóst bræðra saga (eftir
 flat eyjarbók) kap 69 þar er talaðum fyrír blöð
 í mót settníng víð blöðín að aftan, þar segír
 snú„ þat hafa men sagt, at þormóðr (kolbrúnar-
 skáld) var þan dagí kyrtli vondum er hann
 bjóst til bar daga ok drap upp blöðonum
 fyrír, en kírtillín var síðr mjök á bakít
 enn hirdmaðr spurðí:, hví hann byggíst
 svá? þormóðr svarar;, því ek ætla mér leíngra
 á fram en á bak aptr„, alt bendir á að þessi
 kírtill hafí verið lángr og klofin bæði aftan
 og framan, i Eyrbyggju kap 64 er gétið um fyrír blöð
 á kirtli stein þórs á eíri þar segir svo „ svá er sagt
 at han (stein þóru) væri í rauðum kírtli, ok hafði
 drepið upp fyrir blöðumenn undir beltit,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫] og efnís meíri.
 
 [∫] að neðan
====bls. 4====
 í ljósvetnínga sögu kap 24 segir að
 Eyjólfr son Guðmundar ríka „ var í skarlats-
 kyrtli rauðum, ok hafði drepíð upp skautonum„
 er hun barðist við ljósvetnínga,
 í sturlúngr 4 þátt kap 31 segir um Sturlu Sighvatsson
 er han barðist í grímsey „ Sturla var í rauðum
 kyrtli yfir brynjunni, ok hafði uppdrepit
 blöðunum„ í þætti hemíngs Aslakssonar
 kap 4 “segir að hemíngr vari rauðum skarlats
 kyrtli ok (hafði) drepít blöðun um undír belti
 sér á fleir stöðum í sögun um er gétiðum
 kírtil blóð t.d. Kolbeinn grön hafði
 kírtil með bloðum er han var vegín,
 sturlíngu 9 þatt kap 8 Sögurnar geta líka um að
 að kirtlarnir voru hlað búnir í skaut niðr
 og sínir það að þeír kirtlar hafa verið með
 skautum <del>og</del>(bloðum) eða hornum að framan) og
 hafa þeir líka verið klofnir líklega bæði
 að aftan og framan, af öllum þessum
 dæmum sem eg nú hefi til tínt er auð sjáan-
 legt að þessir kirtlar hafa verið talsvert
 síðir líka er auðsjáanlegt að þeir
 hafa verið klofnír bæði að aftan og fram-
 an sem þeir líka urðu að vera er þeír
 vóru síðir; til þess þeír gjætu lagst níðr
 með hests hliðinni báðum megín er men
 sátu a hestum á Túðu borgar tjaldinu
 <del>er</del> sjást margir kírtlar mindaðir með blöð
 um, þeír er leingri en hinír fír nendu<ref>[fyrrnefndu]</ref>
 blaða lausu kyrtlar, á gomlum Íslendskum
 mindum fra 11 eða 12 öld sjást líka þessír
 kírtlar míndaðir og einníg á míndum frá
 13 eða 14 öld alt þettað eru nægilegar
 sannanir, augva ástæðu hefi eg séð firir því
 að þessir kírtlar hafi veríð öðru vísi kringum
 höfuðsmáttína en hinir fir nefndu kirtlar
 á mindonum eru þeír eíns, og eíns ermar
 munu þeír hafa haft, á öllum mindum sem
 eg hefi séð af þeím eru þeir eíns og aðrir „
 kírtlar ætíð heílir að framan; og afsögon-
 um géta men heldr aldrei séð annað, eftír því
 sem míndirnar sína þá hefr klaufín að fram-
 an og aftan vanalega náð langt upp og endað
 spöt korn firir neðan<ref>[rétt fyrir neðan]</ref> beltið, þessír kirtlar sem
 voru klofnir að framan munu helst hafa
 verið hlaðbúnir því það átti þar best við
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 í þætti Haldórs Snorrasonar
 ólafssögu trígv sk: segir að Ólafur
 Triggfason „steypir þá silfrinu í
 kyrtil blað„ þess mans er seldi þá
 Haldór og Björn
====bls. 5====
 og munu þeir hafa verið hlað búnir að neðan
 altí kríng og báðum megin upp með klaufinni
 altupp undír belti, og eíns kríngum höfuð smátt
 ina, en um neðan vert brjóstið munu kirtlarnir
 aldrei hafa verið hlaðbúnir því þar vóru þeir
 heilir og á mindum sést aldrei mér vitanlega
 að föt seu hlað buin annars staðar en með
 jöðrum og klaufum, það er að mínsta kosti
 aðal reglan, um smá undan tekningar vita
 men ekki, kírtlar hlað bunír með þessum hætti
 sem eg um hefi sagt sjást míndaðír á rúðu
 borgar tjaldinu og öðrum gömlum míndum,
 og sögurnar benda á það sama, bæði norvegs kon-
 unga sögr og Íslendínga sögur i Olafssögu helga
 kap 137 segir um arnljót Géllna að han „var í skarlats
 kirtli rauðum öllum hlaðbúnum í fald níðr eða sem
 segir í sögu haraldar harðráða kap 100[∫] að Eysteinn
 orri gaf þorvarði kirtil skorin af níu skarlati„ ok
 ok allan hlaðbúín, eða sem segir í knítlíngu
 kap 55, að knútr konúngr hín helgi fór af skarlats
 kírtli„ er var búin mjög„ aföllu þessu er auð
 séð að kirtlar forn manna hafa oft verið hlað búnir bæði
 á konúngum og <del>tignum</del> ríkum mönum bæði að neðan
 altí kríng og upp með klaufinni alt upp að belti sem
 sja má af því að það er sagt að þeír vóru hlað
 bunir í skaut níðr, einnig hafa kirtlar forn manna verið
 hlaðbúnír á ermon um framan verðum sem
 Njála vottar kap 13 er eínn af heímamonnum Hoskuldr
 dala kallssonar sá að fram undan sölu veiðar kyrtli
 Gunnars„ kom eitt gullhlað ok rauðt klæði„
 og sinir það að Gunnar hefr haft rauðan kyrtil
 sem hefr verið hlað búin á framan verðum ermonum,
 á rúðu borgar tjaldinu sest ennig mota firir <del>gu</del> bríððíng
 eða hlaði á fram an verðum erm onum á sumum
 míndonum á einu handríti sem er til og sem á að
 vera frá dögum Harladlar Guðinna sonar sést
 haraldr mindaðr í tignar klæðum sínum haus
 kirtill er látin vera hlað búin á framan verðum
 ermonum og ef til víll á han að vera stein settr
 eftir því sem mindin bendir á, í besti aríus
 sem áðr er nefndr sjást <del>einn maðr</del>tveir men mindaðr í kirtlinum
 sem hafa víðar ermar og hlað búnareða steinsettar; alt í kring
 við úlf liðin, þettað á samt því sem stendr í
 njálu bendir fullkom lega á að það hafi verið
 síðr á Íslandi að hafa hlaðbúna kírtla um ermarnar
 fram an verðar; því þessar míndir eru án als efa míndaðar
 á íslandi, ekki hefi eg víðari sögunum séð neitt um
 hlað búnað á kirtlum, nú hefi eg út skírt alt það
 eín kénni lega ereg veit um þessar tvær kírla teg-
 undir, -------
 
 [Eftirfarandi stendur á hægri spássíu:]
 í Bjarnarsögu hítdæla kappa <del>kap</del>
 segir að Olafr helgi gaf þorði kolbeins
 syni„ pellskyrtil hlað búin „að bragar
 launum sigtriggr konúngr silki skégg
 ira konúngr gaf Gunnlaugi Orms
 túngu„ kyrtil hlað búin að bragar laun-
 um, kap 8 Örvar oddr er látin hafa
 skarlats kirtil rauðan hlaðbúin
 orvarodds: kap <del>29</del> 27,
====bls. 6====
 su 3, kirtiltegund <del>eru</del>voru kyrtlar þeír er klofnír
 voru<del>eru</del> á hliðini sögurnar vott að þeír vóru til
 á 10 öld samt higg eg að þeir hafi meir tíðkast
 seinna, sem olafssaga kirra bendír á kap 3
 þar segir„ ok þá höfðu men drag kírtla latz[∫]
 at líðu<ref>[tíðu?]</ref>„ þettað bendir að mínsta kosti á að
 kírtlar með þeim hætti hafi þá farið að
 tíðkast meír en fír, því annars hefði sögu
 skrifarínn ekk<ref>[ekki]</ref> haft orsök til að taka til þess,
 þessí staður bendir líka á að men hafi helst þá
 haft síða kírtla eða drag kírtla með latzí ut síðu
 (eða opna á hliðinni) er han segir þá höfðu men
 drag kyrtla latz at síðu, að þettað hafi verið
 til á kirtlum einnig á 10 öld sinír saga Egils skalla
 grímssonar kap 81 [∫] þar segir að „Egill hafði
 fastans-kyrtil, rauðan [∫∫] ok latz at síðu„
 latz er út lent orð og líklega frakkneskt og
 komið af frakkneska orðinu lacer= að streíngja
 reira eða reima sítt hvað vaman<ref>[saman]</ref> [∫] eínnig gétr þettað
 veríð komíð af enska orðinu to luce sem hefr
 sömu merkíng, band eða tygill sem hafðr er til að
 reima eítt hvað saman með heitir á frakknesku
 lacet á ensku lace sem stundum merkir
 leggíng eða bríddíng [∫∫] af öllu þessu er auð
 seð að kirtill með latzi at síðu er ekki annað
 en kirtill sem er opin á hliðini; og reímaðr
 eða spentr saman með spennum eða pörum að
 síðunni ekki er ó líklegt að þeir hafi <del>verið</del>
 stundum veríð kneptír sam an á hliðinni
 líkt og kírtlar hinna fornu Spartverja,
 þessír kírtlar hafa orðið að vera klofnir alt
 upp undir handar kríka, og spentir saman
 níðr firir míttið, men hafa fest þá saman með
 þessum hætti til þess að þeir gætu veríð
 þrau yfir um mittið og fallíð slétt að, það
 gátu ekki hinír kírtlarnir því þeir vóru
 hvurgi opnir um míttíð, þettað hefr lítið vel-
 út að framan og ekki borið á því að þeir vóru
 festir saman á [∫] því forn men báru jafnan
 yfir hafnír, [∫∫] hvurt þessir kírtlar hafa veríð
 hlað búnir sest ekki beinlinis af sögonum,
 en mer þikir samt líkleg að þeir hafi oft
 veríð hlað búnir að neðan og upp með klofnu
 ni, þessir kirtlar munu ætíð hafa veríð
 klofnir annars vegar sem sögurnar benda á
 því þar segir þá höfðu men latz at síðu
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 1) [∫] heíms kríngla
 laz
 
 [∫] þarer líst bunaði egíls er han
 grof Böðvar son sín,
 
 [∫∫] þrongan, upplítír,
 
 skarðsár annáll 92 bls. gétið um
 börn sem vóru að smára lestri.
 
 [∫] þessu mun vera skilt Íslendsku
 orðið að lesa að sér (= að
 dragað sér yfir höfn eður
 að kippa að ser möttli Flateyarbók
 II. bls. 402 samanbr Færeyinga
 sögu því er og skilt alment
 norðlenst orða til tæki að
 lesa blóm ⊃: að kippa þeim upp
 eður draga þau uppúr jörð
 [∫∫] eða gullofnar ræmur á klæðum
 í bréfi er Olafr biskup Hjaltason
 samdi 1560 um garða krikju segir
 að þar séu „2 dálmadikur af silki
 með gullofnum pjaldalesum„
 = spjaldofnum hlöðum? les=vefnaður
 sjá prjónles= prjóna vefnaður heldur
 enn platu búnar ræmur gull ofnar.
 [∫] hlíðinni
 [∫∫] þessir kirtlar minu<ref>[munu]</ref> ætíð hafa verið
 þröungir um mittið sem eígla
 vottar að nokkru leiti er sagt
 er að kirtillin Egils hafði þraungan
 og litin upphlut, og að kírtillín
 rífn aði af agli er han þrútnaði
 af sorg,
====bls. 7====
 efað þeir hefðu verið opnir báðum megín
 mundi það hafa veríð orðað þanníg þá höfðu
 men latz ut síðum, þettað sanna líka gamlar
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | míndír fra 1213 og 14 öld]] men sjá opt mindaða
 kírtla sem eru opnír á vínstri hliðinni
 þeir eru vanalega efnis miklir að neðan.
 að oðru leiti munu þessir kirtlar hafa verið
 eins <del>l</del> og aðrir kírtlar, með þessum hætti sem eg
 nú hefi sagt muna þessir kirtlar hafa verið
 fleiri kírtla tegundir hefi eg ekki séð gétið
 um i sögum ekki hefí eg heldr séð það á gomlum
 mindum,
 ermar á kírtlum yfir höfuð voru margvís
 legar þær voru ímst víðar, eður þraungvar,
 stuttar eður lángar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | ruðu borgartjaldinu]]
 enn ermar bæði þraungvar og víðar og eíns erá
 gömlum íslenskum míndum, á rúðu
 borgar tjaldinu man eg ekki eftir að eg hafi
 séð stuttar ermar og það bendir á að það sé
 það elsta að hafa lángar ermar á kírtlum,
 sama vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sagan af Magnúsi erlíngssyni]]
 kap 28, þar segír um erling skakka„ han hafði
 forneskju klæða búnað: lánga upphlutu [∫] ok láng(ar)
 ermar á kyrtlum <del>o</del>kú skyrtum„ [∫] í hinum Íslendska
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | bestíaríus (fra endír 12 aldar)]] sést einn maðr mind-
 aðr sem erí kírtli blaða lausum með víðum hálf
 ermum, sem ná rétt framm fyrir olnbogan fram
 undan þessum víðu ermum sjást aðrar ermar sem
 eru lángar og þraungvar, þettað kémr heim við
 sturlúngu 10þ18kap þar er getið um hálfermaða kírtla [∫]
 og bendir þettað á að það hafi þá eínkum verið
 orðið almennara en áður að hafa hálf ermaða kírtla i réttar arbotum [∫∫] Magnusar
 laga bætis er eínnig gétið um kirtla með ta ermum<ref>[ath skrift]</ref>
 ermum og á það aðskiljast <del>um</del>bæði um stutta
 ermarnar víða og hinar laungu og þrengri sem
 koma framm undan, á míndum frá 13 og 14
 öld <del>eru</del> sjá men mjög opt stuttar ermar og <del>líka</del>
 víðar að framan með þreíngri erm um framundan,
 en lángar og nokkuð þraungvar ermar munu að
 minni híggju hafa verið mest tíðkaðar á sögu old-
 inni, <del>drg</del> dragkirtlar munu ekki alment hafa verið
 tíðkaðir á sögu oldinni <del>[?]43</del> ensverríssaga vottar kap 143
 er Sverrír eggjaði bírki beina er han um þótti þeír
 sækja lint að böglum víð þórsbjörg han mælti í
 „ egi eru birkibeinar sem verít hafa fyrr, ekki lögðu
 svá birki beinar hinir fornu at, sem þeír leggil með<ref>[ath skrift]</ref>
 með drag kyrtlana, höfðu þeir kyrtla stittri ok
snæfrari, en hjörtu betri„ þettað bendir á að
 það hafi first þá verið orðin almennt síðr í Noregi að hafa <del>síða</del> dragkirtla víða
 <del>og [?] á kirtlu</del>
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] 1) hér eru lángermar settar
 gagnstæðt stutt ermum
 
 sjá svenskar mindir fra 13 öld
 
 [∫] þar segir svo “sturla (þorðarson) orti um
 bírgi jarl af sviþjóð 12 vísna flokk,
 ok þág þorlaun fyrir, var þot<ref>[ath skrift]</ref>
 kumpás af baldikin eða kirtill
 hálf erm aðr, balldikinn ok skarlat
 hér er kumpás og hálf ermaðr kirt
 ill latíð ver eitt og hið sama
 baldakin er hér látið vera dyr-
 indis vefnaðr líklega frá
 Baldaka [∫∫] ekki hefi eg i
 sögonum firir utan i þessum
 eina stað seð getið um kumpás
 en aptur á móti er hans gétið i
 míðalda vísum t.d. sem
 hér segir
 viltu kaupa kumpás?
 hversu dír er hann?
 hann er firir grís og gæs
 og gamla karten tæs
====bls. 8====
 þettað kemr heim víð míndirn af kirtlar þeír
 er sjást mind aðir frá þeim tíma eru jafnan
 víðar í um mittið og leíngri en þeír sjast
 mindaðir á eldri mindum, alt þettað lag
 sem nú er gétið á kirtlum mun hafi verið
 að það ó sskandi sem islends kar mindir og
 íslendnigasögur votta,
 í Olafs sogu kírra kap 3 segir að men höfðu
 <del>þá</del> á dögum ólafs kyrra, ermar 5 álna lángar
 ok svá þraungar at draga skildi <del>at</del> við hand tygil,
 ok lerka <del>altut</del> alt<del>ar</del> at öksl [∫] aungva ástæðu
 hafa men fírir því að þessi búnaðr hafi nokkurn
 tíma komið til íslands og han um hafa haldist
 skama stund í Noregi, í sögunni segir að þessi
 búningr var útlendr og þeir sem rituðu sögurnar
 hæðast að þessum búnaði og því vil eg ekki
 eiða fleiri orðum um han, því han mun
 aldrei hafa komið híngað til lands,
 
 [Eftirfarandi texti á við um innskotsmerki í textanum:]
 [∫] um upp
===Stakkr===
====bls. 1====
 Stakkr
 auk kírtilsíns höfðu forn men ímisleg önnur
 bolföt sem með réttu má kalla kírtla tegundír
 eitt af þeim fötum er t.d. stakkrín, han hefr að
 mínní híggju verið mjög líkr kírtlinum, <del>eínkanlega</del>
 einkanlega þeím stutta og blaða lausa kirtli men steiftu
 <del>kírl</del> stakknum yfir sig eins og kirtlin um, sem sagan
 af hávarði Ísfyrðíng vottar kap 55<del>[?]</del> þar segir að atli
 steípir ífir sig stakki sínum [∫] þettað bendír á að stakkrin
 hafí verið heill að framan eins og kirtillin í fornöld
 og skínstakkar íslendínga nú á dögum, aldrei hefi eg
 séði sögun um að það sé gétiðum blöð á stakk, og því
 er eingin ástæða til að halda að það hafi verið, eg held
 því að stakkrín hafi ætíð verið blaðalaus og ef til
 vill nokkuð stittri en kírtillin, líka held eg að
 stakkrin hafi vana lega verið víðr [∫] í hávarðarsögu
 Ísfyrðíngs kap 55 segir svo „atli var svo búin at han
 var í hvítum stakkí stuttum ok þraungum ok var
 maðrín ekki skörug legr á fæti „ það er hér tekið fram
 sem eitt hvað ó vanalegt að stakkur þessi var bæði
 mjög stuttr og þraungr og hefr það þótt ljótt og bendr
 þettað meðal annars á að stakkrín hafi vanalíga verið víðr
 men gætu dreyið af þessum sama stað að stakkrín
 hafi verið lángr; af því það er hér tekið fram að
 þessi stakkr var stuttr, en það sem segir i sömu sögu
 kap 49 sýníst mér stríða á móti því; það segir um
 Torfa valbrandsson að han var í „blam stakki
 og girðri brækr„ sögurnar sína að men gírtu bæði
 skírtr kirtla og stakka ofan í brækurnar, en ekki
 aðrar ifir hafnir; men gátu ekki með góðu móti gírt
 lánga kírtla; eða stakka <del>[∫]</del> hefðu þeir veríð langir
 ofan í brækurnar því það hefði ekki gétað faríð
 vel, men munu því ein ungís hafa girt þá
 kirtla í brækurnar sem vóru stuttir, og eíns
 munu men hafa gírt stakka og skírtr niðr í bræk-
 urnar af því það hvuru treggja mun ætið hafa
 verið stutt, að minsta kosti hefi eg ekki getað séð
 annað af sögun um [∫] um höfuð smattina munstakkrin
 hafa veríð eíns og kritillinx? hvort ermarnar á
 staknum hafa verið eíns og á kirtlinum er
 mer óljóst, enþá hígg eg að þær hafi stundum verið stittriog viðari mjög viðar framm sjá árbækur
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] sama vottar Kjalnesínga-
 saga kap 5 þar segir um
 búa að „han steípti ifir
 sig farg stakki„ er han
 skildi glíma við blá
 mannín
 [∫] í Laurentíns sögu kap 44.
 segir svo „þat mátti han (Laur=
 entíns) ekki sjá, at djáknar
 hefði rúma stakka undir
 messu klæðum ok <del>dálmatíkum</del>
 dalmatikum, segjandi þeim
 at þar fyrir rifnaði messu klóð
 inn ok skrúðin. „þettað bendir
 á að djáknar hafi helst viljað
 hafa rúma stakka, af því það
 mun hafa verið vanalegt að
 hafa þá víða og það hefir þótt
 fegra,
 
 <del>[∫]afrri brækurnar</del>
 
 X með eingri klauf ofani
 eins ogskinn stakkar eru en
 og viðri höfuð smátt er hofuðið
 gat vel geíngið uppi gégnum
 ________
 [∫] og í sögu Ausbugsvegíns<ref>[ath skrift]</ref>
 kap 5 segír að úr <del>varí</del>
 hafði vöruváðar stakk
 er tók ofan á mitt lær
 han um, hvurt þettað
 var vanaleg eða óvana
 leg leíngd á stakk sést
 hér ekki
====bls. 2====
 í ljósvetnínga sögu kap 31 segir svo „Brandr fór vestr
 <del>til</del> með haraldi kon ungi til Englands, ok er þeír geingu
 uppí sein asta sinni„ þá hafði brandr eín brynstakk
 “enn alt annat lið konúngs höfðu eptir látit brínjur
 at skípum„ ..... “ brandr bauð konugi brinstakk sin„
 hér er bryn stakkr og brinja látíð vera það sama [∫]
 en mun ekki vera þausar a legund sem jón erikson heldr kóngs:
 brinjurnar voru vana liga með stutt um og víð-
 um ermum, og af því <del>|</del> að brinja og brinstakkr
 er hér látið vera eitt og hið sama þá mætti
 þar af leíða að hin forni stakkr hafi stundum verið
 með stuttum og víðum ermum[∫] af öllu því sem
 eg hefi seðum stakk þá siníst mér alt benda á að
 stakkrin ok hin stutti blaða lausi kírtill hafi
 hér um bil verið eitt og hið sama, í sögunum
 er opt ruglað sam an stakk og kírtli á Njálu
 er skarp héðin ímist látin vera i blám kírtli
 eða blám stakki, i vatnsdælu kap 19
 er gjörnínga kirtíllin er [∫]<del>Oddr kötluson</del>[∫] Hrolleifr varí kall
 aðr stakkr þar segir svo „siðan slæmdi oððr á fót
 Hralleifi<ref>[ath skrift]</ref> ok beít því kirtillin tók eigi þángat;
 Oddr mælti eyí hlífði þérun gjörninga (norn) stakkrin
 alt þettað bendir á að stakkr og kirtill sé mjög
 líkt að læginu til, stakkrin var vana legr
 glímu búníngr og er það eitt af því sem bendír á
 að stakkrín hafi veirð stuttr og léttí legr er
 men völdu han helst allra klæða til að glíma í,
 i Armanssögu kap 10 segir er hin ir miklu leíkar
 voru á hofmanna fleti„ þá fóru men af klæðum
 ok tóku fáng stakka„ er þeír bírjuðu glímur,
 í kjal nesínga sögu kap 15 segir að rauðr gaf búa fangstakk
 er han skildi glíma við blá mannínn, í somu sögu
 kap 18 segir er Búi skildi glíma við Jökul föðr
 sín „síðan klæddust þeir fáng stökkum„ alt þettað
 sinir að stakkrín hefr þótt léttilegt fat eins og hín
 stutti og blaða lausi kirtill , einníg ma telja stakkín
 með skart klæðum forn manna þegar han var
 vandaðr, <del>F</del> Torfi Valbrandsson varí blám
 takki<ref>[stakki]</ref> er han fór með hávarði að þorbírni
 og Skarpheðin var í blám stakki er han fór
 að þráni Sigfussini, þettað bendir á að men
 hafi oft haft stakka er men bjuggust til víga
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] í færeyinga sögu kap 24
 segir að Sigmundr brestírsson
 „vari rauðum kírtli ok
 brín stakk létt um um utan
 hér er eínnig brim stakkr sam
 á og létt brínja, og hafa men
 líklega kallað þær brinjur
 brinstakkr sem vóru stuttar
 og stutt erm aðar, það hefr
 þótt her man legt og léttilegt
 að hafa stuttar brinjur sem raða
 má af guðrúnar kveðr 2, 19 vísu,
 
 [∫] Sturlunga 5 þátt kap 26
 segir svo„ þorbjörn var í þófa
 stakki þeim er sverð þeirra
 bítu ei, þótt þeir breiddu á tré
 ok higgju til„ valla hefr þessi
 þófa stakkr verið með laungum
 ermum því hefði það verið þá
 mundi han hafa orðið of stírðr um
 handleggína, öll þess háttar þófa
 klæði er men hofðu til hlifðar
 vóru jafnan [∫] Hrolleifr
 erma laus, eður erma stuttir
 pausar arnir
 vóru, jafnan erma lausir sem
 sturlúnga vottar <del>víðr</del> og
 konúngs skuggsjá þeir voru gjörfir
 af margföldum lér eptum til
 að hlífa víð höggum
 í orvar oddssögu kap 19 segir
 að Öggmundr flóki og brær<ref>[bræður]</ref> hans
 „vóru allír í flóka stökkum ok
 beít á eíngan járn„ þettað
 bendir einnig á það sana,
====bls. 3====
 eða þá men bíggju sig við skart, það er heldr
 ekki undarlegt því stakkrin hefr verið allsnotr,
 auk þessa var stakkrin oft vos klæði og óvand-
 aðr í svarfdælu kap 2 segir að þorstein svarfur var <del>ferðr</del>
 „færðr úr vofar<del>salu</del> voðar stakki „er han reis úr fletínu,
 í Gull þoríssogu kap 9 segir að Voflsnara? [∫] grímr vari
 hvítum vöru váðarstakki, sögunum er einig opt gétið
 um skin stakka, <del>í Vatnsdælu segir að Bergr vari skin
 stakk ifír slæðum því frost var</del>, Finbogi rami vari skín
 stakk í Laxdælu kap 86 segir að Ottar bóndi á
 Krossum varí skínn stakki er hann tók á moti
 Bolla bolla syni, í sogu olafs trígfasonar forum: <del>er</del>
 kap 131 er og getiðum skinstakk, [∫] í sögu þorlaks biskups
 hini ingri kap 51 er gétið um skinstakk er smá sveín varí
 þessi stakkur hafa hlotíðað hafa verið ur görfuð
 og vel eltu skinni [∫] því men fóru þó ekki einugís
 þegar vætr var heldur líka í kulda, í þætti af þorvaldi víð förla kap <del>3</del> 2 er getiðum andan er Kodrón
 trúði á vari „svörtum og herfi í
 5 þátt kap 26 legum skínn stakki„
 í Rymbeglu bl. 174
 2 part kap 2 er gétiðum
 skin stakk
 í blomstur valla sögu kap 10
 segir að Tré mann var í
 vargskíns stakki og
 hafði um sík silfur belti.
 víðar á sögonum er gétið um stakk og sínir þettað
 alt að þeír hafa verið almennir, i stúrlúngu [∫] er
 getið um þófa stakk er hafðr var firir hlíf í
 í staðin firir brinju, liktog kausarí<ref>[ath skrift]</ref> í Droplaugar
 sona sögu hinni laungu kap 15 segír að Asbjörn vegghamur
 varí hvitum Torfstakki ifir kirtli, er han var að garðlagi<ref>[ath skrift]</ref>
 í sömu sögu kap 19 segir að Sveinn bóndi vari hvítum stakki
 er han var að torfverkí, í sömu sogu kap 13 er getið um
 að verkmen voru í stökkum í fostbræðra sögu kap 9 segir
 að kolbakr þræll vari 2 stökkum -----
 í Sturlúngu 4 þatt kap 20 er getið um allstakk í viði<ref>[ath skrift]</ref>
 því er Tanni kvaðum þá Gíslasonu þar segir svo
 upphafa ekki hepnir
 allstoksgoðar vaxir
 feinn ok fallir vonna
 fleir verðrs á bæ einum,
 að stakkurin hafi haft fram víðar ermar um 152
votta best bískupa annalar Jóns
 Egilssonar safn til sögu ísl bl 53, þór segir að <del>stephán bískup</del> er Torfi í klofa
 varð áður á alþíngi, „hvolfði (stephán) biskup þá fyrst stakksermi ofan yfir höfuða konum,
 þeim öllum ofbuðr augu hans og andlit með hljóðum„ ssl árb III bl 13.
 skinn stakkar eru og jafnan enni dag með fram viðum ermum það mun því
 hafa verið helsta einkenni stakksins að hann mun ætið hafa verið með fram víðum
 ermum, og með víðri höfuð smátt en eingri klauf níður hafað smattinni x hann mun hafa
 verið alveg heill að framan, og allur nokkuð víður og náð hér um bil níðurá
 mítt lær, X samanb. ferðr bæk Eggerts ol. bl 339 skin stokkur saman dregín um
 halsin „þannig hafa stakkar verið þá 1760 og þá er men þekkja til
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] vaflspjarn<ref>[ath skrift]</ref>
 
 [∫] í Eyrbiggju kap 27 segir að þrælar
 <del>ark</del> Arnkéls goða „fóru af skínn stö-
 um sinum,
 
 í fóstgræðra sogu kap kap 8
 er segir að loðinn þræll„vari
 selskínsstakki„
 
 [∫] og loðnír að ínnan
 
 frá þvi um 1500
 í gömlu bréfi er getið um
 erma stakk sem hlitur að vera
 eitt hvað rángt því stakkar hafa
 ætið verið með ermum að eg held. á
 þettað líklega að skiljast erma laus
 eða hald saumaður stakkur eða eitthvað
 vantarí. t.d. laus eða annað.
===Treyja og hjúpr, og vópnrokkr===
====bls. 1====
 treyja og hjúpr, og vópnrokkr
 men hafa mikið brotið heilan um hvurnig treyjur hafi verið, men
 géta ekki neítað; að það er ekki eíns ná kvæmlega
 ut skirt í sögonum hvurnín treyjan hefr verið
 eins og men mundu óska sér, en alt fyrir
 það hígg eg samt að men géti hérum bil komist
 eptir hvurníg treyjan var ef men bera sam-
 an alt það sem finst í sögonum við víkjandi
 treyjunni bæði Björn á skursá og Páll víða lín
 hafa vítað um treiju, en eg híggað þeím báðum
 hafi nokkuð skjátlast í því efní, björn rekr
 í latínu orðið treyja, og lætur nafníð treyjunnar
 vera sprottíð af [∫] því að treyjan hafi verið það
 3 klæði er men höfðu ifir sér, eg hefi hvurgi
 séði sögonum neitt sem bendir á að þettað
 hafi verið ein kenni legt við treyjuna <del>fornm</del>
 fram ifir kirtla, sloppa, og hjúpa <del>og vi</del> þar að
 auki sína sögurnar að men höfðu jafnan treyjuna
 í bardögum ísta klæða utan ífir brinju; og eftír
 því írði hín 4 klæði ef ekki 5 eg held því
 að það sé rétt að sleppa þessari hausá liktun sem
 ógildri, kall víðalínhefr komíst nokkuð
 nær því rétt, han álítr að treyjan hafi verið
 hér um bil sama og vesti eða bolr [∫] (<del>á hans dögum</del>,
 þettað er rángt að mestu leiti að frá teknu
 því að han hefr álitið að treyan hafi veríð
 erma laus, að öðru leiti hafði treyjan aunga
 líkíng af <del>treiju</del> vesti eða bol, hin forna treyja
 hafði heldr aunga líkíng af þeirri treiju er
 men hafa borið á seinni tímu, en hrunin
 á því stendr að svo ólík föt hafa haldíð
 sam eiginlegu nafni er mér óljóst,
 það fista er mén gáta með vissu sagt um treyuna er það
 að hún hefr oft ef ekki altjend veríð erma laus
 í Kvíttíngu kap 56 segir um Benidíkt konúng bróðr
 er han varði kórdírnar„ benidíkt var svá búin, at han
 varí rauðum skarlats kyrtli, ok í brinju um utan,
 ýsta hafði han silki treyju ermalausa,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 [∫] orðinn tre
 
 [∫] 1) einíg heldr han að orðið
 treyja sé mindað af gríska
 orðinu [???] <ref>[ath skrift]</ref> þótt mér
 sínist þettað lángt sótt
 þá er ómögulegt meðöllu
 að neíta því mer sinist samt
 treyja og [????]<ref>[ath skrift]</ref> hafa mjög
 litla líking bæði víð víkjandi
 lægínn og nafninu, hvoru
 tveggja var að sönnu erma
 laust en [????]<ref>[ath skrift]</ref> var sama
 og brjóst björgr og oftast men
 úr máli er treyja kémr
 aldrei firir í sögunum
 sama og bríngja er hún var
 aðsönnu höfð firir hlíf
 að sönnu höfðu grikkir
[????]<ref>[ath skrift]</ref> en það var
 skjald gæfara eg held
 að þettað sé ekkert
 skilt við treyju,
====bls. 2====
 í sögunni af Hálfdáni Eysteíns syni kap 13
 segir svó[∫]„ maðr stóð við síglu míkíll vexsti, á
 eínu skípínu í sílki treíyju erma lausri,
 vel brinjaðr„ [∫∫] í fagr skinnu kap 195 segir um
 magnús berfætta er han barðist seinast á írlandi
 „han var í <del>silki treyju rauðri yfir skirtu</del> rauðri silki
 treyju ermalausri ífír skírtu„ ekki er her getið um
 hvurt magnús var i brinju undir?
 alt þettað <del>bendir á</del> sínir ljós lega að treyjan
 hefr opt verið ermalaus og að minni higgju
 mun hún optast hafa veríð ermalaus, sögurnar
 géta oft um að men vóru í treyjum, án þess að
 það sé gétið um hvurt þær vóru með ermum
 eða ekki [∫] men géta því ekki dregið af því
 að treyjan hafi verið með erm um ; er treyjunni
 er ekki að örðu leíti list á öðrum stöðum [∫] <del>ernú</del>
er taldir, sögurnar géta aðeins um úr hvaða
 efni treyjan var; enn það kémr ekkert læginu
 við, sú einasta á stæða sem men hafa firir
 því að halda að treyjan hafi stundum
 veríð með ermum; er það; að það er tekíð
 fram á þessum fir greindu stöðum í sögonum
 að þessar treyjur vóru erma lausar, en þettað
 sannar þó lítið, því það er líka tekið fram að
 pausarar vóru ema lausir, sjá sturlungu 9 þátt kap 20
 þar segir svo”þorbjörn stóði óforunum hjá oddi, han
 varí pausara erm lausum„ pausararnir vóru
 staglaðír saman úr margföldum lér eptum
 til þess þeír skildu sem best hlífa firir höggum
 og þar að auki vóru þeir bikaðir þettað vottar
 konúngsskuggsjá best, þar að auki votta sögurnar
 að men báru þessa puusara ifír brínjum, allír
 munu géta seð að það er nærri ó hugsandi að pausari
 hafí verið með emum því það hefði orðíð ákaflega
 stírt fírir handleggín um axlar liðin og olbogan innen
 skíldu físt vera í skirtu með ermum þar utan ífír í kírtli
 með erm um þar utan ífír í brinju með heilum eða
 hálf ermum og ef men skildu þar utan ifir hafa
 veríð í pausar með laungum ermum úr margföldu
 lérepti þá mundu men vall hafa gétað hrært hand-
 leggín til höggs,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] um Skúla jarl
 
 [∫∫] það litrog ut að hahafi att að
 hafa treyjuna utan ifir brínju-
 nni,
 
 [∫] en þeím ernú
====bls. 3====
 sostírðlega munu forn men valla hafa buið
 til orust á þeim dögum, það sem segir í
 kon úngs skugsjá sanar best sögu muna þar
 stránglega tekið fram að pausarin skildi
 vera erma laus því það hefr þótt of
 stirðlegt, af þessu þikir mér það ekki vera
 nein gild sönnun firir að pausarin hafi
 verið með ermum; þó sögurnar taki fram að
 pausarin var <del>stundum</del> erma laus, mér sínist einmítt alt
 bendr á það [∫] <del>mótsetta gagnstæð</del>r það einasta
 sem men <del>vo</del> gætu hugt að sér er það að pausarin
 hefði stundum gétað verið með hálf ermum
 og að þettað sé þessvegna tekið fram, að han
 var ermlaus, en að mini híggju hefr han optast
 eða alt, end veríð ermalaus,
 af öllu þessu síníst mér það vera lítil sönnun
 þá sögurnar taki fram á fáum stöðum að
 treyjan hafí verið erma laus, það verðr að
 mörgu leiti eins ó líklegt og um pausaran,
 sturlínga sínir að treijan hefr veríð hér um
 bil eíns þikk og pausarin, og að men höfðu
 hana fírír hlíf <del>eina</del> eða í brinjustað eíns
 og pausaran, sjá 3 þátt kap 40 þar segír að
 <del>„</del> þórðr rauðr hjá meðal herða á þórði sturlu-
 syni[∫] sem honum var hægast,” ok hafði
 han hvorki brinju né treyju„ í 9 þátt kap 3 segir
 <del>að</del> er Eyólfr þorsteínson fór að Gissuri jarli
 að han hafði með ser 30 manna í hrínga brín-
 jum ok 2 treyjur með„[∫] nú sínist mér það vera
 full komlega sannað að treyja hefr stundum verið
 hlíf eins og hausarín og munu þessar treyjur
 hafa veríð sama og pausarí eða mjög líkar,
 hefðu treyjurnar verið með ermum þá
 hefðu þær ekki síðr en pausarín orðið
 stríðar um hand vegin, er þær vóru
 eíns þíkvvar eg held því að þessar
 þíkkuu treyjur hafi aldreí veríð með
 ermum, en hafi nokkrar treyjur verið
 með erm um þá hafa það veríð silki
 treijurnar; því þær vóru þunnar og þurtu
 þess vegna ekki að híndra armleggín,
 en hafí treyjum veríð með ermum þá mun
 hún aldreí hafa veríð utan með hálf ermum,
 (líkt og hun pás)
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] að han var ermalaus
 
[∫]firir því að treyjan hafi
opt veríð með ermum
 
 [∫]með breíðöxi

''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''': Ritgerðin er ekki full upp skrifuð.
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012 og 10. 2013

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

Ritgerð (SG-05-3) Um Íslendska karlmanna búninga til 1400

2013-11-07T13:40:09Z

Edda: /* bls. 2 */

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''': Safn Sigurðar Guðmundssonar Aðfangabók Þjóðminjasafns Íslands, bls. 99: „Um Íslenska karlmanna búninga til 1400. Mappa, hefur upphaflega verið band á bók, klædd gráleitu lérefti, 22 x 30 cm. Spottar eru festir á spjöldin til að binda þau saman. Í möppunni er nær fullfrágengin ritgerð um klæðnað karlmanna til forna á Íslandi að mestu byggð á rannsóknum á fornsögunum.* Ritgerðinni er skipt í þessa hluta:
„Yfirhafnir aðrar, en herklæði. Höfuðbúnaður. Bolklæði. Fótabúnaður. Handagjörfi. Ýmislegt lausaskart og áhöld er heirði til hinum forna daglega búning og fleir þar að lútandi”. Undir síðasta efnisflokkinn flokkast m.a. greinarstúfur um litunargjörð fornmanna á klæðum.
Einnig er í möppunni: „Gamalt ágrip um karlmanns búning (ófullkomið)” Samantekt um búninga úr lögum og annálum. Nokkrar búningateikningar. Frásögn um kýl á 19. öld ekki með hendi Sigurðar. * Titillinn hér að ofan er ritaður framan á möppuna með hendi Sigurðar.”
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

==Kápa==
 um Íslendska
 karlmanna búnínga
 til 1400.

===Spari búningur===
====[Framhlið]====
 7 als
 [Teikning af þremur stjörnum tvíundirstrikað]
 borði á brókonum
 spari buningur B
 [Tvær teikning af spari búning]
====[bakhlið]====
 Sigurðr
 [Teikningar af útfærslum á munstri. Þær hefur Sigurður teiknað á afrifu af bréfi frá G E Briem. Það sem sést af bréfinu er eftirfarandi:]
 góður!
 að skrifa utaná
 til
 varið er Hay<ref>[ath! Hay kaupmaður í Edinborg?]</ref>
 í sumar og
 hann á heima.
 G E Briem

===Spari búningur===
====[Framhlið]====
 6-7-8 hnappar opt niðrur, enn
 þó ekki alt af
 lagir og barðastórir
 hattar, almenn astir, brækurnar
 ætið bundnar utaná og stuttar nær brækr
 sem opt sjást niðrundann hinum,
 erma hnappa þarf ey fremur en vill,
 saum urin altaf
 rétt framan á
 erminni __
 brækurnar stundum
 þraungvar og
 settar ofani sokkana?
 og mikið skorið af víddinni að neðann
 stundum –
 eíngar axla rikkingar, erminn slétt framm,
 og opt ekkert lín fram undann –
 opt með axla legg ing og saum um fram
 eptir erm on um –
 [Á hægri spássíu stendur:]
 2 álsl.<ref>[Ath! Óskýr skrift]</ref> tjöldum
 2 ut grafnir – 3
 2 skornir í tré
 alt í kring
 margir teiknaðir
 (á safninu)
 [Teikningar af spari búning. Þetta hefur Sigurður teiknað á afrifu af umslagi. Þar stendur:]
 herra barnaskóla kennari H. E Helgesen
 Reykjavík
 borgað 10 sk.

====[Bakhlið]====
 þessi treyjur er
 líka frá 15 öld enn
 hvað það hefur kallast
 er ó víst –
 líklega stakkur eða hempla
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''': Kýl
* '''Nöfn tilgreind''': Haldóra Sveinsdóttir frá Brekku, Sigurður, Séra Páll á Völlum Svarfaðadal, Séra Baldvin Jónsson, Sigurður Guðmundsson
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===[Kýl]===
====bls. 1====
 Stúlka sú, er Haldóra hjet og var Sveins-
 dóttir frá Brekku á Ingjaldssandi vestur
 í Ísafjarðarsýslu, sagði mjer, að eitt sinn
 hefði maður komið, er Sigurður hjet að
 Brekku, þar sem faðir hennar bjó, og hefði
 hann haft kýl, hún sagði að hann
 hefði svo verið, að hann hefði verið prjón-
 aður, og líkastur því að lögun, sem pokar
 eru, er hafðir eru fyrir hrúta, mjóstur
 efst um fi<del>ý</del>tina og smá víkkað svo fram
 undir úrtökurnar, hann hefði verið með
 grænum og rauðum röndum og gengið
 út um gat á lokunni, sem til þess var
 ætlað. Þessi stúlka dó í fyrra sumar og
 var þá um fertugt, en hún var eitthvað
 milli 6. og 10. ársins, þegar hún sá þenn-
 an mann, en svo var það þá orðið

====bls. 2====
 óvanalegt að hafa kýl, að maður var
 hafður að háði og spotti fyrir það og lá
 við, að hann væri rifinn af honum.
=====[Laus meðfylgjandi miði]=====
 Móður ser Páls á
 völlum í Svarfað ardal
 Mun di eftir þeg ar hún
 var barn að húnsá á
 ein hvurjum höfðingja
 kíl sem hún lek sér að
 á hon um hún var ur
 dala síslu síra Baldvín
 Jonsson sagði mér frá
====bls. 3====
 <del>maður að austan gat um að
 han hefði séð hringa brinju
 slitur með negldum hringum
 sem fun dust í kál garði
 hvur maðurin var hefi eg
 gleimt.</del>
====bls. 4====
 Sigurður Guðmundsson. Reykjavík á Islandi í Juni 1859.
 Sigurður Guðmundsson. Reykjavík á Islandi í Juni 1859.
 _______________
 Sigurður Guðmundsson.
 Reykjavík á Íslandi í Juni 1859.
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kalmansbúníngur 14 öldinni og seirna fram að siðabót úr lögum og annálum===
====bls. 1====
 Karlmansbúníngur
 14 öldinn
 og seirna fram að siðabót
 úr lögum og annálum
====bls. 2====
 14 old
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III No2
 bls 14 1282]]
 skinnarar taki fyrir „ halfa mork
 fyrir hin bestu skinn kyrtil af
 norrænum lamba skinn um.
 rein kálfa skinn áttu ærtughar, eða
 fóðr af kiðskinnum. mork fyrir skinn
 kyrtil af hinum bestu enskum lamba-
 skinnũm
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | ólafs konung hákonar sonar réttar bót
 frá 1384 Norg g.l. No 120. bls. 221.]]
 skinnarar taki „tvo skillinga firer hinn
 bezta skinn kirrtill. af Norrenom
 lambskinum. hálfa mörk firir fóðker af
 lamba skinnum.
 (þettað sínir að kyrtlar á 14. öld hafa opt
 verið ur lambskinni og öðru skinni og
 foðraðir með skinn um, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | réttar bót frá
 1282 No2 bl.14]] er skinnurum bann að
 hafa brydd ingar til sölu, samabr. [[Heimildir_Sigurðar_málara | bréfi
 No 120 bls. 221 frá 1384]] (sinir að men hafahaft skinn briddingar)
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | rettarbót Olafs konungs Hakonarsonar
 frá 1384. No 120, bls 219]] sést að í
 Noregi hefir þá verið orðið titt að hafa
 hnappaða kírlta [sic]

====bls. 3====
 „item skulu skræddarar taka firir
 karlmans kjurtell knappaðrun hettu
 ok hosor. þrea aura„ saman ber
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | mind í uppsala Eddu]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | mind a Enskum
 leg stein frá 1343]]. og þískum mindum
 frá sama tíma það bendir á að
 kneptir kirtlar hafi verið komnir
 til Íslands nálægt miðri 14 öld
 enn valla fir nema slæður (sjá
 slæður)
 rettar bot hakon ar Magnussonar um
 klæða skurði Norege 1314 í Björgvin
 físt talað um „brreitni þá er men géra ok
 hafa á klæðum sínum„ síðann „þá vilja
 wer att allir menn vita att ver
 fyrir bíóðum fullkom líga parterat<del>[??]</del> lappa-
 klæði [klæðnat]<ref>[Hornklofi er í frumhandriti]</ref>. allz kyns. þyskar klæða skurð.
 plátrbúnat á kyrtlum æðr a hettum.
 nema konr ok mæyiur viljum ver att
 have (annaðkonr ok mæyum loffum ver hoffva)<ref>[ath! skrift]</ref>
 eptir því sem við vandi hefir í verit.
 þeir dugandi menn sem brauð laup sín gera
 æða vild orar verða.
 láti skera þau
 klæði sem þeir gefa síðann leikorom

====bls. 4====
 á þann hátt sem hverjum líkar.
 Enn slíkan klæða skurð ok búnað
 viljum ver att allir hafri vem ver
 berum sealfir tið og ligast. ......
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norg es gamle love III bls 109-10
 No 40]]. sama kan rettar bot fra 1315
 i Tunsbergi „yðr mankunnigr vera [um]<ref>[hornklofi í frumskjali]</ref>
 þann mikla úsið ok mikla kostnað sem
 menn hafa inn dregit í landit
 únýt sam líga framarr enn forn iðvenia
 hefir á verit eðr þeirra nylsemd sé till
 sem landit byggia um skakkerar, parteran<ref>[ath! skrift]</ref>
 ok leppa klæðaskurð. okk pennínga bunað
 á þorlm anna klæðum. önur (mjósniðra)mjósniðá kyrtla
 ok annan þyrs kan klæða skurð.„ (en men
 máttu hafa þess konar buníng til brullaupa
 og gefa samt leikurum eins og í hinu)
 er er lekið fram að þelluð er þjóðverikr
 klæða skruður og jafn vel á honum.
 Norges gaml III 116 No 45.

====bls. 5====
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | hakonar Magnus sonar eða hákon II réttarbot]]
 um varning sölu útlendra ovíst artal
 „Item skraddarar tæiki öyri fyr kyrtil
 og syr kott, eff ther botuna(!)<ref>[ath! óskýr skrift.]</ref> kyrtill
 enn fir norrænan kyrtil ein fallan
 xv peníng„ fyr tvíbyrða kápu= með tveim borðum ærtog.
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaul. III bls 142 No59]].
 Eíriks Manússonar réttar bót um verslun
 og verð lagi Björg vin 1282.
 „ skraddarar taki eyri (silfrs) fyrir kyrlil [sic]
 ok útt á öxlz, enn fyrir norrænan
 kyrtil hálf ærtugh. fyrir tví byrða-
 kápu xv penninga vegna.„
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Nor ges gaml III. bls15-16 No 2.
 réttarbót Olafs hákon arsonar]] um verslun og
 verðlag manna Björgvin 1384
 skinnarar taki „firer sor kot fodher
 æðer mattals XII aura. af goð ham
 rakka skinnũm. IX aura, fyrer koprúns
 fóðer af hinom baztu skinnom. IX aura.
 broddingar engar tillsala. Norg gaml III.
 bls 221. No 120.

=====[Meðfylgjandi miði - Klæði]=====
 klæði
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Skardsar annall
 bls 126]] segir að Öggmundr bisk
 var í fót síðri skírtu er þeír Dönsku
 riddar tók hann um nátt og leid
 du hann út. 1542
 128 segir að Asdís sístir Öggm.
 sendi suð urr hálf tunnu af gjaldi
 og gjörðu silfri til að leísa broðir
 sínn hér er og talað um merkilegt
 nísti erhún átti (sem er í hínum
 annálonum kallað (ogna dei)<ref>[ath! skrift]</ref>
 bls. 172 segir að Daði í Svógsdal hafði
 rauða fjaður í hatt nũm er ein af mann
 um Jóns bisk skaut af Gísli Finn bogasar
 að nafni 1550 bls 180 geliið [sic] um físk
 er veiddist í Eyrar sundi „ er hafði húð
 af skeljum að mind sem múka Kápu
 bls 18 II sko vörp 56 II getið um stíf
 elsí blátt í <del>Í</del>Skáney í Svíþjóð
 158II hóf= stör brúðkaups veisla
 
 92 lalaðum [sic] börn sem voru að
 smára lestri (sjá laz)
 
 
 ein hver staðar hefi eg séð
 hlöð með upp kast i máldaga
 tík lega [sic] blöð
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

===Yfir hafnir fornmanna===
====bls. 1====
 II II flokkur
 yfir hafnir fornmanna.
 1
 hött og erma lausar yfir hafnir
 
 a) loði = feldur
 b) varafeldur
 c) hafnarfeldur
 d) röggvar feldur
 e) vesl = slagningur til að slá yfir sig
 f) kast
 g) möttull
 h) Skykkja
 2
 yfir hafnir bæði með ermum og hött

 a kápa
 b loð kápa = raggaðarkápa
 c kufl
 3
 yfir hafnir með ermum en eíngum hött
 a) ólpa<ref>[úlpa]</ref>
 b) loð ólpa<ref>[loð úlpa]</ref>
 4
 Yfir hafnir erma lausar með hött
 a) hekla
 b) skaut hetta
 c) kjafal
 ___________
 d) hökull ermalaus og höttlaus
 heill aptan og framan en opin
 á hlið onum
 
====bls. 2====
 varar feldur 732 bði<ref>[bæði]</ref> sem
 yfir höfn og rúm á breyða, og af góðu
 vaðmál
 <del>þorbjorg spákona aður völfa
 nótkafur svort lambskin</del>
 glæfa svarta bætur nutuvið
 <del>finnur al leggar kafr í hettu eður
 kufu sjá II bl 375 og 463 en ekki
 er han viss um hvert er réttara</del>
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | þorfinssaga]] skrifað um 1263
 kap 3 kjaf<ref>[ath! óskýr skrift]</ref> heldur finnur 20 angel saxíska

====bls. 3====
 [Sjá mynd varðandi uppsetningu]
 1 II
 Yfir hafnir fornmanna
 1
 1 I a1 feldr = loði, röggfeldur
 b2 loði
 c3 vesl = slagningr
 d4 slagníngr
 e5 kast = slagningr
 6 möttull
 skíkkja? sjá kvenn búníng
 _____________
 2
 II a 1 kápa, (loðkáparaggaðar
 b 2 úlpa
 c 3 kufl flekka?
 d -----------
 3
 2 III a 1 hekla hökull
 b 2 skaut hetta
 c 3 kjafal 13
 flekka?
 
 [Sigurður hefur flokkað í eftirfarandi flokka. Sjá hægri spássíu:]
 1 flokkur hött og ermalausar
 yfirhafnir
 
 2 flokkur yfirhafnir bæði með
 með ermum, eðaur hött
 og <del>hött[?]</del> erm um,
 
 3 flokkr yfirhafnir
 erma lausar en með hött
 
 ______________________
 kjagg (oþektur miðalda búningur afbakað kast eður kjafal? ef til vill
 
 Búníngar formanna að frá skildum
 her klæðum
 _____________

===Feldur = Loði===
====bls. 1====
 Feldur = Loði
 
 Feldurin sem öðru nafni heitir Loði,
 er sú elsta og tíguglegasta yfir höfn er
 fornmen báru. Í Eddu hviðonum eru
 sjálfir guðirnir látnir bera feldi, og
 feldurin er sú einasta yfir höfn sem eg
 man eptir að gétið sé um í elstu kvæðum og
 sögum, [∫] og það mun vera víst að feldurin hefir
 verið mest tiðkaður af öllum yfir höfnum hér á
 norður löndum á elstu tímum er men hafa sögur af.
 Feldurin mun upprunalega draga nafn sítt af
 bjarn dírsfeld eður bjarndírs skinni, líkt og yfirhafnir
 úr hreina skinum hétu hrein bjálfar sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | ólafs sögu
 Tryggvasonar kap ]] og eins hétu yfir hafnir úr úlfa skinnum
 úlf heðnar af því að úlfa skinnin hétu héðnar sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu
 Haraldar hárfagra kap ]] feldurin mun því uppruna
 lega hafa verið gjör af bjarnar feldi eður bjarn dírs skinni
 sem nafnið sannar. [∫] enn þá hefir það verið firir laungu
 niður lagt að hafa skart feldi höfðíngja úr því efni
 er þau elstu kvæði og þær elstu sögur er vér nú þekkjum
 urðu til, því í elstu sögum og kvæðum eru allir
 skraut feldir höfðíngja jafnan úr guð vef eður skarlati
 eður öðrum dyrindis vefnaði en all líklegt er að
 þeir hafi oft verið fóðraðir með dírum safölum eður
 grá skinnum. En þegar sögurnar géta um skinn
 feldi þá eru það ætíð vas feldir er men báru eínúngís
 í kulda og ill viðrum, en aldrei til skarts. þettað
 vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúnga 5 þátt kap 28]] þar er bein línis tekið til þess
 að Sighvatur Sturlu son hafði yfir sér skinn feld,
 og af sögunni má ráða, að þáð þókti <del>óvið</del> óvirðug
 legur búningur og jafnvel kotkalla legur. sama
 vottar og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Orkneyíngasaga kap 79]] þar segir svo „húsfreyja
 <del>ein</del> bar skín feldar skikkju(1) at (Rogn valdi) jarli
 hann tók víð hlæandi ok rétti hendr á móti ok hvað
 Skék ek hér skínn feld hrokkin,
 skraut er mítt æfa lítit.
 stórr er sá er stendr yfír orum
 stafn vauldr yfír höfnum.
 ___________________________________________
 1 hér merkir skikkja sama og yfir höfn
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu:]
 [∫]að karlmenn hafi borið.
 [∫] sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | blómstur vallasögu kap 10]] þar er gétiðum
 bjarn skinsfeld

====bls. 2====

 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bárðar sögu snæfells áss kap ]] segir að Ingjaldur
 var í skinn feldi er han réri til fiski veiða.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 5 þátt kap 9]] segir að Jón prestur
 krókur „ var í skín feldi„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sama þátt kap 27]]
 segir að Kálfur Guttormsson er var akolúthus, að
 vígslu hafði skinn feld yfir sér. í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu Tryggva:
 kap ]] segir að þorkétt þurra frost var í hreín bjálfa
 yfir sér er hann kom af veiðum, og mun sá hrein bjálfi
 hafa verið eins konar feldar tegund, ver sjá um nú
 af þessum dæmum úr sögonum, að það var í fornöld
 á lítið ruððalegt enn ekki fagurt að bera þess konar
 skínn feldi.
 Af [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grímnissmálum1 vísu]] sjá men að feldur og loði er
 eitt og hið sama, þar segir first að Óðín „var í
 feldi bláum„ er han kom til Geirröðar konúngs
 og kallaði sig Grímnir, Geirröður lét handtaka
 Oðinn og setja milli elda tveggja svo„ feldrin
 brann af Grimni„ þá hvað Grímnir:
 Heítr ertu, kripuðr!
 ok heldr til mikill;
 göngumr firr, funi!
 loði sviðnar,
 þótt ek á lopt ber ok,
 brennumk feldr fyrir.
 af þessu er auðséð að feldru og loði er eitt og hið sama
 því hér er sama yfir höfnin kölluð bæði feldur og
 loði í sömu vísunni. men géta heldur ekki
 vilst svo mikip í orðinu loði, að men haldi að
 hér sé eínúngis verið að tala um skinnin eður
 loðnar röggvar á feldin um, því loði finst
 bíðar í kvæðum, og merkír jafnan yfir höfn
 í heílu lægi, en ekki loðíð fóður eður röggvar [∫] á
 yfir höfn, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Guðrúnar kvíðu 2, 19 vísu]] segir svo
 Inn geíngu þá
 jöfrumlíkir;
 Lángbardslíðar
 höfðu loða rauða,
 Stuttar brynjur,
 steypta hjálma,
 skálmum gyrðir
 höfðu skararjarpar
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Hamdís málum 17 vísu]] segir svo um þá
 Hamdir og Sörla
 Skóku loða
 skálmir festu,
 ok góð bornir
 Smugu í guð vefi
 af öllu þessu finst mér vera ljóst að loði sé
 yfir höfn, en ekki sér skildur hluti af yfir höfn,

====bls. 3====
 eg sé heldur ekki neina astæðu til að reingja
 að loði sé sama og feldur, af hinum firgreindu
 á stæðum. það lítur út að loðarnir þeirra
 Hamdis og Sörla hafi verið gjörfir af guðvef,
 loðarnir þeir er gétið erum í, [[Heimildir_Sigurðar_málara | Guðrúnar kviðu]]
 vóru rauðir, en sá loði er Óðin varí var blár, [sjá hér að neðan]
 af öllu þessu er eðli legast að á likta að allir
 þessir loðar hafi verið úr dyrindis vefnaði
 en ekki úr skinni, því hvergi hefi eg séði í
 sögum eða kvæðum veitt sem bendir á að men
 hafi litað skinn eður skin feldi blá eða rauð.
 en alllíklegt þikir mér að loðarnir eður feld-
 irnir hefi opt verið fóðraðir með dyrm
 grá skinnum, eður s afölum, eður öðrum dyra
 skinnum, ogmun því feldurin hafa feingið
 auknefnið loði af því að han var opt fóðraður
 loðnum dyra skinnum. líka mun mörgu þikja senni
 legt að nafnið loði sé komið af feldar röggon
 um sem líka var eins konar loðna á feldinum.
 sem síðar mun sagt verða að feldirnir eður loðarnir
 hafi opt verið úr vefnaði en ekki ur skinni sannar og
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | vígaglúms saga kap 14]] þar segir að Glúmur gaf Ingólfi þorvalds
 syni “feld góðan þann skipti han í skarlats kyrtil„
 auð séð er að þessi feldur hefir verið gjör af skarlati
 en ekki úr skinni, og bendir það á að að skraut-
 feldir hafi helst verið úr dírindis vefnaði
 skarlati eður guðvef eður þelli en ekki úr skini
 nemað hefði það verið grá skin, og munu þá skort
 feldir skjaldan hafa verið loðnir beggjamegin
 (tvíloðnir) <del>heleldar</del> heldur eínúngis annars vegar.
 það væri heldur ekki eíns stráng lega tekið fram í
 sögonum, eins og gért er, þegar men höfðu skinn feldi,
 hefði það verið vana lekt, men hefðu heldur
 ekki tekið til þess á höfðingjum [∫] hefði það þótt
 fagort, og bendir það á, að skraut feldir höfðingja
 hafi skjaldan verið al veg úr skinni, á sögu öldinni
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu]
 og víðar í sögonum er gétið um
 feldi=loða bæði bláa og
 rauða.
 [∫] sem ann arar óhæfu

====bls. 4====
 heldur úr dyrum vefnaði, og eín úngis fóðraðir
 með dírum gráskinnum eður savölum eður með
 vönduðum röggvum. það er ekki hægt að
 sanna hvort af nöfnum þssarar [sic] yfir hafnar
 er eldra feldur eða loði, en þá hígg eg að feldur
 sé eldra. ekki gét eg séð neinn mismun á feld
 og loða, og á lít eg það sömu yfir höfn.
 Eptir því sem mér hefir gétað skilist af
 sögonum þá <del>þ</del> hefir það verið ein kénni
 feldarins að han hefir verið leíngri víðari
 og að öllu efniss meiri en allar aðrar yfir hafnir
 vóru vana lega, þettað vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettis saga
 kap 35]] þar segir um feld þan er Grettir hafði
 <del>er han</del> er han átti við Glám” han hafði
 röggvarfeld yfir sér, ok knept<del>i</del> annað skartið
 niðr undir fætr sér, en annað snaraði hann
 undir höfuð sér, ok sá útum höfuð smáttina„
 þettað dæmi sínir að feldurin hefir verið
 mjög lángur og víður, er han gat þannig
 sveipað honum um sig allan, það er líka aug ljóst
 að þettað hefir verið feldur, sem Grettir hefir borið
 sem yfir höfn, því hér er talað um höfuð smátt (=
 hálsmál) á þessum feldi. en þeir feldir er
 men köstuðu undir fætur sér í hólmgaungum,
 vóru ekki gjörfir á þann hátt að men gætu
 borið þá sem yfirhöfn það vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kórmakssaga
 kap 10]] þar segir svo: “ þat vóru hólmgaungulög:
 at feldr skal vera 5 álna í Skaut, ok
 likkjur í kornum, skyldi þar setja niðr
 kæla þá, er höfuð var<del>u</del> á öðrum enda,
 þat hétu tjösnũr„ allir géta séð að ómögulegt
 var að svo lángir og breiðir feldir hefðu
 verið gérðir handa mönnum til að bera sem
 yfír höfn, þótt menn géri hina fornu alinn
 ekki meír en 18 þumlúnga danska er eg hígg
 réttast, eingum gat heldur dottið í hug að
 hafa yfir höfn er férð var til að gánga í, jafn lánga
 milli allra skautanna.
=====Gamla alininn=====
======[Meðfylgjandi blað]======
 gamla alininn
 þegar um alnar marks tein in á þíng
 velli er að ræða, þá gétir eín úngis
 veriðtalaðum það mark á þeim steini (sem
 er 17½ þuml. frá neðsta marki) en
 forna alin. það kemst vel heim við
 grá gas því þegar 2 álnir eru 17, þuml og ½
 í stiku, og þumalfingur lagður firir
 hverja stiku þá verður alin um 18 þuml.
 eða hálff stíka en stíkr = jorð eður 36 þuml.
 
 en þumal alín leíngri en forn al. eður
 al. sem er 17½ þumal fíngur lagður við
 17 og ½ þuml. verður 18 og 2/2 en lagður
 við 18 þuml 19 þumlungr þumal alin
 eptir því irði Bæju tjaldið rétt hálf
 stíku og ein 2 axir en fundist hafa
 á Islandi nær því þumal álnir fyrír
 manna. 14 og 18 Laxdæla öx álnar
 fyrir munna
 stika eða2 álnir = jorðs var sagað eptir
 útlenda máli um 1200 [[Heimildir_Sigurðar_málara | biskups sogur bls 135]]
 gamla merkið 17 og 1½ á breiðð
 
 hefnð
 nefa alnortorf<ref>[ath! skrift]</ref>
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love
 III bls. 15 No2
 í rettarbót fra 1282]].
 torf stakkr lángt
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | 143 No 59
 biskupa sögur
 bls. 135]]
 tekið til að kona
 var svo mögur
 að húnþurfti ekki
 meir eñ 1½ alinn
 umsig [[Heimildir_Sigurðar_málara | bisk. 375]]
 áður var hún 4½
 
 8¼

======[bakhlið á sama blaði]======
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Diplamenlorinn No 81 og No 23]]
 
 Guðmũndsson. Reykjavík
 jan til 1 ta April á 3½rd eru 10 rd 3 [?]
 Jan/Apríl 1863.
 Margrét Steinsěn
 
 borgað allt til 1 apríl.
 
 <del>otur fiska otur
 hefir dýrt skin.</del>
 gapa = lossin<ref>[ath! óskýr skrift]</ref>

 <del>sabeldirið safalín
 skinnið glá andi
 dökk brúnt að lit
 (dirt foður skinn
 lifir í Siberíu</del>

====bls. 5====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | grá gás]], og í [[Heimildir_Sigurðar_málara | alþíngís samþykt um fjárlag
 manna]] á meðal á Islandi, er samin var um 1100
 er greinilega skírt frá hvað stór lög gildur
 vorar feldur átti að vera sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Isl fornbréfasafn
 23]] “ varar feldr fur 2 aura sá er fjogorra
 þumal álna er lángr en 2 breiðr 13 rögvar um
 þveran fell(d), nu eru feldir betri þat er virð-
 ingar fé„ það er mönnum mjög oljost hvað hér er
 kallað þumal alin, sumir hafa á litið að það væri
 þegar men mæla frá olnboga framm á þumalfíng
 urs góm, en það finst mér óhugsandi, því eptir
 því hefði feldurin ekki átt að ná leíngra en
 tæplega níður á mitt lær á meðal manni, svo stuttur
 hefir feldurin aldrei verið. eg vil géta þess til að sú
 alín sem hér er gétið um, sé meðal mans olnboga alin og
 bætt við 1 þumlúngi verður það 17½-18 þumlúngar
 enn er þumlúng er bætt við 18½-19 þumlúngar NB
 þettað finst mér ekki ó sennilegt því [[Heimildir_Sigurðar_málara | grá gás]] vottar
 að mönnum vartítt að leggja þum alfingur fyrir <del>alin</del> stíku
 hverja er men mældu enda higg eg að hin forna alinn
 hafi verið frá 17½ þumlúng til 18 þumlúngar, og finst mér
 mart í sögonum benda á það og eins imsir gamlir hlutir
 er enn eru til og til hafa verið, en þó einkum mörkin
 á hinum merki lega steini á þíngvöllum er allar álnir
 vóru mældar epitr, og eptir þessu hefði lög lega stór
 varar feldur áttað ná lítið eitt niður firir kné
 á meðal manni. en góðir og vandaðir feldir
 higg eg að hafi verið bætði víðari og síðari því
 það þótti fegurst enda segir lögbókin “nú eru feldir
 betri þat er virðíngar fé„ eg higg því að skrautfeldir
 hafi analega náð niður á miðjann legg eður leíngra
 og stittri munu skraut yfir hafnir fornmanna skjaldan
 hafa verið hvorki feldir möttlar ne kápur, því
 ef men á líkta svo þá komast men í bága við sög-
 urnar og fleira, því það finst opt í sögonum gétið um
 að forn men festu svo á sig yfir hafnir sínar að

====bls. 6====
 sverðið var hulið, eður með öðrum hætti földu
 sverð sín undir yfir höfnum sínum, en til þess
 þeir gætu það varð annað hvert yfir höfnin
 að hafa verið síð eður sverð formanna
 hefðu átt að hafa verið fram úr öllu hofi
 stutt, en sjón er sögu ríkari, þau voru það
 ekki. þau sverð er men hafa fundið í jörðu
 sína sig sjálf. þess má og géta að það var
 eín kénni lekt við Norðmen í saman burði við
 Skota og Íra að þeir höfðu leingri yfir hafnir
 en þeir, sem Noregs konungasögur votta á
 nokkrum stöðum. líka má géta þess að á þeim
 elstu mindum sem eg hefi séð t.a.m. á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu
 frá Bayeux]]1) eru feldri nír síðir svo að þeir ná
 <del>niður</del> hér um bil niður á miðjan legg, lík eru til
 gamlar Íslendskar míndir frá endir 12 aldar
 eður byrjun 13 aldar þar sjást feldir mindaðir
 þar eru þeir og síðir sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bestíaríus]]. það
 er að gjætandi að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Sigurðar jórsala fara
 kap 39]] er tekið fram að þorarín stutt feldur
 varí stuttum feldí er han var ný komín úr
 suður gaungu, af öllu sam bandinu er auð séð
 að það hefir verið orðið slítið neðan af feldinum
 af einlægu ferða lægi og vos búð, líka er auðséð
 að það þótti opríði að hafa stutta feldi því
 fírir það fékk þorarin auknefni og var han
 síðan kallaður þóarain stutt feldur að
 það hafi þótt ljótt að bera stutta feldi sannar
 best vísa þóraríns er han kvað við sama tæki færi
 Hykk ek at hér megi þekkja
 heldri stutt feldi
 oss, enn ek læt þessa
 ó príðí mér hlíða
 þettað saman ber því sem segir í <del>soju</del> sögu
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gautreks konúngs kap 9]] þar segir að Gjafarefur
 Nera jarls, auð séð er af öllu sam ban dínu
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu:]
 1) þettað tjald segja menn að
 hafi saum að Matthildur
 dóttur Balldvíns greífa
 hins milda af Flandr
====bls. 7====
 að það hefir þótt um renninga eður
 flökku manna búningur að bera stutta feldi
 eg higg því að feldir þeir er heldri men báru
 hafi ætíð verið síðir.
 Ég á lít að feldurin hafi verið víðastur allra
 yfir hafna, einkanlega skraut feldir og ef maður
 hugsar sér feldin lagðan niður og breiddan út
 þá hefir hann að minni higgju mindað meir en hálfkringlu
 eður fram undir ehila krínglu, og var kríngt úr
 miðjunni firir hálsinum því feldurin var með
 reglulegri höfuðsmatt sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettis saga]] vottar og
 sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlar mindir]] sína, en sögurnar geta aldrei mér vítan lega
 um höfuðsmátt á <del>möllt</del> möttlum, og gamlar mindir
 sína að það hefir ekki verið vana legt, og mun það
 helst koma af því að möttullín hefir verið efnis
 minni en feldurin og mindaði hann að eins hálf
 krínglu eður minna, en þótt lög gildur varar feldur
 þirti ekki að vera meir en 4 álnir á vídd og 2
 á leingd eður svo mjór að han vantaði þriðjúng
 til þess að hann mindaði hálf krínglu, þá er
 auð séð að skrautfeldir vóru að öllu vandaðri
 og efniss meiri en var ar feldir, sem sama grein í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grágás]] vottar: “ nú eru feldir betri þat er virðíngar
 fé„ á gömlum mindum er feldurin jafnann mind-
 aður víðari <del>og flestar aðrar</del> og að öllu efnis meiri en
 flestar eður allar að rar yfir hafnir, eg sé því ekki
 neína á stæðu til að reíngja að skraut feldir
 hafi verið víðir og að öllu efnissmiklir, þótt lög
 bókín á keði að varar feldir megi ekki
 vera mjórri en <del>fjörar</del>4 alnir, því það var sú
 minsta vídd sem gat verið, enda votta sög
 urnar að varar feldirnir vóru mjög mis jafnir
 að gæðum sem von var því þeír vóru eins
 konar verslunar vara manna á meðal sem
====bls. 8====
 auð séð er af nafninu varar feldur líkt
 og vöru voðir sölu voðir varar skinn
 og fleíra.
 Það er auð seð af sögonu um að vararfeld
 irnir hafa verið að öllu leíti full gérðir handa
 mönnum til að bera sem aðra yfir höfn, en optast
 mun þeir <del>þ</del> hafa verið gérðir handa minni háttar
 mönnum líkt og þess konar vörur hjá oss
 nú á dögum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kormakssogu kap 16]] segir
 er <del>að</del> þeir Haldör og hólmgöngu Bersi höfðu
 drepið vala bónda, að þeir breiddu á hann var
 ar feld hans til að hilja hræ hans, af
 þessu er auð séð að men hafa vorið varar feldina
 og sannar það einnig [[Heimildir_Sigurðar_málara | Harðar saga kap 13]] þar
 segir Geirr hafði yfir sér varar feld, og
 að hirðmaður einn er Arnþórr hét vildi ræna hann
 feldinum, og að þeir börðust um feldin, það er
 fullkomin ástæða til að halda að <del>þessi</del> talsvert
 hafi verið variðí þennan varar feld, er
 hirð maður vildi á girnast han, og vinna það til
 að berjast um han við ókunnan mann.
 það er líka auð séð að varar feldirnir hafa <del>opt</del>
 verið tiltalsvert verð miklir og vandaðir því þeir
 vóru opt röggvaðir sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | gáragás]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljósvetningas:
 kap 13]] grágás segir að göggildur [sic] varar feldur átti að
 hafa 13 rögvar um þveran fell(d) han átti og að vera
 4 þumalálnir milli skautanna að naðan þar sem
 han var breiðastur en 2 þumal álnir frá hálsmáli
 niður í gégn, sá feldur átt að kasta 2 aura það eru
 hérumbil 4 lóð silfurs eður 2 spesíur danskar, en
 men verða að gæta þess að peninga verðið var á
 þeim dögum miklu hærra, en alt fyrir það hafa
 þessir feldir ekki gétað verið mjög dírir eptir
=====Meðfylgjandi blað=====
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | ísl fornbefa [sic] safn
 I. bls. 166 til 167 No23 alþíngis sam
 þykkt um fjárlag
 manna á meðal á
 Islandi frá 1100]]
 „hafnar vað mál
 ny ok ó notir.
 1hafnar feldir nyir
 þat er alt metfe„
 1 skrúð klæði ný <del>ok</del>
 skorin eða óskorin.
 sama bref bls. 164
 varar feldir for II
 aura sá er fjorgorra
 þum al álna er laugr
 er II. breiðr XIII. roggvar
 um þverann fell.
 nú eru felldér betri
 þat er virð ingurfé.
 hér eru bæði hafnar
 feldir og varar feldir
 métfé þegar baðir eru
 vandaðir og sest ekki
 hverjar hafa verið
 dírar maske hafnar
 feldir er menn gerðu
 handa sjálfum sér
 hafi verið dyrari en
 sölu feldir.
 hafnar voð [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eip. arbækr
 1 þátt bls 84]]
======[bakhlið]======
 1353 keypti
 Ormar biskup eignar
 hluti Spá konfelli
 firir 30 hundrað
 vöru og hafnar
 voða
 (hér eru að skildar
 hafnar voðir og
 vöru voðir.)
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | ár bækr 1 þátt bls. 84]].
 voðir til slit eða
 ígáng fata
 sjá hafnarklæði
 og skjald hafnar
 klæði

====bls. 9====
 penínga verði forn manna, og það vendir á
 að varar feldirnir hafi vana lega verið ættaðir
 handa minni háttar mönnum . en vandaðir
 röggfeldir hafa auð sjáannlega veirð dírir því
 þá baru jafn vel stór höfðingjar sem sög urnar
 votta, t.d. Guðmundur ríki enda voru þesskonar feldir á litnir
 metfé af því þeir voru að öllu vandaðri enn
 þeir vana legu varar feldir er men höfðu
 firir veslunar vöru, [∫] en nú er eptir að vita
 hvað röggfeldur merkir, öll þau dæmi sem
 eg hefi séði sögonum um það efni erumjög
 óljós, en eg hugga mig við það að röggvorrar
 við koma ekkert læginu á feldinum, og er
 þess vegna ekki eins á ríðandi að vita um þær,
 enda vóru margir feldir sem ekki höfðu
 röggvar þótt skraut feldir væru, en síðar
 skal eg samt segja úlitmitt[sic]um hvað eg held
 að röggfeldur merki.
 Hafnarfeldur higg eg hafi verið feldir þeir
 er menn höfð, eður báru dag lega til slits, men
 kalla en í dag skjaldhafna föt, klæði þau er
 men bera til hatiða brigðis, og sem eru vandaðri
 en þau er men bera daglega. firir austan hefir tíðkast
 framm undir vora daga að kalla í gángsklæði eður
 skjólföt hafnarklæði sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | samstæður eptir síra
 Þorstein <del>á</del> Jónsson a Dvergasteini]] votta
 sendi enn á svæði
 Sæta ey góðu næði
 skóbót þurfa og skæði
 og skjólsöm hafnarklæði
 eður sem sama skáld segir í annari vísu
 biðlar breita höfnum
 þó bónorð er fyrir stöfnum
 með kliptum kampi jöfnum
 og krúnum hnífí sköfnum.
 hafnar feldir higg eg að hafi verið óvandaðastir af öllum
 feldum, því þeir munu hafa verið gírðir eín úngistil slits, 1)
 _____________________________________________________
 1 hafnar vaðmál eður hafnar voðir munu hafa verið efni í óvönduð í gáng klæði
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu og á við innsetningar merki [∫] hér að ofan:]
 (nota)
 Finnur Magnússon segir í
 atlaijagrein i Grönl.hist.m. bl732
 „varar feldur lítur út að hafa
 verið á bregða (teppe) af góðu
 vaðmáli, er menn gátu haft
 bæði fyrir yfir hafnir og
 rúm á breyðu„ þettað er mjög
 ó ná kvæm lísing og að rörgu [sic]
 ekki alveg rætt því sögurnar
 sína að feldur in varað öllu
 leiti sniðin sem önnur yfirhöfn
 og einnin röggvaður, og sínir það,
 að það var eingan vegin einkenni
 varar feldarins, að hann væri
 á bregða úr tómu vaðmali,
 þótt sög urnar géti um að men
 breiddu ifir sig varar feldi
 er men köstuðu sér niður í
 set til svafns, í öllum klæðum
 enní dag leggja men oft ofan á
 sig stappa eður föt sem eru
 þikk, og líkjast þau þá ekk
 i á breiðum

====bls. 10====
 Það var eitt af eín kénnum feldarins að han var
 jafnan erma laus, og eg sé að minsta kosi einga
 á stæðu til að halda að han hafi verið með ermum
 fírst sögurnar géta hvergi um það, enda mundi ein-
 hverstaðar í sögonum finnast gétið um erm ar á
 feldinum eingu síður en á kápunni hefðu þar verið
 til, því feldurin var eins al mennur og kápan
 með erumum sést feldurin heldur aldrei mindaður á
 gömlum mindum, það er og líka þessu til stirkíngar
 að feldirnir vór tíðum gjörfir á þan hátt að þeir vóru
 svartir annars vegar en hvítir annars vegar, og gátu
 menfljótlega snúið út hverri hliðinni á þeim er men vildi. þannig
 var sá hín tvíloðni feldur er þormóður kolbrúnar skáld
 hafði er handrap þorgrím trölla [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fostbr, kap 9]].
 ekki gátu men með góðu móti fljótlega snúið feldin
 um hefði han verið með ermum, og það hefði
 þormóði aldrei komið til hugar er óvinir stóðu á allar
 hliðar. eg þekki aðeins eitt dæmi í sögonum hvar
 gétið er um að fledurín hafi verið með hand-
 vegum, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | ólafssógu Tryggvasonar fornm kap 173]]
 þar segir svo “Oggmundr (dittr) tók yfir sík feld,
 hálfskíptan ok hlöðum buin um hand vegi<del>im</del>nn
 var þat ágætr gripr„(1 þann feld gaf han síðan Gunn-
 ari helming, það sem hér er kallað handvegir á
 feldinum mun eiga að skiljast á þann hátt, að
 göt hafa verið á báðum hliðonum á feldinum,
 líkt og eru í dag er títt að hafa á erma lausum
 kápum í útlöndum, til þess að það sé hægra
 að taka til höndonum og að men géti haft <del>hol</del>
 handleggina lausa ef men vilja í kríngum þessi
 göt hefir ferlurin Gmundar verið hlað búin.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Droplaugar sona sögu hinni laungu kap 26]] segir að
 þeir Droplaugar synir <del>vóru</del> i “váru í varar feldum
 okhneptir at þeim undir höndum „ef þessisaga væri áreið-
 anleg og maður gæti á litið hana gamla þá væri þettað
 nokkur sönnun firir því að feldirnir hafi opt
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu:]
 1 samannber [[Heimildir_Sigurðar_málara | flateyjar bók
 kap 276 bl 335]]

====bls. 11====
 haft handvegi eður göt á hliðonum, því
 án þess var valla hægt að hafa feldin hneptan
 að sér undir höndonum, en þessi saga higg eg sé mjög
 óáreiðan því eg hefi tekið eptir því að henni ber
 yfir höfuð ekki saman við hinar sögurnar hvörki
 við víkjandi búníngum bíggíngum eður vopnum
 og er mér því grunsamt að hún sé mjög úng.
 þótt sögurnar géti um á fám stöðum að feldir hafi
 verið lil [sic] að búnir í skaut víður, eingu síður er möttlar-
 nir, enda sjást þeir hlaðbúnir víða á gömlum mindum
 og í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 1 þátt kap 27]] segir eitt handrit af sturl.
 að feldurin blái er þorgils oddson gaf Hafliða
 Márssyni í sáttagjöf, var „hlaðbúin„ en hin handritin
 sleppa því, en hvað sem þessu dæmi líður, þá álit
 eg senni legt að hinir fornu feldir hafi opt verið hlað
 búnir alt í kríng, first men hafa dæmi uppá að þeir
 vóru hlað búnir um handvegina,
 Sagan segir að feldurin Oggmundar dítts hafi verið
 hálfskíptur, en ekki hefi eg víðar í sögum séð það
 um feldi, og yfir höfuð kémur það skjaldan fyrir
 að klæði voru hálfskipt eður “hálflit„ og mun það
 hafa verið óvana lekt því það er hér tekið fram
 sem eitt hvað sérstakt, og Gunnar helmingur var
 uppnefndur fyrir það að honum þótti “gaman at hafa
 háflit[sic] klæði„ og mun það hafa þótt kátlegt, sem
 það líka var, oriði hálf skipt merkir auð sjáanlega
 klæði á hverjum sin helmíngurin var með hverjum lit
 hægra og vinstra megin frá hrígnum, sama [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssaga
 Tryggvasonar]] segir að feldurin Oggmundar var
 tví skiptr 1) þettað merkir að sá sami feldur hafði
 ímislega lita skipun hverju megin og að maður gat snúið út
 hverri hliðin á þeim feldi er men vildu, líkt og á tvíloðna
 feldinum þormóðar kolbrúnskálds sem fír er gétið um, og á
 veslinu tvískipta er víga skúta hafði er var svart og hvítt 2)
 ___________________________
 1) samanber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyjarbók bl 336]]
 og skálholts útg.
 
 <del>vem</del> 2) [[Heimildir_Sigurðar_málara | vem, og vigaskutu s. kap 26]]

====bls. 12====
 Það var ein kénni feldaríns, að menn báru
 hann ekki eins og möttulin, eða kápuna, menn
 festu han ekki vanalega saman framan á brjóstinu
 síst þegar men vildu hafa mikið við, heldur festu
 men hann samann á hægri öxlinni með stórri nál
 eður spennu, sem einungis var gjörð til hins sama,
 þessi nál hét dálkr eður feldurdálkr að menn
 hafi fest faldinn saman með þessum hætti vottar
 best [[Heimildir_Sigurðar_málara | saga Gísla Súrssonar]] þar segir um þorkél
 súrsson að han hafði “grán feld yfir sér ok
 gull dálk um öxl„ sama vottar og að nokkru-
 leiti [[Heimildir_Sigurðar_málara | Harladar saga hárfagra kap 42]] en
 Haukur há brók var sendur vestur til Englands með 30
 menn á fund Aðalsteins konúngs” hann skipaði mönnum
 sínum áðr þeir geingu í höllina at hverr þeirra
 skild hafa svarða vinstri hlið, ok pesta svá yir-
 höfnina at egi sjái sverðit„ (1) það lítur út þó það
 sé ekki tekið hér framm, að þeir hafi allir verið í feldum,
 og hafa þeir þá fest fest feldina saman á hægri
 öxlinni, en látið feldin lafa niður vínstra megin,
 til þess að sverð ið væri hulið. í [[Heimildir_Sigurðar_málara | fagurskinnu kap
 13]] segir að þeir höfðu sverð á vinstri hlið undir
 möttul skauti, ok snöruðu mottlonum á vinstri
 hönd sér, þettað er alt önnur frá sögn og miklu
 ó líklegri en sú áður nefnda, er fleiri bækur hafa, því
 þessi að ferð hefði vakið meir eptir tekt hjá mönnum Aðal
 steins, og á lít eg því að þettað þurfi ekki að raska minni
 fírri til gátu, en hvað sem þessu líður þá á lít eg víst
 að feldurin hafi vana lega verið festur saman á hægri
 öxlinni með þessum hætti, sem fjöldi af gömlum mind
 um votta á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu frá Bayeux]] og öðrum eldri útlend
 um mindum sést yfirhöfnin jafnan næld saman á
 hægri öxlinni, og eins sést á gömlum Íslendskum
 mindum, þegar men nú sjá á gömlum mindum þessa
 stóru erma lausu yfir höfn, nælda saman á öxlinni,
 og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gísla saga Súrssonar]] segir að þorkéll súrsson
 _____________________________________
 1) samanb. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafs.s. forum, kap 8]], og [[Heimildir_Sigurðar_málara | flateyjar bók kap 9]],

====bls. 13====
 hafði feld ok gull dálk um öxl, og men
 vita að feldardalkurin er ein mitt sama og
 nálin er feldurinn var nældur saman með 1)
 á öxlinni, og sögurnar géta hvergi um að aðrar
 yfir hafnir en feldurin væru með dálk á
 öxl, þá gét eg ekki séð að men géti ef ast
 um að þessi yfir höfn er men sjá svo opt
 mindaða saman festa á oxlinni sé feldurin
 einkan lega þegar mindonum og forn gripa söfnonum
 ber svo vel samann við sögurnar, það sést viðar i
 sögonum að það var eín kénn legt við feldin að
 han var optast nældur saman en skjaldnar bundin
 saman eins og tygla möttull, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kormakssögu kap 25]] segir
 “at maðr stal frá Kórmaki dálk til spots, er hann
 hafði lagt af sér feldin, ok er han skildi til taka
 var úr dálkrin„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | vígaglúmssögu kap 8]] segir Glúmur
 við Vigdísi frændkonu sína “ því veik ek híngat
 at dálkrin er ór feldi mínum, ok vil ek at þú
 saumir á nísting „ nistíngr merkír hér saum að kapt eður
 þráð ar likkja, [∫] af þessu má sjá að feldar dálkurín
 hefir tíðum verið saumaður á felin, en da sanna
 það líka sumir gamlir feldar dálkar er fundist
 hafa í jörðu, her á landi þess konar dálkar eru vana lega
 þrihirndir eður réttara sagt smára lagaðir, með
 nála hjörum á baka til, líkt og á brjóst nálum,
 sú nál liggur milli tveggja blaðanna, en á bakatil
 á þriðja blaðinu er fótur líkt og a krapp, með augu
 í gégnum, og þarí hef hefir nistíngurin verið saum
 aður til að festa dálkin við feldin annars vegar
 við höfuð smáttina, en nálinni hafa men nælt í
 feldin hinsvegar við höfuð smáttina, þesskonar
 feldar dálkar eru nokkrir til á forngripa safn
 inu í Kaupmanna hofn og þess konar feldardálk
 hefir Víga Glúmur haft. en þeir vana legustu
 feldar dálkar vóru með eíngum fæti og
 __________________________________________________
 1)sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Aunder for Norðisk oldyndigheð og historie 1850 bl 281]]
 þar er gétið um dálk er fanst við Largs á kvern var ritað með rúnum: malbriþa á
 dálk þanaeða þans...... dolk ... þettað er sú besta sönnun firir því að hinar firgreindu
 spennur eður nálar séu það sem fornmen kölluðu dálk eður feldar dálk,
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu:]
 (nóta)
 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Snorra eddu bl. 85]]
 er nísting ef til vill
 sama og men með nisti
 þar segir:
 skorða varí föt færð
 fjorð beins afar hrein,
 nýrri slörg naddfreyr
 nístíng af mjaðar Hrist
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlaugssögu starf sama
 kap 16]] finst at nista atgeir
 í klæði sem dragnál
 hér er að nísta (=næla)
 því eru sumar dálka
 tegundir kallaðar nísti
 af nálinni sem er á
 baka til á þeim einkum
 þeir kringljóttu og þrí
 blöðuðu.

====bls. 14====
 og urðu þeir því ekki saum aðir á feldin
 heldur nældu men þeim lasum í feldin
 líkt og brjóst nál, margir af þeim feldar dálk
 um er men hafa fundið í jörðu, eru mjög
 skraut legir. sumir úr silfri og <del>smet</del> smelt
 inni þá bláum rósum [∫] og lagðir með gullþráð
 um, sumir eru ur gulli allir stein settir, sumir lagðir með
 viravirki, eður útgrafnir meðals konar rósum og
 dreka mindum og með með fléttingum úr gulli og
 silfri, og á allan hátt skreittir. sumir eru kríngt
 óttir, sumir sporöskju lagaðir, sumir tigul mindaðir,
 sumir eru í orms eður dreka mind, með stórri
 bugðu í miðjunni sem var gérð til þess að
 fillíngarnar á feldinum gætu fallið uppí bugðu
 drekans er búið var að næla dálknum í feldín,
 sumir hafa líkíng af dreka höfði, sumir af þeim
 eru lagaðir líkt og krínglótt <del>hrug</del> hrinja með
 laungu þorni, en hríngurin er vana lega opin
 á ein um stað er líka varð að vera, því annars
 gátu menn ekki komíð feldar hornonum uppá
 þornið, því fírst urðu men að stínga þorninu
 gégnum feldar hornin, og síðan smegðu men
 þorninu uppum opið á hríngnum á samt með
 feldar hornonum, og færðu síðan þornið til hliðar
 að það gæti eí aptur fraið í gégnum opið á
 hringnum, þess konar feldar dálkur sest minaður í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | A. M. safninu, á mind af Karla magnúsi]], og
 á gamallri mind af Haraldi Guðina syni sem er á
 gömlu handríti sést líkur feldardálkur á baðum þessum
 mindum sjást feldar hornín toguð upp í gégnum
 hríngin eður dálkin. flestir þeir dálkar er-
 fundist hafa hafa veríð mjög vandaðir og vitna
 þeir ef tilvill mestaf öllu því er fundist hefir
 í jörðu um hag leik og ákaf legt skraut forn-
 manna. men hafa fundið mjög marga dálka í jörðu
 bæði í Danmörk og Svíþjóð, og eru þeír geimdir á
 forngripa söfnum, það hefir og viljað til að men
 hafa fundið þá á Íslandi.
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] úr samstettum málmi

====bls. 15====
 af þessu má sjá kvað mönnum hefir þótt
 á ríðandí að skreíta dálkana sem mest
 sem líka var von því þeir vóru eín hver
 helsta príði feldarins, en feldurin var í
 forn öld á litin sú tígug legasta yfir höfn.
 orðið dálkr hefir 2 merkingar first sama og
 tví eggjaður knífur er gerður var til að leggja
 með sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | jóms víkinga saga]] bendír á, í sumum
 handrítum sögunnar segir að jómsvíkíngurin
 hélt á týgilknífi 1) en í sum um handritum segir að
 han helt á dálk 2) þettað sannar og best danska
 orðið dolk er merkir sama og tví eggjaður knífur
 og er það án efa sama orðið þótt það sé orðið lítið
 eitt breitt, önnur merkíng<del>s</del> orðsins er feldar
 dálkr sama og feldar prjónn sem kémur af
 því, að það var ætið nál á baka til á feldar
 dálknum er men stúngu í gégnum feldin hjá
 höfuð smáttinni, og þar af kémur að feldurin er
 í hveðskap kallaður feldar stíngi sem Eyvindur
 Skálda spillir kvað, [[Heimildir_Sigurðar_málara | haraldar sögu grafelds kap]]
 Feingum feldarstínga
 fjarð ok galt við hjarða
 þann er ólhimins utan
 oss lengíngar sendu.
 Eyvindr hafði ort lofkvæði um alla Íslend
 ínga, enn þeir launuðu honum kvæðið á þann
 hátt, að þeir skutu saman sildri á Alþíngi,
 og varð það svo mikið fé að þeir gátu látið
 smíða úr því feldar dálk er vó 24 merkur,
 sildurs, þann dálk sendu þeir Eyvindi og
 firir þau dálk keipti han sér bú og sild
 því hallæri var, eingin má halda að þessi dálkr
 hafi verið gérður til þess að <del>að</del> Eyvindur skildi
 bera han, því hann var lángtum of stór til þess.
 ______________________________________________
 1) [[Heimildir_Sigurðar_málara | forum XI bindi bl 149]]
 samanb. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyarb. <del>bl</del>kap 160]]
 2) [[Heimildir_Sigurðar_málara | fronm. I bindi bl 180 kap 90]]

====bls. 16====
 þeir vildu smíða ein kvern eigu legan grip úr silfrinu
 til að senda Eyvindi, og völdu til þess feldar
 dálk af því það var eitt af því tíguglegasta
 og skrautlegasta af skarti fornmanna.
 nú þikist eg hafa komið með nokkur rök fyrir því
 að það hafi verið einkénni feldarins að han var
 optast festur saman á hegrí öxlinni, sem sögurnar
 votta og margar gamlar mindir, en þó votta gamlar
 mindir að menn hafa stöku sinnum snúið feldinum
 svo að dálkurin varð framan á miðju brjóstinu
 sem ein mind af Vilhjálmi bastarð votar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu
 frá Bageux]], einnig finst í sögonnum að feldurin
 hefir ekki ætíð verið festur saman einungís með
 dálknum, heldur höfðu men einníg týgil i feldinum
 auk dálksins til vonar og vara ef men kínnu
 að tína dálknum, þettað vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúnga 5
 þátt kap 28]] þar segir að Sighvatur Sturluson
 hafði týgla skínfeld á herðum, sama vottar og
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldíð frá Bageux]] á einum riddara Víljálms
 Rúðu jarls sést mindaður feldur, <del>sem er festur</del>
 sem er festur saman á hægri öxlinni með dálk
 en týglarnir blakta lausir firir vindinum því
 han ríður hart, á endanum á týglonum eru skafar,
 sama votta [[Heimildir_Sigurðar_málara | Frakkneskar mindir fra 12 öld.]]
 <del>þóð</del>þóað bæði sögur og minir syni að það <del>var</del>
 var vanalegt ein kénni feldarins að han var
 <del>jafnan</del> vanalega nældur saman með dálk, þá
 vil eg samt eingan vegin neita að möttlar og fleiri
 yfir hafnir hafi stundum verið festar samann
 með dálk eða spennum, einkan lega með þeim
 stóru og flötu spennum, en munurin var sá að
 möttullin var jafnan festur saman á miðju brjóst
 inu en ekki á öxlinni [∫] enda var möttullin<del>han</del> efnísminni
 en feldurin og höfuð smáttarlaus, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þætti
 Hemíngs Aslakssonar kap 8]] segir að haraldr “konúngr
 (sigurðarson) hafði möttul rauðan yfir sér á tuglum„
 „han snéri dálkúr Skikkjunni„ því han vildi hafa
 möttulín lausan, það er jafnan tekið fram í
 þellað er vafa samt hér er rugla saman skikkju og mollti<ref>[eftirfarandi athugasemd Sigurðar er skrifuð með blýanti neðst á síðunni.]</ref>

 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu:]
 [∫] að minsta kosti géta sögurnar
 hvergi um það, og af gömlum
 míndum géta men heldur
 ekki seð það.

====bls. 17====
 sögonum þegar möttullin var með týglum,
 og sannar það að möttullin hefir <del>opt</del> veriðtil festar
 saman með dálk eður spennu, en þá mun það <del>skjd</del>
 skjaldnar hafa verið, því dálkurin heitir feldardálkr
 af því að han heirir meir til feldinum en möttl
inum
 Eitt af því sem görir feldín frá brugðin
 möttlinum er það, að hann hefir ekki ætíð
 verið með skautum að neðan (hornum) þótt sögurnar
 géti um skaut á honum t.a.m. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettiss. kap 35]]
 heldur mun feldurin tíðum hafa verið kríngl-
 óttur neðann firir, sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Vígaglúms saga bendir
 á kap 6]] er Glúmur gékk firir Vígfús hersir
 móður föður sin, þar segir að „han sá mann mikin
 ok vegligan í öndvegi í Skaut feldi blam„
 það var vígfús hersir, hér er það tekið fram sem
 eitthvað sér staklegt að feldurin var með skaut
 um og sinir það að skaut eður horna lausir feldir
 hafa veirð til, eður almennari en hinir er skaut
 voru á, eður í þriðja lagi að skaut feldir hafa
 verið lítt þekktir er sagan var rituð, 1)
 Nú hefi eg talið alt sem eg hefi fundið í sögonum
 sem við kémur læginu á feldínum, þegar vér
 nú tökum þettað alt saman og að gætum að feld
 urín var ermalaus og mjög víður og lángur og opt
 krínglóttur neðan fyrir og einnin nældur saman
 á hægri öxlinni með dálknum, eður festur saman
 með stórum knapp sem líka var til, og einnin
 hlaðbuin alt í kring [∫] og með díríndis skinn fóðri
 þá sjáum vér að feldurin hefir veríð nesta
 fögur og glæsileg yfir höfn bæði að efni og að
 læginu til, forn men kunna líka að bera faldin
 kurteislega sem bæði sögurnar og gamlar mindir
 votta, þegar þeir báru feldin sem skart yfir höfn
 létu þeir jafnan annan jaðarin feldaríns hanga í
 _____________________________________________
 1)en þará móti mun það hafa verið eitt af aðal einkénnum möttulsins að hann
 hefir ætíð verið með skautum því það finst mjög víða í sögonum og er hvergi
 tekið fram sém neitt sérstaklegt.
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu:]
 [∫] og úr dýrindíss vefnaði

====bls. 18====
 í fellíngum niður af hægri öxlinni að aptan, enn
 þeím hluta feldarins er lá um brjóstið framan vert
 köstuðu þeir aptur af vinstri öxlinni svoað
 feldurín lá í boga fellíngum á brjóstinu, er
 gjörði þá mjög hrotlega og her mannlega, þeir
 vóru og með mörgum örðum hætti æfðir í að bera
 feldin fagurlega á vinstri handleggnum, og að
 sveipa honum umsig á allar lundir og höfðu þeir
 hann tíðum firir skjöld. það sem mér finst
 vera mjög athuga vert við þettað er það, að
 men sjá af öllu þessu að feldurin er að læginu
 til öldúngis eins og χhαĩνα<ref>[ath! skrift]</ref> eður ĩμáπον<ref>[ath! skrift]</ref> forn
 Grikkja, sú kápa var mest meiri háttar hjá forn
 Grikkjum, þeir létu sínar hétjur og goði
 bera hana, eins báru jafna guðir og hetjur
 Norðmanna feldin, af því þeir á lítu han
 tigug legastan, Grikkir báru þessa sína yfir
 höfn eins og Norðmen báru feldín grikkir
 nældu og sína yfir höfn saman með næl á
 öxlinni er hét πεϑονϒ<ref>[ath! skrift]</ref> og var hún nær því
 eins í læginu og feldrdálkur Norðmanna tíðum
 vóru feldar dálkar norðurlanda búa beínlínis
 frá Grikkjum sem forngripa söfnin sanna,
 opt festu Grikkir sína yfir höfn saman með
 stórum knapp, eins og norðmen og Íslendingar feldín,
 Hómer lætur feldin oddíseifs vera tvöfaldann
 þeir tví skiptu og tvíloðnu feldir er
 Norð men og íslendíngar báru vóru og tvöfaldir
 feldurín Oddiseifs var og þikkur og loðin það
 voru og <del>oþok</del> okkar þikkvu og loðnu röggfeldir
 feldar dálka hafa men fundið í jörðu hér á norður
 löndum frá eldgömlum tíma og ef til vill
 frá því mörg hundruð árum firir kristsfæðing
 og mun því vera óhætt að fullirða að feldur
 inn muni vera svo gamall hér á Norðurlöndum,
 og mun hann hafa sínn uppruna fr Gríkkjum
 heldur en frá Rómverjum.

====bls. 19====
 eg held því að það sé ekki of mikið sagt
 þó men segi að feldur in sé sú elsta og
 tig ug legasta yfir höfn er fornmen báru
 hér á norður löndum í fornöld, því
 han mun vera komín með þeim að austan
 úr Asíu, eins og faldurinn, sem mun vera
 eins gamall að sínu leiti eður eldri og komin
 til vor sama veg
 Feldurin hafði imsa liti, sögurnar géta
 ekki um nemað 3 liti á feldinum, sem eru
 blár rauður og grár sá rauði litur mun mikið
 hafa verið tið kaður á feldum á elstu tímum og mun
 hann hafa þótt skraut legastur og hermann legastur,
 þeir 3 konungar er beiddu Guð rúnar Gjúka dóttur
 höfðu rauða loða(=feldi) og Hornklofi<ref>[ath! skrift]</ref> telur
 til gildis hirðmönnum Haraldar hár fagra að
 þeir höfðu rauða feldi, og segir “feldum ráðr þeir
 rauðum | ok velfagr renduðum„ | i Landnámu
 eru 2 men kendir víð rauða feldi, líklega af því
 að þeir hafa borið rauða feldi, Asgeirrauðfeldur
 Hrjúlfsson ogtu<ref>[ath! skrift]</ref> rauð feldur son Gríms loðinskinna 1)
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Brandkrossa þætti]] er Geitir látin bera
 rauðan feld er han sat í öndvegi, og fleira
 er það sem bendír á að það hafi þótt tíg ug lekt.
 forn mönnum þókti og tíg ug lekt og öldur mannlekt
 að bera blá a feldi, þess vegna er Oðin látin bera
 bláan feld og Vigfús hersir og víga Glúmur höfðu
 bláan feld er þeir frændur höfðu haft svo miklar
 mætur á að honum matti ei lóga úr ættinni, því
 þeír trúðu því að ef þeir lóguðu hönum úr
 ættínni mundi þverra virðíng þeirra. sem líka
 varð er Glúmur hafði lóg að þeim ættar grip.
 slíkt dæmi finst hvergi mér vitanlega [∫] um
 nokkra aðra<del>ra</del> yfir höfn en feldin
 ___________________________________
 1)Gaungu hrólfssögu kap 1 er gétið um Hálfdán rauðfeld son
brennu Kóra

 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu og á við um innsetningarmerkið [∫] í textanum hér að ofan:]
 [∫] í sögonum

====bls. 20====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 1 þátt kap 27]] segir að Þorgils Oddasson
 gaf Hafliða Marssyni í sátta bót og til vínfengis
 við sig: feld bláa er honum hafði gefið Sigríðr
 dóttur Eyólfs snorrasonar sonar goða austan frá Höfða
 brekku. auðseð er að þessi feldur hefir verið
 ættar gripur, eins og sá er eg gat sein ast um, og
 líkast til að Snorri goði hafi <del>haf</del> í fírstu átt
 þennan feld, enda er auð séð að mönnum hefir
 þótt mikið varið í þennan feld er þorgils gaf
 han í sáttagjöf slíkum höfðingja sem Hafliði
 Mársson var. grair feldir tíðkuðust mjög
 á 10 og 11 öld, það þótti skraut legt að hafa
 gráa feldi, og mun það hafa komið af því að
 grá liturinn hefir þótt eiga vel við rauða
 og brúna kírtla er hofðíngjar báru opt, enda
 géta men valla valið <del>saman</del> betur saman liti,
 margir skraut men höfðu gráa feldi Harladr
 grá feldur, þorkéllssarsson, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 29]]
 segir að Geirmundur gnyrr hafði gráan feld yfir
 rauðum kyrtli, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sömu sögu kap 37]] segir að Rútur
 hafði gráanfeld, og kap 63 segir að Lambi þor
 bjarnarson hafði yfir sér feldkápu eður fellikápu
 grá, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jóns víkínga sögu kap ]] er gétið um gráann
 feld, er húskall Eyólfs valgérðarsonar keipti firir
 öxi, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 3 þátt kap 15]] segir að Brandur
 Runólfsson„ var í feldi grám„ ekki er mér vel
 ljóst hvað grá feldur merkír, en mér er samt nær
 að halda að það merkí opt feldí alveg úr
 grá skinnum og safala skinnum, eður fóðraðir
 með grá skinn um, því þeir eru taldar um leið
 og grá vara eður skinna vara, en auð séð er að ekki
 hafa allir gráir feldir <del>hafa</del> verið úr grá skinni t.a.m.
 sá er eg gat áðurum, er var eín úngiseinnar axar virði,
 heldur hafa þeir verið úr góðu klæði. eða vaðmáli

====bls. 21====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fagurskinnu]] er getið um fagur rendaða
 faldi, þettað er það einasta dæmi er eg þekki í
 sögon um, er gétur um að feldir hafi verið
 röndottir, og það er mjög á víst hvert þeir hafi
 nokkurn tíma verið röndóttir, eg þekki að mista
 kosti ekki nemað þettað eina dæmi uppá að skraut
 yfir hafnir hafi verið röndóttar [∫] á gömlum mindum
 hafi eg aldrei séð það á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu frá Bayeux]] er
 eínúngis eínu niður hlutur á kirlti röndóttur,
 það er því mín tilgáta að þettað sé af bakað
 eður rit vílla og egi að vera fagr röggvuðum
 firir fagur renduðum, eður að rönd merkí hér ein-
 göngu hlaðið eður giltu röndina sem opt hefir
 verið alt í kring á feldinum, eíns og á <del>feldínum</del>.
 m öttlínum
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu:]
 
 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu]]
 
 vantar feld þormoðar<ref>[Athugasemdin er skrifuð með blýanti og sést illa á mynd]</ref>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======

======Skýringar======
<references group="sk" />

======Tilvísanir======
<references />

======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Röggfeldr===
====bls. 1====
 röggfeldr
 eftír því sem eg hefi komist næst af sögonum
 er röggvar feldr; ekki ann að en feldr sem er lagðr
 (eða foðr aðr) ann ars vegar með breiðum leggíngum
 úr <del>breíðu</del>lonngu flossi eða fíra skinni, þess ar leg íngar náðu
 ufr um þveran feldín og hvar legíng skoraði aðra
 á þann hátt að neðrí brún efstu röggvarinnar eða leggíngar ínnar
 uríðí talsvert ofan á efri brún þeirrar er þar næst firir
 ¬neðan þann íg er röggvon um líst í bragða Móusar sögu
 og er þar auð séð að röggvar merkír þar ekki ann að en leggíngar
 sem skora hvurjar aðra á þenn an hátt. [∫]
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | hróka refs sogu kap 19]] segír svo „skikkjur eru þær a Íslandi er
 feldir heitta, ok er ímíst kallað á feldin um, röggvar eða
 lagðr: nú mun hann hafa svo til máls tekít, at hall lagðann,
 ok mun hann hafa lagt í gégnum han, er han kvaðst
 fagr röggva hann„<ref>[ath! óskýr skrift]</ref>. [∫∫] ekki er her alveg ljöst hvað röggvar merkir
 það er tví rætt í það gétr hér ver íð bæði leggíng ogfoðr úr
 loðnu skínniog það mun réttara, en þettað þar ekki að raska því sem áðr
 er sagt í því það má hvoru tveggja til sans vegar færa
 breíðar randír úr skinni eða flosi <del>gátu</del> er skör uðu kvejar [sic]
 aðra gátu vel heitið bæði leggíngar rögfar og lagðr
 en þær vóru úr loðnu díra skinni eða með longuflosí.
 og sögurnar votta að röggvar har hafa jafn an
 verið eíns lags loðnar leggíngar eða flet fór annars
 vegar á feldínum <del>þeim var svo</del> sem var með svo
 lunngum hárum eða þráðum að það hristister men hrærðu
 sig [∫] þegar það er nú sann að að röggvarnar vóru með
 þessum hætti gátu þær að vísu heítíð lagðr <del>eín kann</del>
 eín kan lega hafi þær stundum verið úr loðinna díra
 skinnum eða sauða sem ekki er ó lík legast að það hafi oft verið
 kallaðir röggfeldír í feldír sem vóru fóðraðir með ímís
 leg á lítum díra skín um og mũn sín leggingín eða röggín
 hafa veríð með hvurjum lit til dæmís önnur úr hvítru
 skinni en mun ur úr brúnu skínni og mun kvur
 skína legíngín hafa skar að aðra um þveran feldín og
 alt níðr í gégn, þettað hefði verið fagrt og fagrar urðu
 röggvar nar <del>naðu rogfranar</del> að hafa veríð stundum því
 þær eru tekn ar fram eínsog helta príðí á feldinum
 sem Björn hítdæla kappí kvað víð þorð kolbeínsson
 feld gáfuð mér
 fagr röggvaðan [∫] saman ber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Krókarefsogu]]
 alt þettað síníst mér meiga til sans veg ar færa og
 með þeím hætti higg eg að röggvarnar á skart feldum
 hafi verið og þær röggvar gátu vel hrísts er men hrærðu
 sig eða hlögu einkan lega það af röggvan er er lág laust og
 skoraði hina röggína, enn hafi feldur röggfarnar á
 skr aut feldum veríð úr <del>sk</del> svo lang þráð áttu flosi að það
 gat hrísts ermen hlöggu þá gat það valla verið talið með
 skarti á feldinum því þad <del>gl</del> gat valla veríð gafrt og
 því hígg eg að röggvarnar á skraut feldum hafi ekki
 veríð með þeím hætti heldr úr díra skínni loðum, það
 gátu vel heítið röggvar er skínnín lágu í laeingjum um
 þveran feldín sem sköruðu hvurjar utra
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á hægri spássíu í þeirri röð sem þær birtast og eiga við innsetningarmerki [∫] og [∫∫] í textanum hér að ofan:]
 4 <del>2</del>
 [∫] þar segi hekluna bragða
 máusar„ þessi hekla var svo
 um búkin alt níðr í fald, at hún
 var gjör á mínd sem úlpa eðr
 loð kápa, þá er önr rögg féll
 ofan ífir aðra„ þó að þessi saga
 sé ekki af þeim sönnu þá er þó þessi
 hluti hennar talsvert gamall, og
 sannar þess vegan eins mikið og jafn
 gamlar sögur þótt sannar séu,
 [∫∫] nóta
 margir munu segja að til lítils sé
 á til færa hróka refssögu því hún
 sé bæði úng og ó á reíðanleg, það er
 að sönnu satt en hún hlítur þó að
 vera frá 14 öld, því hún var á
 skin bók er kallaðist Vatns horns
 bók skrifuð um 1400 en brann 1728.
 og met eg hana þvímikíls. <del>q</del>
 
 [∫] að röggvar nar hafí veríð með
 þessum hætti vottar best [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljósvetnínga
 saga kap 17.]] er Einar þveræíngr
 sá að röggvarnar á feldi Guðumudar
 ríka „hrærðust er hann hló„
 
 [∫] og er þó rettnefni að kalla þær lagð
 einsog ullá kind er kölluð lagður q
 qallra helst þegar þettað kemur
 alveg heim við [[Heimildir_Sigurðar_málara | snorra eddu Höfn
 1852 II bls 18]] þar segir „þel er á
 hnefa hnefa bundnum, eða hlutr
 feldar, en þél er smíðutól „hér
 virðis þél að vera = skinn leingjor
 á feldinum eða rögvar úr sauð skínni
 sem tagið er klípt af, sem mũn hafa
 <del>saman ber krókarefssögu bls</del> veríð
 al titt að hafa á varar feld
 um, að þeir irðu hlírri, og
 og gétur það verl heitið <del>tog</del>
 þél ef það er stutt hært enn
 lagður ef það er lánghært
 smbr. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kirjalaxsögu sýnisbók
bls. 402]] þar segir um Gríffóninn
 að „hann hefir hala mjök láng
 an ok á neðann þrír stórir
 lagðar þettað bendir að rögvarnar hafi verið til
 tölu vert lánghærðar-

====bls. 2====
 nafníð gat vel haldíð sér þótt röggfarnar breittust
 nokkuð frá því upp runa lega, og með þessu móti heldeg
 að men géti feingíð sam an heíngí í þessa staði í sögonum
 sem eg hefi áðr gétið um.
 þær upp runa legu röggvar munu hafa ver ið þar
 er vóru með laungu flosi og þær umun [sic] mest hafa
 verið tíðk aðar á varar feldum og var feldum í
 staðin fírír skínfóðr í og „eínkan lega til skjóls heldr en
 tílskorti en á þraut feldum munu men valla hafa
 haft röggvar með þeím hætti„ [∫]
 sögurnar og lögín votta að <del>fel</del> verð varar feldanna fór
 mest eptír því hvað röggvarnar vóru m argar og
 vandaðar lög gíldr varar feldr þurti ekki að hafa
 fleiri röggvar enn 13 frá efst til neðst, en dir ari
 feldr atti auðsjá an lega að hafa eleiri rögfar og þar
 af leiddi að röggvarnar urdu mjórri; og þó gat
 flosið verið stíttra og smá gjörfara eða skinnin smá gjörfari ef þær vóru ur skinni og var því ekki
 furða að þess konar feldír írdu dír ari, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljós vettnínga-
 sögu kap 13]] segir er Akra<ref>[ath! skrift]</ref> sekggi keipti varníng að
 helggArnsteínssyní „ok vórm mæltir fyrir var ar feldir,
 okáskilit, hvörsu þýkk röggvaðír vera skildu„
 hér merkir líklega þíkt sama og þétt sem opt fínst
 í sögon um og af öllu þessu má sjá að rögg varnarhafa
 veríð eptir því mís dýrir, í sögunni af þorsteini Skélk
 segir að þorsteinn skelkr vafði að hofði sér þíkkan feldi
 er hann glettíst víð púkan og lítr út að það hafi verið rögg-
 feldr þétt röggvaðr og líka þíkkur grettir hafði rögg feld
 er han átti við glám og mun það hér vera tekíð fram
 <del>að han</del> af því að þess konar feldir hafa verið sterkari
 en aðrir feldir, og það var því meiri aflraun er þeir
 kíptu fildinum í sundr á milli sín, feldir vóru opt með
 aungum rögg vum bæði varar feldir og skart feldir
 sem sogurnar votta merkí legt er að það að aldrei hefi eg
 seð á neinum gömlum mindum af feldum neitt móta
 firir röggum eða neinu þess konar þeir eru jafnan sléttir
 og víðir sóað þeir fall í fellíngar, hefðu feld<del>irnir á sögu
 ol dín</del> ar röggvarnar verið stórir skúfar eða mjög loðið
 kogr utan á feldínum sem sumir halda þá er það næ[∫]ta [∫]s
 kinlegt að það sést aldrei mindað mervítanlega og men hafa þá
 fjölda af mindum af feldum bæði frá 11 og 12 öld og
 þaðan af eldri einmitt frá þeim tíma sem rögg feldirnir
 vóru tíðkaðir; þettað síníst mér benda á ann að hvort
 það að það hafi ekki borið míkið á röggvonum ellegar
 hítt að men hafi oftast snúið röggfánum inn á feldin
 um, men gátu eíns séð rögfarnar firir því, fornmen
 köstuðu <del>jamfnan</del> jafnan feldín um aftrr af
 vínstri öxlínni á þan hátt að fóðríð snéri
 oftut, skíkkjur og möttlar forn man a
 voru jafn an fóðraðar með dírum grá skinn
 um og sínir það að fóðríð a skikkjonum
 hefr veríð dírara en skíkkju efníð sjálft
 og eins gat verið að stunðum hefi verið á
 feldín um,
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á vinstri spássíu í þeirri röð sem þær birtast og eiga við innsetningarmerki [∫] í textanum:]
 [∫] að röggvar egi að skiljast hér um bít
 með þessu móti sannar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bragðamagusar
 saga]]„ er segir um hekluna Mágusar
 „hún var gjör á mínd sem ólpa
 eð er loð kápa, þá er önnur rögg
 fellr ofan yfír aðra „ hér segir bein-
 línis að ólpur og loðkápur hafi
 hafi verið með röggvum loðólpa
 og loð kápa eru alþektar ifír hafnir
 er kvern tveggu dragr nafn sítt af
 því að þær hafa verið með loðnu
 fóri annars vegar eður röggvum
 og hetu því loð kápur, óhugsandi
 er að loð kápa dragi loðkápu
 nafnið af fíllingum eður ferðum
 því það er eíngín loðna, þessi
 sogu rítari hefir því auðsjáanlega
 skilið röggvar sama sem loðið
 fóður
 sama vottar og [[Heimildir_Sigurðar_málara | þáttur af
 Ragnarssonum kap 1]] þar segir
 að Ragnar loðbrók var í
 Braggaðar kápu(=röggvar
 kápu) er han drap ormin,
 en í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ragnars sogu kap 2]] segir að
 Ragnar varí loðkápu þettað sannar
 ogað loð kápa og röggvar kápa
 sé hérum bil sama, og að sogu skríf
 uronum hafi þess vegna staðíð á sama
 hvert þeír létu han vera í loðkápu
 eður röggvar kápu því kvöru-
 tveggju var loðna, en það er þess
 vegna tekíð fram að han var í
 loðkápu, að áður en han for á stað
 lét han vella kápuna í bíki
 en er han sté á land velti han
 sér í sandi, en tjörugur röggvar
 var eður loðnan tók bestu mati
 sandínum en þettað átti að
 verja han firir eitri ormsin
 það er því auðseð að þessir sögu
 rítarar hafa á lítið röggvar
 sama og eins konar tíðun<ref>[ath! skrift/merkingu]</ref>

====bls. 3====
 nú hefi eg sagt mínar gét gátr um feldar röggvar
 hvurt eg hefi komíst nærri því sann <del>ar</del> er [∫] ó ljóst [∫] en ér
 því viltr er sá sem géta skal,
 aðrir sumir hafa haldið að röggvar merkti sama og fellingar eða
 hrukkur og sagt hefir mér verið að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | snorra eddu]] hand riti stæði „rögg er
 ferðá fati„ það hefi eg ekki en gétað fundið þar af mun koma að sumir halda að orðið rögg
 og latínska orðíð ruga=) hrukka séu skild, en hvert sem það er
 eða ekki þá gét eg ekki komið því sam an við neít af því áður
 greínda, án þess að oníta mörgu stoði í sögonum og það þíkir
 mér í sjór vert að svo komnu.
 Beni díkt gröndal á lítur röggvar = loðið díra skin sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | musteri mannorðsins]]
 Sveinbjörn Egilsson heldeg að hafi skilið það <del>sjá</del> eíns sjá forsvar hans
 um Sigurð Breíðfjörð, en í [[Heimildir_Sigurðar_málara | kvæða bók Eggerts Ólafssonar]] segir í
 nótu að rögg sé ferðá fati en hvert Eggert sjálfur hefir sett þá nótu er mér
 oljóst
 eg hefi séð feldi er suður landa búar bera en í dag, og eru þeir fóðrarðir með loðnum
 skinleíngjum, er skora hverjar aðra afrum þvert á feldinum eins og eg hefi <del>áður</del>
 haldíð að hinir fornu norrænu feldir hafi verið, og munu þeir það hafa sinn upprũna
 ef eg man rétt þá mun einn Róm Verskur rít höfundur lísa feldum hínna
 fornu Geírmana á sama hátt með mjög loðnu flæsfóðri, en hver það er hefi
 eg gleimt
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Vesl=Slagníngr===
====bls. 1====
 Sú önnur yfir höfn er tíðkaðist hjá hinum forna
 Íslendíngum og Norðmonnum var vesl, þegar
 sögurnar géta um það <del>yfir höfn</del>, var það jafnan
 meiri manna eður höfðíngja yfir höfn, og það
 er víst að forn men töldu veslið með einum
 af sínum helstu skraut yfir hofnum.
 þettað vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Vatnsdæla kap 31]] þar segir
 um skraut mennið og oflátan Berg „ þeir
 (hofsverjar) sáu eirn dag at 10 menn ríðu
 í eingjum ok ein kona þeir vóru allir í
 lít klæðum, Vesl hafði einn yfir sér
 ok slæðu af góðu klæði, þau sáu hvað
 þessi maðr gérði, han brá sverði ok sneið
 af neðan þat saurugt hafði orðit í reiðinni,
 ok var þat spannar lángt„ af þessu másjá
 hvaða ofláti Bergur hefir verið er han spilti svo
 gripum sínum, af [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu Tryggvasonar Forum
 10da bindi]] má sjá að veslið hefir verið skrautyfirhöfn
 sjá kap 4 þar segir að Eres seldi Reas Olaf
 „ok tók sá firir han dyrlekt klæði þat er
 vér köllum vesl eða slagníng á vora túngu„
 af þessu er ljóst að veslið hefir verið skart yfir höfn
 first það er hér kallað dyrlekt klæði.
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafs söguTryggvasonar Forum 1ta bindi kap 46]],
 segir að Reas gaf fyrir Olaf Tryggvason „vesl
 gott eðr Slagníng„ i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyjarbók kap 51]]segir„ hin
 príðé maðr keypti sveinana lítlu síðarr ok tók firir
 þá vesl gott ok slagníng.„ hér er vesl og slágníngur
 skilið að og mun það vera rít vílla, því bæði af þessu

====bls. 2====
 tvenna sem í undan er komið og af öðrum á stæðum,
 gét eg ekki betur seð en veslið hafí verið eins
 konar feldar tegund, eður að minsta kosti mjög
 líkt feldínum því í báðum þessum fir nefndu
 sögum er veslið kallað Slagníngr, sem mun koma
 af því að veslið hefir verið ermalaus yfir höfn
 er men hafa gétað slegið um síg eptir því er
 mönnum þótt best hafa í þann svipín.
 og mun því vera rétt að kalla veslið slagníng sem hinar
 2 fir greindu sögur géra sem munu vera edlri en [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyjar
 bók]], það er og því til stirkíngar að veslið
 hafi verið með þessum hætti sem segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu
 Vemundar og víga Skútu kap 26]] er Skúta
 satum Víga glúm hjá selínu, þar segir: „hann
 (Skúta) hafði vesl yfir sér tvískipt, svart ok
 hvítt„ rétt á eptir segir að skúta „snyr vesl-
 inu„ er honum hafði misheppnast að ná Glúm
 og men Glúms þustu að, þettað saman ber [[Heimildir_Sigurðar_málara | víga-
 Glúms sögu kap 16]] það er ljóst af báðum þess um
 dæmum, að vesl tvískipt svart og hvítt á að skiljast
 þannig að veslið hefir verið hvítt annars vegar
 en svart annars vegar, og að men hafa gétað snúið
 út hverri hlíðinni er men vildu, efmen þurtu
 fljótlega að breíta bún aði sínum, og vildu ekki
 láta kénna sig, sem Skúta gérði er han vílti sjón-
 ir manna Glúms. þessar yfir hafnir munu hafa verið
 til þess gérðar [∫] sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fóstbræðra saga bendir á kap 9]]
 þar segir um feldín „tví loðna„ er þormóður átti
 að hann var hvítur annars vegar, en svartur
 annars vegar, og er þormóður gekk til búðar
 þorgríms trölla áður en han vóg han snéri
 han „út <del>því</del> hinu svarta á feldínum„
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á vinstri spássíu og á við um innsteningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] að hafa þær til
 víga eður launvíga
====bls. 3====
 en er han hafði vegið þorgrím og þurti að
 forða sér „ þá lét han horfa út hít hvíta á
 á feldínum„ til þess han skildi síður þekkjast, [1]
 af öllu þessu er auðséð að vesl og feldr hefir
 verið mjög líkt bæði að því eliti að hvöru tveggja
 mun ætíð hafa verið erma laust og eins að því leiti
 að men gátu opt snuið út hverri hliðinni er men
 vildu <del>á</del> bæði á feldinum og veslinu, enn ekki
 munu samt öll vesl eður feldir hafa verið gjörðir með
 þessum hætti því það er tekið fram sem eitthvað sér
 staklekt.
 að veslíð hafi verið ermalaus yfir höfn sannar
 að nokkruleiti [[Heimildir_Sigurðar_málara | Saga Magnúsar berfætta
 kap 10]] þar er þannig líst búnaði Sigurðar ullstreings
 er han hélt töluna til elfar grímanna „hannvar
 í rauðum skarlats kyrtli, ok hafði vesl(1) blatt yfir (2)vetzl
 sér sigurðr stóð upp ok var reiðuglígr varpaði
 veslinu „<del>ok mælti</del> síðan helt han lánga tölu til elfar-
 grímanna, en er hann settist níðr stóð Sveinki
 bóndi upp með stór írðum og mælti til Sigurðar:
 „ putt putt, skömm hunda! Skítu refar í brunn
 karls, heyr á fíru ok endimi, ermlaus maðr
 ok af bak skyrtan! hvat boðar þú mér af löndum?„<ref>[Sigurður vitnar oft í þessa setningu í örðum skjölum til rökstuðnings máli sínu]</ref>
 þessi orð Sveinka munu sigta til þess að veslið hafi
 verið erma laust, er han segir erm laus maðrin, og hefir
 Sveink þótt það spjátrúngs lekt, einig hæðist hann
 að því að Sigurður varpaði veslinu, og segir að það sé
 af honum bak skírtan, það er að gætandi að það
 þótti ósvinna að vera yfir hafnar laus á mannfundum.
 sögurnar géta hvergi mér vítanlega um ermar eður
 hött á veslinu og ekki heldr á fedinum, enda eru og
 mikil líkindi til að hvogugar þessar ifir hafnir
 hafi haft hött eður ermar, er men slógu þeim um sig á
 allar lúndir, og létu ímsa vegu horfa út á þeim
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á hægri spássíu. Númeramerkt hér:]
 [1]í þættinum af Oggmundi
 ditt og Gunnari helming
 erog tekið ram að Oggmundur tók ifir sig
 feld hálfskiptan sem
 og var tvískiptur er
 han bjó sig til að drepa
 Hallvarð háls

====bls. 4====
 og köttuðu veslið slagning.
 sögurnar géta ekki um hvernig veslið var fest
 saman um halsin og er því bágt að víta með
 vissu hvert það hefir ver fest saman með dálk
 tuglum eður með nístum likt og kápan sem
 siðar mun sagt verða
 ekki géta men með hægu móti seð hvaða munur
 hefir verið á vesli og feld, hvoru tveggja var
 tiginna manna yfir höfn og skraut yfir höfn
 eg vil aðeins géta þess til að veslið hafi verið
 efnis minna en feldurin, <del>og ef til vill þinra</del>,
 og munu men ekkí hafa fest það saman á öxlinni
 eins og feldin, þettað var undir eins nokkur mísmunur.
 [[Kast]] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njálu kap 119]] segir um þórhalla Asgrímsson:
 „þeir Njálssynir hlógu at honum er han varí kasti
 mórendu, ok spurðu hveleingi hann ætlaði at
 hafa þat? han svaraði. kastað skal ek <del>hafa</del>
 því hafa þá er ek á at mæla eptir fóstra mínn.„
 kast mun hafa verið erumalaus yfirhöfn, kíktog [sic]
 slagníngur eður vesl, og mun það hafa dregið
 nafn sítt af því, að men hafa gétað kastað því
 um sig eptir vild, er það var ermalaust,
 að mínu áliti mun vesl slagníngur og kast vera
 sam slagt yfir hafnir og alt samann feldar tegundir.
 kastíð sem þórhalli var í mun helst hafa þótt óvírðug
 legt vegna þess að það var úr óvönduðu efni, en
 þá má vel vera að þettað kast hafi verið að því skapi ó vandað í sniðinu
 eður als ekki sniðið, sem dæmi fínnast til i sögonum. sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlungu 7 þátt
 kap 57]], þar segir að Sæmundur Ormsson „hafði kastað yfir sig söluvoð
 ok vóru saumaðir saman jaðrarnir, því at þoka var mirk ákafíga [sic], ok
 hraut ur af vætu „af þessu má sjá að forn men þott þeir veru skartsamir
 þá kærðu þeir sig samt ekki um að hafa skraut klæði nemað þegar það átti við,
 í orustum og íll viðrum hugsuðu þeir mestum að fá það sem hlífði þeim
 best í þann svipin, þannig höfðu þeir opt söðul þófa og hráar nautshuðír
 firir brynjur, og í íll viðrum sölu voðir ásaumaðar, og á saumaða floka fírir
 hettur sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu]]

====bls. 5====
 það er mjög ójóst af hverju orðið vesl eður vetzl
 er komið og mun verða bákt að segja um það með vissu,
 enda kím ur það ekki neitt við læginu á veslinu,
 men hafa gétið til að veslið dragi nafnið af því að
 það hafi vererið úr vesel eður hermelin díra skinni 1[sjá innskotsetningu hér að neðan]
 1 á Íslensku vizla [∫] það dir er hérum bil 10 þuml. lángt
 á sumrin er það rauð brúnt, en á vetrunar er það hvitt
 nema rófu broddurín sem er ætið svartur, þettað dir er
 bæði í Noregi og finn mörk <del>?</del>og danmörk skinnið af þessu diri er alþekkt og nafn frægt
 bæðí að fornu og níu, því nær þvi ein gaungu konúngar og
 stór hofðíngjar máttu bera skikkjur úr hermeilín díra skinni,
 eður fóðraðar með því, og íþróttir og af reks verk launuðu
 þeir optast með kápum, sem vóru fóðraðar með þess konar
 skinni því það þóttu þær firustu ifir hafnir, þettað
 díra skin heldeg sé það sem forn men kölluðu <del>grá skín</del>=<del>bjórskinn eður</del>[2]
 2 safala skinnin munu ekki vera sama og gráskin því
 sögurnar skilja það hvað frá öðru X Zobel dyríð eður a Ísl:
 safalin er nafn frægt dír vegna þess að á því er mjög
 fagurt gljaandi svart brúnt skin sem er af þeim dírustu skinnum
 sem til eru og kosta hér um bil 56 Rdl. ef þau eru góð,
 og heild kápa ur því meðfornu sniði hefði þá eptir okkar
 verði kostað ifir 4000 rdl., þettað dir er 18 þuml. lángt
 og er í Síberíu X [[Heimildir_Sigurðar_málara | Egilss kap 14 og 17]].
 3 mörðarnir (Moarene) er brúnn að lít með svartar eða dokkar fætur og
 rófu herumbil 20 þuml. áleingd skinnið af því er mjúkt
 og gláandi og talsvert dírt [∫], hús mörðurin er hvítur
 en skinnið af honum er ó dirara en af skofar merðin
 um mörðurinn er mjög víða í norður hálfunni og í
 danmörk öll þessi dir eru af sama flokk,
 Morðskín hígg eg að forn men hafi og haft undir
 sín um skort yfir höfnum og efeg man rétt þá er
 getið um þau í fornum íslenskum bókum, og af því
 þau eru hvít til munu þau geta talist með <del>grá skinn eður</del> kvitskinnum
 um [∫∫] forn manna, [∫∫]<del>eður grá vöru</del> =
 eður ljósri vóru

 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á hægri spássíu í þeirri röð sem þær birtast. Númeramerkt hér ef innan hornklofa:]
 1 eða af að verja
 = að velja
 [∫] (gömulnorskr
 hreysi köttur)
 isl hreysí visla
 eður <del>hrey</del>
 hreisi visía
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Rymbeglu
 bl 356 3 part
 kap 13]]
 [2]hvitskin eð a
 vöru ljósa
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Egílss. kap 1<del>6</del>7]] þsegir
 að þorólfr let bera á
 skip sitt „húðir og
 vöru ljósa. þar lét
 hann og fylgja grá-
 vöru mikla ok aðra
 skinna vöru „þá er
 hann hafðí haft
 af fjalli„ hér er vara
 ljós skilin frá grá skínn
 um. hvit skinn skilinn
 fá grá skinnum [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norg gaml
 bls 14 No 2.]]
 
 [∫] og hafa ríkismen það
 sinn til að fóðra með
 kápur sínar. það kostar
 nær því 50 dali

====bls. 6====
 <del>morskina</del> gauka og áísl. gaupa <del>eður gomul</del>(eður norsku)
 Lossin = <del>Mastela xhytiek</del><ref>[ath! skrift]</ref> tala forn rítum sem konungs
 gérsemí því Skinnið af honum mjúkt og gott til klæða
 fóðurs og kostar nú hér um bil 50 dali, lossín er grábrúnn
 á hríggunum en hvítur á hvið num, han er bæði í
 Norvegi og Sví þjóð
 
 Bjórin? eða Bifurín er lóðs og lagardýr er enn þiskalandi, Sviþjóð, og Noregí, ameríku,
 hefir aður verið i Danmörk er alt að hálfri annari alin á leingd
 og dökk brúnt að tít [sic] skinnið er haft til fóðra og kostar
 10-20 dali,
 
 1
 
 
 fisku otarnir<ref>[Þetta á líklega að vera þýsku otarnir.]</ref>. loðsog lagar dír
 er dökk brúnn að lít á bakið enn hvít grár á hvíðnum
 half önnur alin á leíngd skinnið er hafl [sic] til klæða og kostar
 8-10 dali hann er víða í Europu og víða í Danmörk
 (haf otirnir er við kyrrahafið skinnið er svart gljáandí og kostar
 slundum [sic] 100 dalí)

=====Meðfylgjandi blað=====
======bls. 1======
 hvit skinn = hermelin skinn <del>og kaninusin</del>
 hvít refa skin
 hvit mauðskinn
 hvít bjorn skinn?
 
 grá skinn: refaskinn sem eru brungrá aðlit
 loss skinn því lossin er grá brúnn á hriggjunum
 er hvítur á kviðnum, og er í Noregi og sví þjóð,
 <del>Morkinn eða Morðskinn skinnið er mjúkt
 og gotttil glæða og kostar nær því 50 dali</del>
 morðskinn talinn með dýindis skinur vorra
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III bl 119 No 47 220 No120]].
 timbur Morðskinnu kostaði 1384. 3 aura, morðskinn
 nefd bls 149 No2
 
 
 bjórksinn = bifur skínn fínst mér sannast af að
 bjór skinn erutalin með sel vöru og tann vöru.
 bjórskinn eru og talin með ottra skínnum og
 smá skinnum Norges gamle love III. bl 119 N 47
 frá 1316 Eydss. kap 13 bjórksín talið sem konúng
 dý gripir. og sama saga kap 14 X
 sama No gétið að eíns um gauka skínn = gaupas.
 X og frá skilið safala og askaskrokkr<ref>[ath! óskýr skrift]</ref>. bjóra kalla menn
 enní dag í daglegu tali lítil og þunn sauðskin, í Snorra
 eddu Rv. bls 42 segir að skorir Viðars var ur bjórum
 þeim er menn sníða úr skóm sinum fyrir tám eða hæl, því
 því skal þeim bjórum braut kasla etc
 grá skinn nefnd Norges gaml l. bls 14
 No2.
 
 
 mörk fyrir syrkotz foðr eða möttuls af
 góðum notka (nacka) skinnum. Norges.g.l.
 III. bls 14 No2. bls 221 No 120 nokka skinn
 
 [Eftirfarandi er á hægri spássíu:]
 nefnd [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaml b 14
 No2]] og skilin fá grá skinnum
 (eða að greind).
 <del>sem er dýrt foður skínn</del>

======bls. 2======
 dekur huða = Deyer
 [tákn] 10 skinn ([[Heimildir_Sigurðar_málara | útleggr
 s. Egilsson Norges gamle l.
 No 2 bls. 13]]
 
 oskrokka (skin)
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eiglu kap 14]] konungs
 gersemi
 
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | tíunda statuto Isleifs bisk
 fra 1096]]. [[Heimildir_Sigurðar_málara | fornbrefasafn No 22
 bls. 98]]
 melrakka skinn 6 og lamba
 gærur 6 það er hvor tveggja
 lög eyrir [tákn] 1 dalur
 samabr [[Heimildir_Sigurðar_málara | samþykt um fjárlag manna
 frá 1100 forn bréfa safn I. No23 bl. 164.]]
 en þar kosta kattbelgir af fress um
 gömlum halfan eyri eð 2 skinn
 fyrir eyri enn af saurungum [tákn]
 sumar gomlum 3 fyrir eyrí.
 
 [Á hægri spássíu stendur eftirfarandi lóðrétt:]
 Guðmundsson
 
 Mindina, sem jeg bað yður um, skuluðuð þjér ekki
 hyrða um að senda mjer, þó þjér yrðuð búnir
 með hana fyrri. jeg kjém aptur, að öllu óbreyttu,
 um 20 marts nastkomandi, og finn yfir þá
 með vinsemd og vyrðingu
 Rvk 30/1 62
 L H Schewing<ref>[Hér ritar Lárus Hallgrímsson Scheving (f. 25. maí 1825 d. 8. febrúar 1870) til Sigurðar. Lárus var prestur „Fekk Selvogsþing 20. apr. 1860, vígðist sama dag, fekk Fljótshlíðarþing 1. nóv. 1866, en fór þangað eigi, fekk Selvogsþing af nýju 8. apr. 1867 og hélt til æviloka.” Páll Eggert Ólason: Íslenzkar Æviskrár. Frá landnámstímum til ársloka 1940 III. bindi, Reykjavík 1950, bls. 389.</ref>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======

======Skýringar======
<references group="sk" />

======Tilvísanir======
<references />

======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Heklan===
====bls. 1====
 Heklan
 Um hekluna er talsvert óljóst, það fírsta
 sem men munu géta sagt um hana með vissu
 er það að hún mun ætíð hafa verið með hött,
 uppaf, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Ólafs Tryggvasonar kap 173]] segir
 um Gunnar helmíng „ þá gekk maðr ofan ur
 bænum, sá var í heklu, hún var gjör af
 skarlati ok saumat öll bröðum1„ réttá eptir
 segir um sömu heklu að að Oggmundr dyttur
 <del>lek</del>„lét koma steín í höttín (heklunnar) ok fley=
 gði útá ána (Nið) okk sökk hún til grunna„
 auðs eð er að þessi hekla hefir veríð með hött
 uppaf, og það á föstum við, sama vottar og
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdæla kap 67]] þar segir„ Þorgíls(Hölluson)
 átti blá-heklu, hún var breidd á búðar veggín.
 men heyrðu at heklan hvað þetta:
 hángir vót á vegg
 veit hatt – kílan bragð,2
 3þíngít optarr þurr,
 þeygi dyl4 ek at hún víti tvö.„
 hér er heklan kénd við hött, og bendir það á
 það sama, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu helgu kap 139]] segir að
 þeir Leifur og Karl hin Mærski „ sau man
 gánga hjá sér ok hafði refði í hendi, og
 hatt síðan á höfði ok heklu græna „samanb
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Forey. s kap 46]], ekki sést hér bein línis hvört
 þessi hottur sém hér er gétiðum hefir verið
 á fastur við þessa heklu, en þó er líklegt
 að svo hafi verið, því eingin á stæða er til
 að halda að men hefðu boríð lausa hött
 víð yfir höfn sem auð sjáanlega hefur jafnanhaft
 hött á fastan víð, sem hin frir greindu dæmi
 nokkurn vegin votta, þar að auk segir [[Heimildir_Sigurðar_málara | völsúnga
 kap 3]] „ nú er þess víð gétið, at þá er men
 
 [Eftirfarandi orðskýring er á hægri spássíu:]
 1 af brögðum Skálk:
 
 [Eftirfarandi orðskýringar eiga við ljóð hér að ofan:]
 2 brögð
 3 þiggi
 4 gét

====bls. 2====
 sátu við eldana um kveldít, at maðr einn gékk
 inní höllina, sá maðr er mönnum úkunnigr at syn
 sjá maðr hefír þess háttar búníng, at hann hefir
 heklu flekkótta yfir sér; sá maðr var ber fættr
 ok hafði knýtt lín brókum at beini; sá maðr
 hafði sverð í hendí, ok gengr at brau(d) stokkín
 um, ok (hafði) hatt síðan á höfði „það var óðin en frem ur segir
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Örvar oddssogu kap 19]] „Han (Örvar Oddur) sá þá,
 hvar maðr gékk, hann var í blá flekkóttrí heklu,
 upp háfa skó (á fótum) ok reyr sprota í hendi;
 hann hafði gullfjallaða glófa, meðalmaðr á vöxt,
 kurteislegrat sjá; hann lét síga hottin fyrír andítið [sic]„
 þessi maður nefndist rauð grani það var óðin, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | völsúngu
 kap 11]] segir svo „ þá kom maðr í bargagan með
 síðan hatt ok heklu blá; hann hafði eítt auga
 ok geir í hendi það var og óðin. [∫] <del>af</del> í eingum
 af þessum dæmum í sögonum sem hér eru talin sést
 það tekið fram, sem neítt sérstaklegt, að heklan
 var með hött, og þaug dæmí þekki eg ekki, eg
 víl þvi þar af álikta að heklan hafí ætið
 verið með hött uppaf, sem var áfastur víð hekluna
 Heklan mun aldreí hafa verið með ermum
 að minsta kosti hefi eg ekki séð neitt í sögonum sem
 bendir á það, og er því lítíl á stæða til að halda
 að það hafí veríð, heklan mun aldreí hafa
 verið opin að framan, og ekki heldur að aptan,
 er þárá mótí opin á báðum hlíðonum, að men gjætu tekið
 til höndonum ó híndraðir,
 fírst heklan [∫] sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bragða Máusar saga]] vottar
 þá hafa men orðíð að steypa henni yfir síg er
 men foru í hana, þettað vottar og sama saga,
 einnig segir að Öggmundr díttur fór í hekluna
 en sagan segir ekki að han hafi kastað henn eður
 lagt hana yfir síg, sem er vana legt orðatil tæki
 þegar talað er um feldi vesl möttla og kápur,
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á vinstri spássíu og eiga við innsetningarmerkin [∫] hér að ofan:]
 [∫] heklan Bragða mausar
 var og með hött upp af sem
 síðar mun sagt verða,
 
 [∫] varalveg heil að framan
 og aptan

====bls. 3====
 eður yfir hafnir sem vana lega vóru alveg heilar að
 fram ann, hvert heklan hefir verið fest saman
 með tígli eður dálk um halsín, sest ekki af sög onum
 Til þessað géra þettað betur skiljanlegt
 þá hefir heklan að mínu á líti verið hér um bíl
 eíns í læinu og persta hökull ef men hugsa sér
 að han væri með hött á föstum við háls málíð.
 heklan hefir líklega verið síðari á hlíðonum
 og náð fram fyrir olnbogan, eíns og lítt<ref>[títt]</ref> var að
 hafa alla hökla á firri öldum, heklan munog
 hafa veríð með hvössum hornum eður skautum
 bæði aptan og framan, sem títt var á fronum
 höklum, sú fírsta á stæða sem eg hefi firír
 því að halda að heklan hafi verið lík hökul
 er það, að orðín hökull og hekla eru auð sjáanlega
 mjög skild, og er því fullkomín á stæða til
 að á líkta að báðar þessar yfir hafnir hafi verið
 mjög líkar að læginu til, er þær höfðu lík ef ekki
 mjög skild nöfn, ekki mun vera mjög hægt að
 segja með vissu hvert orðið er eldra hökull
 eða hekla, men géta að eíns sagt að eptir
 almennum mál fræðis reglum ætti hekla
 að vera komíð af hökull hokull hökull
 hekla liktog monom mönnum honom hön
 um, en af því orðið hekla fínst í áreíðan
 legri, og líklega eldrí sögum, en orðíð hökull
 sem leík manna búníngur, þá er mjög valt að
 segja með víssu hvert orðið er eldra.
 orðíð hökull er alþektí í sögonum sem presta og
 biskupa búníngur er ver verðum samt um leið
 að géta þess að orðið hökull kémur firir í sögum sem
 leikmanna búníngur í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögunni af Hrolfi
 Guatrekssyni kap 25]] [∫] um staf kérlíngu eina
 á Englandi „ kérlíng satí palls horni, ok
 hafði yfir sér feld ok hökul illan„.
 [Eftirfarandi innskotsorð á hægri spássíu á við innsetningarmerki [∫] hér að ofan:]
 [∫] segir
====bls. 4====
 þó að sumt af [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu hrólfs Gautrekssonar]]
 sé tals vert úngt, þá mun samt eíað síður meíga
 telja margt í henni gamalt, og sprottið af gömlum
 sögum og gömlum siðum, sem hvorki vér eða
 aðrir getum sagtt hvaðan hefir sín uppruna
 ver vitum að þessi saga er að mörgu leiti til =
 búníngur, en hvað sem um það er, þá mundi
 sögu rítarín valla hafa látíð þess kerlíngu
 bera hökul, ef að ein ungís presta og biskupar
 hefðu boríð hökul á haus dogum, eð ur firir
 hans daga, það hefði þótt hneixlanlegt, eg higg
 því að þessi sögu rítari hafi þekt hökul sem leikm
 anna búníng, <del>sem</del> þettað stírkíst við það sem
 segir í einu gömlu kvæði um eínn ríkan bónda
 er hljóðar þanníg:
 Bjó ein bóndi upp með á
 í pauser og í platu 1
 átti óska dætur þrjár
 í hófin og í stússin2 reið
 hökulsmokkín
 vopna rokkin
 reiðan rei
 og ríttu ríttu rei rei rei
 
 [Eftirfarandi orðskýringar eiga við vísuna hér að ofan:]
 1 plátry
 2 drikkir
 
 ekki þekkjum vér aldur á þessu kvæði eða þess
 uppruna, en hvað sem því líður, þa er oss af öllu
 þessu grunsamt, að hökullín kunni að vera
 gam all vorr dun leikmanna búníngur eíns og
 heklan, er bæði karlar og konur hafí borið, og
 ef þettað veri rétt þá irði mjög eðli legt að orðið
 hekla sé komíð af hökull hokull hökull hekla [∫]
 sú önnur aðal á stæða er eg hefí firir því
 að halda að heklan hafí verið með því
 sníði sem eg hefí áður sagt er lísíngín á
 heklunni Bragða Mágusar, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bragða Máguss:
 kap 24]] þar segir; „ þá sá Eínarr, at þetta
 var gjört svo sem eín hekla, hún var
 
 [∫] likt og monom mönnum
 honom hönum
====bls. 5====
 svo síð, ok hvergi opín, nema taka mátti
 út hönd onum tveim megin, hottur var
 uppaf bæði mikill ok síðr fyrir„ <del>gríman
 hattarins var gjör á sjónu, hún var mjög elli
 lig,</del> rétt á eptir segir um sömu heklu „ síðan steypir
 han (Mágus) yfír sík þessum búníngi, en þat var
 honum hæl drep, svo ekki sá fætur hans„
 hér segír bínlínis að þessi hekla náði niðura hæla
 á Mágusi, og mun upp runa lega hafa veríð vana=
 legt að hafa þær svo síðar [∫], en þá higg eg að heklan
 hafí egí ætíð verið svo síðar, heldur hefi þær
 tíðum einúngís náð níður á miðjan legg, eíníg
 segir hér að Mágus steypti yfir síg heklunni,
 og sannar það það eg hefi áður sagt, að heklan
 var ei opín að framan eður aptan, hér segir
 einnig að þessi hekla var hvergi opin nema
 taka mátti út höndonum tveim megín, og
 skil eg það á þann hátt, að heklan hafí veríð
 eín ungís opin á hlíðonum alveg eíns og presta
 höklar, en af því þettað er orðað nokkuð óljóst
 í sögunni, þá hafa sumir á líktað þar af, að
 heklan hafi verið heil alt í kring að neðan,
 og alt í kríng jafn síð, en einungís með götum
 á hlið onum, er men gátu stúngíð handlegg=
 junum útum er men þurftu að taka til höndonum,
 eg verð <del>og</del> að segja fyrir mítt leíti að mér þikir
 alt stríða á móti því að halda að heklan hafi
 verið með þessum hætti, það hafði að minsta
 kosti veríð heimskulegar og í alla staði <del>ó</del>
 mjög ó hagan legur búníngur, firir forn men,
 er opt urðu skjótlega að taka til höndonum,
 men eru nú hér um bil vissir um að heklan hefir
 verið heil að framan og aptan sem bragðas [[Heimildir_Sigurðar_málara | Mágusar
 saga]] segir beínlínis, og sögurnar votta víða að men
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á hægri spássíu og fylgir innsetningarmerki [∫] í textanum hér að ofan:]
 [∫] og mun <del>heklan</del>hökull draga
 nafn sítt af ökla <del>líktog</del>
 líktog hökul eður ökul skór,
 skór er náðu uppað ökla, eður
 hökul brækur er tíðum kallast
 ökulbrækur brækur er náðu
 niður að ökla, eður hökul=
 bolir leista lausir bolir er
 náðu níður að ökla, en
 heklan mun hafa drgið nafn
 sítt af hökul verður þettað
 þá senni legt.
====bls. 6====
 báru heklur jafnan íst klæða, og það í herferðum
 eður er men bjuggust til víga Ljótur hín bleiki
 varí„ rauðum skarlats kírtli ok (hafði) heklu
 bláa yfir sér„ er han stóð á skípi sínu, og talaði
 við Þorstein svörfuð, [[Heimildir_Sigurðar_málara | svorfd, kap 5]] þorsteinn
 svarti <del>varí</del> hafði„ ysta heklu blá„ er han fór að Helga Harðbeinssyni [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxd. kap 65]],
 og Öggmundur díttur var í heklu er han drap
 Hallvarð háls, og víðar í sögonum er gétið um
 að men höfðu heklur ístar klæða er men bjuggust til
 víga, það er alkunnugt að fron men gírtu vana
 lega sverðíð utanum kirtilin, en létu yfir hafn=
 irnar hánga lausar þar utan yfir, á þessað girða
 þær að sér, helst ef þær vóru erma lausar
 ef men vidlu nú hugsa sír hekluna skósíðá og
 þar að auki heila alt í kring, og ein úngís með
 götum á hlíðonum firir handleggina, hvern
 ig hefðu þá fornmen átt að géta fljótlega
 gripið til sverðsíns er þeir voru girðir með innan
 undir heklunni, þeír hafðu orðið að fletta
 henni uppum sig, eður að bora handleggoum
 inní gatíð á hægri hlíðinni til þess að géta
 brugðið sverðinu, að forn men hafí buíð sig til
 víga með þessum hætti, er þeir urðu að grípa
 fljótlega til vopna sinna, er öldungís ó hugsandi.
 men géta að sönnu sagt að sverðíð hafi veríð gírt
 utan um hekluna, eins og men gírtu sverðíð utan að
 kápum, en sögurnar géta aldrei um það, og ekkert
 er sem ben dírá að men hafí gért það, þar að
 aukí segir að Bragða mágus brá töfra sprota sínum
 undan heklunni, og bendír það á að hon hafí
 hulíð bæðí handleggín og sprotan undir heklu=
 nni, eitt af því sem stríðir á móti því að

====bls. 7====
 heklan hafi verið heil alt í kríng að neðan, er
 það að þá irði heklan ekkert lík höklin um í
 læginu, og hafi lægið ekkert verið líkt, þá
 gátu síður nöfnin víríð skild, en eg hígg að báðar
 þessar yfir hafnir hafi verð líkar að læginu til
 og hafi einmitt þess vegna haft skild nöfn.
 þar að auki sínir [[Heimildir_Sigurðar_málara | Svarfdæla]] að heklan Ljóts
 híns bleíka hefir hverki vérið fótsið ne heil alt í
 kríng að neðan því Þorsteinn sá að Ljótur
 hafði rauðan skarlats kyrtil undir heklunni og vóru þá
 kírlar víkínga í þá daga skjaldan síðír sem
 sögurnar votta. en vil eg telja því til
 stírking, að heklan hafi verið með því lægi ereg
 fyr hefi sagt, að á [[Heimildir_Sigurðar_málara | mjög gömlum mindum]] hafi
 eg séð míndaða men í yfir höfnum, sem eru eíns
 í lægínu og eg hefi áður sagt að heklan muni
 hafa verið, með hér um bil sama lægi og hökull,
 opnar á hlíðonum og með hvössum skautum að
 aptan og framan, og hött uppaf með laungum strút
 eður skotti, þessí ifir höfn var nokkuð síð en ekki
 fót síð, það er auð vitað að men géta sagt að þettað
 sanní lítið, og að það sé eíngin. sönnun firir að
 þettað séu míndir af heklum, það erað vísu satt
 en það sannar að mínsta kosti að þess konar yfír =
 hafnir hafa verið til, og hvaða yfirhafnír
 ættu þettað að vera aðrar en heklan? það
 verða men að géta sagt áð<del>ð</del>ur en menn alveg
 hrínda þessara sönnum sem ógíldri, eg higg
 því að heklan hafí hér umbíl verið eins og hökull
 með hött uppaf. en fremur segir um hekluna Mágusar:
 „<del>[∫]</del>hattur var uppaf bæði míkill og síður fyrir„ (<del>og</del>) [∫] framan
 um andlítít á hettunni voru skíllíngar og olboga=
 skéljar, en á strútnum var hlaðíð humar klóm,
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við innsteningarmerki [∫]
 hér að ofan:]
 [∫]en um hettuna var
 gjör rögg af kófúngum,
 en önnur af kráku skéljum
====bls. 8====
 ok skrapaði þat einna mest, er han veík sér nokkur„
 þettað ástam því sem áður er gétiðum sannar beinlínis
 að heklan hefir jafnan verið með hött upp af á föstum
 við, heklu hötturin hefir og jafnan verið með strút upp=
 af eins og hér er gétiðum , og títt varað hafa á kápu og
 kufl höttum, eður lausa höttum. einníg segir um þá sömu
 heklu „ grímar hattarins var gjör á sjóna. hún var
 mjög elli lig, með löngu ok síðu skeggí; þat var hvítt
 af hærum sem dúfa þessi ásjóna var sköllott, ok
 <del>ok</del> hafði hrukkur margar á enni„ það lítur út í
 fljótu bragði að þessi gríma hafi verið á fost víð heklu
 höttín, en þá mun það ætíð hafa verið laust hvað frá
 öðru, og hvergi hefi eg séði sögonum að, grímur
 hafí veríð fastar víð hetti, þegar þess er gétið í sögonum
 að men höfðu undír eíns bæði hött og grímu, þá líur
 jafnan út að það hafi verið laust hvað frá öðru
 og hefði það verið sam fast, þurtí ekki að aðskilja
 það, því þá var það ein ungís gríma, og var óþarfi
 að nefna höttín,
 en fram ur segir um þá sömu heklu „þessi hekla var
 svá um búkin alt niður í fald, at hún var <del>g</del> gjör
 á mind sem úlpa eður loðkápa, þá er önnr rögg féll<del>r</del>
 ofan yfir aðra, en þessar röggvar vóru af skéljum,
 önnur hver rögg var af kaskéljum, en önnur hver
 af hörku skeljum, svá þíkkt sett, at hver lók aðra„
 auð séð er að það er hér lekíð fram sem eítt hvað sérstak=
 legt við þessa heklu að hún var með röggvum, og
 bendir það á að heklur hafi ekki vana lega
 verið með röggvum, mart af frá söguínni um
 þessa heklu er mjög sérstaklegt, en vér verðum
 að tjalda því sem til er.

====bls. 9====
 auk sníðsíns var heklan að mörgu leítí
 frá brugðin flestum örðum yfir höfnum er
 fronmen báru , first má telja það að heklan
 var opt skreitt með annar legu móti t.d.
 öll út saum uð sem segir um hekluna Gunn=
 ars helmíngs, at hún var gjör af skarlati
 ok saumuð öll brögðum, 1) einnig mætti skilja
 á þan hátt vísuna um hekluna þorgils höllu=
 sonar að sú hekla hafíeinnig veríð saumuð með
 brögðum, og gétur verið orða leikur í vísunni
 þar næst var það eín kenni legt við <del>al</del>
 hekluna framifir flestar eður allar aðrar yfir=
 hafnir að hún var opt flekkótt, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Landnámu
 kap 14]] austfyrð: segir að Stein uðr en gamli gaf
 Ingolfi Arnarsini „ heklu flekkótta„ fyrír
 ítri hluta Rosmukvalsness, samanber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettlu
 kap 12]], í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Örvar oddssögu kap 19]] segir að
 óðin var í blá flekkóttri heklu, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Völsúngu
 kap 3]] segir að óðin hafði heklu flekkótta,
 einnig mun meiga segja, að þær heklur er vóru
 saum aðar brögðum, hafí verið flekkóttar
 ef til vill, eg hefi hvergi séðí sögonum að
 aðrar yfir hafnir en heklur, eða heklu
 tegundír hafi verið flekkóttar, og munu
 men því géta með sanní sagt að það
 hafí verið ein kénni legt við hekluna.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Harðarsögu kap 15]] segir að Oðín var
 í blárendrí heklu, og mun það hafa verið
 ein kénni legt víð hekluna að hún hefir
 opt verið blá rend, og með ímsum sterkum
 og marg breíttum lítum. að äðrar yfir hafnír
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við númer 1) hér að ofan í textanum:]
 1) brögð hígg eg sé =hagleiks
 minda út saum ur sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Froum V bl 34. 5. þátt af
 Rauðólfi kap 6]] þar er tálað
 umMegin görð á róðu(= krossm
 arki) þar segir „ sú gjörð var öll
 fáguð með brögðum ok undar
 lígum hagleik, at því er þér þótti,
 =sum rístin eptír fornum sögum,
 þér índist þar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | saga Sigurðar
 Fafnis bana ok Harladar hildi
 tannar, ok er nokkut af verkum
 Haralds hárfagra,
 samanbr. [[Heimildir_Sigurðar_málara | flateyar bók II.
 bls 299]].

====bls. 10====
 en <del>helk</del> heklur hafi verið rönd óttar
 hefi eg skjaldan séð í sög onum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlu:
 7 þátt kap 57]] er gétið um„ yfir hófn stríp-
 renda„ er Guðmundur Ormsson var í, en
 hvert það var hekla eður <del>eður</del> önnur yfir=
 höfn gétur sagann ekki um,
 Heklur höfðũ og ímsa aðra sterka liti, þær
 þær voru bláar, grænar, og hvítar, heklan
 er Þorgils Höllu son varí var blá, hekla
 sú er þorsteínn svarti var í var blá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxd.
 kap 63.]] heklan sú er Ljótur hin bleiki var í
 var og blá, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Þorsteíns sögu víkings sonar
 kap 11]] segir að báðir þeir Gautan og Ogautar <ref>[ath! skrift]</ref>
 vóru báðir í blám heklum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Völs úngu
 kap 11]] segir að Ódin var í blárri heklu,
 Hekla sú er forinjan hefir er gétið er um í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fær eyínga sögu]] var græn, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þættín um af
 Norna gésti kap 6]] segir að Oðin var í
 heklu grænni er han bjargaði skipum
 Völsúnga úr sjáfar háska, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sögu þorsteíns
 víkíngssonar kap 22]] segir að Brennír
 Vífilsson föður bróðir þorsteins „var í grænni
 heklu„ hekla sú er Helgi sels eysta var
 í var kvít [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fostbr kap 14]]. [∫] hvert heklan
 sú er Öggmundur díttur hafði hefir veríð
 gjör af rauðu skarlatí víta men ogjörla því
 skarlat hafði ímsa líti, af öllu þessu má
 sjá að heklurnar hafa haft mjög marg=
 brottna líti og það fram yfir felstar eður
 allar aðrar yfirhafnir,
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á vinstri spássíu og á við innsteningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Drop laugar sona sögu
 hinni laungu kap 22]] segír
 að Gunnar þiðrandabani
 varí grárri heklu
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Króka refssögu]] er tekíð
 fram að refur varí vondrí
 heklu,

====bls. 11====
 af þessari merki legu yfir höfn, dregur
 fjallíð Hekla nafn sítt, líklega af því
 að hún er á sumrín hvít flekkótt, og með
 snjó hött upp af
 Hekluna báru jafnan heldri men, og guðírnir
 eru látnír bera hana, og er því ó hætt að telja
 hana með Skart yfir höfnum höfðíngja,
 heklann mun vera æfa gömul yfir höfn, því
 það er auð séð að hún stendur í ein hverju
 nánu sam bandí víð hin a fornu trú á Oðin
 og Æsi, viðast í sögonum þarsem list er búníngi
 Oðins; er han látin vera í heklu, þá er hann
 bírtist mönnum firir stór tiðíndum, eður er han
 ræntí men sígri, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | völsúngu]], en af því Óðin bar
 opt heklu og heklan var jafnan með hött upp af
 þá munu nöfn Odíns standa í <del>nal</del> nánu sambandí
 víð hekluna, hann er kallaður síð höttur grímnir
 og grímur. men höfðu heklur er men bjuggust til víga
 því það hefir veríð hægt að fela vopn undir henní,
 eíns báru men heklur er men vildu dyljast, fyrir
 mönnum, því hötturin gérði þá ókénni lega, eður
 víð laun víg, vofur eru jafn vel látnar bera heklur,
 og galdra men eru látnir bera heklur sem þeir
 Gautan og Ogautan í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Þorssteíns sögu víkíngs
 sonar]], [∫] það kveður svo ramt að með þessa forneskju
 og töfra krafts trú á heklonum, að þær eru látnar
 hveða vísur, og segja fírír stórtíðíndí, þær
 standa yfir höfuð í sam bandí við það sem á
 að vera hulíð, <del>af</del> og finnast jafnan í sambandi
 víð svik og pretti, af öllu þessu er auð séð
 að heklan stendur í eín hverju sambandí
 víð hína fornu heíðnu trú, <del>en hvert það optar</del>
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] það ræður að líkindum að
 það hafi aukíð töfra trú manna
 á heklunum þegar hún var öll út
 saum uð brögðum eður mindum
 sem heklan Øggmundar, og ef
 til vill með rúnum og galdra
 stöfum.

====bls. 12====
 Stendur í nokkru sam bandi við það að
 hökullín er orðin eín kénnis bún íngur presta
 um það þori eg ekki neitt að segja, en fróðlegt
 væri að grenslast eptir hvernig hökullín er
 orðin presta eín kénni uppruna lega, eínkanlega
 ef það sannast að han hafí verið almennur
 bæði á körlum og konum í heíðni, eður seinna
 sem sögurnar benda á.<ref>[Hér hefur Sigurður tekið ofangreindan kafla og afmarkað hann, hvort sem að hann hefur ákveðið að taka hann út eða notað hann í annan texta.]</ref>
 og gétur það vel hafa atvikast þannig að
 þeir fornu heiðingjar hafi þekt hökulinn sem presta
 búning hjá þeim krístnu, og hafi þeir því haft
 törfa trú á hönum af því hann var helsti búníngur
 kristinna klerka sem voru þeirra vestu mótstöðu
 menn í trúar efnum, á sama hátt festu menn galdra
 trú á <del>öllu</del>mörgu því sem var heiðíng legt eptir að
 kristni var orðinn rót gróínn á Norðurlöndum
 hökullinn eða humerale var uppruna lega stór yfir höfn er
 heldri menn Róm verskir báru, hann huldi
 allann líkam ann alt í kríng og ofan að jörð
 og var hann ímist festur með spenn um á báðum
 hliðum upp á axlirnar til hægðar þeim er bar,
 ellegar að sá sem bar hann varð að <del>mátt</del> lipta honum
 upp til beggja hliða og bera hann í olboga –
 botonm, seinna varð hann gérður opinn
 á báðum hliðum til hægðarauka.
 Assyrin menn höfðu og yfir höfn eins lagaða og
 hökul, <del>opopinn á</del> erma lausa og opna á hliðonum
 með eins konar herða blöðku, eða hettu á fastri við
 sem lafir ofan á herðarnar, þessi yfir höfn sést
 á þeirra [[Heimildir_Sigurðar_málara | stein mindum]]. ekki er ó liklegt að
 Gyðingar hafi þaðann haft hökla þá sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | biblían
 gétur um dómara bók kap 17, 5v. og kap 18 og viðar]]
 ef það annars er rett útlagt svo það verði hér
 tekið til greina
 
 [Á vinstri spássíu stendur eftirfarandi:]
 <del>gyðíngar og persar
 höfðu hökla</del>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Skauthetta===
====bls. 1====
::Skauthetta
 auk heklunnar vóru til tvær yfir hafnir
 sem að mínu áliti, er rétt að telja sem heklu
 tengundír, önnur af þessum yfir höfnum er
 Skauthettan, henni er svo ná kvæmlega
 líst í sögonum, að men géta valla verið í
 efa um hvernig hún hefir verið,
 Sumar hettur er fornmen báru vóru svo
 síðar og stórar að men géta með réttu, talið
 þær með yfir höfnum, þett vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sagan af
 Finboga ramma kap 4]] þar segir að Finbogi
 varí sölu voða brókum ok hettu er han girði
 níðr í brækurnar, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kjalnesínga sögu kap 7]]
 segir að„ Kollfíðr [sic] var svá búín at hann
 var í kollhettu ok hafði knept blöðín milli
 fóta sér han hafði ökulbrækur„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögunni
 af Gésti Bárðarsyni kap 7]] [∫] segir að Oðín “hafði
 flekkótta skaut hettur[ok]<ref>[Hornklofi er í frumskjalinu]</ref>2) knepta níðr[i]<ref>[Hornklofi er í frumskjalinu]</ref>1) mílli <del>fóta</del>
 fóta sér„ eingin gétur efast um hvernig þessi
 hetta hefir verið, hún hefir veríð eíns konar
 stutt hekla opín á báðum hlíðonum og með
 hött uppaf sem nafnið sannar, hún hefir og verið
 með laungum skautum eður hornum <del>bæði</del>
 að neðan, bæði bak og fyrir, þessum skautum
 kneptu men tíðum saman á milli fótanna. af
 <del>þ |</del> þessum skautum hefir hettan dregið nafn
 sítt Skauthetta, hínar tvær fír nefndu hettur
 sem gétið er um í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Finbogasögu]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kjalnesíngasögu]]
 hafa efalaust einnig verið ksaut hettur, first þær
 vóru svosíðar, Finbogi girði sína hettu ofaní
 brækurnar og Kollfíðr kneptí saman blöðín
 á sinni hettu milli fóta sér eins og Oðin gerði á sinni skauthettu
 
 [Eftirfarandi viðbætur eru á hægri spássíu ýmist númeraðar eða eiga við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫] hóla útg.
 1)kaupm. útg 1860
 2)öll bestu handrít sögunnar hafa
 skaut hetti og mun það vera
 réttara en skaut <del>heela</del> hekla,
 því allar heklur munu hafa haft
 skaut, enn ekki allar hettur, og
 varð því að taka það fram,
 þarað auki veít eg ekki hvert
 nokkuð handrit hefír skauthekla
 í Kaupm.h. útg. stendur það sem
 gétgáta

====bls. 2====
 helsti mun urin sem hefir verð á þessum
 þrem ur hettum er það, að hetta sú er óðín
 hefði hefir líkast til veríð með stút first
 það er ekki tekið fram að það var kollhetta
 en hetturnar þeírra Finboga og <del>koll</del> Kollfiðs
 hafa báðar líkast itl verið kollóttar um
 hvírfilín, <del>þvi</del> sem nafnið koll hetta sannar,
 hettur með strút þóttu lángt um veglegrien
 kollhettur, og þess vegna er það beínlínis
 tekíð fram í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu]] að tvær foríngjur sem
 þar er líst höfðu kott hettur, því það þótti háðug
 legt, og þess vegna er það tekið fram að Kollfiður
 hafði kollhettu, að það þótti honum sam boðið
 sem fíbli, skatu hettan var einkanlega að
 því leiti frá brugðín heklunni að hún var
 stíttri, og krept saman milli fótanna, en að
 öðru leiti mun hún hafa veríð lík, Oðín
 er látin bera skaut hettu líklega af því
 að hún hefir hérum bíl verið eins og heklan,
 enda hefir og skauthettan það sam eiín legt
 við hekluna að hún er flekkótt, en einga
 aðra yfir höfn þekki eg sem hefir þettað sam
 egínlegt víð hekluna eg á lít því að bæði
 lægið og líturín á skaut hettunni; og eíns það
 að Oðin er látin bera hana, sé meðal annars
 sönnu firir því að heklan hafí verið með
 þeím hætti er eg hefí fír sagt,
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kjafal===
====bls. 1====
::Kjafal
 Sú þriðja heklu tegundin er kjafal 1
 það var <del>Írskur</del> Skottsskur búningur, en kémr samt firir í
 norræn um sögum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sögu þorfíns Karlsefníss
 kap 7]] er gétið um tvö <del>Írsk</del> [∫] þræla hjú er [∫]skottsk
 þorfinnur hafði á skipi sínu þau hetu Haki
 og Hækja, Olafur konungur Triggvason hafðí
 géfið honum þau til <del>figldl</del> figldar. þeirra
 búníng er þannig líst „ þau höfðu þat klæði
 er þau kölluðu kjafal,1) þat var svá gért at
 hottr 2) var á upp, ok opíð á hliðonum, og
 eingar ermar á,3) knept saman milli fótanna,
 með knappi ok nezlu, en ber voru þau
 annar staðar„ þessi lísing er svo nákvæm að
 það er óþarfi að auka þar nokru við, men géta
 seð hér um bil með vissu, að sú yfir höfn er
 <del>Írar</del>Skotar kölluðu kjafal, hefir að læginu til veríð
 hérum bil eins og sú yfir höfn er Íslendíngar
 kölluðu Skauthettu, eg vil benda mönnum
 á, hvaða lísíngin á þessari yfir höfn er mjög lík
 lísíngunni á heklunni Bragða Mágusar, og
 bendir það meðal annars á, að heklan hafí verið
 mjög lík þessari yfir höfn, en talsvert leíngri
 sagann segir að þau kölluðu þettað klæði kjafal, en áður
 er sagt að þau væru skottsk, það bendir á að nafnið sé Skottskt
 eður Celtnest, Finnur Magnusson heldur það sé Angelsaxiska
 og hefir bentmönnum á lík orð i því máli, en sem þó hæfa
 alt aðra merkingu, og sanna þess vegna mjög lítið.4)
 ____________________________________________
 1 kjapal, bíafal, 2 höttr 3 reimar,
 4) Grönl. kist. mind.<ref>[ath! skrift]</ref>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kápan===
====bls. 1====
::Kápan
 Sú þriðja aðal yfir höfn er hinir fornu Íslendíngar
 báru var kápan, sú yfir höfn hafði 2 kosti
 fram ifir aðrar yfir hafnir, sem vóru í því folgnir
 að hún var skraut fat á höfðíngjum og einnig
 eitt hvert hið besta skjólfat í íllviðrum, því
 hún var optast bæði með hött(= hettur) og
 einnig með erm um, og með því var kápan
 einkénni líg frá öllum öðrum skartyfir höfnum,
 því sögurnar géta aldrei um hött eður ermar á
 feld möttli euður vesli, en þar á móti hafði heklan
 hött en eíngar ermar.
 Sögurnar votta að kápan hafði ímíst 1 eður2
 ermar í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Banda manna sögu 16 bl.]] segir um
 Úfeig karl Skíðarson er han var á alþíngi:
 „han var í svartrí erma kápu, ok var hon
 komin at sliti; eín var erm á kápunni,
 ok horfði sú á bak aptur, han hafði í
 hendi staf og broðdí; hafði síðahettuna
 ok rak undan skygnur„ það er hér tekið fram
 að þessi kápa var komin að sliti, og þess vegna
 mundu sumir á likta af því, að önnur ermin
 hefði firír elli sakir verið slítin af kápunni,
 en sögurnar sanna að þettað var ekki af því
 að kápan væri slítin, heldur var það gért
 með vilja, að láta hana vera með 1 erm,
 þettað fínst víðar í sögonum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Landnamu,
 vestf; kap 28]] segir um Ljót hín spaka
 „ han var í kápu, ok var höttrin
 lerkaðr um hálsin ok eín erm á„
 1 erm var á Flekkunni hinni mörendu er
 Hallur Ara son steypti yfir Sturlu
 Sighvatsson fyrir örlug staða fundín
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Strunlúngu 6 þatt kap 17]] af öllu þessu er auð
 séð að kápan hefir opt verið með einni erm
 og ef til víll aðrar yfir hafnir þær sem vóru
 með ermum

====bls. 2====
 en á þessum stöðum er það tekið fram að þær voru með 1 em af því að
 líka hafa veirð til kápur með 2 ermum, sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Knyttínga vottar kap 92]] þar segir„ siðan sjá þeir
 Knútur konúngr) hvar mað hljóp fram úr skóg
 inum .... Steipti han af sér blárri kápu er
 hann var í ok reif af ermina aðra„ það var
 vísbendíng til manna Magnúsar Nikulás-
 sonar er áttu að drepa Knút, sama vottar
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | þáttur af Loð brókar sonum kap 1]] þar segir
 um Ragnar er han bjó sig til að vinna ormin
 „ þá fór han i raggaðar klæði brækur og
 kápu, ok ermar á ok höttur„ auð séð er að
 þessi kápa hafði bæði ermar og hött,
 að kápan hafi verið með ermum vottar Bjarnar
 saga hítdæla kappa einnin <del>kap</del> bl 49
 þar segir„ Björn var í blárri kápu ok gyrði
 han at utan„ (Sverðið) er han barðist við
 Þorð Kolbeínsson, ekki gat han gírt sverðið
 utan að kápunni nemað því aðeins að kápann
 hafí verið með ermum eður götum á hlionum
 er mátti stínga handleggjonumútum,
 sama vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggja kap 67]] er Snorri goði
 heim sótti Björn breyðvíkínga kappa með
 marga men og vildi drepa han þar segir svo
 Snorri goði var í blárri kápu ok reið first,
 þat var fánga ráð Björns ..... at han gékk ut
 Snorra ok tók annari hendi í kápu ermina 2
 er þeir snorri fundust en annari hvefaði han
 knífín ok hélt sem honum var hægast at
 leggja firir brjóst snorra„ auðséð er að þessi kápa
 hefir haft eína erm en þó líklega tvær en
 þá sést það ekki með vissu, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ans sögu
 bagsvüss<ref>[ath! skrift]</ref>
 kap 4]] segir svo um An er han bjó sig til að
 glíma við Björn hirðman„ An var þá komín í loðkápu
 er móðir hans hafði géfið honum, ekki hafði han
 belti um sik, en hún var svá Síð at han dróg
 hana eptír sér, meir en álnar lángt, tóku ermar
 fram áf höndum honum„ en er han skildi taka <del>fáng</del>=
 fáng brögðum víð Björn lág han þegarfallin, því
 kápan hindraði han, „An lét(þá) at sér belti, ok
 stytti sík upp, ok braut upp ermarnar„ og þá gat
 han felt Björn,
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á vinstri spássíu og eiga við númeramerkinguna 2 hér að ofan:]
 2 eptir2eða 3 handrítum

====bls. 3====
 þess má og géta til saman burðar að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu
 Hjálmtérs og ölver]] er loð kápan sú er Hörður
 varí látín vera víð og mjög sið og með hettu,
 og án efa hefir hún áttað vera með ermum þvi
 Hörður er í loð kápunni er han glímir við
 bláman og mun han einnig hafa girt hana aðsér
 meðan han glímdi, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaungu hrólfssögu kap 4]]
 segir að„ ermar voru á„ káponum Vefregju nautum<ref>[ath! skrift]</ref>,
 ver þurfum því ekki að orð leíngja þettað því hér
 eru nægar sannanir firir því að kápan hafi ætíð verið eður optast
 með 1 eður 2 ermum en einga á tillu hefi eg
 firir því að hún hafi verið erma laus, nemað það
 <del>að</del> sem segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Banda manna sögu]] að Úfeigur varí
 erma kápu og sannar það þá lítið því vel gétur verið
 að i sögunni hafi staðíð upprunalega ermar kápa(=sópa
 með 1 erm) og sé það tekið fram eínungís vegna þess að
 kápurnar vóru opt með 2 ermum, og til að greíníngar,
 eg held því að kápan hafi aldrei verið erma laus, en er marnar á kápunni munu hafa haft [Sjá 1]
 Það annað er einkéndi kapuna var það að hún var
 ætíð með hött áföstum víð háls málið að aptan,
 þan hött settu mne upp yfir höfuðíð i íll víðrum,
 eður ef men víldu díljast, en annars létu men
 höttin lafa aptur á bakið, þettað sanna sögurnar
 og þær géta optum að men létu slúta kapuhöttin er men
 vildu ekki láta þékkja sig, eins og áður er sagt um Úfeig
 karl og um Ljót hin spaka er áður sagt að han hafði
 kápu höttin „lerkaðan um hálsin„ það er sama sem
 bortin i fellíngar og bundið bandi utanum kápu=
 höttin um hálsin eður han hefir veríð samandregin
 um hálsin því að lerka og brjóta merkir sama en
 í dag í voru máli, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gísla sögu Súrssonar
 bl ]] segir er þeir Börkur hin digri og hans félagar
 höfðu drepið þórð en haglausa, og hugðu að það
 væri Gísli sjálfur því þórður hafði farið í kápu
 Gísla þá bláu til að villa þá„ nú er frá því at segja
 at þeir Börkur koma at blá kápu manninum
 ok draga af honum kapu höttin, ok þikir nú
 minna kappi en þeir ætluðu, því þeir kéndu
 þar Þórð hín huglausa, er þeir ætluðu Gísla.
 þessi kápu höttur hefir auðsjáanlega að mestu leiti
 hulið andlitið, að kápurnar hafi verið með hött
 vottar einnig [[Heimildir_Sigurðar_málara | saga Olafs Triggfasonar Forum kap 80]],
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á hægri spássíu, númeramerkt hér:]
 
 [Sjá 1] það lag, að þær hafa verið talsvert
 víðar og svo lángar að þær
 múnu hafa náð fram firir góma
 er kalt var, og munu þeir hafa
 brett uppá ermarnar likt og
 vér gerum á úlpum en í dag
 þettað verður eins konar uppslag
 sem er haganlegt.
 ní greín

====bls. 4====
 er Olafur fékk Gyðu drottníngar þarsegir svo:
 „han hafði vós klæði sín ok loð kápu yst ok <del>steipti</del>
 Steypti hettinum„[∫]réttá eptir segir er Gíða virti
 firir sér man þraungina er hú átti að kjósa sér
 man úr: „ er hún kom firir Olaf lyfti hún upp
 kápu hettí hans, ok sá uppí andlit honum„ hér
 má og sjá að þessi kápa hefir haft hött, og að kápu
 höttur hefir verið svo stór að han hefir að mestu
 hulið andlitið í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaungu Hrólfs sögu kap 4]] segir
 um kapurnar Vefreyju nauta: „ þær vóru svo gérðar
 at ermar vóru á, ok höttr uppaf, ok grímur fyrir
 andliti, bæði vóru þær víðar ok síðar„ stundum
 segir <del>um stundum</del> annarstaðar í sögunni um kápurnar
 Vefreyju nauta að þær vóru loð kápur, og að
 Hrólfur hafði síðan kápu höttín erhan vildi
 diljast, án þess að það sé gétiðum að han hafi
 haft grímunar, og hefir gríman átt að vera laus, og
 hefir han gétað losað hana víð höttin þegar hun
 vildi eins og men gátu lostað þær við kufl hettína
 eg hígg því að grimur hafi adlrei verið fastar á kápum
 eður verið hafðar á þeím í staðínn firir ,hött þótt svo
 hefði nú áttað vera á þessari töfra kápu, því firir
 því hefi eg eingar sannanir,
 en frem ur segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögunni af Katli hæng kap 5]]
 að <del>Kétill hængur hjó höttin af kápu sóta
 víkíngs, stigamans.</del> að Sótistigamaður hjó
 hattin af loð kápu Kátilshaugs
 alt þettað er eg hefi nú til fært úr sög on um
 sinist mér sanna nægilega að það tvent hefir
 verið aðat einkénni kápunnar að hún var með
 hött, og ermum 1 eður 2, en það tvent fínst aldei samein=
 að á örðum skart yfir höfnum. [∫]
 Ver höfum áður til fært tvo staði i sögonum
 er sína að men gírtu tíðum að sér kápurnar með
 beltum en mönnum þóttu þær flaxast of mikið,
 en þettað mun hafa verið <del>undan tekning</del> helst
 síður í ill víðrum, eður ef men áttu von á að
 men kínu að þurfa að verja sig, en endrar nær
 er men báru kápur til skarts munu men optast, <del>mun
 men oþl</del> hafa boríð þær á þann hátt, að men
 vóru ekki í ermonum, og létu þær lafa lausar
 aptur á bakíð hvert heldur sem 1 eður 2 ermar
 vóru á káponum og eínín hafa men látið kápu-
 höttin lafa aptur á bakið er gott vorveður
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerki [∫] í textanum hér að ofan:]
 [∫]samanb Skálholts útg
 
 [∫]Kápu höttur hefir án alsefa
 verið með strút, eins og
 kufl hötturin og aðrir lausa=
 hettir, og hefir sá strútur
 imíst staðið upp eður beigst
 niður á við og mindað lángt
 skott, þannig eru optast
 hettir á þess kins kápum enn
 í dag.

====bls. 5====
 þannig bar Ufeigr hall<ref>[ath! skrift]</ref> sína kápu á alþíngi
 sem fir er sagt sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bandamanna Sögu]],
 en hattin hafði han ifir höfðínu þvíað han
 víldí diljast, [∫] þanníg báru men kápurnar opt
 í fornöld, og þannig bera men þess kíns kápur
 en í dag í útlöndum
 men géta hugs aðsér að men komi með þá mót báru
 á móti þessu, að sögurnar segi að menn steyptu yfir sig
 og af sér káponum sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | kugtlínga[?] vottar kap 92]]
 og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Svarfdæla kap 2]] þar segir að þorsteínn=
 svörfur„ steypti yfir sig„ loðkápunni er þórólfr
 bróðir hans gaf honum, einig segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bósasögu
 kap 8]] að„Bósi steypti kór sinni yfir þrælin„
 af þessu kinnu men að vilja á likta að kápan hafi
 opt verið heilað framan er men steyptu henni
 yfir sig sem belg hempum, en þettað er þó eingin
 sönnun því þettað gétur verið ónákvæmni
 hjá sögu ríturonum, og einnig gétur verið að
 kápan hafi tíðum verið knept saman með
 nokrum knoppum á brjóstínu og hafi men ekki
 ætíð nent að hneppa upp öllum knöppunum
 er men fóru úr páponum [sic] og í þær, heldur munu
 men opt hafa steipt ser úr þeim og í þær, sem var
 hægt því þær vóru bæði víðar og efnis miklar
 þettað sannar að nokkru leiti eitt handrit áf [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggju]]
 þar segir að Björn breyð víkíngakappi„ greip annari
 hendi í kápu knappana fram aná brjóstinu„
 á Snorra Goða og <del>han</del> mindaði sig til að leggja
 með annari hendí með kníf firir brjóst hönum
 sem fir er sagt þettað bendir á að kapan hafi
 stundum verið knept saman á brjóstinu
 og það hígg eg að þær hafi opt<del>ast</del> verið, og þanníg
 hefir að mínsta kosti sá ímindað ser kápuna
 er rítað hefir þettað handrít af [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggju]]
 en aldrei mun kápan hafa veríð knept níður í gégn
 heldur einúngis á ofan verðu brjóstinu, það er þessu
 til stirkíngar að ríddarar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | enskum legsteinum
 frá 13uöld 1343]] sjást mindaðir í þess kíns kápum, sem
 eru þanníg kenptar saman með 4 eða nokkrum knöppum
 allra efst ssaman ber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 75
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við innsetningarmerki [∫] í textanum hér að ofan:]
 
 [∫] þannig lítur út að Sighvatr
 Sturluson hafiog borið sína
 kápu, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu 4 þátt
 kap 30]] þar segir um sighvat
 er han gékkum völl sín upp
 frá húsum á Grund: „han
 var í kyrtli ok hafði kápu
 yfir sér„ en er han sá þá Rafngil=
 ínga riða að garði:„snéri han
 í móti þeím ok bráat hendi
 ser kápunni„ hefir han
 vafið kapunni um handlegg=
 ín og ætlaðað hafa hanafirir
 skjöld <del>ef han</del> ef hinir sæktu,
 að honum, sem fornmen gérðu
 opt, bendir þettað á að han
 hafifleigt kápunni lauslega ífir
 sig án þess að vera í ermonum,
 
 [∫] þarsegir um Haldór Ólafsson að
 han„ hafði yfír sér samda<ref>[ath! skrift]</ref> skikkiu
 ok á nist laung sem þá var
 tíðt„ en er haldór var sestur niður
 á völlin þá settust þeir <del>Eyol</del> þorkéll
 Eyúlfsson og þosteínn, Kuggason
 svo nærri hönum á sínu hönd hver
 að þeir sátu á skíkkjunni, en er þeir
 vildu veita honum afriki þá <del>spr</del>
 spratt haldór upp svo hart„ at
 nistín rifnaði af skíkkíunni„
 þessi nist sem hér er um talað
 hafa að mínu á liti verið margar
 smá spennur eður eins konar hr=
 röð sem hefir haldíð saman <del>kap</del>
 skikkjunni, en rifn aðí úr þá haldor
 stóð upp.

====bls. 6====
 <del>en</del> óvandaðar kápur géta men vel hugsað sér
 að hafi verið heilar allra efst við kverkína,
 svo sem rúma þverhond niðura brjóstið
 líkt og s´set á þesskíns kápum á helgra manna
 míndum til dæmis í altarís töblunni
 á Skarðí á Skarðsströnd
 í <del>einu</del>tveimur handríti af Eyrbyggju segir að Snorri
 goði vari blaðakápu en hin handrítinn segja
 að han varí blárri kápu þettað mun einungís
 láta til þess að, kapan hefír opt veríð með klofa
 <del>eður</del> uppí að aptan eður blöðum, til þess að
 kápan gæti þess betur blofíð sig um hestin er
 men vidu það var nauðsin lekt á jafn síðri
 yfirhöfn, er gérðvar til að ríðaí, en ekki
 mun þettað vera tekið fram vegna þess að það
 hafi verið óvana lekt að kápan hafi verið
 opinn að framan eður með blöðum því það
 mun hún ætið hafa verið. [∫]
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 63]] segir að Lambi Þorbjarnarsson hafði
 yfir sér fellíkápu gráa, i öðru handriti heitir það feldkápa
 þettað mun ekki merkja annað en það að hann hefir
 haft yfir sér víða kápu er féll í fellíngum meira
 en vant var, eður hitt að han hefir haft ifir sér
 vana lega feld, er hér er kallaður feldkápa
 og mun þettað ekki vera nein sér sérskild kápu tegund,
 kápurnar hafa opt veríð mjög dírar því þær hafa
 verið optast úr mjög vönduðu efni því þar vóru höfðíngja
 yfir höfn, en skjaldan hítt egað mikið skraut <del>hafi</del>
 hafi verið borið á þær, hvergi í áreiðan legum
 sögum hefi eg seð getið um að þær hafi verið hlað=
 búnar, en í [[Heimildir_Sigurðar_málara | örvar Oddssögu kap 23]] segir að
 kápan Öggmundar flóka var„ hlaðbúín á hlið=
 um báðum þettað saman ber <del>sögu</del> því ersegir
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sögu Sörla sterka kap 11]] þar segir að Hálfdán
 Brönu fóstri varí kápu þeirri er öll var hlöðum
 buín„ er han stóð við siglu á drekanum skrauta,
 öll sagan um kápuna öggmundar ver mjög lígilega eins
 og sagan sjálf, og eins má segja um sörla þáttín
 og þess vegna <del>g</del> géta men ekkí talíð þettað eingaungu
 gildar sann anir firir því að kápan hafi optverið
 hlaðbúín, er hinar á reíðan legu sögur géta als
 ekki um það, og ein hver staðar mundu men
 
 [Eftirfarandi innskotssetningar eru á vinstri spássíu:]
 á [[Heimildir_Sigurðar_málara | þjóð verskum riddra mindum frá 1123]]
s jást og yfirhafnir<del>kapur</del> með 2 nístum
 eður skjöldum sem þær eru
 festar saman með á <del>hlíðinni</del>
 öxlinni
 
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ey byggja]] mun vera rítuð á
 firri hluta 12 aldar

 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 5 þátt kap 8]]
 segir að Jon Birnason varí
 „bað kápu ok lín klæðum„
 er han kom út baðí ekki
 sést hvernig þessar bað kápur
 hafa verið en þó er líklegt að
 það hafi ekki verið ann<del>að</del>ar
 mun ur á þeim og örðum kápum
 en að þær hafí veríð skjól
 betri en vana lekt var,

====bls. 7====
 verða varir við þaðí í sögonum hefði verið
 vana legt að hafa kápurnar hlaðbúnar eíns og getið
 erum að skikkjur og feldir vóru hlaðbúnir, <del>en</del>
 en þá vil eg ekki með öllu neíta að kápur kunni
 að hafa verið til hlaðbúnar
 en þara móti hafa men gildar á stæður firir því að
 kápan var skreítt með alskonar vönduðu fóðrí
 sem gérði þær mjög dírar þær hafa verið fóðraðar með
 als konar díra skinn um og jafn vel með grá skinnum
 sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | jónsbók]] vottar þar segir svo „sá semá
 80 hundrað má bera ólpu eður kápu tvídregna
 fyrir utan grá skín„ en auðséð er að þeir sem voru ríkari
 máttu hafa kápur fóðraðar með grá skinnum.
 tví dregin kápa merkir hér kápa sem er með tvöföldu
 fóðri, af þessu er auð séð að kápurnar hafa verið
 fóðraðar með dírum skinnum á seinni hluta 13 aldar
 og i kringum það er [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jóns bók]] kom út, og öll líkindi eru
 að sami síður hafi veríð á 10 og 11 öld er kápan var þá
 önnur sú helsta yfir höfn er höfðingjar báru
 ó vandaðar kápur voru með flosfóðri eður eins konar
 röggvum er síðar mun sagt verða,
 að kápan hafi næst eptir feldin verið ein hver sú helsta
 höfðingja yfir höfn votta sögurnar best, það má svo að
 orði kveða aðá meðal Íslendínga var kápan alveg
 þjóðar yfir höfn, er höfðíngjar báru meir en flestar
 eður allar aðrar yfír hafnir, þeim hefir þótt það
 hispurslaus og fagur búníngur sem það var ein kenni=
 við kápuna er hinir fornu Íslendíngar báru að hún
 var jafnan blá eður blásvört þaðer athuga vert
 að Íslendíngar létu sína þjóðar yfír höfn <del>vera</del> jafnan
 hafa þjóðlítín sem var dökkblátt, felstir þeir
 mestu og bestu Íslendíngar riðu jafnan í blám kápum
 sem Íslendíngasögur votta
 Njall reið til alþingis i blárri kápu Egill Skallagrímsson
 reið til þíngs i blárri kápu með giltan hjálm Snorri goði
 reið jofnm i blárri kápu og tiðum i svartri <del>loð</del> kápu,
 Ingimundur gamli vatns dæla goði reíð blárri kápu,
 Ófeígur Járn g érðarson úr Skörðum höfðíngi reykdæla
 reíðí blárri kápu er han heim sótti Guðmundríka
 Gunnar föður farðir Gunnars á hlíðar enda reíð í
 blárri kápu er han hefndí Steíns hins snjalla bróður
 síns Hraf i Einars höfn landnamsmaður reð í
 blárri kápu
 
 [Eftirfarandi innskotssetningar eru á hægri spássíu:]
 1282 segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | réttarbót
 Eiríks konúngs Magnuss.]]
 að skraddarar skuli
 takafyrir tvi byrða kápu
 15 penn ínga vegna
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III
 No2 bls. 16.]]
 
 1384 áttu skraddarar
 i Noregi aðtaka i laun
 fyrir tvibyrða kápu 6
 penínga uttan silki
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III. No. 120 bls 219.]]
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | rettar ar bót Hákonar konúngs
 Magnússonar]], áttu skraddarar
 að laka i launfyrir tvíbyrða
 kapu örtug [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaml
 love III. No 59 bls 142.]]

====bls. 8====
 Síðu hallur reiði blárri kápu, þorvarður Höakuldsson
 þorgerissonar ljósvetn ínga goða reið á Hegranesþíng
 i blárri kápu, Gissur jarl reiðí blarri kápu þorlákur
 biskup var jafnan í blári kápu eður svartri Úfeigur skíðason
 var i svartri kápu á þingi, þorkéll trefill var í kápu
 öll þessi mikil menni ög stór höfðíngjar Islendínga riðu
 i blám kápum og þár að auk mörg af þjóðskáldum
 þeirra og hetjum það er talið til gildis Gísla Súrssyni
 aðhan reiðjafnan í blárri kápu, Björn hítdæla kappi
 vari blárri kápu, þórður kolbeinsson var i blárri kápu
 þormóður kolbrúnar skáld vari blarri kápu
 hér að auk vóru yngri skraut menni opt í blám kápum
 til dæmís þráin sigfusson bolli prúði þorgilshölluson
 vestein mágur gísla súrssonar, og fleiri sem oflángt
 írði að telja, af öllu þessu er augljóst að það avr<ref>[ath! skrift]</ref> ein =
 kenni legt við kápuna, auk þess að hún var hofðingja ífirhöfn
 að hún var optast blá, eður blá svört
 það er næsta athuga vert að i öllum Íslendínga sögum
 sem ek þekki ogsem eru sannar, veít eg ekki nem að 2
 dæmi til að kápán hafi annan lít en bláan eður svartan
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Viga glúms sogu kap 26]] segir að Glúmur var i
 grænni kápu er han reíð uppfrá þverá, en þáreið
 glúmur jafnan i blám feldí er Vigfús hersir móður=
 faðir hans hafði géfið honum og han hafði á trúnað á
 er han bjóst til stórr ræða, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 77]]
 segirum Bolla Bollason að„ han hafðí ysta
 skarlats kápu rauða en það er tekið fram að han
 var þá níkom ín út úr Mikla garði, enskömu
 eptir það tók hann upp þan gamla íslendsk síð og
 reið i blárrí kápu til mannfunda sem sagan
 vottar. hjá Norðmönnum hafði kápan eins
 og allar aðrar ifir hafnir marg breittari liti,
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Noregs kon únga sögum]] er kápan mjög skjaldan
 nefndari saman burði við á Íslandi en þær sem eg man eptir
 að þar sé g étið um <del>höfðu</del> vóru gráar eður rauðar
 Sigurður sýr hafði gráa kápu en það er líka tekið fram
 um leið að han var eingin skart maður sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sogu Olafshelga
 kap 47]] i sama kapi tula segir að Sigurður sýr var í
 skar láts kápu <del>rauðrí</del> en ekki er gétið um vhörnin
 hún var til þess verður að géta að i sögonum hafir
 skarlat og purpuri ekki ætíð rauðan lít þó að það
 værí sá rétti litur það er getið um brúnan og hvitan
 purpura [∫] og eins er jafnan tekið fram í sögonum þegar
 men höfðu rauða skarlats kyrtla af því skarlatíð sem
 þeirkölluðu hefir opt haft annan lit, lilkt og hjá oss en ídag [∫∫]

 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á vinstri spássíu og eiga við innskotsmerki [∫∫] og [∫] í textanum hér að ofan:]

 [∫∫] vér köllum vandað klæðí
 optskarlat.
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | haraldarsögu
 harðráða kap 1]] segir um
 harald að han hafði rauða
 kápu er han fliði úrlandí
 eptir orustuna á slíkla stöð
 um.
 
 [∫][[Heimildir_Sigurðar_málara | húngur vaka kap 5]]

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

===Loðkápan===
====bls. 1====
 önnur tegund af kápum var lóð kápan
 ekki hefi eg séð neitt í sögonum sem bendir á að
 að lóðkápur hafi haft annað lag en hinar fir
 greindu kápur, þær munu hafa dregið nafn sitt af
 efninu sem í þeim var er hefir verið loðið og því
 hetu þær loðkápur, þær munu hafa verið föðraðar
 opt með þikvu loðnu díra skinni en tíðum hafa
 þær verið með röggvum <del>líkleg</del> líkt og á feldinum
 að þær hafi verið með flosfóðri eður röggvum vottar
 bragða máusarsaga þar segirum hekluna Máusar
 „ hún var gjör a mind sem ólpa eður loðkápa,
 þá er önnur rögg fellr <del>yfan</del> yfir aðra„
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þætti af Ragnarssonum kap 1]] segirað Ragnar fór
 í roggaðarkápu (= röggkápu) er han van ormin
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ragnarssögu kap 2]] segir að han fóri loðkápu
 þettað sinir ljóslega að loðkápaer herum bíl sama
 og kápa með röggvum [∫] ekki man eg eptir að sögurnar
 géta um að loðkápur hafi haft anan lit ensvartan
 skrautlegar munu þær valla hafa verið því þær eru
 jafnan taldar sem ruddaleg yfir höfn [∫] sem <del>eydyr</del>
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggjavottar]], það var tekið til þess að Snorri
 goði vari loð kápu svartri er han kom út hingað úr förum?
 og raddamenni eru jafnan látín vera í loðkápum eður þeir sem voru á litnir fíbl
 ssem þorstein svörfr er han reis úr fletinu sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | svarfdæla]]
 kap 2 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | vígglúmssögu kap 2]] segir að Eyólfr hrúga tok yfir
 sig loðkápu og hafði hana hverndag því han vildi <del>li</del>lita
 sem rudda legast út er Ívar kæmi heim úr Víkingur
 því Ívar hataði alla Íslendínga, enda má sjá að Ívari þótti
 ekki fagur búníngur Eyólfs, því han lést ekki víta hvert
 han væri maður eða kvikendi og kallaði han hrúgu og
 tötra bassa, þaðer auðsed af öllu að löð kápurnar hafa
 verið bæði þúngar og svörgulslegar og hér er tekið fram
 að loð kápan Eyjólfs, var svo þúng að við björn einn
 er vildi draga hana i hiði sitt, hafði valla afl til
 að halda henni uppi, þettað saman ber Olafssögu
 helga <del>bl</del> forum bl 179 þar segirað Sighvatur skáld
 vari loðkápu er han fór ifir fjall í kulda veðri
 og þóttist han ekki geta borið kápuna firir þíngslum
 og firir hitan sakir <del>og mæði</del>
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum.]
 Þettað stirkist en fremur
 við það sem segir konnúgs
 skuggsá bl 226 er saman
 vindurin er látin skrgðast
 „skyaðri loðkápu„ en önnur
 handrit hafa „skuaðri„ sama
 sem með loðum bl 228 er
 vestan vindurin látin
 draga yfir sig „ grá skíaða
 kápu„ en önnur handrít
 hafa grá skinnaðr, eður
 rauggvaða og bendir það
 á að loðin skinn og röggvar
 sé skilt hvað öðru
 
 [∫] eður vos yfir höfn
 
 [∫]samanber sögu Aus
 básvegirs kap 4 þar segir
 að Au varí loðkápu er han
 var firir skomu risin úrfleti
 og lét sem fibl,

====[meðfylgjandi miði]====
 slurtungu 4 þátt 8 kap segir að
 Mór Berg þorsson vari loðkápu
 er han lá i bekk 3 þatt kap 15
 <del>segir að brandr Runolfson„hafdí grímu
 firir andlítí han sté af baki ok
 lipti upp grim unni„ er han vildi
 láta sumarlida frá tjörn þekkja sig,
 graar kall hettur sturl 5 k 4 þ
 sturlungu 4 þ kap 30 her segir
 að Sighvatur sturluson var
 kyrtli ok hafði kápu yfir sér</del>
 þarf að að gjæta kvert loð kápr
 finnast með erm um og hött því
 annars gétur nafníð veríð
 komíð af Loða = feld
 sja feldkápr og felli kápu

====[bakhlið meðfylgjandi miða]====
 stöðum tekið fram sem eitt hvað
 sérstaklegt, og munu men oft
 hafa borið kápuna á þan hátt
 að men létu ermarnar lafa aptr
 á bakíð án þess men vera í ermar[...]
 eða girtu kápuna að sér og þa[...]
 hav Ofeigr kall kápuna, sem fir [...]
 men verða að sönnu að játa að það segir [...]
 af sér <del>og ífír síg kapum</del> kapum <del>sja</del>[...]
 í svarfdælu kap 2 segír að þorstei[...]
 er þórólfr broðír hans gaf honum
 að „Bási steypti kápu sinni yfir [...]
 kápurnar hafi stundum verið h[...]
 vegín víst því þettað gétr[...]
 eíníg getr verið að kápurnar hafi orð[...]
 hafi men ekki ætíð hnept upp öll[...]
 on um, og hafa men því orðíð að s[...]
 af <del>eyrbyggju</del> eyrbíggju segír [...]
 annarí hendí í kápu knappan [...]
 og míndíði sig til að leggja anari [...]

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

===Ólpan===
====bls. 1====
 Ólpuna höfum vér en í dag á Islandi, og mun
 hin forna ólpa hafa verið að höfuðlæginu til mjög
 lík því sem hún er en í dag sumstaðar á Íslandi.
 en hin forna Olpa mun hafa veríð víðari<del>ur</del> og úr betra efni
 því sögurnar votta að hún var ekki einúngís
 skjólfat eður vos yfir höfn, heldur var hún einnig
 Skart yfir höfn höfðíngja,
 að mínu á liti hefir Ólpan verið að læginu til
 að mestu leiti<del>alveg</del> eins og kápan, að frá teknu því að ólpan
 mun skjaldan eður aldrey hafa veríð með hött,
 en þar á móti gétur verið að hún hafi verið með kraga t.d.
 <del>[?]</del> standkraga, líkt og vorar Olpur hafa optast
 enn í dag, stand kragar eru gamlir því á höklonum vóru
 stand kragar á 13 og 14 öld sem gamlar mindir sína,
 ekkírt hefi eg seði sögonum sem sannar að ólpan
 hafi verið með hött á föstum við, og því sé eg einga á stæðu til að halda að hún hafi verið
 með hött. i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kórmakssögu kap 12]] segir að
 Steinar hafði „bjarnskins Ólpu, ok grímu firir
 andliti„ er han vildi dyljast firir hólmgaungu
 Bessa, en ekkert bendir á að þessi gríma hafi
 verið á föst við ólpuna eður að hún hafi með
 öðrum hætti heirt henni til,
 í sögonum er gétíðum að men bæði síntu og börðust í ólpum og
 bendir það á meðal annars að þær hafi verið
 með ermum, men géta að sönnu á lítkað af því,
 að hún hafi einúngís verið með götum til að
 stínga handleggjonum útum, en eg sje aungva
 á stæðu til að álíkta svo, því það hefði verið
 óhentugt á yfir höfn sem opt var gérð til
 að vera i illvíðrum, enda þótt hún væri tiðum
 á lítin all sæmi leg höfðíngja yfir höfn, þegar hún var vönduð
 eitt af því sem sannar að olpan hafi verið mjög
 lík kápunni <del>er það</del> að <del>og</del> minsta kosti að <del>stærð</del>
 stærðinni til, er það sem segír í [[Heimildir_Sigurðar_málara |Egilssogu
 Skalla grímssonar kap 77]]<del>65</del> þar segir: „at skilnaði
 gaf Egill Alfi (bónda) loð ólpu, Alfr tók
 þakksamliga við gjöfinni, „ok má hér gjöra mér
 af loðkápu„ sagði Alfar bóndi

====bls. 2====
 ekki gat han breitt, ólpuni í kápu nemað því
 að eins að kápan og Olpan hafi hérum bil haft sömu
 stærð, sem mún hafa verið, og hafi mér skilist rétt um
 lægið á kápunni og Olpunni þá þurfti han ekki annað
 en bæta hettínum við Ólpuna til þess að gjöra úr
 henni loð kápu, það var sam eiinlegt bæði við kápuna
 og ólpuna að bæði voru til loð ólpur og loðkápr
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eglu kap 77]] líka má géta þess að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Hjalmtérs og
 Ölvers]] er <del>jafnan</del> sagt að Hörður varjafnan í sinni
 töfra loð kápu en kap 12 er hauskápa kölluð ólpa
 eptir því sem segiri vísu þeirri er Hergunnur tröll
 kona kvað: rifna mun þín ólpa
 ef við jöfurr finnumst.
 þettað bendir á að kápa og ólpa hafi verið líkar
 ifir hafnir, um hekluna Bragða Máusar segir „hón
 fellr yfir aðra„ þettað sinir og að ólpan hefir verið lík
 kápu, og opt úr sama efni og loðkápan, en þá sannar Egla
 þettað best því þar segir að Alfr bóndi vildi gjöra loðkápu
 af loð Ólpu [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jonsbók]] segir svo„ sá sem á 80
 hundruð má bera þar með ólpu eðr kápu tví dregna„
 fyrir utan gráskín„ þettað bendir en á það sama að kápa
 og Olpa hafi verið líkar <del>og að</del> yfir hafnir og að úlpan hafi
 opt veríð fóðruð með tvöfoldu fóðri og jafn vel
 með grá skinni og öðrum dyrindisskinnum <del>þær olpur</del> og hafa þær án als efa
 opt verið úr mjög vönduðu efni ensog kápurnar.
 ólpunum má skipta í 2 flokka fírst skratólpur og
 ólpur er men báru í íllviðrum, þær ólpur er fornm-
 enn höfðu fyrir kulda og vos yfir hafnir föfdu þeir
 ur úlfa skinnum og alskonar díra skinnum, og
 að því leiti er úlpan nokkuð frá brugðin kápunni,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þætti haukshábrókar]] segir að við bárður vari
 vargskinsólpu um vetur er han fórá skíðum
 en er han hafði farið af ólpunni, þá sáu men að
 han var undir í skarlats kyrtli rauðum <del>með</del> ok
 hafðí hjálm á höfði, ok var gyrðarsverði, af
 þessu gætu men ef til vill á líktað að ólpan hafi
 stundum verið með hött, af því hér er sagt frá eíns og
 þeir hafí ekki getað seð að við Bárður hafði hjálmá
 höfði fir en han fór af ólpunni, en þá er þettað
 eingin sönnun því bæði getur þettað verið ónákvæ-
 mni, og einnin gat han hafa haft lausa hött þá
 sagan geti ei um það.

=====[Meðfylgjandi miði]=====
 [mynd af úlpu] ólpa eðr úlpa
 einsog þær vóru í norður landi t.d. í
 skagafirði og húnav.
 1849-50
 
 náðu níður undir
 hné eður niður á
 hné
 voru með því
 hirndum fleig í
 báðum hliðum
 er hét sið og víðum ermum er men ímist
 brutu uppa eður settu framma handar bakið
 ein hneptir vanalegu, úlpur vóru helst
 hafdar í regni og hriðum, í Borgarfirði vóru
 þær eíns en stundum með klauf á ermonum
 og kræktar að úlflíðunum, ekki man eg eptir
 því firir norðan
=====[Meðfylgjandi miði bakhlið]=====
[Auð síða]

=====[Meðfylgjandi miði]=====
 xmér þikir og all líklegt, að á skraut
 úlpum sem foðraðar vóru með dírum
 skinnum hafi kragin og barmarnir
 legíð útá <del>koppum</del> ólpuna, að framan verðr
 eður flakað frá til skorts, líkt og enn
 sest opt á ólpum allendra útlendra er
 foðraðar eru með díra skinnum, og á skinn
 Islendskum frá 16 öld sjálst men mindaðir
 í þess konar kápum, þegar skinnin flöktu
 þannigátu ólpu með réttu heitið flaka ólpa
 því flök heita en í daglegu tali lángir
 klofníngar eður helmingur af einhverjum
 hlut t.d. lúðuflak þegar stofn lúða er klofir
 að endi löngu, hurðarflak, skipsflak,
 men sega og að föt floki frá einum, og að
 men séu eins og flaka trúss þegar flakir
 frá þeim, flakyður heitir og i kind
 það iðrið er mest þarf að sanna og mest vill
 flaka
 
 brynjan flakti fra Birni
 um halsin Sturlunga [mynd af brynju]

=====[Meðfylgjandi miði bakhlið]=====
[Afrifa og því ekki skrifað upp hér]

====bls. 3====
 í Sturlúngu 4 þátt kap 36 segir að hallveig Ormsdóttur sem
 <del>þá</del> talin var þá féríkust kvenna á Íslandi reið með „flóka
 ólpu blá ok saumaður flókin at höfði henni, <del>ok</del> 1133
 hafði han þat fyrir höttin „isumum handrítum er sagt að
 hún hafi haft floka ólpu, af öllu er auðseð að þessi búningur
 er sérstaklegur, og hefir þótt hlægi legur og húska legur
 og í sögunni er tekið fram að snora sturlu sini, þótti hennar
 ferð heldur hæðileg og brosti at„ hefir honum þott þettað
 sérvískulegur búningur, men géta því eingan vegín á liktað
 af þessu, að Olpan hafi verið með hött vanalega, þótt þessi
 kona sem líklega hefir verið ser vitur, saum aði ofan
 við ólpuna flóka eður flík til að hlúa aðsér, og hefði
 hennar olpa verið með á föstum hött hefði hun ekki þurt
 að sauma flókan víð hana, mér sinist því bæði þessi staður
 og aðrir í sögonum benda á að ólpan muni aldrei hafa
 haft hött á fastan víð en líkara þikir mer að ólpan hafi
 stundum haft eins konar kraga, og má vera að flökin er
 <del>er</del> her er talaðum merki sama og eins konar kraga er men
 hafa gétað brett upp og niður, er kaltvar, x í [[Heimildir_Sigurðar_málara | vatnsdælu]]
 kap 32 segir að Bergur var i skinn ólpu yfir slæðum,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljósvetníngasögu kap 27]] segir að Skeggbroddi
 varí„ vorar skíns Ólpu„ er han vará skipi því kvast
 hefði verið, töfra men eru látnir hafa Ólpur firir
 hlífar í orrustum sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaunguhrolfssogu kap 30]] þar
 segir <del>að Röndolfur</del> um búnað Röndólfs berserks
 er han bjóst til bardaga „egi bítu flest járn á Ólpu
 þá er han var í„ [∫] vandaðar ólpur meigu teljast
 með skraut yfir höfnum er höfðíngjar báru þær
 hofðu sömu líti og kápan þær voru bláar grænar
 og rauðar Sturla Sighvatsson var í blárri ólpu
 er han barðist á Örlugstöðum sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 6 þátt]]
 kap 17, Ólafur Tryggvason vari grænni <del>kápu</del>
 Olpu er hann steipti sér í kaf eptir akkerís streingnum er
 brast á skipi Hallfreðar vandræðuskalds, Olafssögu
 tryggf: kap 155 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | stulúngu 5 þátt kap 7]] segir að
 sturla Sighvatsson „var í rauðrí ólpu„ er han reið á
 alþíng og bætir sögu skrifarin því við að hann
 hyggur að fáír menn hafa séð rösklígri menn, [∫∫] alt þettað
 bendir á að olpan hafi opt verið mjög vönduð skrat
 yfrhöfn, og að það hafi þótt höfðinglegt að bera hana
 líkt og kápuna þegar hún var vönduð. hún hefir
 líka verið all höfðingleg þegar hún var vellít og úr vönduðu efni
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] hervór er látín vera í
 ólpu er húnfer í hernað
 
 [∫∫] í sturlúngu 5 þátt kap 11
 segir að men Sturlu Sig=
 hvatssonar„ föluðu Oplu góða
 at Bjarna„ Sverrissyni, á
 Alftamyri, en han vildi ey
 selja þeim ólpuna og fól
 hana fyrir þeím, og kéndi
 þeim um að þeir hefðu tekið
 ólpuna, en er það komst upp
 að Bjarni sjálfur hafði
 falið olpuna varð Sturla svo
 reiður að han vildi láta
 drepa Bjarna, en að lokum
 sættust þeir að því að
 Bjarni lét landíð
 alftamýri með þeim skil=
 mála er Sturla vildi,

====bls. 4====
 og fóðruðmeð dírum skinnum sem hún hefir opt verið
 eg vil gera þá álíktun að ólpan hafi verið með ermum
 eini eður tveimur, en aldrei með hött opin alveg
 að framan og fest saman líktog kapan á brjostinu
 hefir hún þá veríð eíns og kápan nemað höttin vantaði
 verður þá forna ólpan mjog á þekk í læginu þeirri yfir=
 höfn er Ilendíngar bera en í dag og kalla Úlpu og
 mun hún hér um bil hafa haldið læginu eins og
 nafninu, en forna ólpan mun hafa verið gæðum mun
 vandaðri en olpan er hjá oss nú á dögum
 en flaka olpan muun hafa flakað frá neonum að framan
 eður barmarnir og kragin lagst útá þær, því það hefir þótt skart,
 allra helst þegar þær vóru dregnar =fóðraðar með diruíndis skinni
 þess konar kápur bera heldri men víða í útlöndum enn
 í dag, og þær tíðkuðust mjög á miðöldonum helst
 á hofðingjum bæði á Islandi og annar staðar, og
 munu þær kápu tegundir hafa sínn upp runa frá
 hinni fornu úlpu eður flóka ólpu.
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á vinstri spássíu:]
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | biskupa sögur bls. 274 I.]]
 þar segir að að þorlákur
 biskup þá af Erlingi jarli
 „hvítskinn ok silki yfir
 dregit„
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kuflin===
====bls. 1====
 Kuflinn er miðt á milli þess að vera yfir=
 höfn og kyrtils tegund, því teleg<ref>[tel ég]</ref> han seinast
 með yfir höfnum, men géta ekki skaðlega vilst
 á því hvernig kuflin hefir verið, því hon=
 um er all vel líst í sögonum einnig hafamen
 margar all góðar Íslendsar<ref>[íslenskar]</ref> mindir af kuflinum,
 Það var firsta ein kénni kuflsins, að han var
 ætíð með hött uppaf, er var á fastur við höfuð
 smáttína á kuflinum, þau hött settu men upp
 yfir höfuðið í íll víðrum, en létu han lafa
 aptur á bakið er gott var veður, með þessum
 hött er kuflinum jafnan list í sögonum án
 þess að það sé nokkurstaðar tekið fram <del>sem</del>
 sem sér staklegt eður óvana lekt, Olafssaga
 Triggfasonar eptir Oddmúnk formán: X bindi
 kap 5 vottar þettað best, þar segir að Olafur
 Triggfason„ vari kufli, ok lagðr höttrin aptr
 á herðar honum„, í þætti Haldórs Snorrasonar
 kap segir um Olaf tryggvason er han keipti Einar
 þambaskelfir og hans félaga „ han var svó búin
 sem múkr<ref>[múnkur]</ref> í blám kufli, ok hafði grímu
 fyrir andliti„ þessigríma hefir verið laus við
 kufl höttin og ekki heírt til kuflinum því
 rétt á eptir segir sagan að Olafur hafði líka
 hött, er han hefir látið sluta niður firir
 grímuna, að han væri viss um að han þekktist
 ekki, og hefir það verið kufl hötturin,
 í Friðþjófs sögu ens frækna kap 11 segir er Friðþjófr
 heim sótti Hríng konúng og Ingibjörgu, og vildi dyljast
 „han fórí stóran kulf ist klæða, han var allr
 loðin han hafði ok grímu firir andlíti, og
 gérði sik sem elli legastan„ hér er getið um að
 Friðþjófur hafði grímu firir andliti, en eingin
 sönnun er firir að sú gríma hafi heírt til
 kuflinum allra síst þegar sagan segir rétt á eptir

====bls. 2====
 er Friðþjófur gékk i höllina að han „namstaðar
 utar líga, steypti kufl höttnum ok duldist„
 gríman hefir veríð lausa gríma er han hefir
 haft innan undir fuflhettinum<ref>[kuflhettunni]</ref> til að hilja and=
 litið en hettinum sem var á fastur kuflinum steypti
 han firir andlitið, það er og því til stirkíngar
 að þessi grím hafi verið lausa gríma að Friðþjófur
 er látín hafa grímuna firir andlíti, eptir að han
 er búin að leggja af sér kuflín, eg higg því að
 grímur hafi aldrei verið á fastar við kuflin,
 en að kuflín hafi eínungís haft viðan og síðan
 hött, er men gátu togað uppyfir húfur og hjálma
 og annan höfuð búnað til hlifðar, sem sagan segir
 að Fríðþjófur gérði, því han hafði loðna
 skínhúfu á höfði undir kufl hettínum
 á samt með grímunni, og hefir sá kufl
 hottur veríð víður
 kuflhötturín var ei ætíð af sama efni eður með sama
 lít og kuflin sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaugu Hrólfs saga]]<ref>[Gaungu - Hrólfs saga]</ref> vottar
 kap 6 þar segír svo um Atla Otriggsson„ þá gékk
 maðr inni skálan, mikill vexti, han varí
 svörtum kufli, ok hetta mórauð upp af„
 oftast mun kufl hötturín hafa verið gjör
 af sama efni og kuflin í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Armanssögu kap 1]]
 segir að <del>Gráman vari grá kufl ok</del> Arman
 „var í blá kufl ok höttrín af sama„ þó að
 Armanssaga seúng einkan lega eínsog vér höfum hana
 nú, þá eru þó öll líkíndi til að hún sé þó að
 mestu leiti frá þeím tíma er men þektu kufla
 alment, men steiptu kufl hettinum níður fyrir
 andlitið og létu han slota er men vildu diljast
 sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njála vottar kap 32]] er Gunnar stældi
 kaupa heðin þar segir: „Gunnar hafði vóskufl<ref>[voskufl?]</ref>
 ístan klæða, ok lét slota hottin mjök„ svo
 að han þektíst eigi, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu helga kap 182]]
 segir að Olafr helgi„ varí svörtum kufli, ok
 lét síga kufl höttin, fyrir andlitið„ því han vildi
 ei láta þekkja sig er han var að ferja tíða fólk
 ifír ána Nið,

====bls. 3====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Droplaugar sona sögu hinni laungu kap 13]] segir
 að Nollar var í svörtum kufli ok lét sluta
 höttin, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettis sögu kap 72 og 74]] segir að Grettir
 var í kufl„ ok sá óglöggt í andlít hónum„
 því han hefir látið slota höttin í sömu sögu kap
 63 og 47 segir að Grettir vari„ dular kufli„
 svo að han þektistei, hví hötturin á dular kuflum
 mun ætíð hafa verið síður og víður, og um hafa verið
 ílt að þekkja men er þeir höfðu dular kufla,
 þettað hefirog þótt skuggalegur búníngur sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúnga]] vottar 5 þátt kap 21 þarer sagt frá
 vofu er „ varí kufli ok lét slúta hattín„ þessi
 vofa nefndist Járngrímur, og birtist manni úr Hegra
 nesi atfanga dags kveld Jóla er dímma tók, var
 þettað firir burðar firir vígi, men höfðu opt dularkufl
 höttuna yfir hafðum sér íní höttum og skálum
 er men vildu diljast sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Hrólfssaga Kraka vottar]]
 kap 23 er þeir Helgi og <del>hr</del> Hróar duldus fyrir
 Fróða konúngi„ þeir vóru jafnan í kuflum ok
 tóku aldrei ofan kufl höttuna„ víðar í sögunum
 er gétiðum það, alt þettað sínir að kuflin mun ætíð í her varar sögu er getið um dular kublka<ref>[ath skrift]</ref> 1781
 hafa veríð með hött uppaf því sögurnar lísa honum
 aldrei með öðrum hætti, og það stírkíst mest við það
 að sögurnar taka það aldrei fram sem sér stak=
 legt eður ó vana legt að kuflín var með hött,
 af þvíað kuflin var aldrei skart yfir höfn
 heldur alment<del>að</del>höfðu sem vos yfir höfn, og han var
 ætíð með hött, þá var eðlilegt að men veldu sér
 han helst til yfir hafnar er men vildu dyljast.
 Annað aðal einkenni kuflsins var það, að hann
 mun ætíð hafa verið með ermum, sem mindirnar
 sína, og sem líka stirkist við það að sögurnar
 géta opt um að men gírtu að sér kuflin með
 svorð reipi eður ólu, ekki gátu men það hæglega
 hefði kuflin verið erma laus, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gíslasögusúrsonar]]
 blaðs 69 egir<ref>[segir]</ref> að Gísli „var í kufli grám, ok hafði gyrt
 at sér með reipi„ er han féll, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettissögu kap 38]] segir
 um Grettir er han sótti eldin að han var í kufli
 „ ok rak at sér utar bast taug at sér miðjum„ í
 sturlúngu 6 þátt kap 35 segir að gísli af Sandi
 „var í brínju ok grám kufli ok hafði gírtan
 sík með ólu„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Armanssögu kap 1]] segir að Gráman

====bls. 4====
 „var í grákufl ok höttr uppaf ok gírtr <del>ur</del> svarð=
 reipi„ ekki géteg séð að men géti efast um að þessir
 kuflar hafi verið með ermum, því firstog fremst
 vóru þeir <del>vog</del> vosfat, og þarað auk gat eingum
 komið til hugar að berjast, og því síður að sinda í erma
 lausrí yfir höfn allra síst þegar menn bjuggu sig sem rækilega=
 ast til sunds, sem Grettir gérði þá han sótti eldin,
 sögurnar votta að þegar men börðust, lögðumen jafnan
 af sér „ lausa yfirhafnir„ (möttla og feldi og aðrar
 ermalausar yfir hafnir) er gátu hindrað handlegg=
 ína, er þeir börðust í kuflum og kápum því hvoru
 tveggju hafði ermar, eg higg því að kuflin hafi ætíð
 haft ermar og munu þær hafa verið víðar og opt
 með einskonar uppslagi eður uppbroti líktog eg áður
 gatum a kápu ermonum.
 Eg higg að kuflín hafi jafnan verið heill að
 framan að minsta kosti nokkuð niður firir beltis
 stað, og munu men því ætíð hafa orðið að steypa
 honum yfir sig einsog kyrtli, þettað votta sögurnar
 á nokrum stöðum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettlu kap 47]] segir að Grettir
 „fékk sér kufl svartan, ok steypti utan yfír
 klæði ok duldist „svá„ sama vottar Friðþjófs=
 saga híns frækna kap 11 þar segir að Fríðþjóður
 „steypti af sér kuflinum„ er han hafðist, í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fríð þjóðfssögu]] hínni stuttu segir að Friðþjóður
 „steypti yfir sig„ sultkarls kufli einum miklum„
 hér sjáum af þessu að <del>kaptill</del> kuflin muni hafa verið
 heill að framan, en allra neðstkannhan opt að
 hafa verið klofín, nokuð upp eftir, eður verið
 með blöðum, bæði aptan og framan, ensog títtvar
 á síðum klæðum, og síðar hefir kuflín verið og
 jafn vel dragsíður sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sverríssaga]] vottar kap
 28 er Sverrir barðist við Kaupángsmen, þar
 segir svo: „Sverrir konúngr var svá klæddr at
 han var í kufli blám ok síðum„ rétta eptir
 segir Sverrir steig á kuflin ok féll víð„ allir
 sjá að þessi kufl hefir verið dragsíður, í Grettís
 sögu segir um Grettir er han bjóst til að sækja eldin
 „han stitti upp um sik kuflín ok rak ut sér utan
 bastlaug„ hefði þessi kufl verið stuttur þá hefði
 han valla þurt að slítta sig, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | örvar oddssögu]] hinni
 minni kap 34 segir um odd er han bjóst til Húnalands
 „han hafði þá vidskufl ein mikin ok síðan yfir klæðum
 sínum, ok örfa val sín á baki ok boga í hendi,
====bls. 5====
 eg ætla því að kuflin hafi ætíð verið talsvert
 síður, en þó ekki ætíð dragsíður,
 þegar vér nú tökum þettað alt saman þá sjáum
 vér að kuflin hefir verið mjög líkur kápunni,
 en þó frá brugðin kápunni að því leiti, að han
 var að mestu leiti heill að framan [∫] og með hött
 á föstum við með laungu skótti er men vana
 lega létu lafa aptr á bakíð [∫] þettað skott sem
 var uppúr hettingum á kuflinum, hefir kallast
 strútur, og eíns á kápum og lausa höttum, kuflin
 hefir veirð efnisminni en kápan, ogoptast ó
 vandaðri og úr verra efni og <del>ad</del> auk þess munu
 men ætíð hafa gírt kuflin að sér er kapuna gírtu
 men skjaldan aðSér.
 með þessu lægi sem eg nú hefi líst kuflínum,
 hefi eg seð han mindaðan á gömlum Íslendskum
 skinbókum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyarbók í upphafsstafnum]],
 þer sem bírjar að segja frá Kuflúngum, sest
 mindaður maður í þessum búnaði er eg hefi
 nú líst, han hefir kórónu á höfði og
 öxi í hendi, en hötturin lafir aptur á bakið
 og er með skottí eður strút, han hefir gírðan
 að sér kuflin, eíngín gétur efast um að sú
 yfir höfn sem han er í egi að vera kufl,
 því þettað er auðsjáanlega mind af Jóni
 kuflúng first þessi kufl maður er látin vera
 með kórónu, og ermindaður ein miðt þar
 sem þátturin birjar af kuflúngum,
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | uppsala eddu]] sest gángleri míndaður,
 i sinu ferða mans gjörfi, hann hefir einnin
 kufl með sama hætti, og á hinni fir nefndu
 mind, en hann hefir kufl höttin settan
 upp ífir höfuðið,
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á hægri spássíu:]
 
 [∫] og með víðum ermum
 eins og kápan
 [∫] enda þótt men settu höttin
 uppifir höfuðið,

====bls. 6====
 Sögurnar votta að að Múnkarnir í fornöld báru jafnan kafla, og í katólsku löndonum
 bera múnkar en í dag <del>dr</del> jafnan kufla
 hérum bil með sama hætt og eg hefi áður
 líst hinum forna kufli, eg get því ekki
 séð að men géti verið í neinum vafa
 um hvernin hin forni kufl hefir verið
 þegar men hafa alt þettað að stiðjast við
 kuflin var aldrei skart fat,á leikmönnum heldur jafna
 vos eður <del>duk</del> dular búníngur, kuflin
 var og vana legur þræla búnaður, sem
 mun hafa komið af því, að hann hefir
 verið hentugur og skjólgóður í illviðrum,
 og þess vegna báru líka sekir menn jafnan
 kufla, og með fram af þeirri orsök að kufl
 hötturin gérði þá torkénnilega,
 þegar höfðingjar báru kufl, þá var það
 nær því einúngís í kulda og íll viðrum, eður
 ef þeir vildu diljast, er þá munu kuflarnir
 hafa verið misjafn vandaðir einsog aðrar
 yfir hafni, nokkuð eptir því hverjir bera þá.
 þeir höfðu ímsa liti Sverrir konúngur hafði
 bláan kufl, Olafur Tryggvason hafði bláann
 kufl er han leisti þá einar þambaskélfir og
 var klæddur sem múkur, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laurentins sögu]]
 kap 46 segir um Laurentíns „þat er merkjanda <del>um</del>
 at han hafði þan klæða búnað, sem múnkar hafa,
 kufl með skrúðýstan, því at han sagði þat
 reglu, þá at biskupar væru ofsvartmúnka
 lifnaði, þá ættu þeir at halda þau habitum
 sem þeir vóru af reglu lifnaðinum kosnir„

====bls. 7====
 hans kufl hefir verið svartur eða blár að lit,
 og mun meiga telja það sem undan tekníng
 að hans kufl var með skrúði, sem kom af því
 að han var bískup en han, á leit kuflín sem sin einkénnis
 búníng, en hefir viljað príða han liðið eitt meira
 en annar á kufla, og eins munu höfðingjar hafa haft
 lítið eítt vandaðri kufla en aðrir,
 þeir Krókarefur og Arman er látnír hafa bláa
 kulfa, Grettir hafði svartan kufl Ólafurhelgi
 var í svörtum kufli Nollan var í svörtum
 kufli sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Droplaugarsonasögu]] þa laungu,
 en optast munu kuflarnir hafa verið gráir eður
 grá rendir, eða með hvítan lít, eins og ullín
 kom af sauðnum Sverrir hafði kvítan kufl 543
 þeir Sigmundur Brestísson og þorer höfðu
 hvíta kufla er þrándur seldi þá, [[Heimildir_Sigurðar_málara | Færey kap 8]]
 Gísli Súrsson hafði grá rendan kufl er
 han féll, Bárður snæfells ás er látín hafa
 gráan kufl, Gráman er látin hafa gráan
 kufl, Géstur barðarson er látin hafa gráan
 kufl, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bósasögu]] kap 8 er þrællin látin hafa gráan
 kufl í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlungu]] 6 þátt kap 2 er draum
 vofa látin hafa gráan kufl
 kuflarnir voru tíðum úr skinni Vígfús
 Víga Glúmsson hafði skinn kufl, í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fost bræðra sögu]] er getið um að þræll ein hafði
 kufl úr selskínni, einnig er getið um sölu voða kufla.

====bls. 8-10====
 [Auðar síður]

''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012 og 10. 2013

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
==II Höfuðbúnaðir==
====bls. 1====
 II
 Höfuðbúnaðir
 1 hettir
 
 2 húfur
 a) kofri
 b) bjarnskinshúfur eður skinn húfur
 c) hlað búnar húfur
 d) lín húfur
 
 3 höfuðbönd
====bls. 2====
 [Auð síða]
====bls. 3====
 4
 höfuð búnaðr fornmanna,
 
 <del>og
 handa gjörvi</del>
 
 1 hettir (skraut hettir) gullbúnir með skinn föðri
 2 gérskir hettir, 3 dularhettir, 4 hjálm hettir,
 3 kaprún = útlent nafn hetti<del>r</del> með kamb og eirum á
 hliðonum finnast á mindum af
 grískum loddurum eður leikurum
 samann ber Íslendskan tafl manni frá
 sögu öldinni og mindum á forngripa
 safninu í höfn. máske = Girskir hettir
 
 _____________
 grímur<ref>[Á vinstri spássíu hefur Sigurður ritað „búið” við atriði 1 til 3 auk þess sem texti um grímur á einnig að vera tilbúin.]</ref>
 _____________
 húfur
 kofrí hveif
 _____________
 skarbönd
 gull hlað
 garland<ref>[Á vinstri spássíu hefur Sigurður skrifað „obúið” við atriðið frá húfum að garlandi.]</ref>
 kóróna (biskupa skraut) kom frá noregi gull saumuð
 korona Biskupasögur bls. 143. brúð ar kóronur
 , biskkórónu, biskupasögur bs. 370.
 
 Motta firir karlmans búníngnum
 
 Mangi hugði manna
 morð kannaðar annat æðra
 (isarn meiðr) en æsir
 almærir þar færu,
 þá er á þoska fjarðar
 þing með enni tínglum
 holt<del>valla</del>vartaris <del>nís</del> Hjalta
 harð feings synir geingu x
 Landnáma
 X holt þveingur eða half fiskur (=ormur)
 
 1 snorra Edda höfn 1852 II bls. 494 í klæða heitum = þvengr
 og bls. 358 er sá þ vengr er munnur Loka var sam ann saumaðr með heitir vartari og bls 480
 er vartari =fiskur.
 
 [Eftirfarandi texti er neðarlega hægra megin á síðunni:]
 sbr. snorra edda bls. 93 í vísu
 “fald vörðr géð mjallr berr
 snáks fald af skorar fjalli„
 1= dishjalmr (<del>eður gull hjálms
 því dyshjálmr Fafnis varúr gulli)</del>
 enni skraut orms eða fafnis
 [⊃:] ægis hjálmur eða gull hjálmur
 þeir hjalta sinir voru goðum líkir og báru
 ægis hjálm ifir öðrum er þeir
 geingu á þing Fafnir hefði ægis
 hjalm Snorraedda Rv. bls. 73 Fafnis mál
 16. v. sæmundar Edda bls. 106.
====bls. 4====
 [Auð síða]
====bls. 5====
 men gætu talið hjálma með daglega búníng forn –
 mana því <del>því</del> auð séð er af sögunum að bæði
 höfðíngjar og eins verk men hafa oft boríð hjálma
 þó þeir ekki væru að öðru leiti her klæððir, sögurnar
 sína að þeir höfðu hjálma á höfði er þeir vóru við
 hei vinnu og önnur almen heim ilis störv [∫][∫]Grett s og sinir þéttað
 að þeim hefr jafnan þótt mest varða að höfðinu
 væri jafnan ó hætt, til eru og [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlar mindir]] [∫][∫]á skin bók frá
 15 öld sem gérðar eru á íslandi, þar sjást mindaðir
 men sem eru að slá og raka með hjálm á höfði aðrir
 eru að leiða kir þeir hafa einnig hjálm á höfði og
 við imisleg heim ilis störf sjást islendingar jafnan
 mindaðir með hjálma á höfði þessar merki legu míndir
 benda á að íslendíngar hafi svo seintá öldum
 daglega orðið að bera hjálma til þess að þeirra
 lífi væri ó hætt, en því heldr hafa hinir forn isl-
 endingar oft daglega orðið að bera hjálma sem
 þá var meira rostusamt, þeir men er áttu sökótt
 báru oft brinjur undir kirtlum sinum og kuflum því þeir
 vissu ekki nemað óvinanna væri von þegar
 minst varði, en alt firir það hefir þettað ekki
 verið al ment að bera daglega hlifar eða
 her klæði, en þar á móti er ó hætt að segja að
 hjálmarnir geta heirt til þeim almenna forna
 daglega búningi _______ en af því að það er
 hér mitt helsta augnamið að minast ein gaungu
 á hinn daglega buning fornmanna að frá skildum her-
 klæðum þá vil eg sleppa því að sinni að tala um
 hjálma og herklæði.
 <del>1</del> firir utan hjálma; báru fornmen oft ímsa höfuð<del>hettir</del>
 búnaði, ein kan lega daglega; og ef þeim var
 ekki neins ófriðar von, imsir þeirra höfúð búnað-
 ir vóru gjörfir á þan hátt og úr því efni að þeir
 gátu nokkuð hlíft á móti vopnum þótt þeir væru
 ekki gjörfir af málmi, [∫][∫]einnig voru þeir opt járn fóðraðir eða ur þófa við ímisleg tækifæri
 vóru forn men að mestu leiti eða alveg ber höfðaðir.
 og það jafn vel þótt þeir biggjust til víga [∫∫][∫∫]Sjá l Laxdælu Njála skarpheðinn þorkéll þettað alt var
 mjög ímislegt og mjög eptir því sem þeír vóru
 skapi farnir, og hugaðir, höfðingjum þótti opt fremdi að vera sem minst
 her klæddir, og treistu þeir meir á vona<ref>[vopna]</ref> fimi sína ein gaungu, enn herklæði

====bls. 6====
 af höfuðbún aði forn manna var höttrín eitt kv-
 hvað það elsta og almennasta, [∫] víð margar
 yfirhafnir höfðu fornmen jafnan á fasta kápu
 er þeir köstuðu aftr á bakið er gott var veðr
 <del>en</del> en gátu annars sett þá upp ifir höfuðið ef þeir
 þóttust þess með þurfa, auk þess að fornmen
 höfðu hetti sem vóru á fastir við yfir hafnir
 þeirra; þá höfðu þeir þess að duk lausa höttu sem kall-
 ast ímist hettir hattar eða hettur og eins breiði
 leg eru þessi nöfn á kápu höttonum þeir hettir
 heita umíst heittir hattar eða hettur, höttrin á kápu
 þeirri er ófeigr kall bar er kallaðar hetta þar á
 moti segir um loðkápuna Ragnarsloð brókar að
 hún hafði hött, kápa Gísla súrssonar er sagt að um
 með hött, kápurn ar Vefreyju nautur vóru með hött
 ljótr <del>tin</del> hin spaki er sagt að hafði kápu höttin lerkaðan
 um hálsin, ólafr tvíg yfason hafði kápu með hetti
 nu höfum vér þessi dæmi uppá að kápu höttrin er
 ímist kall aðr höttr eða hetta, kufl höttrin sem
 var ætíð fastr við kuflinn [∫] er ímist kall aðr höttr
 eða hattr Gunnar á hlíðar enda er sagt að
 var í kifli og lét slota hottin mjök, í strutúngu<ref>[Sturlungu]</ref>
 er gétið um vofu er var í kufli ok lét slota hottín,
 heklu hottrin er einnig ímist kallaðr hattr eða
 höttr <del>kápan þ</del> heklan er þorgíls hölluson
 átti er látin vera með hatt heklan bragða
 máusar er einnig sagt að var með hatt, heklan
 óðin vari er han birtíst örvar odd var með hott
 síðum, um hekluna er Gunar helmingr
 átti er sagt að hún var með hött og víðar
 er gétið um hött á heklum, nú sjáum ver
 að hettir á ifir höfnum eru ímist kallaðir
 hettir, hattar, eða hettur, og hafa auðsjá
 lega <del>þe</del> öll þessi orð sömu merkingu, og
 merkja sama og hettu, og mun ekki þurfa
 að leiða fleiri rök að því; því allir víta að
 hettir þeir er fastir vóru við ifir hafnir
 að vera sam a og hetta, en ekki líkir
 höttum þeim er men bera nú a dögum

====bls. 7====
 og hafa þessir hettir veríð mjög líkir þeim
 höttum er men bera á kápum sinum enn í
 dag víða í útlondum,
 hin ir lausa hettir hafa því einnig verið sama og hettur
 þó þeir kallist imist hettir hattar eður hettur
 og striða þessi nöfn ekkert á móti því; sem
 sjá má af því sem áðr er sagt, það er og þessu
 til stirkíngar að sögurnar géta oft um þá er
 men báru hetti; að andlítið var að mestu hulið
 svo að men þektust ekki, einig er talaðum
 að hettirnir vór víðir og síðir, og að men
 drógu á sig og af sér hettina. einig er <del>oft</del>
 gétið um að men steiftu höttum ifir hjálma
 sína, hefðu þessir hettír eða hattar verið eins-
 konar barða hattar likir þeim er vér nú berum
 þá hefðu men ekki gétað hulið andlítið með
 þeim svo að men þekkust ekki, en það gátu
 men með hettum sem vóru síðar og víðar, <del>þarað</del>
 þar að auki væri það undarlega til orða tekið
 að kalla barða hatta síða og víða, þó að þeir væru
 víðir þá gátu men samt ekki með þeim hulið stórum
 <del>[?]</del> meira af and lítinu firir það það væri einníg undar-
 lega til orða tekíð að segja að men dragi á sig
 eða dragi af sér barða hatta, það væri einníg
 undar lega til orða tekið að segja að menn
 steipi ifir sig barða hatt líkum þeim er men
 nú bera, eg sé ekki betr en alt þettað sínis
 bein línis að hattar og hettír merki
 jafnan í sögon um sama og hetta, þá
 ímsir hafi haldið að hinir fornu hattar hafi
 veríð barða hattar líkir þeím er men nú bera,
 allir sjá að það er ómögulegt því hvurnig áttu men
 að <del>hilja</del> géta hulið hjálma sína með þess konar
 höttum [∫] því hjálm arnir vóru oft með laungum
 oðði upp úr einnig vóru þeir oft talsvert beígðir fram
 á við, og hefðu men valla gétað komíð þeim uppi
 hatt kall, en þá men hofðu gétað það þá gátu men
 hvurki hulið hálsbjörgina neje kin bjargirnar [∫] með
 þess konar höttum, likum því sem þeir eru nú á dögum,
 enn flestir hjálmar vóru annað hvort með háls björg<del>um</del> eða kin björgum
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eiga við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] Svo að ekkert sæist af
 þeim níðr undan
 
 [∫] á hjalminum

====bls. 8====
 og sögurnar géta aldrei um að men hafi haft
 neinar sérskildar hjálma tegundir einungis til
 þess að bera undir höttinum, [∫] alt þettað bendir
 á að hettir <del>og</del>(hatta) hafi verið sama og höttur, en ekki
 barða hattar, þarað auki heldeg að ekkért finnist
 í sögunum af hvurju maðr géti ráðið að hattar
 hafi verið með börðum, og aldrei er mér vítanlega
 <del>a</del> gétið um hatt barð í sögonum og því er
 eingin á stæða til að halda að barða hattar
 hafi þá verið til, og munu þeir físt vera komnir
 a norður lönd eftir hinar fírstu kross ferðir,
 enn hafi þeir verið til fír á norðr löndum, þá
 efast eg um að men hafi þá kall að þann höfuð
 bún að hatt, það sínist mér striða á móti hinu
 öll, er þeir vóru ólíkir í læginu öllum þeim höttum
 er sögurnar géta um, hvað sem nú öllu þessu
 líðr þá er víst að flestir eða allir hattar þeir
 er sögurnar géta um vóru sama sem hettur
 þegar men hugsa um hettur eða hetti fornmanna
 þá meiga men ekki láta sér detta í hug lambhús
 hettur eða tóttar hettr þær er íslendíng bera nú
 á dögum, men meiga ekki láta þess konar hettur
 vera orsökí að men haldi ætíð að þegar hetta er nefnd
 að þá sé verið að tala um þræla eða men þá er
 verka reikháa, þeir hinir fornu hettir vóru sem
 ekki var að undra mjög mjög misjafnir eftir því
 hvaða men áttu hettina, en þá hafa þeir alt fírir
 það oftast eða ætíð verið góðum nusen<ref>[ath skrift]</ref> fagrari að mínsta kosti
 að læginu til en þeir hettir er men bera nú a dögum
 þott þeir væru ekki að öðru leiti vandaðri,
 en hettir þeir er höfðingjar báru hafa verið bæði
 fagrir og þar að auki mjög verð míklir svo að það er
 ó þarfi að láta sér óa víð að hugsa um þess konar hetti
 skraut hettír vóru á allar lundir út saumaðir og
 skrettir<ref>[skreyttir]</ref> með gulli sem sögurnar vott í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jömsvíki s]]:
 kap 23 segir svo „þáræðr firir Sjá löndum jall sá, er
 nefndr er Haraldr, ok var kallaðr Strút haraldr,
 en það bar til þess að hann átti hött ein „þann
 ok svó mikinn at han stóð 10 merkr gulls„
 þettað er ekkért smá ræði að einn höttur skildi
 kosta vo<ref>[svo]</ref> mikið, og er þettað meðal annars eitt af því
 sem ber vitni um of læti og skraut fornmanna
 þettað sinir einig að men hafa sint skart sitt [∫] á
 höttum sín um fram ifir flest önn klæðr er sög
 
 [Eftirfarandi athugsemdir eru á vinstri spássíu og eiga við innsetningamerki í textanum:]
 [∫] en ekki hafa men gétað
 hulið undir höttum hjálma
 sem vóru með nef björg
 
 [∫] skrauthettir
 
 [∫] og ríki dæmi,
====bls. 9====
 sögurn ar géta um, hér segir að strútr var
 mikill á hetti Haraldar af brendu gulli
 strútr merkir hér sama og stríta eða skott sem
 hefr verið upp af kollinum hattarins orðið strítur
 mun vera skílt orðinu strýta [∫] <del>orðið strúta tíðkast
 en á vestur íslandi; og merkir sama og skott
 til dæmis áskotthúfum,</del> þettað sannar <del>sannar</del>
 að nokkru leiti að það sem kallað er strútr á hettinum
 har aldr, er skottíð eða strítan er vana lega var
 uppár hettinum, alstaðar þar eg hefi séð mindaða
 hetti á [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum íslendskum míndum]] þá er hett-
 irnir, jafnan mindaðir með strítu uppúr eða strút
 sem stendr <del>ímist</del>oft<del>oft</del> beint upp <del>eða aptr</del> eða beiist<ref>[beygist]</ref> ögn fram á við,
 þessir strútar <del>eru st</del> er standa að mestu beint upp
 eru skjaldan mjög hair, aptr á móti hafa sumir
 hettir <del>lául</del> sem sjást mindaðir lángt skott uppúr kollinum
 þettað skott lafir vana lega aftr af hnakkanum,
 þessa hetti með strút eða skotti uppúr kollin um; hefi
 eg séð á nærri óteljandi [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum íslendskum mindum]]
 bæði á [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum skín bókum]] og eíns á gömlum
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | íslendskum tré mindum, af stólum og skápum]],
 hinir fornu hettir munu hafa veríð mjög líkir
 þessum höttum er sjást mindaðir og mun það hafa
 helst eín kent hina fornu hetti frá þeim er men
 nú bera að þeir hafa oftast verið með strút eða
 skotti upp af en skjaldan kollóttir sem ráða má af
 mindonum um, [∫] þáð er því min á liktun að strútrín
 á hettinum haraldar hafi veríð einskonar gull-
 búin stríta eða skott sem hefr verið upp af hettinum
 og sem líklega hefr að mestu leíti staðíð beint upp
 eins og strita eða skott sem hefr veríð upp af hettinum
 og sem líklega hefr að mestu leíti staðið beint upp
 eins og strita þettað skott eða stríta (strútr) gerði
 hattin miklu hreifilegri og hermanlegri enn
 hötturin hefði annars gétað orðið hefði hann
 verið kollóttur eþettað gérði höttin á þekkann hjálm
 og hefr þett verið all fagurt og hermannlegt einkan lega
 þegar strúturin og allur höttrin var út saumaðr og
 búín með gulli sem oft mun hafa verið títt á skraut
 höttum sem víðar má raða af sögonum, í þætti af
 þorsteini hvíta segir „hrani hét madr ok var kallaðr gull-
 höttr, han var fóstri<del>frændi</del> þorgils (þorsteinssonar kvíta) hann var
 hávaða maðr mikill„ líklegt er að þessi maðr hafi <del>feig</del>
 fengið þettað auk nefni; af því að han hefr boríð
 hött sem var skreittur með gulli, og mun þettað hafa verið oft til a höttum
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu og eiga við innsetningarmerki í textanum:]
 Þettað sannar einnig
 bragda Máusarsogu
 þar segir um höttin
 er var uppaf töfra
 heklunni Máusar
 „framan um andlitið
 á hettinum vóru
 skél hosur ok olboga-
 skeljar, en á strútín
 var hlaðið humra klóm„
 auðvitað er að ekki gat
 hann með góðu móti sett
 húmra klær annarstaðar
 en að <del>af</del> ofan verðu á
 hattin og hafa
 þær <del> stað</del> staðið lángt upp
 af höfðinu eins og horn
 til þess að hun skildi
 verða því skrimslis
 legri og hræði legri,
 
 [∫] Það sama ma og ráða af
 af sögonum því nær því
 eingaungu fífl og vofur
 eru látnar bera kollhettur
 =kollottar hettur sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlunga]] vottar 4 þátt
 kap 5 þar er gétið um að
 mann dreimdi að han sá
 tvo men svartklædda eður vofu„ok
 höfðu grár koll hettur á höfði þeir sátu á sínum
 bekk hverjir í stofu og
 reru hver á móti öðrum
 og kváðu þessa vísu sitt
 orðið hver; höggvast hart<ref>[ath skrift]</ref> seggir
 hallarveggir
 illa erum settir
 þá ínn koma grair hettir
 verk manna upvinnast
 þá aldri þinnast
 eingi er ó sómi
 á efsta domi,
====bls. 10====
 er skraut menni og of látúngar báru
 það er tekið fram sem eitt hvað sér stakt að svo
 miklu gulli var hlaðið á höttin strút haraldar
 en ekkert bendir það á að það hafi þurft að vera
 ein kennilegt við þan hött fram ifir allaðra hetti
 að han var gull buin.
 einnig benda sögurnar á að hettirnir hafi ekki
 altjénd verið eínúngís með strút strítu eða skotti
 uppaf heldur að þeir hafi eínnig verið til með
 kamb uppaf i [[Heimildir_Sigurðar_málara | færeyínga sögu kap 4]] er gétið um
 einn man er Eldjárn hét og var að auknefni kallaðr
 <del>kamb</del> kambhöttr, ekkért er senni legra en að hann
 hafi feingið þettað auk nefni af því að han hafi
 <del>hött</del> borið hött sem kabr var uppúr, það er að
 mínsta kosti víst að þess konar hettir hafa verið
 til sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlar mindir votta, á forn gripasafni]]
 inu í kaupmanna höfn er til mjög gamlar mindir
 úr málmi sem eigaað vera þjóðverksar að upp
 runa, á þessum mindum sjást míndaðir hettir
 með kamb sem geingr fram og aftr eftir höfðinu
 þessir hettir eru svo siðir að þeir ná nærri útá
 axlir og hafa hornbæði að aftan og framan
 eíníg eru þeir kn eftir frá hverkinni niðrí gégn
 að framan; með smáum knöppum, mér þíkir lík-
 legt að hinir fornu skrauthettir hafi haft það
 sam eiginlegt við þess höttu sem hér sjást mind-
 aðir að þeir hafi oft<del>ætíð</del> verið kneftir að framan
 með smáum knöppum; eða festir saman með pörum
 og munu þessi pör eða hnappar hafa verið úr
 gulli eða silfri á skraut höttum, vallamunu
 skraut hettír hafa veirð heilir að framan, en
 einfaldir hettir hafa líklega oft veríð heilir
 að framan, það er ein kenni legt við all flesta
 hetti er men sjá mindaða á [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum mindum]]
 að þeir minda <del>ætíð</del> horn á framan verðu
 brjóstinu, þettað lítr betr út en ef þeir væru
 beinir að neðan, því míðr géta men ekki
 dregið <del> nein</del> ná kvæmlega útaf þessum fír
 nefndu mindum hvernig hinir norrænu hettir
 hafi veríð af því að men eru mjög ó vissir
 um hvaðan þessar mindír hafa sín físta
 uppruna, en þessar mindir stað festa sumt
 það sem Færeyíngasaga bendir á nefnilega
 að hettír með kamb hafí verið til, eínnig
 géta men séð af þessum mindum, hvurnig
 hettir annara norðr landa þjóða hafa verið
====bls. 11====
 á eldri tímum áður en ísland var bigt eða
 íslendskar mindir voru til
 sögurnar géta oft um að íslendingar feingu
 sína skraut hetti frá útlöndum til dæmis frá
 garða ríki, annað<ref>[en að]</ref> hvurju leiti þessir hettir hafa
 veríð frá brugnir öðrum <del>er</del> höttum er men höfðu
 á norður löndum er ómögu legt að sjá af sögon um
 men sjá einúngis það af sögon um að Gerðsku
 hattarnir hafa verið einskonar skraut hattar
 því þá báru jafnan konúngar ríkismen og
 skraut menni, en hvurt þeir hafa veríð líkir
 þessum fir nefndu útlendu höttum læt eg ósagt
 en þá væri það ef til vill ekki ó líklegt,
 ekki géta men heldr séð úr hvaða efni þessir
 gérðsku hattar hafa veirð, men sjá ein ungis að
 þeir hafa verið mjög dirir og vandaðir; því
 <del>þá báru jafnan</del> konúngar og jarlar gefa oft stór höfð-
 ingjum í vin áttu gafir gerðska hatta og sinir
 það að talsvert hefr verið varið í þá.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | ljós vetninga sögu kap 6]] segir að hakonjall
 sigurðarson sendi Guðmundi en um rík„girzkar
 hatt„ góðan grip<del>en um góðu grípr</del>, í vín áttu skiní og einnig
 til þess að <del>Ölver</del> Sölmundr frá Gnúpum skildi
 géta leít að sér trausts hjá Guðmundi, auð seð er
 af öllu að þessi hattr hefr veríð mjög vandaðr
 og verð mikill; er Hákon gall vogaði aðsenda í vináttu
 gjöf einn hatt slíkum höfðingja sem Guðmundr
 var, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njálu kap 31]] segir að haraldr konúngr
 Gormsson gaf Gunn ari á Hlíðar enda tígnar
 klæði sín og fílgði þeim „ gérskr hattr„ hér er
 gérski hattrín talin með tígnar klæðum konúnga,
 í gísla sögu súrssonar segir um þorkél súrsson
 er han kom á þoska fjarðar þing; að han„ hafði
 gírskan hatt á hofði„ og var að öðru leiti mjög
 skraut búin, auk þessa segir sagan að„ þor kéll
 var skrautsmaðr mikill ok ofláti„ alt þettað
 bendir á það sama að hinir gérzku eða gírsku hattar
 <del>hafaf</del> hafi elst verið skraut menna og höfðingja
 höfuð búnaðr í lax dælu kapitula 12 segir að
 Gilló hin Gerzkieða auðgi „vari gvuð vefjar klæðum
 ok hafði gérzkan hatt á höfði„ þettað bendir einnig
 á það sama, víðari sög onum hefi eg ekki séð géttið
 um gérzka eða gírska hatta og géta men ekki séð
====bls. 12====
 af þessum fáuog ó greinilegu dæmum að hvurju
 leiti hinir gérzku háttar hafa verið frá brugnír
 öðrum skraut höttum, þó að þessir hattar séu
 stundum kallaðir gírzkir hattar þá munu þeir samt
 ætíð hafa verið gérzkir (sama og úr görðum austag
 en ekki grískir og mun þettað vera ein úngis
 ó ná kvæmr rít háttr hjá sögu ritur un um,
 þegar það er nú víst að þessir hattar hafa
 verið oftast eða altjend verið ur garða ríki
 (Rússlandi) þá er ekki ó lík legt að þessir
 skraut hattar hafi verið oft fóðrað eða með
 öðru motí príddir með gráskinn um eða savöl-
 um, en að öðru leiti munu hinir gerzki hettir
 hafa veríð i læginu líkir öðrum skraut höttum
 og munu merkja sama og hetta eins og hinir
 fir nefndu skraut hettir,
 i sögonum er oft gétið um lausa hetti er
 vóru úr þúfu eða flóka þessir hettir hafa
 einnig veríð sama og hettur sem ráða má af
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | eyrbyggju kap 65]] þar segir að freystein bófi„ hann
 hafði flóka hettu ok saumat horn um hálsinn„
 er han barðist við stein þórr á Eýri, auð seð er að
 þettað var reglu leg hetta sem hefr náð niðr á
 herðar og hafa veríð saumaðar horn plötur eða
 eitt hvað þess konar um hálsín, og hefr þessi hetta
 veríð eins konar hlíf, það er alkunnugt að á
 mið öldon um; höfðu höfðu ríddar arnír oft þess-
 konar flóka hettur er þeir báru stundum undir hjálm
 ínum eðr undir brín koll unni en þá einkanlega
 er þeir höfðu aungfa brin kollu, og atti þessi hetta
 að hlífa þeim hluta af hálsinum er var ber á
 milli hjálmsins og brinjunnar, þessir þófa eða flóka
 hettir gátu talsvert hlíft firir sverðs höggum
 og þess vegna höfðu men þá oft, þessir flóka hettir vóru
 eins í læginu og hinir fír nefndu hettir að því undan
 teknu að þeir munu oftast hafa veríð hér um bil
 koll óttir að ofann sem þeir líka urðu að vera
 til þess að men gætu haft þá undir hjálmum og
 stál húfum, með þessu lægi sjást þeír jafn an
 mindaðir, likir þessum hettum hefr líklega hinirfir nefnda
 hetta veríð, í sögonu um er oft gétið um að men höfðu
 þófa hatta í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njálu kap 119]] segir að Njáll hafði „þófa-
 hatt á höfði„ er han reið til þings í droplaugar-
 sonar sögu kap
====bls. 13====
 segir svo„ en er Ár(trúðr)<ref>[ath skrift]</ref> var í dóm settr, lét Helgi Ásbjarnarson
 koma þófa hatt á höfut honum, til dular„ er rétt á eftir
 segir að Helgi droplaugarson sló sverðs hjöltonum undir
 þófa hottin ok laust brott af hónum, hér er þófa hottr
 látin vera sama og dular höttr; og er hér um bil auðséð
 að þessi höttr hefr að mestu leiti hulið and lítið, og hefr
 þessi hattr verið eins konar við hetta sem han hefr látið
 slúta níðr firir and lítið til þess han þekklist<ref>[þekkist]</ref> ekki,
 það lítr út að þessi hattr hafi veríð ó kneftr að framan
 á brjóstinu því helgi gat lostið höttin af honum
 ekki er heldr ó mögu legt að þess kon ar þófa hattar
 haf stundum verið stittri en aðrír hettir og at þeir
 hafi verið stundum hnappa lausir að framan en bundnír
 sam an með reím utanum<del>um</del> hálsín sem oft var títt, sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | grá gás]] vottar, vígslóða k:92, þar segir svo„ ef maðr
 hnikkir hetti af höfði manni, ok varðar þat 3 marka sekþ.
 ef kverkband er í hettinum ok hníkkir han frammaf,
 þá varðar fjör baugsgarð, en ef hverkband heldr
 hettinum; ok hnikkir han aptr af höfði manní, þat er
 kírking, ok vígt í gégn ok varðar skóggáng„
 af þessu má sjá að hettir hafa stundum verið með hverkbandi [∫] en [∫] líkt og hjálmur
 ekki hneftir að framan <del>og hefr</del> og hefr þettað band
 veríð bundíð um hálsin til að halda saman hettinum
 sem <del>[?]</del>oft sést á gömlum míndum, einnig sjá men[∫] að [∫] af þessum stað
 men gátu kíft höttum af höfði á monnum jafnvel
 þó þeir væru með kvert bandi, og verðr því ekkert
 undarlegt þótt helgi gæti slegíð höttin af höfðínu á
 An trúðr<ref>[ath skrift]</ref> allra síst hafi sá höttr verið án kverk bands
 eða ó hneftr að framan, víðari sogonum er gétiðum
 þófa hatta í Ólafs sögu helgu kap <del>44</del>47 segir að sigurðr sír
 „hafði þófa hatt grán víðan„ á höfði hvursdagslega strutinn gráni
 í sögu hákonar hákonarsonar kap 186 segir að Skúli hertogí
 „hafði hvítan þófa hatt„ á hofði er han var á þíngí, af
 þessu skíldu men halda að þessir þófa hattar hafi oftast
 verið hvítir eða grair sem sagt er um þessa hetti er höfðingjar
 baru, en þó er það ekki víst í þætti af þor steini kvíta
 segir að þorstein hvíti hafði „ull hött á höfði„ er han drap
 einar þórsson, hvurt þessi höttr hefr veríð prjónaður eða
 úr vefnaði eðaþófa sést ó gjörla en ekki er ólíklegt að
 sumir ó vandaðir hettir hafi veríð prjónaðir, og munu
 þeír hafa verið mjög líkir hinni alþektu hettu er
 mývetningar bera eni dag en valla munu þeir
 hafa haft skigni eíns og <del>það er</del> nú er búið að setja á
 mývatns hettuna á seinni öldum, þessi hetta er eptir
 leifar af hinum forna hetti
 
====bls. 14====
 í sögonum er gétið um margkonar dular hetti er men höfðu
 er men vildu diljast, og völdu men til þess síða hetti
 og létu men þá slúta fram ifir andlítið einnig toguðu men
 hettina upp firir hökuna sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | mindirnar sína]] svo mesti hluti af andlítinu
 var hulið, er men bjuggust til víga höfðu men oft þess
 kon ar hetti i [[Heimildir_Sigurðar_málara | fostbræðra sögu ka2]]<del>[?]</del> segir að þormóðr
 settí á höfuð sér síðan hott áðr en han drap þorgrím trölla,
 somu sögu kap 20 segir um gést þó geíngr maðr útá skífs briggjuna
 sá hefr síðan hatt.... ok máttu þeir ekki sjá hans á sjónu,
 í þætti gunnars þíðrandu bana <del>kap</del> segir að gunnar hafði hött
 síðan á höfði er han duldist fírir þorkeli Eyjólfs sini á
 helga felli í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Vemundar kogurs kap 15]] segir að
 að vemundr kögur hafði hatt á höfði er han kom til
 þórdar<del>ers</del> bónda i Kórpaugi<ref>[ath skrift]</ref> og þekti bóndin han ekki fír
 en han tók ofan hattin, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | grettírs sögu kap 54]] segir
 er grettir mætti Hallmundi á dúfu nesskeiði að
 hallmundr„ hafði síðan hatt á hofði ok sá úgjörla í
 and lít hónum„ útilegu men munu einkan lega hafa
 haft síða dularhetti er þeir vildu diljast, eg sem einnig
 má ráða af því að i þeim sögum um útílegumen
 er sagðar eru en á íslandi eru þeir jafnan látnir
 bera síða höttu„ þessi munn mæli hafí sin uppruna
 fra hinum fornasíð, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | grettirs sögu kap 68]] segir að
 að grettir„ hafði síðan hött níðr firir andlítið„ er han
 gekk til móts við þórer í garði og hans men, þessi höttr hefr
 nærri gjör sam lega hulíð andlitið og hefr grettír ver-
 ið vissum að hann þektist egi því annars hefði han
 ekki vogað að gánga inni flokk sinna vestu
 fjandmanna, i sömu sögu kap 68 segir ad„grettir
 hafði kastað hetti sínum á öxl sér, svá gekk han jafnan
 útí, hvórt sem var betra eða verra„ retta eftir<ref>[rétt á eftir]</ref> er þessi
 sami höttr kallaðr hetta, hvurt þettað hefr verið
 kápa eða kufl höttr eða lausa höttr er ó víst
 í sögu [[Heimildir_Sigurðar_málara | haraldar harðráða]]<del>Magnusar goða</del> kap 79 segir að svein ulfson hafði
 síðan ok víðan hott á höfði er han for huldu höfði
 gegnum lið haraldar sígurdarsonar, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | verris sögu kap 153]]<ref>[Sverris sögu]</ref>
 er sagt að„ þor steinn (kúgaðr) hafði djúpan hött á hofði
 ok kendu men han eigi„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Magnusar góða kap 31]]
 segir að þeir Einar þamba skelfir og Magnus góði
 „höfðu höttu síða ok annan dular búnat <del>„ er þeir</del>
 svá at men kendu þa egi„ er þeir leíndust inní
 dana her til að njósna,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturtungu 1 þatt]] kap
 13 segir að Olafur
 Hildisson„ hafði hött
 síðan á höfði„þá han
 var oðin<ref>[orðin]</ref> sekur og leitaði
 ser um far hja kaupmönnum
 og víldi diljast,
====bls. 15====
 sömu sögu kap <del>53</del>52 er ólafr einnig látin hafa„síðan hatt
 á höfði„ er han bírtist Margretu dóttr þrándar á Stokkum,
 í sögonum er einnig gétiðum danska hatta, og lítr
 út að það hafi veríð stórir og viðir dular hettir, líkir
 öllum þeím fir nefndu höttum, í sögu Magnúsar
 ber fættaforum kap er sagt að sveinki bóndi, hafði
 danskan hátt á höfði er han var á þingi með öðrum
 elfar grímum, i sögu [[Heimildir_Sigurðar_málara | magnúsar góða kap 31]] segir
 að ólafr helgu„ hafði danskan hatt á hofði„ er han
 bírtist i hallar dirum hjá Ottó hertoga, og úlfhildi
 dóttr sinni„ þá mælti hertogin; kendir þú mannin
 konúngs dóttir, þat veit ek eigi víst segir hún, en
 líkt þótti mér kampinum föður míns, er níðr tók
 undan skugga hattarins„ af þessu er auð seð að
 þessír hattar hafa verið bæði mjög viðir og síðir er
 er þeir skígðu svó á andlitið að ekkert var bert
 utan kambrín einn [∫] að hvurju leíti þeir svo kölluðu
 dönsku hettir hafa verið frá brugnir öðrum höttum
 sést ekki af sögun um,
 auk þessa höfðu men oft hetti ifir hjálm um sin
 um er men vildu hilja her bún að sin, i fagr skínnu
 kap 273 segír að Erlingr skakkí og hans men „ höfðu
 höttu ifir hjálmum og létti möttla yfir hringju brinjum„ er
 þeir svikust her klæððir um í höll valdimars duna-
 konúngs, í fagr skinnu kap 158 segir um har ald harð-
 ráða og hans men, er þeir létust filgja liki har aldar
 tíl graftrar inni borg eina„ en víkíngar <del>höfðu</del> þeir
 er fígldu líkinu höfðu sílki klæði, ok höttu síða,
 ok undir hjálma<del>höllu síðu</del> ok brinjur„ i Egilssogu skalla
 grímssonar kap 60 segir að „Egíll hafðí dregíð hött
 síðan yfir hjálm„ er han bjó sig út til að drepa berg
 ömund<ref>[ath skrift]</ref>, i somu sögu kap 62 segir um egil að „han
 hafði síðan hott yfir hjálm„ er hann duldist firir
 of ríki eiriks blóðoxar, og <del>vildi</del> leítaði viðtals við vín
 sin arinbjörn í jórvík, um Hák on aðatsteins
 fóstra segir er han barðist á starð á fitjum, að hun
 hafði gull roðin hjálm og listi mjok af hjálmi hans
 er sólin skeín á, þá tók Eyvindr finnson (skuldaspillir)
 hött [hatt] [hettu] eín ok setti ifir hjálm konnúngsins
 þá kallar hátt Eyvindr skreyja, leinist honumi Norðmanna
 konúngrin, eða hefr han fuit, þvi ut horfín er gull hjálmrinn„
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu:]
 [∫] í gaungu hrolfs
 sögu kap 20 segir að hrólfr
 „dró niðr höttin firir and-
 ltið„ er han vildi diljast
 firir íngigerði konungs
 dóttur
 i sög halfdanar Eysteíns-
 sonar kap 7 segír að
 þau skuli jarl og Ingigerðr
 höfðu síða höttu og sá
 ógjörla í andliti þeim, er
 þau duldust að hirð
 Eysteins konúngs
====bls. 16====
 í olafssogu triggvasonar eftir odd múnk segir
 að báðir þeir ólafr triggfaason og kolbjörn stam-
 ari„ mildrond<ref>[ath skrift]</ref> litið at ekki mátti glökt þekkja
 hvorr þeírra var, [∫] i [[Heimildir_Sigurðar_málara | þiðríkssögu af beru kap 176]]
 327, 400, og víðar er gétið um hjálm hetti er men
 báru ifir hjálmum sínum, þessír hettir eru látnir
 vera mjög skrautlegir og með útsaumuðum alls-
 konar skjaldar merkjum tildæmis ormum af gulli
 og fleíru, og hafa þess konar hettir oft verið mjög
 skrautlegir, men hafa helst borið þess konar hetti
 ifir hjálmum til þessað hlífa hjálminum víð vætu,
 nú hefí eg talið upp flesta þá staði í sögn um er
 gétið er um höttu eða höttu<del>„,</del> eða hettur, <del>og hefr
 þessi</del> ekki gét eg ann að séð en að alt það sem
 hér er kallað hottr mekrí ætíð sama og hetta og annað
 munu men ekki géta ráðið af nöfnonum í sam bandi
 lægið á þessum fir greindu höttum,
 vér sjá um einig að men báru hetti til skarts áþíngum
 heim við i húsum og ífir höfuð við alskonar tæki færi
 Björn hítdæla kappi hafði höttu hafði er han gekktil
 hrossa <del>[?]</del> smalar höfðu höttu á hofði sjá droplaugar
 sona sögu hina laungu og ifir höfuð er óhætt að segja
 að höttrín var vanalegr höfuð bún aðr er er allir báru
 frá hin um argasta þræl til híns tignar legasta kon-
 úngs, en mjog mísjafnir hafa þessir hettir verið eftir því
 hvurjír báru þá, ------- hettírnir hafa haft ímsa
 líti eg hefi aðr gétið um að þeir vóru hvítir og gráir
 i Bjarnar sögu hítdæla kappa er sagt að níð stitta sú er
 Björn reisti þorði kolbeinssyni hafði blaan hött á höfðix
 fleíri liti hefi eg ekki seð gétið um á höttum, er þá
 munu þeir hafa haft fleiri líti,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 [∫] og hafa þeir hulið and
 litið með eins konar hött
 eða grimu,
 
 
 x í stúrlúngu 6 þatt
 kap 11 er gétiðum
 „Snorra blahatt„ þoraríns
 son
===Kaprún===
====bls. 1====
 Kaprún
 Í sögonum er gétið um Kaprún en þó er það orð mjög
 skjald gæft, og eg man að eíns eptir því á tveim stöðum
 í sögonum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu 10 þátt 18 kap]] segir að Byrgir
 jall gaf Sturlu Þórðarsyni að bragar launum á samt
 með öðrum gérsemum„ Kaprún á gætt„ men géta ekkimeð
 víssu séð hvað kaprún merkir hér, en af ímsum ástæðum
 vil eg á likta að það merki sama og eíns konar skraut=
 höttur, men géta valla efast um að orðið kaprún
 sé upprunalega Frakknest og einúngis af bakað
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | frakkneska orðið Chapron eður Shaperon]] er merkir
 <del>er merkir</del> ímsa höfuð búnaði, en þó einkum alskonar hettur
 til dæmis á mönnum og á fálkum [∫][∫]hettu á kórkápum klerka og einnig hulstur sem
 höfð eru utanum alskonar verkfæri, og sem eru í líkíng
 af hettum, á frakknesku er Chapeon = hattur
 og Chapachon = hetta á kápum af þessu öllu
 vil eg leíða þá á liktun að þettað kaprún sem hér er
 gétið um og sem auðsjáanlega er komið af Chaperon
 merki sama og hetta. Það er og þessu til stirkíngar
 sem segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu 5 þátt 21 kap]] þar segir að „Valgarðr
 (Styrmisson) hafði dregit blátt kaprún [sskrúð] fyrir andlít
 sér er han hafði um hálsin undir stálhúfunni„ er Haldór
 Guðmundarson kom þá að er han sat og klæddist, og hjó han bana=
 högg, áður en han hafði dregið kaprúnið (=hettuna) niður
 firir andlitið,
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jonsbók]] gétur og um kaprún framfærslu bálki kap 13 en hvert
 kaprún merkir þar sama og hetta er ekki með öllu víst, því eins
 og Chaperon hefir á frakknesku margar merkíngar, <del>eins</del>
 og gétur veríð kaprún hafi haft <del>ímsar</del> fleiri merkingar
 en eina hjá honum fornu Íslendíngum eður Norðmönnum,
 og að það hafi ekki ætíð merkt sama og hetta. lögbók segir svo:
 sá sem á 20 hundruð„ má bera treyju með kaprúni af skrúði„
 í sögonum fínst ekkért mér vitanlega sem bendír á að
 treyjan hafi nokkurntím verið með hött, og það mun meíga
 fullirða að það hefir verið mjög skjald gæft á hinum fornu
 treyjum og likast til hefir það þá ekki veríð til. því hefði treyjan opt verið
 með hött á sögu öldinni, þá mundi einhverstaðar hafa verið
 getið um það í sögonum. einnig mundi það sjást á gömlum mindum,
 er það hefi eg hvergi séð, það gétur því verið efunar mál <del>atv</del> hvert
 kaprún í þessu sambandi merkir sama og hetta því á frakknesku

====[meðfylgjandi miði]====
 gérðskir eða girskir hettir
 er ilt að skilja að því gerkur
 og gírskar er ímist menn frá
 hólm garði eða Garðariki eða
 frá Mikla garði (Kaustantín
 opel) gerskir hettir er víst
 réttast og hafa þeir verið
 fóðraðir með þeim dyrustu
 hvítum skinnum eða grá skaumm
 líkt og kaprún<del>sskar</del> voru
 foðruð með 1282 og 1384 sjá
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norg gaml.]] No bl
 og No 120. bls. 221.
 þau kaprún munu hafa verið
 austnær og hér um bil
 sama og gérskir hettir sem
 talað er um í sögonum.
 Sja Kaprun siðast
 Giskir hettir eru alþekktir
 eða griskir sem leikarar höfðu
 þeir voru hérum bil eínsog
 hettir þeir sem sjást mind
 aðir á [[Heimildir_Sigurðar_málara | mindum á forngríp á safninu í höfn]]
====[meðfylgjandi miði bakhlið]====
 báðar þær hattategundir
 eru mjög líkar hettin um
 á [[Heimildir_Sigurðar_málara | skákmanni, þeim er fanst í Baldurs heimi við Mývatn]]
 1861 sem er frá sögu öldinni.
 og litur þannig út
 [mynd]
 berum saman þá Gríksu
 leikara hetti
====bls. 2====
 merkir Chaperan sama sem herða <del>bak</del> leggíngar eða kraga sem fullur ofaná herðarnar eður útsaum
 áptana kórkapum,sem þó reindar eru eptir leifar af hettunni sem fyrst vará þeim einnig merkir það axla skraut
 á dóctorum, af þessu þikir mér alllíklegt að þegar talað
 er um kaprún á treyjum, að það merki þá eins konar útsaum
 eður axla skraut, sem hefir veríð aptaná herðunum eður
 í kríngum hálsin á treyjunum [∫][∫] eður einskonar kraga því hér er talað um skráð = skraut
 mér sinist því að það megi vel til sans vegar færa að orðið kaprún
 hafi þessar 2 merkingar, og að þær geti verið báðar réttar,
 allra helst þegar orðið hefir á fraknesku báðar þessar merkingar
 og fleiri.
 Þó að mer þiki þettað sennilegast þá vil eg samt ekki með öllu neita að
 kaprún eður höttur kunni að hafa verið til á treyjum kríngum
 1261 er lögbok var lögtekin en valla mun það hafa verið til
 öllu fir, og næst mér er að halda að höttur hafi aldrey veriðá
 trreyjunni, en lausa hött og lausa kaprún hafa men borið opt
 með treyjum, sem vana legan hofuð búnað. það er og athuga vert
 1331að þegar kémur á 14 öldina foru men að setja hettur við þau klæði
 er aldrey fir munu hafa verið með hött t.d. á kirtla sjá Laurentíns
 sögu kap 65 þar er getið um „tabertkyrtla tvo með hettu„ þettað
 ber saman við gamlar mindir,.
 það lítur svo út að um 1346-49 hafi capran verið mjög
 almenn í Noregi því í statútu árna Erkibiskups egir:
 „allir skulu þá uppstanda (er guðspjall er lesið) ok taka ofvan
 sin caprun ok standa svo <del>ber</del> berhofði medhan testin verð hér
 læsin. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaml. love bls. 299.]] III.
 No 120. <del>her er</del>
 
 1)hér merkir skinn = mjóf ræma eða breið bridding sem hefir verið alt í kríngum andlitið
 á hettinum og liklega alt í kríngum hann að neðann það sést best á þeim mikla mismun
 sem er á verðinu eptir því hvert Kaprúnið var aðeins skinn dregið eða lagt með
 skinnum hér og þar, ellegar alveg fóðrað með skinnum að innan og einnig allt í kring
 sbr. samann dreginn skinnum annað enn fóðrað
====bls. 3====
 kaprún
 i sögonum er <del>á</del> gétið um kaprún en þá er það mjög
 skjald gæft egman ekki efir því víða<del>utan</del> í sturlúngu
 10 þátt kap 18 þar segir að Birgir jall gaf sturlu þórðar
 syni að bragar launum, ásamt með öðrum gérsem um
 „kaprún ágætt„ men géta ekki með vissu séð hvað
 kaprún merkir hér, en þá er líklegt að það merki
 sama og eins konar skraut höttr, men géta valla
 efast um að orðið kaprún sé uppruna lega frakkneskt
 og komið af frakknesku orðinu Chaperoncöpran eða sem merkir
 imsan höfuð búnaðr en þá einkum alskonar hettur
 tíktæmis<ref>[til dæmis]</ref> á mönnum, og á fálkum, og einíg hettr eð
 hulstur er höfð eru ifir margskonar verkfærum, [∫]
 af þessu vil eg leiða að kaprún sem <del>br</del> her er
 gétíðum, og sem auðsjá an lega er komið af orðinu
 chaperon sé sama og hetta, það er og þessu til stirkingar
 i Jons bók framfærslu bálk 13 er gétið um kaprún en hvort
 það merkir þar sama og hetta er ekki með öllu víst að
 eins og <del> kapa</del> Chaperon hefr á frakknesku margar
 merkingar; eins gétr verið að kaprún hafi haft
 fleiri merkíngar hjá hinum fornu islendíngum
 og að það hafi ekki altjend merkt samaog hetta,
 hér segir svo, sú sem á 20 hundruð „má bera treyju með
 kaprúni afskrúðí„ í sögun um finst hvurgi mér
 vítanlega <del>að</del> neitt sem bendir á að treyjan hafi
 nokkurn tíma verið með hött, og það er víst að
 það hefr verið mjög skjaldgæft, [∫] þvi hefrði treyjur oft
 veríð með hött þá mundi ein hvurstaðar hafa veríð
 gétið um það, einig mundi það sjást mindað á
 gömlum mindum, en eg man ekki eftir að eg hafi
 séð það, það gétur því ef til vill verið efunar
 mál hvurt kaprún í þessu sambandi sé
 sama og hetta á frakknesku merkir Chaperon sama
 sem bakleggíngar eða útsaum aptan á kápum t.d.
 á kór kápum, einnig merkir það axla skraut á dóctorum
 af þessu þikir mér líklegra að þegar talað er um kaprún
 á treyjum að það merki eíns konar útsaum eða
 axla skraut eða leggingar sem hafa veríð <del>um</del> kringum
 hálsin eða á herðunum á treyjum því hér er talað um skrúð=
 skraut, 1) af þessa géta men séð að orðið kaprún gétr
 haft 2 merkíngar sem géta báðar verið réttar
 en af því alt það sem fínstí sögon um um kaprún er
 er mjög ó ná kvæmt [∫] þá géta men ekki komíð með annað
====bls. 4====
 Grímur. í sög un um er mjög oft getið um grímur er forn men báru
 ifir hjálmum sinum <del>og</del> er þeir vildu diljast og einig <del>til þess að </del> ef þeir
 vildu dilja firir mönn um að þeir vóru her klæððir,
 og hefr það veríð almennur síðr að hafa grímur,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þorðar sögu hreðu kap 10]] segir að „þórðr hafði grimu yfir
 hjálm inum ok duldist„ er han for norðr til skaga fjarðar; og
 vildi diljast, að eingin njósn færi firir honum,
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | heíðar vígasögu kap 33]], segir að Barði Guðmundarson
 hafði „grímu á höfði er han reíð inni miðjan flokk
 óvina sina; og þá grunaði ekki að það væri barði
 enn <del>og</del> skorri goði gat tælt þá til að segja upp gríð
 firir þessum manni er var þeim ó kéndr,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kórmakssögu kap 12]] segir að steínarr önnudarson
 „hafði grímu firir andliti„ er han varí alþingi og duldíst
 fírír kórmak, um ólaf triggvason segir <del>að</del> er han leísti
 þá Einar Þambaskélfir úr á nauð að han [∫] hafðí grímu
 fírír andlíti sama sem<del>og þar að auki</del> múnka kufl með hött
 og hefr han haft grímuna undír hettínum því han
 vildi vera víssum að han þektíst ekki, Einar
 þottíst þekkja olaf er han <del>er han</del> lífti kufl hettinum
 en er han lifti grímunni frá andlitinu þá þekti
 einar og þeir allir félagar ólaf [∫∫] þettað bendir á að
 það hafí veríð sundr laust höttrin og gríman og
 hefr gríman ekki neitt heirt til hettínum, heldr hafa
 men borið grímuna eíns og ann an lausa hött undir
 undir kufl höttum og kápu höttum er men víldu díljast
 og hefr þettað veríð mjög alment því hefði það ekki
 verið alment þá hefði mönnum ekkí gétað komíð til
 hugar að bera grímur firir andlíti er men vildu diljast
 og þá hefði það ein ungís aukið for vítni mana, það er
 þess vegna víst að það hefr veríð alment að men hafi
 geíngið huldu höfði víð ímisleg tæki færi,
 hverníg grímurnar hafa veríð lagaðar er ó ljóst af sögon-
 um ekki géta sögurnar heldr um úr hvaða efni þær
 voru, þær munu líklega oft hafa veríð <del>pr</del> prjónaðar og
 mjög líkar í læginu og hettr; en með prjónuðu nefí og
 augum og munni að framan og einnig með nösum og
 út saum uðum augn brúnum, og hafa þær verið gjörfar
 á þann hátt sem mans ásjóna, þaníg er líst grímunni
 er var víð heklu bragða Máusar, það er sérstak-
 legt víð þá grímu að hún er látin vera á fost við
 <del>[?]</del> heklu höttín, en það mun ekki hafa veríð vana
 legt, sogurnar géta ekki um það og það hefði
 verið ó haganlegt,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og eiga við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫]<del>at</del> var svó búin sem múnkr
 í blám kufli ok
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaungr hrólfs sögu kap 29]]
 segir að baðir þeir haraldr
 og sígurðr, er nefndust hrafn
 og krókr „höfðu grímr fírír and-
 líti er þeir hefndu þorgrys
 jarls,
 
 [∫∫] sem hér segír Enar
 „ en þegar firra sin er hann
 lífti kufl hettinum, kénda
 ek hann, firir víst, en síðar
 han lifti upp grímunni ok
 síndi oss ásjána sína, kend-
 um vér hann allir„
 
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlungu 3 þátt kap 15]]
 segir að Brandur Runolfsson
 „hafði grímu firir andlíti,
 hann sté af baki ok
 lipti uppgrímunni„ er han
 vildi láta Sumarliða
 fra Fjöru þekkja sig,
====bls. 5====
 auk þessa er all líklegt að grímurnar hafi stundum
 veríð einúngís að framan og og ekki sniðnar eins og hettur
 þessar grímur<del>hettu</del> hafa verið sníðnar og saumaðar, þess konar <del>hettr</del> grímur
 hafa men helst borið undir kápu höttum, og þesskonar grímu
 hefr ólafr triggfason líklega haft, því sagan segir að han gat
 á svip stundu lift grím unni frá andlitinu, en það hefði han
 <del>g</del> ekki gétað gert eíns fljótt hefði sú gríma verið gjör á
 þá lund sem hetta og nað alveg aptr firir hnakkan,
 sú ástæa sem eg hefi til að halda að grimur fornmanna hafi opt
 veríð prjón aðar og mjög líkar hettum er sú, það er öllum
 kunnugt að íslendingar hafa við ímisleg tæki færi en þá
 einkum i kulda, boríð grimur firir andlíta, alt framá
 daga þeirra manna er nú lífa, [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlir men]] hafa líst fírír
 mér þessum grímum hvurníg þær <del> þ</del> vóru t.d. norðan
 lands þegar þeir mundu til: þær voru prjón aðar eins
 og aðrar hettur á þær var prjón að nef munn ar og augu
 og nasir að framan og saum að ur á þær auga brír svo stundum munnurinnog augum rauðbritt
 þettað leít út eíns og eíns konar á sjóna, eg veit ekki
 betr en allar þess konar grímur séu nú gjörsamlega
 af lagðar á íslandi, en af hvaða or sökum er mér
 ó ljóst, ekki hefí eg seð í prentuðum lögum að þeim
 hafi verið bannað að bera grímur í íll víðrum enn
 þess konar rannsoknir vil eg unna lög fræðíngonum,
====bls. 6====
 húfur
 [Að öðru leiti er síðan auð]
====bls. 7====
 men munu því seint géta fundið orðsír
 merkínga á Íslandi og i Norvegi, þó men leíti
 í útlendum málum, first orðið hífír þar
 á letjandi merkíngar, her er því það einasta
 rað<ref>[ráð]</ref> sem dugir helst að leíta í Íslenskum bókum
 þar sem orðíð fínst [[Heimildir_Sigurðar_málara | kóngsskuggsjá kap 40]]
 segir svo þat þotti sið gæði at víta
 „ nær hann má skillkín<ref>[ath skrift]</ref> sína í frelsi ber,
 eða hatt eða kveif, ef han hefr„ af þessu
 sést eínungis það að hveif muni ekki vera hött.
 tegum, og mér sínist þettað orða til tæki sem
 hér er sett„ ef han hefír„ bendi á að hveíf
 hafi <del>le</del> heldur veríð skjaldgæft höfuð fat
 í kongs skuggsjá kap 32 segir svo„ kvorki
 skaltu hafa hött ne húfu né hveif á
 höfði, heldr skaltu á huldu hópi ok berum
 höndum firir ríkis men gánga„ af þessum
 tveim stöðum má ljóslega sjá að sumir hirðmen
 hafa haft hveíf firi höfuð búnað, einnig
 vírðist mér orða til tækin benda á að hveif
 sé hverki<ref>[hvorki]</ref> tegund of húfu eður hött, því
 það er beínlínis skilið frá því hvað frá öðru
 en þá fer að vandast málið, því þá er eín
 úngis eptir skarbanda og barða hatta
 tegundirnar, af þeim höfuð búnaði sem
 eg þekki að Norðmen og Ísleindingar hafi
 boriðum þær mundir því um hjálma tegundir
 er ekki að tala, mér þikir því eítt af því senni
 segasta<ref>[sennilegast]</ref> að telja hveif eíns konar barða hatts
 tegund því barða hattar mun hverki géta
 talist með húfu eður hattar tegundum í þeim
 gamla skílning, sem áður er sagt,
====bls. 8====
 einig sjá men af [[Heimildir_Sigurðar_málara | míndonum í bestiaríus]] að
 barða hattar hafa verið þektir á Íslandi
 kríngum 1200 þettað alt kémur vel heim
 víð það hofuð fat sem Jon Eíríksson segir að Dú Fresne
 lísi með nafninu <del>kap</del> Cupbia eður sem tíðum
 kallast Cofea, Coifa eður <del>cat</del> Cucufa, eins konar
 gr<del>k</del>ískur hattur er helstandlegrar stéttar mer báru
 <del>helst</del> á mið öldunum, bæði á ferða lögum þegar
 þeir síndu sig opin berlega, og eíns í kirkjum við
 messu gjörð, eptir þessu irði hvefir<ref>[ath skrift]</ref> helst barða=
 hattar er klerkar báru helst þettað kémur hei
 m við [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sverrissögu kap 156]] þar segir að
 kveifin fauk af höfði Nikr lási biskup utan
 borðs, og hefða konúngum men hana til jart
 egna, líklega til að sanna að þeir hafi fundið
 biskupin sjálfann, þettað er tví rætt og sínir
 að hveifin hefir eínungis verið klerka höfuð
 fat eður hitt að konúngsmen hafi þekt
 hveif biskups af ein hverju ein kérni sem
 <del>han</del> hefir verið á henni og þettað mun vera
 réttara eg gét því ekki með öllu veríð sam
 dóma Joni Eíriksini i því að halda að kveif
 sé ein gaungu bískups eður presta búníngur,
 því konúngsskuggsjá er aður búin að sanna <del>að</del>
 á tveim stöðum, að hveif géti eíns eptir sem áður
 verið tegund af barða hatt,
 af hinni áður nefndu á stæðu gét ekki með
 góðu móti fallist á að kveif géti verið neíns
 konar húfutegund og allra síst há og
 og skraut leg sem Jón Eirikson heldur
 að liggi nafninu og eiknan lega í
 orðinu kopf er merki

====bls. 9====
 upp háfar húfur
 hefi eg aldrei séð
 á gömlum mindum
 allrasis Íslendskum
 nem að á spassíu í
 uppsala eddu þar er
 maður mindaður með
 hafa strítu hufu
 líka skott hufunni
 Norðmanna
 
 [Lóðrétt stendur:]
 V
 k44 svartr kufl þor disar spá konu
 v 45k þóhildur Eívmdardóttír
 tók hún vigin<ref>[ath skrift]</ref> af hofði sér og setti á
 galta sonsín,
 fin k 28 þorgeír goðí gaf gull hring er stoð
 mörk
 
 [Megin texti:]
 upphátt eður upp lípt, ekki má einúngis taka útlendar málískur og orð
 en sleppa eíns góðum íslendsum orðum og
 málískum er sanna þettað eíns vel
 ef að íslendska orðíð kúfur væri skilt kveif
 [∫∫] sem han heldur að nokru leiti þá væri
 það nokkur ástæða firir því að hveif
 væri uppháhúfa <del>en það þa er</del> er það fínst mér
 stríða á móti kóngsskuggsjá og eíns fínst
 mér oðin<ref>[orðin]</ref> vera svo lítið lík að þar mun lítið meíga
 biggja á, men segja ení dag á Íslandi að
 sá maður sé hveífarlegur eður mesta kveif
 sem er vessallegur þollaus<ref>[vesællegur, þol laus]</ref> eður veik
 bigður, þettað orða tiltæki Íslendinga
 fínst mér striða með öllu á móti því að
 hveíf hafi veríð hátt og firir ferðar
 mikið [∫][∫]og tígnalegt hofuð fat mér sínst þaðfremur benda
 á að hveif hefi veríð látt og mjög firir fírðar
 lítið ef ekki vesælegt höfuð fat í Íslendskum máldögum er opt getíð
 um að prestar og aðrir andlegrar séttar men höfðu höfuðlín sem
 eg hígg að hafi verið eins konar breíttskor band, á íslendskum
 mindum sjást heldir<ref>[heldri]</ref> men mindaðir með þennan höfuið<ref>[höfuð]</ref> búnað
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | patínu dúk á Skarði á Skarðaströnd]], þar á er mindaður
 maður í hökli og öllum messu klæðum með þennan höfuð búnað,
 allir víta að hírðmen og höfðingjar, höfðu alskonar skurbönd
 og hofuð dregla, mér er því nær að halda að það verði senníleg-
 ast að á líta að hveíf sé eins konar höfuðlín þegar getið er um
 það á prestum, er skor band eður höfuð degill þegar gétið er
 er um það á leik mönnum þvískor bond gat opt talist eins kon
 ar höfuð lín, þettað fínst mér bst géta komið heim við orðið
 hvefar legur eins finst mér það koma best heim við konungs
 skuggsja þvi það er hverki húfu né hallar tegund einnig er
 hægt að koma því saman að þettað sé bæði klerka og
 leik manna búníngur, einnig þikir mér ekki ó sennilegt að
 Íslendska orðið koffur og kveif sé skilt er koffur merkír
 og einskonar hofuðbond er konur bera þettað finst mér vera
 skémst sótt og felli eg mig betur við það en að álíta að hveíf sé
 tegund af barðr hatt,

===Kveif===

====bls. 1====
 Kveif
 það er ef til vill ömögulegt að komast eftir
 með vissu hvaða tegund af hofuð búnaði það hefir
 verið er forn men kölluð kveif,
 Jón Eiríksson hefir i útgáfu sinni af konúngs
 skuggsjá skrifa að mjög lærða og merki lega
 athugasemd um hveíf, og rekur han first
 orðið nær því í öll þaug helstu mál sem til eru
 sem er hebreska, Arabíska, grísku, Ítölsku,
 franska, enska, spánska, miðalda latína,
 þísku, danska,, og íslendska, þettað er bæði
 fróðlegt og merkilegt, en þó mun fara einsmeð
 þettað orð eíns og með orðið koprúnog fleira þegar men <del>men</del>
 fara að rekja orðanna merkingar útí útlond
 þá breítast merkíngar orðanna á allar lundir <del>og</del>
 svo þær hafa <del>hafa</del> mi margar merkíngar og það
 jáfn vel í sama málinu, eins og kaperan í frönsku=
 unni og verða mer eingu nær hvað mun þá verða þegar tekín eru <del>nær</del>
 nær því öll mál, men lenda í mirku völundar
 husi og víllast, en víta ekkert fremur firir það
 hvaðasér kilda merkíng Norðmen og Íslendíngar
 hafa lagti orðíð, og þannig mundi hafa farið
 með orðið kaprún, hefðu men ekki haft þettað
 eina dæmi i sturlúngu sem er það einá sem sannar
 fyllilega merkíng orðsins<del>það</del>, en ekkert af hinu eíngaungu,
 það mun vera víst að öll þessi orð sem Jón til
 færir munu upprunalega vera meir eða minna skíld höfði
 og þaraf mun hafa spunnist að þessi ætt bálkur
 af höfuð fata nöfnum hefir sumstaðar orðið
 generelt nafn á öllum hofuð búníngum sem hofuð fati hjá oss
 en sumstaðar spesélt þegar leingra hefir dregíð
 frá því upprunalega
 
 [Á vinstri spássíu stendur:]
 sjá vísu í gíslasögu
 súrssonar um hveif
====[Meðfylgjandi miði]====
 ár simi höfuðband gullbúið, eður tignar
 band, því Eyvindur skálda spillir<del>kallar</del>
 kallar hinn gilta hjálm Hákonar órhjálm
 og árborin er (= velborin), og ársalur (=
 tiguglegt tjald)
 
 Norges gamle love III bl 259
 aðeins gétið um höfuðlín presta
 enn þá sem auðfjáannlega almennan
 höfuð búning, eður réttar kírkju búníng
 því það lá eyris sekt við ef það var
 saurugt
 opt getið um það í sstenskum<ref>[í íslenskum máldögum]</ref>
 máldogum
===Hlaðbúnar húfur===
====bls. 1====
 Hlaðbúnar húfur
 Sú þriðja húfu tegund er fornmen höfðu
 vóru þær svo kölluðu hlað búnu húfur,
 mönnum var mjög talið til gildiss er þeir
 gátu haft þess konar húfur, likt og þegar
 men höfðu gullhlöð, gilta hjálma, eður
 gullbúna höttu, þegar sögurnar géta um
 þess konar húfur, eru það jafnan sundur
 gérðamen eður of latar er bera þær, eður
 mikilmenni, þettað bendir á að þesskonar
 húfur hafi verið talsvert verð miklar
 og ekki allra með færi að veita sér þær
 enda munu þær hafa veríð all skrautleg
 ar þettað sannar vemundar saga
 og vígaskotu kap 12 bl. 261 er vemundur kögur
 setti rað til hvernig þorgeirs Smjörhringur
 skildi ljósta Steingrim örnólfsson með sauðar
 höfði á ljósvetninga leið, hana hvað Stein
 grim fylgja hesti sínum, ok vera í
 hvítri skyrtu, ok hafa hlað búna húfu
 á höfði, ok hvað hann vera skraut-
 menni hit mesta„ sama vottar og svarfdæla
 kap 5 bl 123 er líst er búnaði Sóts hinsbleika
 þar segir svo; „ stöð upp maðr á drekanum,
 ok gékk út á borðít, sá vari rauðum skarlats
 kyrtli ok heklu blá yfir sér, hlaðbúna
 húfu á höfði, sá kallar af drekanum,
 ok spurði, hverr þar gjörði svá gyldan
 atróður„ sama vottar og Olafssaga Tryggva
 sonar Forum 235 kap er líst er búningi Indríða
 ilbreiðs þar segir svo„ svá er sagt at
 Eindriði væri búin er hann gékk inní
 land tjaldið firir (Ólaf) konúng; at kona
 var í rauðum skarlats kurtli2) han hafði
 silki húfu gullsaumaða á höfði, hann hafði
 spent gull hlaði at höfði sér 1) digrum gullhríng
 hafði han á hgæri hendi”
 __________________________________________________
 1) gullhlað um enni 2) kyrtle flateyarbókok spent gullhlaða at enni ser flateyarbók kap 361
====bls. 2====
 vér sjáum nú af þessum dæmum sem hér eru
 talin að of látúngar og skrat menni hafa
 helst borið þessar húfur, end munu þær hafa
 veríð talsvert skrautlegar og verð miklar
 því auð séð er að ekki hafa aðrir en heldri
 menn gétað veitt sér þær,
 ekki er með öllu ljóst af sögonum hverníg þessar
 húfur hafa verið lagaðar, en þóhigg eg að men
 géti komist nokkuð nærri því, eg higg að men
 þessar húfur hafi verið flatar, og að þær hafi
 heldur breikkaðupp, en ekki verið kóllóttar
 eins og margir halda að húfur fornmanna hafi
 verið, líklega af því að Norðmen hafa
 enni dag kollóttar húfur, eins og þær er
 gamlir bændur höfðu á íslandi um miðja
 18 öld sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | ferða bók Eggerts Olafssonar]].
 en einga vissu hafa men firir því að þettað
 lag á húfum sé gamalt, heldur þvert
 á móti því [[Heimildir_Sigurðar_málara | á mindum í Íslendskum handrítum]] sjást
 hufur jafnan mindaðar flatar og uppbreiðar
 en skjaldan alveg kollóttar, sem lika er
 ljótara, sama vottar og [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldið frá Bayeux]]
 fra 1066-70, þá sá mikli fjöldi af húfum
 sem þar eru sindar seu ógreinilegar og illa
 mindaðar, þá sjá men samt að þær húfur
 sem síndar eru þar bæði á börnum og
 fullorðnum, eru meir flatar og uppvíðar
 en kollóttar, en allar eru þær lágar, gömul
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | mind er til á handriti af Harald Guðinna]]
 syni sem á að vera gérð á haus dögum firir 1066.
 hann hefir lága og flata húfu á höfði en
 ekki kollótta, han hefir i húfunni stóra
 strúts fjöður er geingur þvert ifir höfuðið
 frá hægri til vinstri, allir sjá að þessar mindir
 eru gamlar, <del>ogað</del>, og lángtum nær fornöld
 inni en hinar kollóttu húfur er Norðmen
 bera enni dag, og þær sam kíns húfur

====bls. 3====
 er Íslendingar báru <del>opt</del> á 18 öld
 sem eg þekki eingin rök firir að séu
 gamlar. [∫] eg higg því að hinar fornu skraut
 húfur og hlaðbúnu hufur hafi optast
 verið flatar og uppbreiðar en ekki koll
 óttar, alt í kringum þær að neðan hígeg
 að hafi verið gilt rönd <del>,,,</del> ofin eður utsaum
 aðúr gull þræði (=hlaðið, á þessum fírgreindu
 flötu húfum, er sjást mindaðar í gömlum islendskum
 handrítum, er opt að neðan sínd mjó rönd eður
 eður ræma, en eg higg að egi aðvera eins konar
 hlað, men víta líka að það var almennur <del>síður</del>
 siður höfðingja a firri öldum að hafa alskonar skrautræmur
 neðan um húfur sinar, bæði giltar og líklega úr perlum,
 og eftil vill úr steinum, og eíns munu fornmen
 hafa haft sínar húfur, en þegar sögurnar
 géta um að fornmen höfðu gullsaumaðar
 húfur, sem húfu Indríða ílbreiðs var, þá
 higg eg að þær hafi verið einúngis gullsaumaðar á
 fjóra eður fleiri vegu upp með saumonum milli, laskanna á kollinum og
 alt uppi hvirfil, og <del>og</del> einnin alti kríng að
 neðan, [∫] en þá lítur ut sem hin gullsaum
 aða silki húfa er indriði hafði hafi ekki
 veríð hlaðbúin eður gullsaumið altí kring
 að neðan, því sagan segir að „han hafði spent
 gullhlaði að höfði sér„ líklega ufrum húfuna
 neðan verða, hefði þessi húfa verið hlað-
 buin alt i kríng að neðan, þá var tilgángs
 laust firir indriða að spenna aðra gull
 ræmu þar utan yfir, enda gétur sagann
 ekki um að þessi hafa<ref>[húfa]</ref> hafi verið hlaðbúin
 heldur að hún hafi verið gullsaumuð. en
 þettað dæmi finst mér sanna það eg hefi
 aður sagt að gull hlaðið a þeim hlað búnu
 hafi hafi jafnan verið alt i kringum
 þær að neðan, og <del>að</del> jafn framt að það hafi
 ímist verið saumað fast á húfurnar eður veríð
 laust, og hafi þeir hnitt því ufrum þær
 neðan verðar og látið endana af hlaðinu lafa
 að aptan niður á hálsin,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] eg hefi áður bent mönnum á að
 að það þótti ljótt að hafa kollhettur
 eður kollótta hetti, og þess vegna eru
 vofur og fífl og ánauðugir men
 helst látnir bera kollottar hettur,
 af þessu vil eg leiða að krauthúfur<ref>[skraut húfur]</ref>
 höfðingja muni skjaldan eða aldrei
 hafa verið kollottar, því kollóttar
 húfur <del>ha</del> mun þeim eíngu síður hafa
 þótt ljótar en kollhettur.
 samanbr. sögunni af valdi mar konúngi
 Reykjavik 1852 kap 3 bls. 102
 
 [∫] líkt og skard og spaða húfurnar
 gomlu? með þeim hætti eru húfur
 Kaukasusmanna þær eru ímist flatar
 eða nokkuð háfar, hlaðbúnar að neðann og
 gulllagðar upp með öllum saumonum á
 milli laskanna sem eru opt 8-12 þær
 hafa og imist hnapp eða doppu i miðjum
 kollinum meðimsu lægi og þaðann higg
 eg þessar húfur hafi sinn uppruna eins
 og flestir aðrir búníngar
====bls. 4====
 þann hefir sá <del>sem</del> rítað hefir ármanssögu
 ímíndað sér þess konar húfur þar segir í
 9 kap, að Arman hafði á höfði „hjálm
 gullroðin „ ok silkí húfu undir með
 kníttu gullhldi at enn<ref>[ath skrift]</ref>„ eg veit vel
 að sú Armans saga er ver nú höfum
 er að mörgu leítí ungog óáreiðanleg
 og að það eru litil rök þó þettað standíi
 í henni, en uppruna lega mun Armans
 saga vera gömul, þótt vér hofum nú
 tap að henni, en hver er aptur kominn
 að segja hvað er það upprunalega eður
 úngt af þessar Armanssögu sem ver nú
 höfum, að bandi eður hlaði hafi veríð
 knítt um húfurnar neðan verðar sannar að
 nokkru leiti hin gamli Bestiarius sem er skin
 bók frá birjun 13 aldar eður frá endir 12 aldar
 þar finst mindaður maður með húfu á höfði sem
 er óvanalega kollótt, ufrum húfuna neðan
 verða er brugðið bandi og sem auð sjáannlega
 er hnitt að aptan og blagta endarnír firir
 vindinum, því han niður í loptinu á
 dreka, <del>om</del> á endonum á bandinu eður
 hlaðinu sest móta firir skúfum, þettað fínst
 benda á fornmen hafi ímist haft höðin<ref>[hlöðin]</ref>
 á hufum sinum föst eður laus.
 eg hefi nú komið með nokkrar á stæð firir því
 að húfur fornmanna muni optar hafa verið
 flatar og uppvíðar en kollóttar, en jafnframt
 vil eg benda mönnum á það að húfur
 forn manna hafa auðsjáanlega haft eíns
 konar upp brot aptan á hnakkanum, þótt
 sögurnar géti ekki um það, þettað uppbrot
 hefir vanalega náð niður undir eirna snepilin
 þegar þeir brettu það niður, og fram á mots
 við eirað, men sjá víða á tjaldinu frá Bayeux
 móta firir þessu uppbróti á húfum mann vilhjár
 ms bastarðar, og á hin firgrendu húfu í
 bestiarius sem bandíð sést hnítt utanum,
 sést greinilega þettað uppbrot og á annari
 mind þar að auk þessu upp broti hafa
====bls. 5====
 þeir víst ímist flett ofan, eður brell það upp<ref>[brett það upp]</ref>
 eins og men gérðu á þesskonar húfum á senni öld
 um, á 15 og 16 öld hafa þess kíns húfur verið mjög
 almennar í útlöndum, því þær sjást víða á [[Heimildir_Sigurðar_málara | pen
ínga mindum]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | malarin Raphael]] hefir t.d.
 málað sjálfan sig með alveg eins húfu, og eg higg
 að þær fornu húfur hafi verið sem voru með
 uppbroti að aptan og sem þessar mindir votta
 að til hafa verið,
 eg hefi hvergi orðið var við að forn men hafi haft
 húfur með upp brotum bæði að aptan og framan
 og skörðum á hlíðonum, en þó má vel vera
 að þeir hafi haft þær eins og hinar, þess konar
 húfur tíðkuðust mjög í útlondum á miðöldunum
 og a [[Heimildir_Sigurðar_málara | 2 íslendskum mindum fra 15 öld]] hefi eg
 seð þær greini lega mindaðar
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | réttar bót Hákonar konungs Magnússonar frá 1302]]
 attu Glysmángarar i Noregi að selja „duz af
 sírehúfum (= skrauthúfum) tveim aurum, enn halfum
 öðrum eyri duz af þiukkum húfum Norges gamle love
 III No 13. bls. 42 i rettar bót Eiriks konnúngs
 Magnússonar frá 1282 áttu klipparar í Noregi
 að taka fyrir góðar Enskar húfur hálfum
 áttunda penning vegin, enn fyrir syrehúfu
 haflann örtug vegin Norges gamle love III. No 2. bls 16.
===Línhúfur===

====bls. 1====
 Línhúfur
 Sögurnar géta um lín húfur á karl mennum <del>en</del>
 en skjald gæft er það, i njála kap 124 bl 193 segir að
 Hraðný Höskuldsdóttir móður höskuldar Njálssonar
 tok „lín húfu ór pússi sínum alblóðga alla og
 rauf áttu og mælti; þessa húfu hafði höskuldur Njáman<ref>[ath skrift]</ref>
 ok systurson þinn á höfði sér þá er þeir vógu hann„
 af þessu má sjá að men hafa haft þess konar lín húfur á höfði
 þótt men ríðu lángt frá bæsínum því höskuldur hafði riðið
 að Holti til bússíns en Lýtyngr og bræður hans sátu
 firir honum norður frá garði á Sámstöðum og
 þar vógu þeir hann, og þá hafði hann þessa línhúfu
 á höfði í Gísla sögu surssonar <del>kap</del> pagim, 1849
 bl 64 og 151 segir að Gísla dreimdi að hans lín verri
 draum kona kom til hans og batt á höfuð honum
 „dreyruga húfu„ og þvá áður höfuð hans í blóði, mer þikir
 all líklegt að þessi húfa hafi átt að vera lín húfa, eins og
 sú er höskuldur njálsson hafði borið er han var vegin
 einnig múnu báðar þessar húfur hafa verið hvítar [∫] er
 <del>þær vóru úr líni</del>, og á likta eg svo helst af því,
 að húfr þá<del>sem ný</del> er höskuldur hafði átt hafði Hraðný
 til að frýa Igjaldi hefnda eptir sistur son sin, enda
 hefði verið sviplegust, og mest á þreifan legt, firir
 Ingjald að horfa á þá húfu er sistur son hans hafði
 borið, vopn bitna og alblóðuga, hefði hun verið
 hvít, því þá bar mest á blaðinu, eins á liteg eðlilegast
 áð íminda sér húfu þá kvita er draum konan batt á höfuð Gísla
 því það var sviplegast og mest blóðugt bæði firir hugsun
 ina og augað, og vér sjá um af sögonum, að fornm-
 önnum hafa þótt hvít línklæði mjög svipleg er þau
 vóru blóðug, og höfðu þess vegna konur þau jafnan til að
 fría monnum hefnda <del>[?]</del> sem Hraðný gérði við Ingjald
 bróður sin og Guðrún Osvífsdóttur víð sæun sina er hún
 hvatti þá til föðurhefnda. Laxdælu kap 60.1)
 _____________________________________________________
 1) „heimti hún (Guðrún) sonu sína til tals við sik i laukagarð
 sinn; en er þeir komu þar, sjá þeir at þar voru breidd
 línklæði skyrtu ok lín brækr; þau vóru blóðuk mjök.
 þá mælti Guðrún; þessí söm klæði, er þit sjáit hér, frý okkur
 föður hefnda; nú mun ek ekki hafa hér um mörg orð, því at
 ekki er vón at þið skipist af framm hvöt orða, ef þíð íhugit
 ekki við slíkar bendíngar, ok á minningar.
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkið í textanum:]
 [∫] er þær lita út að hafa
 verið ur líni
====bls. 2====
 eg bíst víð að mön um þíki þessar mínar
 sannanir nokkuð kórtogaðar og veíga litlar,
 og að þær sanni lítið að lín húfur forn manna
 hafi verið hvítar, eg vít nú játa það, en
 hvað sem þessu líður þá sjá menn af heíðar
 víga sögu kap 27 bl 355 að forn men hafa
 að minsta kosti haft hvita höfuð búningr
 og það við slátt, þvi þá er þeir þorgautssynír
 voru að slætti á gullteíg, og þeir Barði leindust
 í skóginum fyrir ofan og hugðu að hvað margír
 þeir væru og kvernig þeir best gætu sótt að þeim þá
 segir sagan „ nú þykkist han (Barði) egi vita
 víst, hvort kona er hinn 3 maðrin er
 er hvit 1) er til höfuðsíns at sja, eða mun þar vera
 Gísli„ ekki sést af sögunni með vissu hvert Gísli
 hefir haft hvita húfu á höfði [∫] <del>en þa þikir</del>
 <del>mer líklegast að hann</del> hafa haft hvita lín húfu
 á hafði nokkuð háfu, fírst barða síndíst hans
 höfuð búníngur mest<del>vera</del> líkjastfald [∫] <del>eður</del> og hélt þess vegna
 að hann væri kona, en þá er hugsandi og Gísli
 hafi lagt yfir höfuð sér hvítt traf og hnitt það
 undir kverkinni, einsog sést mindaði skin bókum
 íslendskum frá 15 öld, á kall mönnum sem eru
 við slátt, gat þettað litið ut ligt og faldur lángt
 til að sjá, einnin gat hann haft eins konar
 höfuð lín vafið um höfuðið, en þá þikir mér þettað
 tvent ó lík legra en það firra vegna þess að
 eg hefi eingar líkur firir því að þessir tveir
 síðast nefndu höfuð búningar hafi verið til
 þegar heiðar vig gjörðust.
 af þessu öllu saman þikir mér liklegast að
 lin húfur fornmanna hafi verið optast hvítar
 þá stöku sinnum kunni að hafa brugðið útaf því
 og að þær t.d. kunni að hafa verið gullsaumaðar
 eður út saumaðar ef höfðingjar áttu þær.
 ekki er hægtað með neinum vissum rökum hvaða
 lag hefir verið á þessum húfum, en hafi Gísli
 haft línhúfu, sem eg held, þá bendir það á
 að þessar lín húfur hafi verið, háar nokkuð og
 upp breiðar, og líkar tilað sjá þeim forna beina fald, eður stromp, er konur báru
 hvers dagslega er þær voru víð vinnu, sem var lágur og uppbreiður,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 1) hvítt
 
 [∫]enn þettað bendir á að karl mann hafi
 haft það, og að Gísli muni oft áður
 enn þettað gerðíst
 (nóta)
 [∫]sem var sá einasti kvenn höfuð búningur er eg þekki
 i þá daga
====bls. 3====
 ef að þettað er rétt tílgáta [∫] þá verður orða leikur
 Gísla Sússonar í vísunni mjög eðli legur er han
 segir: að han hugði að valkyrjann faldaði sér
 með dreyrugri húfu, það er og aðgætandi að
 sagan segir að draum konan batt húfuna
 á Gísla, og sinir það að annað hvert hefír
 veríð hverk band í húfunni, eður að hún
 hefir verið fest með hlaði eður band að höfð-
 inu, sem hefir veríð bundíð um konu neðan verða
 líktog eg aður gatum á hinum hlað búnhúfum.
 hvergi géta sögurnar um að fornmen hafi haft
 lín húfur firir nátthúfur, en allkikklegt<ref>[all líklegt]</ref> þikir
 mér samt að þeir hafi [∫] haft nátt húfur [∫∫] <del>[∫∫]</del> og fegurst
 þótti að hafa hár ofan á herðar, og mundi það
 hafa skémst og floknað<ref>[flækst]</ref> ef þeír hefðu ekki haft
 nátt húfur, en í nátt húfum hefði veríð mjög
 hafannlegt að hafa kverkband, enni öðrum
 húfum fornmanna var <del>það</del> öþarfi að hafa
 kverkband er þær voru bæði der og barða
 lausar, og gátu þess vegna valla fokið af þeim
 mer þikir ljósast að þessí húfa er draum konan
 battá Gísla hafi átt að vera eíns konar nátthúfa
 úr kvítu líni,
 mér þikir alllíklegt að fornmen hafi opt haft lausa húfur
 undir hjámum sínum sem ármanssaga getur um
 að ár man hafi haft, sú húfa er látín vera úr
 silki,, en líklegast þíkir mér að þeir hafi helst
 haft þess konar húfur optar úr silki lini en silki og heldur
 ovandaðar.
 um lít á húfum géta sögurnar skjaldan ?
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerki:]
 [∫] að línhúfur hafi verið áþekkar
 hínum beina fald,
 
 [∫] bæði
 [∫∫] og að þær hafi verið helst úr líni
 því það var hægast að þvo,
====[Meðfylgjandi miði]====
 i sögonum er talaðum gullsaumaðar og hlaðbúnar húfur
 þess konar húfur hafa Kaukasusmenn [mynd] virlagðar? uppeptir
 og hlaðbúnar að neðann. með10-12 löskum ímíst
 hafar<ref>[háar]</ref> eða lágar og stundum með hnapp í kolli
 eða doppu meðíms ulagí og gíltarsauman upp
 eptír milli laskanna
 hökullinn var upprunalega laung kúpa er heldr Rómv.
 menn báru, hann huldí allann líkamann alltí kríng
 ofaná fætur, og var hann ímist festur með spennum
 (til hliðanna) upp að öxlum til hægðar þeím er bar eða
 menn báru það sem til hlíðanna var altaf í olboga
 botonum seína<ref>[seinn]</ref>a var hann gérður opinn á báðum
 hlíðum (humerale)
 
 [Skrifað lóðrétt á vinstri kanti:]
 NB notað nema mindinn)
====[Meðfylgjandi miði bakhlið]====
 [Afrifa af umslagi til Sigurðar Guðmundssonar Reykjavík]
===Húfur og höfuðband===
 húfur
 1 kofri
 2 bjarnskínshufur
 3 hlaðbúnar húfur
 4 lín húfa
 
 höfuðband
 1 skorbönd
 2 gullhlað
 3 garland kórona<ref>[á einnig við gullhlað]</ref>
 4 hveif
====bls. 1====
 [Auð síða]
===Kofri===
====bls. 1====
 Kofri
 
 Kofrín er ef til víll elstur af
 öllum húfu tegundum fornmanna, og
 tek eg þá <del>skoðun</del>álíktar helst vegna þess að
 kofrinn er opt settur i samband við seið-
 men og fjölkíngí, líkt og heklan, það
 liggur í eðli manna að setja einúngiss
 það sem gamalt er, og forneskjulegt,
 í samband við töframen, og hjá trú,
 <del>og jafnvel geramen það osðallatrú</del>, eg higg að kofrin
 sé svo gamall að hann eyi kinsittað<ref>[kyn sitt að rekja til]</ref>
 rekkja til Asíu, og mun hann hafa veríð
 hér um bíl eins og sú háfa húfa [∫] er persar
 hafa boríð frá elstu fornöld alt til þessa
 dags. þessi húfá er og hefír ætíð veríð há og
 strítu mindað, herumbil á heð<ref>[hér um bil jafn há og strompurinn]</ref> víð strompín
 gamla en þó nokkuð upp mjórri, og vanalega
 úr loðnu skinni (lampskinn?) en alveg
 upp brotslaus og slétt frá efst til neðst.
 af því sögurnar géta nokkið skjaldann
 um kofra þá géta men ekki komið með
 óiggjandi ástæður firir hverníg hann hefir
 verið í hátt, samt <del>enn</del> skal eg reina að koma með
 nokkrar ásteður firir þessari minni á líktun.
 Þegar sögurnar géta um kofra er hann
 jafnan á íbiggnum mönnum eður búramönnum
 eður seíðmönnum, og bæði á [∫] köllum og konum,
 <del>ekki géta sögurnar heldur um kofra úr öðru
 efni enn lambskinni, og sjá um hér þá að hann
 er að því leiti líkar Persneska húfunni,</del>
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 
 [∫] Tiαςανςδη<ref>[ath! skrift]</ref>
 
 hér um bil eins húfu bera og
 Kaukasusmenn, og mun kofrinn
 vera kominn af þeirra húfu
 til vor eins og margt annað
 
 [∫] þess <del>kín</del>konar

====bls. 2====
 í Þorfínssögu karls efniss kap 3 segir um <del>þorbjörgu völfa eðr</del> <del>seið kon
 una</del> „ hón hafði lambs skins kofra [∫] svartan
 á höfði, ok víð innan kattskínn kvítt„
í Sturlúngu 5 þátt kap 28 segir um Sig hvat Sturlu
 son er njósnar men Styrmis komin til hans á
 Grund „ Sat síg hvatr í rúmi sína<ref>[sínu]</ref> ok hafðí
 skinn feld á herðum ok lambskin kofra á
 á höfði svartann„ í ölkofra þatt<ref>[þætti]</ref> segir um
 þorkalla ölkofra „ optlíga var þat síðr hans at hafa
 kofra á hofði, ok jafn ann á þíngum [∫] <del>ok
 var hann því kallaðr Ölkofri</del> „ auðséð er
 af þessu að kofrín hefir ekki þótt höfðínglegur
 eður skrautlegur höfuð búnaður, eður hæfi
 legur til að skorta með á þíngum, heldur
 hefir hann þótt búralegur og forneskju
 legur höfuð búnaður er þorhalli var uppnefndr
 firir það að hann bar kofra á þingi, og kallaður
 Ölkofri, sama vottar og sturlúnga það er þar tekið
 fram að búníngur Sighvats þótti búralegur
 eður jafn vel kotkallslegur, en um morgunin eptir
 leist <del>þeim</del>mönnum betur á Sighvat er han hafði tekið
 á síg bláan kyrtil og sett stólhúfu á höfuð
 sér, og tekíð eggsi silfur rekna í hönd sér, <del>þá</del>
 þótti þeim„ hann þá miklu hermannlegri,
 en um kveldíð er njósnarmen kvomu„
 vér sjá um nu af þessum dæmum að það var
 einkénni kofrans að hann var ur svörtu
 skinn optastur lampskinn, og verður hann
 þá að því leiti líkur Persnesku [∫] húfunni.
 Það er og atuga vert víð kofrann að íbiggnir
 men og búra menni, en þó eínkkum seiðmen bera
 hann helst, og kémur því kofrin jafnan framí sög
 onum sem seiðmanna og töfra manna
 búníngur, eg hefí áður getiðum að
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 þorbjörgu spákonu
 eður völfu
 
 [∫]eitt handrít hefir kofur
 svart
 
 [∫] enn af því að hann var maðr ekki
 nafn frægr þá gáfu þíngmenn
 hönum það nafn er víð han <del>hélst</del>
 festist, að þeir kölluðu hann
 Ölkofra„
 
 [∫] og Kaukasisku
====bls. 3====
 þorbjorg völfa settí smíðs höggið á sinn kátleg
 seið konu búníng með því að hafa kofra á höfði,
 þettað varsamt ekki að undra því kofrín mun
f rá alda öðlí hafa verið uppa halds höfuð búningur
seiðmanna, bæði kalla og kvenna, sem víglundr
 saga bendir á Kaupr. 1860 kap 11 hálum kap 9
 þar segir um Kjölvöru í hrau<del>shöfn</del>Skarði er var
 fjölkunnug mjög, er hún vildi drekkja þeim
 bræðrum Víglundi og Trausta hún „fór
 uppá hús ok veifði kofra sínum í
 austur att, ok þyknaði skjótt veðríð„
 her af sést að kofrín hefir verið seíðmanna
 búníngur, og nauðsinlegt töfra verkfæri
 er töfra men þurtu ekki að géra annað en að
 veífa til þess að kæmi [∫] stór víðar eður stór
 hríð sem vatns dæla bendíra kap 47 og 46 leipsíg 1860. Kaupm. kap 3<del>4</del>6 og <del>[?]</del> 47
 þar segir að Bárðarstyrfin veífði gíska gizka (sínum) til fjalls, [Framhald hér að neðan 1]
 <del>er hún gérðí galdr hríðina a þá hofsvirja.</del>
 gíski hefir líklega veríð kofri ur svörtu
 geitskínni, eður geítskinn er seið mennog
 seíð konur höfðu tál að vefja að höfði
 sér er þeir vildu géra mírkur að mönnum en veífðu þvi er þeir vildu [Framhald hér að neðan 2]
 verður þettað hvertið er<ref>[hvort eð er]</ref>, kofri eður eínskonar
 gæru skínsstrompur, sem er herum bíleitt og hið sama
 nemað kofrin mun ætíð hafa verið sniðin
 sog saumaður með þessu háfa og uppmófa
 stromplagi, [∫] að töfra menn hafi vafið
 þessum loðnu gæru skinnum að höfði sér
 í líkíng af stromp eður kofra, er þeír vildu
 géra mirkur að monnum, sannar best
 Njála kap 12 er Svanur á Svanshól [∫][∫]varði þjóstólf gérð
 galdra mirkrið á <del>þó</del> Osvif og hans félaga
 þar segir „Yvarr tók geítskinn eitt og vafðí
 um höfuð sér. ok mælti. verði þoka ur verði
 skrípí ok undr mikil öllum þeim sem eptír
 ker sækja„ kom þá þoka ifir þa ósfíf og þor eptír niða mirkur, x
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu:]
 [∫] eður irði afstirt
 
 [1] er hann aptraði gjörnínga
 veðrinu er gert var á þá hólm
 göngu storra<ref>[ath skrift]</ref> og Úlf <del>hér</del> heðin
 vefreyður sonar, eður ef men vildu
 hleipa skriðu á bæmanna sem Gróa galdrakona
 gerði er hún hleypt skriðu á bæinn„ háu
 horfði uppi fjallit, ok veifði gizku eður
 dúki, þeim er hon hafði knytti gull mikit
 er han átti ok mælti; farí nú þvat sem buit er„.
 
 [2] gera storm ogstorhríðar eður
 mönnum
 
 [∫] af þessum galdra gíska mun
 vera komið máltækið er austann
 men hafa í daglegu tali er
 þeim verður hverft víð þá
 segja þeír mikill giski(=
 mikil ósköp einnig segja þeir
 það er engin giski!= það eru engín
 ósköp
 
 x má vera að þessu sé skilt orðið
 er men enn hafa í daglegu tali að géra
 einum skeráveifu = skinn vefju
 sama sem að hrekkju eður leikná einu
 enn skrá er = skeinn þaraf að skrástja
====bls. 4====
 x til saman burðar við þettað vil eg
 géta um aði Droplaugar sonasögu
 hinni löngu kap 20 er gétið um
 dulkofra * að mér skilst í eíns
 konar töfra sam bandí líkt og
 hulíns hjalmur eður töfra höfuð
 búníngar, er gat gert menn ó –
 sinilega, en ekki á líteg að kofri
 egi herað merkjá neins konar hött
 eður dularhött jafn vel þó að
 fínnur Magnússon sé ó vissum hvert
 hann egi að útleggja kofra hött eður
 húfu, sja Grönl. kist. m. II. bl. 375 og
 463 eg sé ekki neitt sem bendir á að
 kofri hafi verið hettu tegund, og af því
 að kofrí finst sem kven höfuð búníngur,
 fínstmér það en ó líklegra, en hefði kofrin
 verið há húfa hefði han orðið mjög líkr
 þeim beina fald að læginu til, enda
 hafði verið mjög óþægilegt að sniða
 hettur ur því efni, og sogurnar géta
 hvergi mer vitanlega um hettur ur þvi
 efni en þar á móti géta sögurnar um
 húfur jafnvel ur bjarnarskinni
 einnig finst mér það banda<ref>[benda]</ref> á að kofri
 hafi verið húfa er egir i þiðriks-
 sögu af beru, þó að galdra eða tröll konur sér
 kallaðar skinnhettur sannar ekkert, því
 þær eru ennin kallaðar skínnhufur í sömu
 [∫]sögu 1) i sögu sturlaugss torfsona kap 16
 segir um hrólf vefju er han bjósig
 til að tala við hornufjutröllkonu
 „hann var svá buin at hann vari
 geít bjálfa loðnum, ok digr kálfs-
 belgur á höfði, ok stóð upp rófann
 ór miðju höfði, sinn kálfbelg hafði
 hann á hverjum fæti„ það lítur út að
 hrólfur hafi tekið á sig eínskonar
 trölla búníng, því hann vildi ekki
 að horn vefju litist velá sig
 
 [∫]er þær hrefðu uppa ser til
 að taka á moti þeim lápusi
 ___
 skinnhufa er og tröllkvenna
 heiti
 _______________________________
 1) Bárðar.sn. kap 8 og kap 9 skinn hetta torfúr kalla eður
 skinn húfa (tröllkona) öðru nafni
 [Frá efsta hluta síðu:]
 x til frekari upplisíngar þessu móti vil eg og géta þess
 að 1858 er eg var á ferð firir vestan, sagði
 Eyólfur í svefneyum mér frá að han hefði
 sem barn verið á Víkivaka á vestfjörðum
 og meðal annars gat hann um að þar hefði
 verð haldin viki vaka leikar er men
 hefðu kallað þórhildarleik eður tröll,
 kænu Leík það var eítt af aðal einkénnum
 þessa leiks að stæðsti kallmaðurínn var
 klædduri eins konar kven búníng
 og látin skauta sér með gæru skinni
 er míndaði eins konar stromp, þettað
 minnir á öll hin fir greindu dæmi og
 þá eínkan lega gískan í vatnsdælu
 og geítskínsstrompin í njálu og kofran
 þeirra Kjölvarar vonar og þorbjargar
 völfu, i fornöld hugsuðu men ser tröllin
 jafnan fjölkunnug en nú vill svo heppi
 lega til að þesir gæraskínsstrompar voru<del>eru</del>
 viðtekin töfra búníngur og undír eins
 mjög hefi legur<ref>[herfilegur]</ref> og skuggalegur tröllabún
 ingur, þá var eðli legt að men kisu þennan
 höfuð bún að handa tröllum og töframonn
 um af því han var trölslegur og skugga
 legur og ef til víll eínhver sá elsti.
 þar að auk er það all goðmótetníng<ref>[ath skrift]</ref> að hugsa
 sér fríða meí falda sér með hvítrum sílki duk
 gullofnum, og þar víð hliðina á tröllkonu
 faldaða sótugum gæru skínnum og með
 járn kalla firir fald brjána þann segír og al
 meníngur frá dætrum Báru tröllkonu í
 Lupusarsögu [∫] vér sjáum því að þessí skínn
 strompa hugmínd er rót groín, tröllum og
 seíðmönnum frá alda oðli og að kofrín <del>að</del>
 og þessir skínn strompar verðr tæplega skilið
 hvað frá öðru <del>x</del>
====bls. 5====
 vér erum nú búnír að sja að kofrínu er
 jafnar þegar sögurnar géta um han, svartur
 og ur lambskínni, og að hann er seíðmanna
 búníngur og líkast til ennís trallar
 búníngur, og þegar að menn bera saman
 að <del>bæði kofri, og geítskin sem</del> galdramen
 <del>það varð</del> höfðu bæði fafra og geítskinn <del>til</del>
 vafíðsaman að hofði ser til herum bil sömu
 töfra þá eru líkindi til að kofri hafi veríð
 há uppmjó húfa á þekkr gæru skínsstromp þeim er men létu tröllin hafa
 en þá saumaður eínsög önnur hafa sem sjá
 ma af kofranum Þorbjargar völfu er var
 fóðraður með hvítu kattar skinni aðinnan,
 að kofrín hafi verið há og uppmjó (loðin)
 strítu húfa sanni ímísleg dæmi t.d.
 <del>tildæ</del> jallið kofri sem er í Alfta fírði
 á vest fjörðum kór og uppmjór eður strítu
 míndaður fjalls hnjúkur (pyra mídalsk) (sá en ekki alveg hvass aðofan
 ferða bok Olafs olavinsar bl 23) eg a lit að
 fornmen hafi géfið þessum hnjúk þettað
 nafn af því að þeim hafi þott hann líkjast
 kofra, uppa því fjalla hafa menn og truað
 að fíndist als konar fafra steínar, og bendir
 þettað þess vegna á bæði að kofrín hafí verið
 hár og upp mjór og einnin að hann hafi veríð töfra búningur,
 að kofrín hafi verið hár og upp mjór sést og af
 þíðrikssögu af Beru prstsonía bl 203 kap 218
 því þar er efri hluti hjálmsins [∫] sem er firir
 ofann höfuðið og sem vana lega gékk
 uppi hvassann odd kallað kofrí? eður kofr
 líklega af því að efri hluti hjalmsins hefir
 verið hár og upp mjór líkt og kofrí.
 eínnig kém ur firir kofur járn (=oddhvast
 járn eður ör, má og vel vara að orðíð kofurmálagur egí þar skilt við
 er merkir málskaps mikill eður tann hvass eður gagnorður (sjá lexikon poetika)
 góður í ráðum
 
 [Eftirfarandi texti er neðarlega á hægri spássíu:]
 stokkhólms útg 1725- kap 196
 segir að Viðgu bjó til hins 11 sonar
 Ísúngs konúngs <del>svo</del> á hjálmín „ok af geíngr
 þar er tók, en <del>[?]</del> þat var svá mikit sem
 koppurin fyrir ofan krosinn, ok nokkuð
 nemur hans haus„
 [∫] eður háfa hjalmsins
 
 í gilfa ginníng eru
 köpur yrði = að láta mikið
 yfir sér bls 30
 
====bls. 6====
 nú hefi eg komið með nokkrar ástæður
 fyrir því að kofrin muni hafa verið
 há og strítu mindað loðin skínnhúfa
 ogmjög á þekkur hinni firnefndu
 Persnesku og Kaukasíksu skinn húfu
===Bjarnskíns húfur===
====bls. 1====
 Bjarnskíns húfur
 Sú önnur tegund af húfum fornmanna
 vóru bjarnskíns húfur eg higg að þær húfur hafi verið
 fornar að uppruna, nokkuð líkt og kofrín,
 því þegar sögurnar géta um þær, vóru þær
 helst höfuð búníngur þeírra manna er vóru ódælir
 fá látir og létt við alþíðu skap, þá er þettað
 litið meira en gétgata mín því sögurnar géta
 of skjaldan um þess konar húfur til þess að
 men geti með nokkurri vissu tekið þess konar á liktun
 í Laxdælu kap 29 bl 114 segir um Geírmund
 gný: Geirmundr var fá skiptin hversdagliga,
 óþýðr við flesta; en han var svá búin
 jafnan: at hann hafði skarlaz kyrtil rauð
 an ok gráan feld yfir utan ok bjarn-
 skíns húfu á hofði, sverð í hendi, þat
 <del>þ</del> var mikit vápn, ok ekki var þar borið
 silfr á, en brandrin var kvass ok breiðr,
 hvergi ryð á; þettað sverð kallaði hann
 fótbit, ok lét þat allrey úr hendi sér
 gánga„ í Blómstur vallasögu kap 10
 segir að að Aki hafði bjarnskínshúfu
 á hofði og var i vargskíns stakk er han
 barðist við finn gálknið, þessi tvö dæmi
 benda á að bjarnskíns húfur hafi ekki verið
 <del>meinir</del> neinn skart höfuð búningur, eínsog
 eg fir benti á, heldur búníngar þeirra
 manna er vóru ein rænir og fá látir, enda eru
 þess konar men jafnan lötnir hafa bjarnskíns
 glófa og loðkápur og yfir höfuð alskonar loðin
 klæði, men sjá líka að þess konar húfur hafa
 átt mjög vel við íbígna men ligt og kofrin,
 en spjátrúnga höfuð búníngur gat það ekki
 verið
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu:]
 í Friðþjofssögu kap 11 segir að
 fríð þjófur hafði stóra skinn-
 húfu á höfði er han duldist
 frir Hringi konúngi og Ingi
 björgu og lest vera gamall karl en sagan gétur ei um hvert
 sú hufa var ur 29 bjarn dyrsskinni
 eður öðru díra skinni,
 í vatnsdælu kap er getið um þorgrím
 skin húf, er var búra menni og
 fjölkunn ugur mjög
====bls. 2====
 hverníg þessar húfur hafa verið lagaðar sest
 ekki af sögonum, en mér þikkir samt líklegast
 að þær hafi veríð [∫] að mestu leiti jafnar upp og
 ofan, og með herum bil stífðum kalli kíktog
 hin loðna þjóð húfa Úngara eru enní dag
 og vil eg að eíns færa þau rök firir því að mér
 finst að það hefði veríð mjög vanda samt
 að <del>hafa</del> sníða þær kollóttar eður með öðru
 marg brotnara <del>skinni</del> sniði, úr jafn þikkvu
 og loðnu skinni sem bjarnar skinnið er
 enda hafa men skjaldan eður aldei haft
 þess konar húfu með öðru sniði en jafnar
 upp og ofan [∫], ekki dugar heldur og íminda
 sér þær uppmjófar því þá géta men ekki
 gért mun á þeim og kofra,
 men géta að sönnu hugsað ser þær með loðnu
 uppbroti að neða, likt og sést á mind
 um Íslendskum frá 16 öld, en þær húfur
 hafa auð sjá ann lega allar að ofan verðu
 veríð ur klæðí eður oðrum vefnaði, en að
 eíns upp brotið ur loðnu skínni, sem líka
 átti best víð, 1) eg held því að bjarn skíns
 húfurnar hafi ætíð verið jafnaruppog
 ofan likt og þesskíns húfur eru jafnan
 enní dag en ekki kollottar og ekki
 eða skjaldann með uppbroti. þess konar húfur eru
 mjög hermannlegar, þó þær séu ekki skraut
 legar, og hefðu verið mjög sam boðnar
 i bíggnum og ein rænum mönnum er
 ekki vóru við alþýðu skap sem
 Geirmundur gnýrr var.
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫]stórar eíns og sagt er
 um húfu Friðþjófs og
 
 [∫] þannig húfu hafa og Tortorarnir
 og Kaukasusmenn og þaðann
 munu þær vera komnar til vor á
 norður lönd
 
 1)
 1282 er gétið um að Grá skins húfur
 hinar bestu, er kostuðu mörk i
 Eyríks konúngs Magnussonar rettar
 bót Norges gamle love No2 bls. 14
 þá eru skinn húfur orðnar skraut
 <del>líklega</del> húfur og hafa þær líklega
 verið með upp broti að neðann úr
 grá skinni enda var að öllu leíti miklu
 hægra að setja hvaða lag sem maður vildi
 á gra skinn sem var þunt og mjókt

====[Meðfylgjandi miði]====
 í sögu Diðríks konungs af beru Christíjans 1853
 kap 218 bls. 203 segir að Viðga hínn stírki höggur af
 ollu afli til hins 11 konúngssonar „ok þat högg kemr
 á hjálm konungssonar. oc af geíngr þor ertók. en þat
 er svá mikit sem kofrinn firir ofan haus enn
 ok nokkot næmir hans haus. 1) strítan eður tapp
 húfann af hjálm inum) önn ur handrít
 hafa koparínn. kopprinn það seirna getur
 veríð rétt sja koffur eða koppur kvenna
 sem er rituð með því móti imist en kopar
 mun vera rangt.
 líktog dopar<ref>[ath skrift]</ref> (hjalm batr)<ref>[ath skrift]</ref> eða hnapprinn
 hafa önnur handrit kap 95. bl 111.
====[Meðfylgjandi miði bakhlið]====
 [teikning]

====[Meðfylgjandi miði bakhlið]====
 * Bjarni Broddhilgason segir við
 þórdisi toddu sistur sína, er hún neitaði
 að selja fram Gunnar þiðranda bana:
 „egi hyrði ek um dulkofra þinn, mun ek
 vita hvar hann er, ef ek vilda eptir
 leita„ (eptir 3 handritum) sögunnar
 (hulins hjálmur Gull þórissögu)
 
 galdra svægisa = skinn vefja enn ekki svipa
 og að reka fóta skinn um höfuð mönnum

''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012 og 10. 2013

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Bolklæði===
====bls. 1====
 III
 Bolklæði
 1
 A kyrtill 3 tegundir b) c)
 b. stokkur sja fornirði<ref>[ath skrift]</ref>
 
 2
 a. tryja
 b. hjúpur (kumpás) vopn rokkur
 c. kösúngur
 d. skirta
 e. serkur með elstu bún og treyju tegundir<ref>[þetta á einnig við um atriði d. skyrtur]</ref>
 
 3
 a. slæður
 b. sloppur
 
 [Texti skrifaður lóðrétt:]
 rettara að skipta með upp hafsstöfum.

====bls. 2====
 [Auð síða]
===Kírtlar===
====bls. 1====
 kírtlar
 kírtl<del>ar</del> um fornmanna er rétt að skipta í 3 aðal tegundír
 því þeír vóru með þrenskonar lægi sem er
 tals vert ó lígt; sú físta kirtil tegund er eg
 <del>lísa víl var</del> vil lísa vóru kírtlar þeír er vóru
 heilir að framann niðrí gégn; og hvurgi klofnír
 að neðan. þessir kírtlar vóru ætíð stuttir sem þeir
 líka urðu að vera til þess þeir væru haganlegir,
 því hefðu þeir veríð lángír þá gátu men ekki
 með góðu móti setið eða geingið í þeim er þeir
 vóru hvurgi klofnir að neðan, men gátu heldr
 ekki rak<ref>[ath skrift]</ref> þá er men sátu á hestum hefðu þeir
 verið lángír; því þeír hefðu orðið að kíppast
 upp um men er þeír vóru hvurgi klofnir,
 og hefði það orðíð mjög ljótt og óþægílegt, (þess
 vegna er það min á líktun að stuttir kírtlar
 hafi ætíð verið <del>með</del> ó klofnír en síðir kírtlar
 þar á móti ætið með blöðum eða klofnir að
 framan [∫] eða á hlíð on um því það varð að
 vera), þessir stuttu óg blaða lausu kírtlar munu
 vana lega hafa náð niðr á mitt læríð eða maské
 níðr undír kné þegar þeir vóru leíngstir, sögurnar
 géta ekki um hvað lángír þessír kírtlar vóru [∫] <del>ne</del>
 <del>það</del>2 sína gamlar míndir, á mindon um ná þeir
 vanalega níðra mítt lær eða níðr undir kné
 þegar þeír eru leíngstir kirtlar þeir er sjást
 mindaðir á Rúðu borgar tjaldín „eru flestir1leingðkirtlanna
 <del>flestir</del> nokkuð stuttir og heilir níðr i gégn að fram-
 an, eíns eru kirtlarnir sem sjást mindaðir í
 bestiaríus (frá 12 öld) þeir eru allir blaða lausír
 og heilir að framan <del>a</del> alt þettað bendír á að
 þeír kírtlar hafí veríð vana legastír sem von var því þeír
 voru léttastir og hagan legastir að kírtlarnir
 hafi ætíð veríð heilir að framan um brjostið sína ekki einungis
 míndírnar heldur lika sögurnar, men urðu ætíð
 að steypa kírtla um yfir sig [∫] af því þeír vóru ætíð
 heílir að framan; og þess vegna heitír líka opið á
 kírtlínum að ofan; höfuðsmátt af því höfuðið
 smó gégnum opíð er þeír steiftu kírtlinum yfir
 síg, [∫] sögurnar géta jafn an um áð men <del>forn</del>
 steiftu yfir síg kírtlum, eða steíptu þeim <del>niðr</del>
 yfír<del>um</del> síg og létu þá falla ofan um síg; alt þettað
 sannar nægilega að sumir kírtlarnir muni oftast
 eða ætíð hafa verið heilir að framan niðr
 fyrir beltísstað, að mínsta kosti géta men ekki
 séð annað af sögonum, eða gömlum mindum sem eg þekki og sem eru af norrænum
 upp runa
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innskotsmerkingar í textanum:]
 [∫] og aptan
 
 [∫] en þær géta um að kírtlar <del>þeir</del> vóru stutt
 ir; Olafr triggvason hafði rauðan
 silki kírtil stuttan ifir brinju er han stoð
 í líftíngunni á orminum lánga
 um valla ljót
 segir að han varí
 blám kyrtli stuttum
 er <del>han</del> víga hugr
 var á hon um,
 An hugsneiir<ref>[ath skrift]</ref> er látin hafa rauð
 an kírtil er <del>naði niðr á kné</del>
 tók níðr á kne kap 5 en sagan
 getr ekki um kvurtsá
 kirtill var með blöðum eða
 ekki,
 
 [∫] og af sér sem sögurnar segja
 
 [∫] karlamagnus svarfd
====bls. 2====
 aungva sönnun þekki eg firir því að kírtlar[∫]
 hafí verið [∫∫] <del>heilir</del> að framan fir en á 14 öld
 þá voru þeír kneftir að framan; en þess er ekki
 getið í sögonum og það hefi eg ekki seð á
 míndum frá eldri tíma, þessir kirtlar voru
 víðir að neðan, líka urðu þeir að vera svo
 viðir um mittið að men gjætu steíft þeím ífir
 sig, þeir héldust saman um mittið eínungis
 af beltinu, um leíð og men spentu á síg beltið
 gættu men þess að kirtillin lægi í fögrum fellíng-
 um um mittið; til þess að mítt ið írði fagrt og
 speíngilegt; sem fornmönnum þótti einhvur
 sú mesta príði á hverjum kall manni sem sögu
 urnar votta, að ofan verðu náði kirtíllin aðeins
 upp <del>að því á miðja</del>firir hóst holuna en allr hálsin var
 ber, höfuð smáttín (eða kírtil opið sjálft) var imíst
 krínglótt eða fer <del>hínt</del> hírnt [∫] níðr úr höfuð smátt
 inni var oftast <del>op</del> klaufhér um bíl fíngr hæð á
 á leíngð, þessi klauf varð að vera á kírtlin
 um til þess að men gjætu komið höfðinu
 upp um höfuð smáttína, og til þess að kírtíllin
 gæti fallíð að hálsinum, því ann ars hefði
 kírtillin orðíð að hafa veríð víðr um hálsin, og
 þá hefði han orðið of kaldr því forn men
 höfðu aldrei dúka á halsí, á gömlum mínd-
 um hefi eg aldreí séð hvurnin þessi klauf
 var fst<ref>[fest]</ref> saman mér þikír líklegast að hún hafi veríð
 krægt saman því hefði hún verið
 kneft mundi það sjást á míndonum,
 um, þess hátt ar géta ekki sögurnar til [∫]
 í kringum klaufína og höfuðsmáttína
 var jafnan breíð leggíng sem míndaði
 því hírníng með odd niðr á brjóstíð þessi
 legging mun oft hafa veríð mjög vönduð
 og stundum gull hlað eða steín sett
 sem mindírnar benda á, þessír kírtlar
 munu oftast eða alt jend hafa veríð með
 laugum<ref>[laungum]</ref> ermum eínkan lega á 10 og 11 öld
 sem mindírnar votta, hafi þessir kírtlar
 veríð hlað búnír þá mun það hafa verið
 ein úngís kringum höfuð smáttína ogað
 neðan alt í kríng og <del>e</del>fram ann á erm unum[∫]
 eg hefí aungva sönnun fírír að það hafí veríð
 annarstaðar því það sést hvurgí á míndum [∫]
 og ekki heldr í sögonum mer vitanlega
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫] á Íslandi eða í Noregí <del>hafí</del>
 [∫∫] alveg ofnír að framan
 
 [∫]stundum gékk það níðrí oddað framan
 
 [∫] voru kirtlar er aungva klauf höfðu
 niðr úr höfuð smáttínní og hafa þeír
 orðíð að vera svo niðir um halsín að
 höfuðið gat geingið uppum höfuð smátt
 ína þeir kírtlar höfðu vanalega mjófá
 bríddíng kringum höfuð smáttína undir
 þessum kírtlum hafa þeir orðið að hafa
 eins kon ar nær kírtla sem vóru þreingrí
 um hálsín því annars hefði þeim orðíð
 of kalt þettað sést míndað á rúðu borg
 ar tjaldínu og líka kírtlar með víðrí
 og klaufar lausri höfuð smaætt
 einníg eínníg sjást mínd aðir kírtlar
 þess konar höfuð smátt í þeim Íslendsku
 bestíaríus,
 
 [∫] sem Ruðu tjaldið vottar
 
 [∫] það eg veít
====bls. 3====
 þessir kyrtlar hafa veríð mjög fagrír og eínfaldir
 í sniðinu, og þeir munu vera þeír elstu,
 þeir hafa verið mjög líkír í læginu og Χυων<ref>[ath skrift]</ref>
 hja Gríkkjum eða Tunica hjá róm verjum
 ad frá teknu því að Χυων<ref>[ath skrift]</ref> var vana lega
 erma laus og hafðí víðarí höfuð smátt, og
 eins var túnícan, hvurn tveggja var eins að
 neðan og um mittið,
 sín 2 kírtla tegund er forn men báru, vóru
 kirtlar þeir er höfðu blöð eða skaut
 þeír munu ætíð hafa verið talsvert síðarí
 en hinir fír nefndu [∫] þeir hafa oft náð níðr
 á kálfa sem gamlar mindir sína, einnig vóru
 þeir klofnír bæði aftan og framan, í sögunum
 er oft gétið um að men drápu kirtil blöðunum
 (eða skaulanum)<ref>[ath skrift]</ref> undir belti sér og sínir
 það að þeir muni hafa verið tals vert
 lángír og að þeir hafi híndrað men í gaungu
 og þess vegna hafa men orðíð að drepa upp
 blöðon um að men skildu verða léttari
 í öllum snúníngum að þessir kírtlar hafi verið
 síðri og klofnir bæði aftan og framan vottar best
 orkneyíngasaga þar segir að „Sigurðr murtr
 vari rauðum skarlats kyrtli, ok drap blöðon um
 undír beltí sér, sumír mæltu at svo mundi han ok
 géra í bakít<ref>[bakið]</ref>, han bað ei uppdrepa því eý mun ek
 öfugr at gánga í dag„. það er auð séð að þessí
 kirtíll hefr haft blöð bæði aftan og framan eða
 með öðrum orðum veríð klofín [∫] bæði að aftan og
 framan, sama vottar og fóst bræðra saga (eftir
 flat eyjarbók) kap 69 þar er talaðum fyrír blöð
 í mót settníng víð blöðín að aftan, þar segír
 snú„ þat hafa men sagt, at þormóðr (kolbrúnar-
 skáld) var þan dagí kyrtli vondum er hann
 bjóst til bar daga ok drap upp blöðonum
 fyrír, en kírtillín var síðr mjök á bakít
 enn hirdmaðr spurðí:, hví hann byggíst
 svá? þormóðr svarar;, því ek ætla mér leíngra
 á fram en á bak aptr„, alt bendir á að þessi
 kírtill hafí verið lángr og klofin bæði aftan
 og framan, i Eyrbyggju kap 64 er gétið um fyrír blöð
 á kirtli stein þórs á eíri þar segir svo „ svá er sagt
 at han (stein þóru) væri í rauðum kírtli, ok hafði
 drepið upp fyrir blöðumenn undir beltit,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫] og efnís meíri.
 
 [∫] að neðan
====bls. 4====
 í ljósvetnínga sögu kap 24 segir að
 Eyjólfr son Guðmundar ríka „ var í skarlats-
 kyrtli rauðum, ok hafði drepíð upp skautonum„
 er hun barðist við ljósvetnínga,
 í sturlúngr 4 þátt kap 31 segir um Sturlu Sighvatsson
 er han barðist í grímsey „ Sturla var í rauðum
 kyrtli yfir brynjunni, ok hafði uppdrepit
 blöðunum„ í þætti hemíngs Aslakssonar
 kap 4 “segir að hemíngr vari rauðum skarlats
 kyrtli ok (hafði) drepít blöðun um undír belti
 sér á fleir stöðum í sögun um er gétiðum
 kírtil blóð t.d. Kolbeinn grön hafði
 kírtil með bloðum er han var vegín,
 sturlíngu 9 þatt kap 8 Sögurnar geta líka um að
 að kirtlarnir voru hlað búnir í skaut niðr
 og sínir það að þeír kirtlar hafa verið með
 skautum <del>og</del>(bloðum) eða hornum að framan) og
 hafa þeir líka verið klofnir líklega bæði
 að aftan og framan, af öllum þessum
 dæmum sem eg nú hefi til tínt er auð sjáan-
 legt að þessir kirtlar hafa verið talsvert
 síðir líka er auðsjáanlegt að þeir
 hafa verið klofnír bæði að aftan og fram-
 an sem þeir líka urðu að vera er þeír
 vóru síðir; til þess þeír gjætu lagst níðr
 með hests hliðinni báðum megín er men
 sátu a hestum á Túðu borgar tjaldinu
 <del>er</del> sjást margir kírtlar mindaðir með blöð
 um, þeír er leingri en hinír fír nendu<ref>[fyrrnefndu]</ref>
 blaða lausu kyrtlar, á gomlum Íslendskum
 mindum fra 11 eða 12 öld sjást líka þessír
 kírtlar míndaðir og einníg á míndum frá
 13 eða 14 öld alt þettað eru nægilegar
 sannanir, augva ástæðu hefi eg séð firir því
 að þessir kírtlar hafi veríð öðru vísi kringum
 höfuðsmáttína en hinir fir nefndu kirtlar
 á mindonum eru þeír eíns, og eíns ermar
 munu þeír hafa haft, á öllum mindum sem
 eg hefi séð af þeím eru þeir eíns og aðrir „
 kírtlar ætíð heílir að framan; og afsögon-
 um géta men heldr aldrei séð annað, eftír því
 sem míndirnar sína þá hefr klaufín að fram-
 an og aftan vanalega náð langt upp og endað
 spöt korn firir neðan<ref>[rétt fyrir neðan]</ref> beltið, þessír kirtlar sem
 voru klofnir að framan munu helst hafa
 verið hlaðbúnir því það átti þar best við
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 í þætti Haldórs Snorrasonar
 ólafssögu trígv sk: segir að Ólafur
 Triggfason „steypir þá silfrinu í
 kyrtil blað„ þess mans er seldi þá
 Haldór og Björn
====bls. 5====
 og munu þeir hafa verið hlað búnir að neðan
 altí kríng og báðum megin upp með klaufinni
 altupp undír belti, og eíns kríngum höfuð smátt
 ina, en um neðan vert brjóstið munu kirtlarnir
 aldrei hafa verið hlaðbúnir því þar vóru þeir
 heilir og á mindum sést aldrei mér vitanlega
 að föt seu hlað buin annars staðar en með
 jöðrum og klaufum, það er að mínsta kosti
 aðal reglan, um smá undan tekningar vita
 men ekki, kírtlar hlað bunír með þessum hætti
 sem eg um hefi sagt sjást míndaðír á rúðu
 borgar tjaldinu og öðrum gömlum míndum,
 og sögurnar benda á það sama, bæði norvegs kon-
 unga sögr og Íslendínga sögur i Olafssögu helga
 kap 137 segir um arnljót Géllna að han „var í skarlats
 kirtli rauðum öllum hlaðbúnum í fald níðr eða sem
 segir í sögu haraldar harðráða kap 100[∫] að Eysteinn
 orri gaf þorvarði kirtil skorin af níu skarlati„ ok
 ok allan hlaðbúín, eða sem segir í knítlíngu
 kap 55, að knútr konúngr hín helgi fór af skarlats
 kírtli„ er var búin mjög„ aföllu þessu er auð
 séð að kirtlar forn manna hafa oft verið hlað búnir bæði
 á konúngum og <del>tignum</del> ríkum mönum bæði að neðan
 altí kríng og upp með klaufinni alt upp að belti sem
 sja má af því að það er sagt að þeír vóru hlað
 bunir í skaut níðr, einnig hafa kirtlar forn manna verið
 hlaðbúnír á ermon um framan verðum sem
 Njála vottar kap 13 er eínn af heímamonnum Hoskuldr
 dala kallssonar sá að fram undan sölu veiðar kyrtli
 Gunnars„ kom eitt gullhlað ok rauðt klæði„
 og sinir það að Gunnar hefr haft rauðan kyrtil
 sem hefr verið hlað búin á framan verðum ermonum,
 á rúðu borgar tjaldinu sest ennig mota firir <del>gu</del> bríððíng
 eða hlaði á fram an verðum erm onum á sumum
 míndonum á einu handríti sem er til og sem á að
 vera frá dögum Harladlar Guðinna sonar sést
 haraldr mindaðr í tignar klæðum sínum haus
 kirtill er látin vera hlað búin á framan verðum
 ermonum og ef til víll á han að vera stein settr
 eftir því sem mindin bendir á, í besti aríus
 sem áðr er nefndr sjást <del>einn maðr</del>tveir men mindaðr í kirtlinum
 sem hafa víðar ermar og hlað búnareða steinsettar; alt í kring
 við úlf liðin, þettað á samt því sem stendr í
 njálu bendir fullkom lega á að það hafi verið
 síðr á Íslandi að hafa hlaðbúna kírtla um ermarnar
 fram an verðar; því þessar míndir eru án als efa míndaðar
 á íslandi, ekki hefi eg víðari sögunum séð neitt um
 hlað búnað á kirtlum, nú hefi eg út skírt alt það
 eín kénni lega ereg veit um þessar tvær kírla teg-
 undir, -------
 
 [Eftirfarandi stendur á hægri spássíu:]
 í Bjarnarsögu hítdæla kappa <del>kap</del>
 segir að Olafr helgi gaf þorði kolbeins
 syni„ pellskyrtil hlað búin „að bragar
 launum sigtriggr konúngr silki skégg
 ira konúngr gaf Gunnlaugi Orms
 túngu„ kyrtil hlað búin að bragar laun-
 um, kap 8 Örvar oddr er látin hafa
 skarlats kirtil rauðan hlaðbúin
 orvarodds: kap <del>29</del> 27,
====bls. 6====
 su 3, kirtiltegund <del>eru</del>voru kyrtlar þeír er klofnír
 voru<del>eru</del> á hliðini sögurnar vott að þeír vóru til
 á 10 öld samt higg eg að þeir hafi meir tíðkast
 seinna, sem olafssaga kirra bendír á kap 3
 þar segir„ ok þá höfðu men drag kírtla latz[∫]
 at líðu<ref>[tíðu?]</ref>„ þettað bendir að mínsta kosti á að
 kírtlar með þeim hætti hafi þá farið að
 tíðkast meír en fír, því annars hefði sögu
 skrifarínn ekk<ref>[ekki]</ref> haft orsök til að taka til þess,
 þessí staður bendir líka á að men hafi helst þá
 haft síða kírtla eða drag kírtla með latzí ut síðu
 (eða opna á hliðinni) er han segir þá höfðu men
 drag kyrtla latz at síðu, að þettað hafi verið
 til á kirtlum einnig á 10 öld sinír saga Egils skalla
 grímssonar kap 81 [∫] þar segir að „Egill hafði
 fastans-kyrtil, rauðan [∫∫] ok latz at síðu„
 latz er út lent orð og líklega frakkneskt og
 komið af frakkneska orðinu lacer= að streíngja
 reira eða reima sítt hvað vaman<ref>[saman]</ref> [∫] eínnig gétr þettað
 veríð komíð af enska orðinu to luce sem hefr
 sömu merkíng, band eða tygill sem hafðr er til að
 reima eítt hvað saman með heitir á frakknesku
 lacet á ensku lace sem stundum merkir
 leggíng eða bríddíng [∫∫] af öllu þessu er auð
 seð að kirtill með latzi at síðu er ekki annað
 en kirtill sem er opin á hliðini; og reímaðr
 eða spentr saman með spennum eða pörum að
 síðunni ekki er ó líklegt að þeir hafi <del>verið</del>
 stundum veríð kneptír sam an á hliðinni
 líkt og kírtlar hinna fornu Spartverja,
 þessír kírtlar hafa orðið að vera klofnir alt
 upp undir handar kríka, og spentir saman
 níðr firir míttið, men hafa fest þá saman með
 þessum hætti til þess að þeir gætu veríð
 þrau yfir um mittið og fallíð slétt að, það
 gátu ekki hinír kírtlarnir því þeir vóru
 hvurgi opnir um míttíð, þettað hefr lítið vel-
 út að framan og ekki borið á því að þeir vóru
 festir saman á [∫] því forn men báru jafnan
 yfir hafnír, [∫∫] hvurt þessir kírtlar hafa veríð
 hlað búnir sest ekki beinlinis af sögonum,
 en mer þikir samt líkleg að þeir hafi oft
 veríð hlað búnir að neðan og upp með klofnu
 ni, þessir kirtlar munu ætíð hafa veríð
 klofnir annars vegar sem sögurnar benda á
 því þar segir þá höfðu men latz at síðu
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 1) [∫] heíms kríngla
 laz
 
 [∫] þarer líst bunaði egíls er han
 grof Böðvar son sín,
 
 [∫∫] þrongan, upplítír,
 
 skarðsár annáll 92 bls. gétið um
 börn sem vóru að smára lestri.
 
 [∫] þessu mun vera skilt Íslendsku
 orðið að lesa að sér (= að
 dragað sér yfir höfn eður
 að kippa að ser möttli Flateyarbók
 II. bls. 402 samanbr Færeyinga
 sögu því er og skilt alment
 norðlenst orða til tæki að
 lesa blóm ⊃: að kippa þeim upp
 eður draga þau uppúr jörð
 [∫∫] eða gullofnar ræmur á klæðum
 í bréfi er Olafr biskup Hjaltason
 samdi 1560 um garða krikju segir
 að þar séu „2 dálmadikur af silki
 með gullofnum pjaldalesum„
 = spjaldofnum hlöðum? les=vefnaður
 sjá prjónles= prjóna vefnaður heldur
 enn platu búnar ræmur gull ofnar.
 [∫] hlíðinni
 [∫∫] þessir kirtlar minu<ref>[munu]</ref> ætíð hafa verið
 þröungir um mittið sem eígla
 vottar að nokkru leiti er sagt
 er að kirtillin Egils hafði þraungan
 og litin upphlut, og að kírtillín
 rífn aði af agli er han þrútnaði
 af sorg,
====bls. 7====
 efað þeir hefðu verið opnir báðum megín
 mundi það hafa veríð orðað þanníg þá höfðu
 men latz ut síðum, þettað sanna líka gamlar
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | míndír fra 1213 og 14 öld]] men sjá opt mindaða
 kírtla sem eru opnír á vínstri hliðinni
 þeir eru vanalega efnis miklir að neðan.
 að oðru leiti munu þessir kirtlar hafa verið
 eins <del>l</del> og aðrir kírtlar, með þessum hætti sem eg
 nú hefi sagt muna þessir kirtlar hafa verið
 fleiri kírtla tegundir hefi eg ekki séð gétið
 um i sögum ekki hefí eg heldr séð það á gomlum
 mindum,
 ermar á kírtlum yfir höfuð voru margvís
 legar þær voru ímst víðar, eður þraungvar,
 stuttar eður lángar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | ruðu borgartjaldinu]]
 enn ermar bæði þraungvar og víðar og eíns erá
 gömlum íslenskum míndum, á rúðu
 borgar tjaldinu man eg ekki eftir að eg hafi
 séð stuttar ermar og það bendir á að það sé
 það elsta að hafa lángar ermar á kírtlum,
 sama vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sagan af Magnúsi erlíngssyni]]
 kap 28, þar segír um erling skakka„ han hafði
 forneskju klæða búnað: lánga upphlutu [∫] ok láng(ar)
 ermar á kyrtlum <del>o</del>kú skyrtum„ [∫] í hinum Íslendska
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | bestíaríus (fra endír 12 aldar)]] sést einn maðr mind-
 aðr sem erí kírtli blaða lausum með víðum hálf
 ermum, sem ná rétt framm fyrir olnbogan fram
 undan þessum víðu ermum sjást aðrar ermar sem
 eru lángar og þraungvar, þettað kémr heim við
 sturlúngu 10þ18kap þar er getið um hálfermaða kírtla [∫]
 og bendir þettað á að það hafi þá eínkum verið
 orðið almennara en áður að hafa hálf ermaða kírtla i réttar arbotum [∫∫] Magnusar
 laga bætis er eínnig gétið um kirtla með ta ermum<ref>[ath skrift]</ref>
 ermum og á það aðskiljast <del>um</del>bæði um stutta
 ermarnar víða og hinar laungu og þrengri sem
 koma framm undan, á míndum frá 13 og 14
 öld <del>eru</del> sjá men mjög opt stuttar ermar og <del>líka</del>
 víðar að framan með þreíngri erm um framundan,
 en lángar og nokkuð þraungvar ermar munu að
 minni híggju hafa verið mest tíðkaðar á sögu old-
 inni, <del>drg</del> dragkirtlar munu ekki alment hafa verið
 tíðkaðir á sögu oldinni <del>[?]43</del> ensverríssaga vottar kap 143
 er Sverrír eggjaði bírki beina er han um þótti þeír
 sækja lint að böglum víð þórsbjörg han mælti í
 „ egi eru birkibeinar sem verít hafa fyrr, ekki lögðu
 svá birki beinar hinir fornu at, sem þeír leggil með<ref>[ath skrift]</ref>
 með drag kyrtlana, höfðu þeir kyrtla stittri ok
snæfrari, en hjörtu betri„ þettað bendir á að
 það hafi first þá verið orðin almennt síðr í Noregi að hafa <del>síða</del> dragkirtla víða
 <del>og [?] á kirtlu</del>
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] 1) hér eru lángermar settar
 gagnstæðt stutt ermum
 
 sjá svenskar mindir fra 13 öld
 
 [∫] þar segir svo “sturla (þorðarson) orti um
 bírgi jarl af sviþjóð 12 vísna flokk,
 ok þág þorlaun fyrir, var þot<ref>[ath skrift]</ref>
 kumpás af baldikin eða kirtill
 hálf erm aðr, balldikinn ok skarlat
 hér er kumpás og hálf ermaðr kirt
 ill latíð ver eitt og hið sama
 baldakin er hér látið vera dyr-
 indis vefnaðr líklega frá
 Baldaka [∫∫] ekki hefi eg i
 sögonum firir utan i þessum
 eina stað seð getið um kumpás
 en aptur á móti er hans gétið i
 míðalda vísum t.d. sem
 hér segir
 viltu kaupa kumpás?
 hversu dír er hann?
 hann er firir grís og gæs
 og gamla karten tæs
====bls. 8====
 þettað kemr heim víð míndirn af kirtlar þeír
 er sjást mind aðir frá þeim tíma eru jafnan
 víðar í um mittið og leíngri en þeír sjast
 mindaðir á eldri mindum, alt þettað lag
 sem nú er gétið á kirtlum mun hafi verið
 að það ó sskandi sem islends kar mindir og
 íslendnigasögur votta,
 í Olafs sogu kírra kap 3 segir að men höfðu
 <del>þá</del> á dögum ólafs kyrra, ermar 5 álna lángar
 ok svá þraungar at draga skildi <del>at</del> við hand tygil,
 ok lerka <del>altut</del> alt<del>ar</del> at öksl [∫] aungva ástæðu
 hafa men fírir því að þessi búnaðr hafi nokkurn
 tíma komið til íslands og han um hafa haldist
 skama stund í Noregi, í sögunni segir að þessi
 búningr var útlendr og þeir sem rituðu sögurnar
 hæðast að þessum búnaði og því vil eg ekki
 eiða fleiri orðum um han, því han mun
 aldrei hafa komið híngað til lands,
 
 [Eftirfarandi texti á við um innskotsmerki í textanum:]
 [∫] um upp
===Stakkr===
====bls. 1====
 Stakkr
 auk kírtilsíns höfðu forn men ímisleg önnur
 bolföt sem með réttu má kalla kírtla tegundír
 eitt af þeim fötum er t.d. stakkrín, han hefr að
 mínní híggju verið mjög líkr kírtlinum, <del>eínkanlega</del>
 einkanlega þeím stutta og blaða lausa kirtli men steiftu
 <del>kírl</del> stakknum yfir sig eins og kirtlin um, sem sagan
 af hávarði Ísfyrðíng vottar kap 55<del>[?]</del> þar segir að atli
 steípir ífir sig stakki sínum [∫] þettað bendír á að stakkrin
 hafí verið heill að framan eins og kirtillin í fornöld
 og skínstakkar íslendínga nú á dögum, aldrei hefi eg
 séði sögun um að það sé gétiðum blöð á stakk, og því
 er eingin ástæða til að halda að það hafi verið, eg held
 því að stakkrín hafi ætíð verið blaðalaus og ef til
 vill nokkuð stittri en kírtillin, líka held eg að
 stakkrin hafi vana lega verið víðr [∫] í hávarðarsögu
 Ísfyrðíngs kap 55 segir svo „atli var svo búin at han
 var í hvítum stakkí stuttum ok þraungum ok var
 maðrín ekki skörug legr á fæti „ það er hér tekið fram
 sem eitt hvað ó vanalegt að stakkur þessi var bæði
 mjög stuttr og þraungr og hefr það þótt ljótt og bendr
 þettað meðal annars á að stakkrín hafi vanalíga verið víðr
 men gætu dreyið af þessum sama stað að stakkrín
 hafi verið lángr; af því það er hér tekið fram að
 þessi stakkr var stuttr, en það sem segir i sömu sögu
 kap 49 sýníst mér stríða á móti því; það segir um
 Torfa valbrandsson að han var í „blam stakki
 og girðri brækr„ sögurnar sína að men gírtu bæði
 skírtr kirtla og stakka ofan í brækurnar, en ekki
 aðrar ifir hafnir; men gátu ekki með góðu móti gírt
 lánga kírtla; eða stakka <del>[∫]</del> hefðu þeir veríð langir
 ofan í brækurnar því það hefði ekki gétað faríð
 vel, men munu því ein ungís hafa girt þá
 kirtla í brækurnar sem vóru stuttir, og eíns
 munu men hafa gírt stakka og skírtr niðr í bræk-
 urnar af því það hvuru treggja mun ætið hafa
 verið stutt, að minsta kosti hefi eg ekki getað séð
 annað af sögun um [∫] um höfuð smattina munstakkrin
 hafa veríð eíns og kritillinx? hvort ermarnar á
 staknum hafa verið eíns og á kirtlinum er
 mer óljóst, enþá hígg eg að þær hafi stundum verið stittriog viðari mjög viðar framm sjá árbækur
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] sama vottar Kjalnesínga-
 saga kap 5 þar segir um
 búa að „han steípti ifir
 sig farg stakki„ er han
 skildi glíma við blá
 mannín
 [∫] í Laurentíns sögu kap 44.
 segir svo „þat mátti han (Laur=
 entíns) ekki sjá, at djáknar
 hefði rúma stakka undir
 messu klæðum ok <del>dálmatíkum</del>
 dalmatikum, segjandi þeim
 at þar fyrir rifnaði messu klóð
 inn ok skrúðin. „þettað bendir
 á að djáknar hafi helst viljað
 hafa rúma stakka, af því það
 mun hafa verið vanalegt að
 hafa þá víða og það hefir þótt
 fegra,
 
 <del>[∫]afrri brækurnar</del>
 
 X með eingri klauf ofani
 eins ogskinn stakkar eru en
 og viðri höfuð smátt er hofuðið
 gat vel geíngið uppi gégnum
 ________
 [∫] og í sögu Ausbugsvegíns<ref>[ath skrift]</ref>
 kap 5 segír að úr <del>varí</del>
 hafði vöruváðar stakk
 er tók ofan á mitt lær
 han um, hvurt þettað
 var vanaleg eða óvana
 leg leíngd á stakk sést
 hér ekki
====bls. 2====
 í ljósvetnínga sögu kap 31 segir svo „Brandr fór vestr
 <del>til</del> með haraldi kon ungi til Englands, ok er þeír geingu
 uppí sein asta sinni„ þá hafði brandr eín brynstakk
 “enn alt annat lið konúngs höfðu eptir látit brínjur
 at skípum„ ..... “ brandr bauð konugi brinstakk sin„
 hér er bryn stakkr og brinja látíð vera það sama [∫]
 en mun ekki vera þausar a legund sem jón erikson heldr kóngs:
 brinjurnar voru vana liga með stutt um og víð-
 um ermum, og af því <del>|</del> að brinja og brinstakkr
 er hér látið vera eitt og hið sama þá mætti
 þar af leíða að hin forni stakkr hafi stundum verið
 með stuttum og víðum ermum[∫] af öllu því sem
 eg hefi seðum stakk þá siníst mér alt benda á að
 stakkrin ok hin stutti blaða lausi kírtill hafi
 hér um bil verið eitt og hið sama, í sögunum
 er opt ruglað sam an stakk og kírtli á Njálu
 er skarp héðin ímist látin vera i blám kírtli
 eða blám stakki, i vatnsdælu kap 19
 er gjörnínga kirtíllin er [∫]<del>Oddr kötluson</del>[∫] Hrolleifr varí kall
 aðr stakkr þar segir svo „siðan slæmdi oððr á fót
 Hralleifi<ref>[ath skrift]</ref> ok beít því kirtillin tók eigi þángat;
 Oddr mælti eyí hlífði þérun gjörninga (norn) stakkrin
 alt þettað bendir á að stakkr og kirtill sé mjög
 líkt að læginu til, stakkrin var vana legr
 glímu búníngr og er það eitt af því sem bendír á
 að stakkrín hafi veirð stuttr og léttí legr er
 men völdu han helst allra klæða til að glíma í,
 i Armanssögu kap 10 segir er hin ir miklu leíkar
 voru á hofmanna fleti„ þá fóru men af klæðum
 ok tóku fáng stakka„ er þeír bírjuðu glímur,
 í kjal nesínga sögu kap 15 segir að rauðr gaf búa fangstakk
 er han skildi glíma við blá mannínn, í somu sögu
 kap 18 segir er Búi skildi glíma við Jökul föðr
 sín „síðan klæddust þeir fáng stökkum„ alt þettað
 sinir að stakkrín hefr þótt léttilegt fat eins og hín
 stutti og blaða lausi kirtill , einníg ma telja stakkín
 með skart klæðum forn manna þegar han var
 vandaðr, <del>F</del> Torfi Valbrandsson varí blám
 takki<ref>[stakki]</ref> er han fór með hávarði að þorbírni
 og Skarpheðin var í blám stakki er han fór
 að þráni Sigfussini, þettað bendir á að men
 hafi oft haft stakka er men bjuggust til víga
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] í færeyinga sögu kap 24
 segir að Sigmundr brestírsson
 „vari rauðum kírtli ok
 brín stakk létt um um utan
 hér er eínnig brim stakkr sam
 á og létt brínja, og hafa men
 líklega kallað þær brinjur
 brinstakkr sem vóru stuttar
 og stutt erm aðar, það hefr
 þótt her man legt og léttilegt
 að hafa stuttar brinjur sem raða
 má af guðrúnar kveðr 2, 19 vísu,
 
 [∫] Sturlunga 5 þátt kap 26
 segir svo„ þorbjörn var í þófa
 stakki þeim er sverð þeirra
 bítu ei, þótt þeir breiddu á tré
 ok higgju til„ valla hefr þessi
 þófa stakkr verið með laungum
 ermum því hefði það verið þá
 mundi han hafa orðið of stírðr um
 handleggína, öll þess háttar þófa
 klæði er men hofðu til hlifðar
 vóru jafnan [∫] Hrolleifr
 erma laus, eður erma stuttir
 pausar arnir
 vóru, jafnan erma lausir sem
 sturlúnga vottar <del>víðr</del> og
 konúngs skuggsjá þeir voru gjörfir
 af margföldum lér eptum til
 að hlífa víð höggum
 í orvar oddssögu kap 19 segir
 að Öggmundr flóki og brær<ref>[bræður]</ref> hans
 „vóru allír í flóka stökkum ok
 beít á eíngan járn„ þettað
 bendir einnig á það sana,
====bls. 3====
 eða þá men bíggju sig við skart, það er heldr
 ekki undarlegt því stakkrin hefr verið allsnotr,
 auk þessa var stakkrin oft vos klæði og óvand-
 aðr í svarfdælu kap 2 segir að þorstein svarfur var <del>ferðr</del>
 „færðr úr vofar<del>salu</del> voðar stakki „er han reis úr fletínu,
 í Gull þoríssogu kap 9 segir að Voflsnara? [∫] grímr vari
 hvítum vöru váðarstakki, sögunum er einig opt gétið
 um skin stakka, <del>í Vatnsdælu segir að Bergr vari skin
 stakk ifír slæðum því frost var</del>, Finbogi rami vari skín
 stakk í Laxdælu kap 86 segir að Ottar bóndi á
 Krossum varí skínn stakki er hann tók á moti
 Bolla bolla syni, í sogu olafs trígfasonar forum: <del>er</del>
 kap 131 er og getiðum skinstakk, [∫] í sögu þorlaks biskups
 hini ingri kap 51 er gétið um skinstakk er smá sveín varí
 þessi stakkur hafa hlotíðað hafa verið ur görfuð
 og vel eltu skinni [∫] því men fóru þó ekki einugís
 þegar vætr var heldur líka í kulda, í þætti af þorvaldi víð förla kap <del>3</del> 2 er getiðum andan er Kodrón
 trúði á vari „svörtum og herfi í
 5 þátt kap 26 legum skínn stakki„
 í Rymbeglu bl. 174
 2 part kap 2 er gétiðum
 skin stakk
 í blomstur valla sögu kap 10
 segir að Tré mann var í
 vargskíns stakki og
 hafði um sík silfur belti.
 víðar á sögonum er gétið um stakk og sínir þettað
 alt að þeír hafa verið almennir, i stúrlúngu [∫] er
 getið um þófa stakk er hafðr var firir hlíf í
 í staðin firir brinju, liktog kausarí<ref>[ath skrift]</ref> í Droplaugar
 sona sögu hinni laungu kap 15 segír að Asbjörn vegghamur
 varí hvitum Torfstakki ifir kirtli, er han var að garðlagi<ref>[ath skrift]</ref>
 í sömu sögu kap 19 segir að Sveinn bóndi vari hvítum stakki
 er han var að torfverkí, í sömu sogu kap 13 er getið um
 að verkmen voru í stökkum í fostbræðra sögu kap 9 segir
 að kolbakr þræll vari 2 stökkum -----
 í Sturlúngu 4 þatt kap 20 er getið um allstakk í viði<ref>[ath skrift]</ref>
 því er Tanni kvaðum þá Gíslasonu þar segir svo
 upphafa ekki hepnir
 allstoksgoðar vaxir
 feinn ok fallir vonna
 fleir verðrs á bæ einum,
 að stakkurin hafi haft fram víðar ermar um 152
votta best bískupa annalar Jóns
 Egilssonar safn til sögu ísl bl 53, þór segir að <del>stephán bískup</del> er Torfi í klofa
 varð áður á alþíngi, „hvolfði (stephán) biskup þá fyrst stakksermi ofan yfir höfuða konum,
 þeim öllum ofbuðr augu hans og andlit með hljóðum„ ssl árb III bl 13.
 skinn stakkar eru og jafnan enni dag með fram viðum ermum það mun því
 hafa verið helsta einkenni stakksins að hann mun ætið hafa verið með fram víðum
 ermum, og með víðri höfuð smátt en eingri klauf níður hafað smattinni x hann mun hafa
 verið alveg heill að framan, og allur nokkuð víður og náð hér um bil níðurá
 mítt lær, X samanb. ferðr bæk Eggerts ol. bl 339 skin stokkur saman dregín um
 halsin „þannig hafa stakkar verið þá 1760 og þá er men þekkja til
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] vaflspjarn<ref>[ath skrift]</ref>
 
 [∫] í Eyrbiggju kap 27 segir að þrælar
 <del>ark</del> Arnkéls goða „fóru af skínn stö-
 um sinum,
 
 í fóstgræðra sogu kap kap 8
 er segir að loðinn þræll„vari
 selskínsstakki„
 
 [∫] og loðnír að ínnan
 
 frá þvi um 1500
 í gömlu bréfi er getið um
 erma stakk sem hlitur að vera
 eitt hvað rángt því stakkar hafa
 ætið verið með ermum að eg held. á
 þettað líklega að skiljast erma laus
 eða hald saumaður stakkur eða eitthvað
 vantarí. t.d. laus eða annað.
===Treyja og hjúpr, og vópnrokkr===
====bls. 1====
 treyja og hjúpr, og vópnrokkr
 men hafa mikið brotið heilan um hvurnig treyjur hafi verið, men
 géta ekki neítað; að það er ekki eíns ná kvæmlega
 ut skirt í sögonum hvurnín treyjan hefr verið
 eins og men mundu óska sér, en alt fyrir
 það hígg eg samt að men géti hérum bil komist
 eptir hvurníg treyjan var ef men bera sam-
 an alt það sem finst í sögonum við víkjandi
 treyjunni bæði Björn á skursá og Páll víða lín
 hafa vítað um treiju, en eg híggað þeím báðum
 hafi nokkuð skjátlast í því efní, björn rekr
 í latínu orðið treyja, og lætur nafníð treyjunnar
 vera sprottíð af [∫] því að treyjan hafi verið það
 3 klæði er men höfðu ifir sér, eg hefi hvurgi
 séði sögonum neitt sem bendir á að þettað
 hafi verið ein kenni legt við treyjuna <del>fornm</del>
 fram ifir kirtla, sloppa, og hjúpa <del>og vi</del> þar að
 auki sína sögurnar að men höfðu jafnan treyjuna
 í bardögum ísta klæða utan ífir brinju; og eftír
 því írði hín 4 klæði ef ekki 5 eg held því
 að það sé rétt að sleppa þessari hausá liktun sem
 ógildri, kall víðalínhefr komíst nokkuð
 nær því rétt, han álítr að treyjan hafi verið
 hér um bil sama og vesti eða bolr [∫] (<del>á hans dögum</del>,
 þettað er rángt að mestu leiti að frá teknu
 því að han hefr álitið að treyan hafi veríð
 erma laus, að öðru leiti hafði treyjan aunga
 líkíng af <del>treiju</del> vesti eða bol, hin forna treyja
 hafði heldr aunga líkíng af þeirri treiju er
 men hafa borið á seinni tímu, en hrunin
 á því stendr að svo ólík föt hafa haldíð
 sam eiginlegu nafni er mér óljóst,
 það fista er mén gáta með vissu sagt um treyuna er það
 að hún hefr oft ef ekki altjend veríð erma laus
 í Kvíttíngu kap 56 segir um Benidíkt konúng bróðr
 er han varði kórdírnar„ benidíkt var svá búin, at han
 varí rauðum skarlats kyrtli, ok í brinju um utan,
 ýsta hafði han silki treyju ermalausa,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 [∫] orðinn tre
 
 [∫] 1) einíg heldr han að orðið
 treyja sé mindað af gríska
 orðinu [???] <ref>[ath skrift]</ref> þótt mér
 sínist þettað lángt sótt
 þá er ómögulegt meðöllu
 að neíta því mer sinist samt
 treyja og [????]<ref>[ath skrift]</ref> hafa mjög
 litla líking bæði víð víkjandi
 lægínn og nafninu, hvoru
 tveggja var að sönnu erma
 laust en [????]<ref>[ath skrift]</ref> var sama
 og brjóst björgr og oftast men
 úr máli er treyja kémr
 aldrei firir í sögunum
 sama og bríngja er hún var
 aðsönnu höfð firir hlíf
 að sönnu höfðu grikkir
[????]<ref>[ath skrift]</ref> en það var
 skjald gæfara eg held
 að þettað sé ekkert
 skilt við treyju,
====bls. 2====
 í sögunni af Hálfdáni Eysteíns syni kap 13
 segir svó[∫]„ maðr stóð við síglu míkíll vexsti, á
 eínu skípínu í sílki treíyju erma lausri,
 vel brinjaðr„ [∫∫] í fagr skinnu kap 195 segir um
 magnús berfætta er han barðist seinast á írlandi
 „han var í <del>silki treyju rauðri yfir skirtu</del> rauðri silki
 treyju ermalausri ífír skírtu„ ekki er her getið um
 hvurt magnús var i brinju undir?
 alt þettað <del>bendir á</del> sínir ljós lega að treyjan
 hefr opt verið ermalaus og að minni higgju
 mun hún optast hafa veríð ermalaus, sögurnar
 géta oft um að men vóru í treyjum, án þess að
 það sé gétið um hvurt þær vóru með ermum
 eða ekki [∫] men géta því ekki dregið af því
 að treyjan hafi verið með erm um ; er treyjunni
 er ekki að örðu leíti list á öðrum stöðum [∫] <del>ernú</del>
er taldir, sögurnar géta aðeins um úr hvaða
 efni treyjan var; enn það kémr ekkert læginu
 við, sú einasta á stæða sem men hafa firir
 því að halda að treyjan hafi stundum
 veríð með ermum; er það; að það er tekíð
 fram á þessum fir greindu stöðum í sögonum
 að þessar treyjur vóru erma lausar, en þettað
 sannar þó lítið, því það er líka tekið fram að
 pausarar vóru ema lausir, sjá sturlungu 9 þátt kap 20
 þar segir svo”þorbjörn stóði óforunum hjá oddi, han
 varí pausara erm lausum„ pausararnir vóru
 staglaðír saman úr margföldum lér eptum
 til þess þeír skildu sem best hlífa firir höggum
 og þar að auki vóru þeir bikaðir þettað vottar
 konúngsskuggsjá best, þar að auki votta sögurnar
 að men báru þessa puusara ifír brínjum, allír
 munu géta seð að það er nærri ó hugsandi að pausari
 hafí verið með emum því það hefði orðíð ákaflega
 stírt fírir handleggín um axlar liðin og olbogan innen
 skíldu físt vera í skirtu með ermum þar utan ífír í kírtli
 með erm um þar utan ífír í brinju með heilum eða
 hálf ermum og ef men skildu þar utan ifir hafa
 veríð í pausar með laungum ermum úr margföldu
 lérepti þá mundu men vall hafa gétað hrært hand-
 leggín til höggs,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] um Skúla jarl
 
 [∫∫] það litrog ut að hahafi att að
 hafa treyjuna utan ifir brínju-
 nni,
 
 [∫] en þeím ernú
====bls. 3====
 sostírðlega munu forn men valla hafa buið
 til orust á þeim dögum, það sem segir í
 kon úngs skugsjá sanar best sögu muna þar
 stránglega tekið fram að pausarin skildi
 vera erma laus því það hefr þótt of
 stirðlegt, af þessu þikir mér það ekki vera
 nein gild sönnun firir að pausarin hafi
 verið með ermum; þó sögurnar taki fram að
 pausarin var <del>stundum</del> erma laus, mér sínist einmítt alt
 bendr á það [∫] <del>mótsetta gagnstæð</del>r það einasta
 sem men <del>vo</del> gætu hugt að sér er það að pausarin
 hefði stundum gétað verið með hálf ermum
 og að þettað sé þessvegna tekið fram, að han
 var ermlaus, en að mini híggju hefr han optast
 eða alt, end veríð ermalaus,
 af öllu þessu síníst mér það vera lítil sönnun
 þá sögurnar taki fram á fáum stöðum að
 treyjan hafí verið erma laus, það verðr að
 mörgu leiti eins ó líklegt og um pausaran,
 sturlínga sínir að treijan hefr veríð hér um
 bil eíns þikk og pausarin, og að men höfðu
 hana fírír hlíf <del>eina</del> eða í brinjustað eíns
 og pausaran, sjá 3 þátt kap 40 þar segír að
 <del>„</del> þórðr rauðr hjá meðal herða á þórði sturlu-
 syni[∫] sem honum var hægast,” ok hafði
 han hvorki brinju né treyju„ í 9 þátt kap 3 segir
 <del>að</del> er Eyólfr þorsteínson fór að Gissuri jarli
 að han hafði með ser 30 manna í hrínga brín-
 jum ok 2 treyjur með„[∫] nú sínist mér það vera
 full komlega sannað að treyja hefr stundum verið
 hlíf eins og hausarín og munu þessar treyjur
 hafa veríð sama og pausarí eða mjög líkar,
 hefðu treyjurnar verið með ermum þá
 hefðu þær ekki síðr en pausarín orðið
 stríðar um hand vegin, er þær vóru
 eíns þíkvvar eg held því að þessar
 þíkkuu treyjur hafi aldreí veríð með
 ermum, en hafi nokkrar treyjur verið
 með erm um þá hafa það veríð silki
 treijurnar; því þær vóru þunnar og þurtu
 þess vegna ekki að híndra armleggín,
 en hafí treyjum veríð með ermum þá mun
 hún aldreí hafa veríð utan með hálf ermum,
 (líkt og hun pás)
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] að han var ermalaus
 
[∫]firir því að treyjan hafi
opt veríð með ermum
 
 [∫]með breíðöxi

''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''': Ritgerðin er ekki full upp skrifuð.
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012 og 10. 2013

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

Ritgerð (SG-05-3) Um Íslendska karlmanna búninga til 1400

2013-11-07T13:20:42Z

Edda: /* bls. 1 */

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''': Safn Sigurðar Guðmundssonar Aðfangabók Þjóðminjasafns Íslands, bls. 99: „Um Íslenska karlmanna búninga til 1400. Mappa, hefur upphaflega verið band á bók, klædd gráleitu lérefti, 22 x 30 cm. Spottar eru festir á spjöldin til að binda þau saman. Í möppunni er nær fullfrágengin ritgerð um klæðnað karlmanna til forna á Íslandi að mestu byggð á rannsóknum á fornsögunum.* Ritgerðinni er skipt í þessa hluta:
„Yfirhafnir aðrar, en herklæði. Höfuðbúnaður. Bolklæði. Fótabúnaður. Handagjörfi. Ýmislegt lausaskart og áhöld er heirði til hinum forna daglega búning og fleir þar að lútandi”. Undir síðasta efnisflokkinn flokkast m.a. greinarstúfur um litunargjörð fornmanna á klæðum.
Einnig er í möppunni: „Gamalt ágrip um karlmanns búning (ófullkomið)” Samantekt um búninga úr lögum og annálum. Nokkrar búningateikningar. Frásögn um kýl á 19. öld ekki með hendi Sigurðar. * Titillinn hér að ofan er ritaður framan á möppuna með hendi Sigurðar.”
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

==Kápa==
 um Íslendska
 karlmanna búnínga
 til 1400.

===Spari búningur===
====[Framhlið]====
 7 als
 [Teikning af þremur stjörnum tvíundirstrikað]
 borði á brókonum
 spari buningur B
 [Tvær teikning af spari búning]
====[bakhlið]====
 Sigurðr
 [Teikningar af útfærslum á munstri. Þær hefur Sigurður teiknað á afrifu af bréfi frá G E Briem. Það sem sést af bréfinu er eftirfarandi:]
 góður!
 að skrifa utaná
 til
 varið er Hay<ref>[ath! Hay kaupmaður í Edinborg?]</ref>
 í sumar og
 hann á heima.
 G E Briem

===Spari búningur===
====[Framhlið]====
 6-7-8 hnappar opt niðrur, enn
 þó ekki alt af
 lagir og barðastórir
 hattar, almenn astir, brækurnar
 ætið bundnar utaná og stuttar nær brækr
 sem opt sjást niðrundann hinum,
 erma hnappa þarf ey fremur en vill,
 saum urin altaf
 rétt framan á
 erminni __
 brækurnar stundum
 þraungvar og
 settar ofani sokkana?
 og mikið skorið af víddinni að neðann
 stundum –
 eíngar axla rikkingar, erminn slétt framm,
 og opt ekkert lín fram undann –
 opt með axla legg ing og saum um fram
 eptir erm on um –
 [Á hægri spássíu stendur:]
 2 álsl.<ref>[Ath! Óskýr skrift]</ref> tjöldum
 2 ut grafnir – 3
 2 skornir í tré
 alt í kring
 margir teiknaðir
 (á safninu)
 [Teikningar af spari búning. Þetta hefur Sigurður teiknað á afrifu af umslagi. Þar stendur:]
 herra barnaskóla kennari H. E Helgesen
 Reykjavík
 borgað 10 sk.

====[Bakhlið]====
 þessi treyjur er
 líka frá 15 öld enn
 hvað það hefur kallast
 er ó víst –
 líklega stakkur eða hempla
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''': Kýl
* '''Nöfn tilgreind''': Haldóra Sveinsdóttir frá Brekku, Sigurður, Séra Páll á Völlum Svarfaðadal, Séra Baldvin Jónsson, Sigurður Guðmundsson
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===[Kýl]===
====bls. 1====
 Stúlka sú, er Haldóra hjet og var Sveins-
 dóttir frá Brekku á Ingjaldssandi vestur
 í Ísafjarðarsýslu, sagði mjer, að eitt sinn
 hefði maður komið, er Sigurður hjet að
 Brekku, þar sem faðir hennar bjó, og hefði
 hann haft kýl, hún sagði að hann
 hefði svo verið, að hann hefði verið prjón-
 aður, og líkastur því að lögun, sem pokar
 eru, er hafðir eru fyrir hrúta, mjóstur
 efst um fi<del>ý</del>tina og smá víkkað svo fram
 undir úrtökurnar, hann hefði verið með
 grænum og rauðum röndum og gengið
 út um gat á lokunni, sem til þess var
 ætlað. Þessi stúlka dó í fyrra sumar og
 var þá um fertugt, en hún var eitthvað
 milli 6. og 10. ársins, þegar hún sá þenn-
 an mann, en svo var það þá orðið

====bls. 2====
 óvanalegt að hafa kýl, að maður var
 hafður að háði og spotti fyrir það og lá
 við, að hann væri rifinn af honum.
=====[Laus meðfylgjandi miði]=====
 Móður ser Páls á
 völlum í Svarfað ardal
 Mun di eftir þeg ar hún
 var barn að húnsá á
 ein hvurjum höfðingja
 kíl sem hún lek sér að
 á hon um hún var ur
 dala síslu síra Baldvín
 Jonsson sagði mér frá
====bls. 3====
 <del>maður að austan gat um að
 han hefði séð hringa brinju
 slitur með negldum hringum
 sem fun dust í kál garði
 hvur maðurin var hefi eg
 gleimt.</del>
====bls. 4====
 Sigurður Guðmundsson. Reykjavík á Islandi í Juni 1859.
 Sigurður Guðmundsson. Reykjavík á Islandi í Juni 1859.
 _______________
 Sigurður Guðmundsson.
 Reykjavík á Íslandi í Juni 1859.
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kalmansbúníngur 14 öldinni og seirna fram að siðabót úr lögum og annálum===
====bls. 1====
 Karlmansbúníngur
 14 öldinn
 og seirna fram að siðabót
 úr lögum og annálum
====bls. 2====
 14 old
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III No2
 bls 14 1282]]
 skinnarar taki fyrir „ halfa mork
 fyrir hin bestu skinn kyrtil af
 norrænum lamba skinn um.
 rein kálfa skinn áttu ærtughar, eða
 fóðr af kiðskinnum. mork fyrir skinn
 kyrtil af hinum bestu enskum lamba-
 skinnũm
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | ólafs konung hákonar sonar réttar bót
 frá 1384 Norg g.l. No 120. bls. 221.]]
 skinnarar taki „tvo skillinga firer hinn
 bezta skinn kirrtill. af Norrenom
 lambskinum. hálfa mörk firir fóðker af
 lamba skinnum.
 (þettað sínir að kyrtlar á 14. öld hafa opt
 verið ur lambskinni og öðru skinni og
 foðraðir með skinn um, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | réttar bót frá
 1282 No2 bl.14]] er skinnurum bann að
 hafa brydd ingar til sölu, samabr. [[Heimildir_Sigurðar_málara | bréfi
 No 120 bls. 221 frá 1384]] (sinir að men hafahaft skinn briddingar)
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | rettarbót Olafs konungs Hakonarsonar
 frá 1384. No 120, bls 219]] sést að í
 Noregi hefir þá verið orðið titt að hafa
 hnappaða kírlta [sic]

====bls. 3====
 „item skulu skræddarar taka firir
 karlmans kjurtell knappaðrun hettu
 ok hosor. þrea aura„ saman ber
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | mind í uppsala Eddu]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | mind a Enskum
 leg stein frá 1343]]. og þískum mindum
 frá sama tíma það bendir á að
 kneptir kirtlar hafi verið komnir
 til Íslands nálægt miðri 14 öld
 enn valla fir nema slæður (sjá
 slæður)
 rettar bot hakon ar Magnussonar um
 klæða skurði Norege 1314 í Björgvin
 físt talað um „brreitni þá er men géra ok
 hafa á klæðum sínum„ síðann „þá vilja
 wer att allir menn vita att ver
 fyrir bíóðum fullkom líga parterat<del>[??]</del> lappa-
 klæði [klæðnat]<ref>[Hornklofi er í frumhandriti]</ref>. allz kyns. þyskar klæða skurð.
 plátrbúnat á kyrtlum æðr a hettum.
 nema konr ok mæyiur viljum ver att
 have (annaðkonr ok mæyum loffum ver hoffva)<ref>[ath! skrift]</ref>
 eptir því sem við vandi hefir í verit.
 þeir dugandi menn sem brauð laup sín gera
 æða vild orar verða.
 láti skera þau
 klæði sem þeir gefa síðann leikorom

====bls. 4====
 á þann hátt sem hverjum líkar.
 Enn slíkan klæða skurð ok búnað
 viljum ver att allir hafri vem ver
 berum sealfir tið og ligast. ......
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norg es gamle love III bls 109-10
 No 40]]. sama kan rettar bot fra 1315
 i Tunsbergi „yðr mankunnigr vera [um]<ref>[hornklofi í frumskjali]</ref>
 þann mikla úsið ok mikla kostnað sem
 menn hafa inn dregit í landit
 únýt sam líga framarr enn forn iðvenia
 hefir á verit eðr þeirra nylsemd sé till
 sem landit byggia um skakkerar, parteran<ref>[ath! skrift]</ref>
 ok leppa klæðaskurð. okk pennínga bunað
 á þorlm anna klæðum. önur (mjósniðra)mjósniðá kyrtla
 ok annan þyrs kan klæða skurð.„ (en men
 máttu hafa þess konar buníng til brullaupa
 og gefa samt leikurum eins og í hinu)
 er er lekið fram að þelluð er þjóðverikr
 klæða skruður og jafn vel á honum.
 Norges gaml III 116 No 45.

====bls. 5====
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | hakonar Magnus sonar eða hákon II réttarbot]]
 um varning sölu útlendra ovíst artal
 „Item skraddarar tæiki öyri fyr kyrtil
 og syr kott, eff ther botuna(!)<ref>[ath! óskýr skrift.]</ref> kyrtill
 enn fir norrænan kyrtil ein fallan
 xv peníng„ fyr tvíbyrða kápu= með tveim borðum ærtog.
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaul. III bls 142 No59]].
 Eíriks Manússonar réttar bót um verslun
 og verð lagi Björg vin 1282.
 „ skraddarar taki eyri (silfrs) fyrir kyrlil [sic]
 ok útt á öxlz, enn fyrir norrænan
 kyrtil hálf ærtugh. fyrir tví byrða-
 kápu xv penninga vegna.„
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Nor ges gaml III. bls15-16 No 2.
 réttarbót Olafs hákon arsonar]] um verslun og
 verðlag manna Björgvin 1384
 skinnarar taki „firer sor kot fodher
 æðer mattals XII aura. af goð ham
 rakka skinnũm. IX aura, fyrer koprúns
 fóðer af hinom baztu skinnom. IX aura.
 broddingar engar tillsala. Norg gaml III.
 bls 221. No 120.

=====[Meðfylgjandi miði - Klæði]=====
 klæði
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Skardsar annall
 bls 126]] segir að Öggmundr bisk
 var í fót síðri skírtu er þeír Dönsku
 riddar tók hann um nátt og leid
 du hann út. 1542
 128 segir að Asdís sístir Öggm.
 sendi suð urr hálf tunnu af gjaldi
 og gjörðu silfri til að leísa broðir
 sínn hér er og talað um merkilegt
 nísti erhún átti (sem er í hínum
 annálonum kallað (ogna dei)<ref>[ath! skrift]</ref>
 bls. 172 segir að Daði í Svógsdal hafði
 rauða fjaður í hatt nũm er ein af mann
 um Jóns bisk skaut af Gísli Finn bogasar
 að nafni 1550 bls 180 geliið [sic] um físk
 er veiddist í Eyrar sundi „ er hafði húð
 af skeljum að mind sem múka Kápu
 bls 18 II sko vörp 56 II getið um stíf
 elsí blátt í <del>Í</del>Skáney í Svíþjóð
 158II hóf= stör brúðkaups veisla
 
 92 lalaðum [sic] börn sem voru að
 smára lestri (sjá laz)
 
 
 ein hver staðar hefi eg séð
 hlöð með upp kast i máldaga
 tík lega [sic] blöð
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

===Yfir hafnir fornmanna===
====bls. 1====
 II II flokkur
 yfir hafnir fornmanna.
 1
 hött og erma lausar yfir hafnir
 
 a) loði = feldur
 b) varafeldur
 c) hafnarfeldur
 d) röggvar feldur
 e) vesl = slagningur til að slá yfir sig
 f) kast
 g) möttull
 h) Skykkja
 2
 yfir hafnir bæði með ermum og hött

 a kápa
 b loð kápa = raggaðarkápa
 c kufl
 3
 yfir hafnir með ermum en eíngum hött
 a) ólpa<ref>[úlpa]</ref>
 b) loð ólpa<ref>[loð úlpa]</ref>
 4
 Yfir hafnir erma lausar með hött
 a) hekla
 b) skaut hetta
 c) kjafal
 ___________
 d) hökull ermalaus og höttlaus
 heill aptan og framan en opin
 á hlið onum
 
====bls. 2====
 varar feldur 732 bði<ref>[bæði]</ref> sem
 yfir höfn og rúm á breyða, og af góðu
 vaðmál
 <del>þorbjorg spákona aður völfa
 nótkafur svort lambskin</del>
 glæfa svarta bætur nutuvið
 <del>finnur al leggar kafr í hettu eður
 kufu sjá II bl 375 og 463 en ekki
 er han viss um hvert er réttara</del>
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | þorfinssaga]] skrifað um 1263
 kap 3 kjaf<ref>[ath! óskýr skrift]</ref> heldur finnur 20 angel saxíska

====bls. 3====
 [Sjá mynd varðandi uppsetningu]
 1 II
 Yfir hafnir fornmanna
 1
 1 I a1 feldr = loði, röggfeldur
 b2 loði
 c3 vesl = slagningr
 d4 slagníngr
 e5 kast = slagningr
 6 möttull
 skíkkja? sjá kvenn búníng
 _____________
 2
 II a 1 kápa, (loðkáparaggaðar
 b 2 úlpa
 c 3 kufl flekka?
 d -----------
 3
 2 III a 1 hekla hökull
 b 2 skaut hetta
 c 3 kjafal 13
 flekka?
 
 [Sigurður hefur flokkað í eftirfarandi flokka. Sjá hægri spássíu:]
 1 flokkur hött og ermalausar
 yfirhafnir
 
 2 flokkur yfirhafnir bæði með
 með ermum, eðaur hött
 og <del>hött[?]</del> erm um,
 
 3 flokkr yfirhafnir
 erma lausar en með hött
 
 ______________________
 kjagg (oþektur miðalda búningur afbakað kast eður kjafal? ef til vill
 
 Búníngar formanna að frá skildum
 her klæðum
 _____________

===Feldur = Loði===
====bls. 1====
 Feldur = Loði
 
 Feldurin sem öðru nafni heitir Loði,
 er sú elsta og tíguglegasta yfir höfn er
 fornmen báru. Í Eddu hviðonum eru
 sjálfir guðirnir látnir bera feldi, og
 feldurin er sú einasta yfir höfn sem eg
 man eptir að gétið sé um í elstu kvæðum og
 sögum, [∫] og það mun vera víst að feldurin hefir
 verið mest tiðkaður af öllum yfir höfnum hér á
 norður löndum á elstu tímum er men hafa sögur af.
 Feldurin mun upprunalega draga nafn sítt af
 bjarn dírsfeld eður bjarndírs skinni, líkt og yfirhafnir
 úr hreina skinum hétu hrein bjálfar sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | ólafs sögu
 Tryggvasonar kap ]] og eins hétu yfir hafnir úr úlfa skinnum
 úlf heðnar af því að úlfa skinnin hétu héðnar sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu
 Haraldar hárfagra kap ]] feldurin mun því uppruna
 lega hafa verið gjör af bjarnar feldi eður bjarn dírs skinni
 sem nafnið sannar. [∫] enn þá hefir það verið firir laungu
 niður lagt að hafa skart feldi höfðíngja úr því efni
 er þau elstu kvæði og þær elstu sögur er vér nú þekkjum
 urðu til, því í elstu sögum og kvæðum eru allir
 skraut feldir höfðíngja jafnan úr guð vef eður skarlati
 eður öðrum dyrindis vefnaði en all líklegt er að
 þeir hafi oft verið fóðraðir með dírum safölum eður
 grá skinnum. En þegar sögurnar géta um skinn
 feldi þá eru það ætíð vas feldir er men báru eínúngís
 í kulda og ill viðrum, en aldrei til skarts. þettað
 vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúnga 5 þátt kap 28]] þar er bein línis tekið til þess
 að Sighvatur Sturlu son hafði yfir sér skinn feld,
 og af sögunni má ráða, að þáð þókti <del>óvið</del> óvirðug
 legur búningur og jafnvel kotkalla legur. sama
 vottar og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Orkneyíngasaga kap 79]] þar segir svo „húsfreyja
 <del>ein</del> bar skín feldar skikkju(1) at (Rogn valdi) jarli
 hann tók víð hlæandi ok rétti hendr á móti ok hvað
 Skék ek hér skínn feld hrokkin,
 skraut er mítt æfa lítit.
 stórr er sá er stendr yfír orum
 stafn vauldr yfír höfnum.
 ___________________________________________
 1 hér merkir skikkja sama og yfir höfn
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu:]
 [∫]að karlmenn hafi borið.
 [∫] sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | blómstur vallasögu kap 10]] þar er gétiðum
 bjarn skinsfeld

====bls. 2====

 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bárðar sögu snæfells áss kap ]] segir að Ingjaldur
 var í skinn feldi er han réri til fiski veiða.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 5 þátt kap 9]] segir að Jón prestur
 krókur „ var í skín feldi„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sama þátt kap 27]]
 segir að Kálfur Guttormsson er var akolúthus, að
 vígslu hafði skinn feld yfir sér. í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu Tryggva:
 kap ]] segir að þorkétt þurra frost var í hreín bjálfa
 yfir sér er hann kom af veiðum, og mun sá hrein bjálfi
 hafa verið eins konar feldar tegund, ver sjá um nú
 af þessum dæmum úr sögonum, að það var í fornöld
 á lítið ruððalegt enn ekki fagurt að bera þess konar
 skínn feldi.
 Af [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grímnissmálum1 vísu]] sjá men að feldur og loði er
 eitt og hið sama, þar segir first að Óðín „var í
 feldi bláum„ er han kom til Geirröðar konúngs
 og kallaði sig Grímnir, Geirröður lét handtaka
 Oðinn og setja milli elda tveggja svo„ feldrin
 brann af Grimni„ þá hvað Grímnir:
 Heítr ertu, kripuðr!
 ok heldr til mikill;
 göngumr firr, funi!
 loði sviðnar,
 þótt ek á lopt ber ok,
 brennumk feldr fyrir.
 af þessu er auðséð að feldru og loði er eitt og hið sama
 því hér er sama yfir höfnin kölluð bæði feldur og
 loði í sömu vísunni. men géta heldur ekki
 vilst svo mikip í orðinu loði, að men haldi að
 hér sé eínúngis verið að tala um skinnin eður
 loðnar röggvar á feldin um, því loði finst
 bíðar í kvæðum, og merkír jafnan yfir höfn
 í heílu lægi, en ekki loðíð fóður eður röggvar [∫] á
 yfir höfn, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Guðrúnar kvíðu 2, 19 vísu]] segir svo
 Inn geíngu þá
 jöfrumlíkir;
 Lángbardslíðar
 höfðu loða rauða,
 Stuttar brynjur,
 steypta hjálma,
 skálmum gyrðir
 höfðu skararjarpar
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Hamdís málum 17 vísu]] segir svo um þá
 Hamdir og Sörla
 Skóku loða
 skálmir festu,
 ok góð bornir
 Smugu í guð vefi
 af öllu þessu finst mér vera ljóst að loði sé
 yfir höfn, en ekki sér skildur hluti af yfir höfn,

====bls. 3====
 eg sé heldur ekki neina astæðu til að reingja
 að loði sé sama og feldur, af hinum firgreindu
 á stæðum. það lítur út að loðarnir þeirra
 Hamdis og Sörla hafi verið gjörfir af guðvef,
 loðarnir þeir er gétið erum í, [[Heimildir_Sigurðar_málara | Guðrúnar kviðu]]
 vóru rauðir, en sá loði er Óðin varí var blár, [sjá hér að neðan]
 af öllu þessu er eðli legast að á likta að allir
 þessir loðar hafi verið úr dyrindis vefnaði
 en ekki úr skinni, því hvergi hefi eg séði í
 sögum eða kvæðum veitt sem bendir á að men
 hafi litað skinn eður skin feldi blá eða rauð.
 en alllíklegt þikir mér að loðarnir eður feld-
 irnir hefi opt verið fóðraðir með dyrm
 grá skinnum, eður s afölum, eður öðrum dyra
 skinnum, ogmun því feldurin hafa feingið
 auknefnið loði af því að han var opt fóðraður
 loðnum dyra skinnum. líka mun mörgu þikja senni
 legt að nafnið loði sé komið af feldar röggon
 um sem líka var eins konar loðna á feldinum.
 sem síðar mun sagt verða að feldirnir eður loðarnir
 hafi opt verið úr vefnaði en ekki ur skinni sannar og
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | vígaglúms saga kap 14]] þar segir að Glúmur gaf Ingólfi þorvalds
 syni “feld góðan þann skipti han í skarlats kyrtil„
 auð séð er að þessi feldur hefir verið gjör af skarlati
 en ekki úr skinni, og bendir það á að að skraut-
 feldir hafi helst verið úr dírindis vefnaði
 skarlati eður guðvef eður þelli en ekki úr skini
 nemað hefði það verið grá skin, og munu þá skort
 feldir skjaldan hafa verið loðnir beggjamegin
 (tvíloðnir) <del>heleldar</del> heldur eínúngis annars vegar.
 það væri heldur ekki eíns stráng lega tekið fram í
 sögonum, eins og gért er, þegar men höfðu skinn feldi,
 hefði það verið vana lekt, men hefðu heldur
 ekki tekið til þess á höfðingjum [∫] hefði það þótt
 fagort, og bendir það á, að skraut feldir höfðingja
 hafi skjaldan verið al veg úr skinni, á sögu öldinni
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu]
 og víðar í sögonum er gétið um
 feldi=loða bæði bláa og
 rauða.
 [∫] sem ann arar óhæfu

====bls. 4====
 heldur úr dyrum vefnaði, og eín úngis fóðraðir
 með dírum gráskinnum eður savölum eður með
 vönduðum röggvum. það er ekki hægt að
 sanna hvort af nöfnum þssarar [sic] yfir hafnar
 er eldra feldur eða loði, en þá hígg eg að feldur
 sé eldra. ekki gét eg séð neinn mismun á feld
 og loða, og á lít eg það sömu yfir höfn.
 Eptir því sem mér hefir gétað skilist af
 sögonum þá <del>þ</del> hefir það verið ein kénni
 feldarins að han hefir verið leíngri víðari
 og að öllu efniss meiri en allar aðrar yfir hafnir
 vóru vana lega, þettað vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettis saga
 kap 35]] þar segir um feld þan er Grettir hafði
 <del>er han</del> er han átti við Glám” han hafði
 röggvarfeld yfir sér, ok knept<del>i</del> annað skartið
 niðr undir fætr sér, en annað snaraði hann
 undir höfuð sér, ok sá útum höfuð smáttina„
 þettað dæmi sínir að feldurin hefir verið
 mjög lángur og víður, er han gat þannig
 sveipað honum um sig allan, það er líka aug ljóst
 að þettað hefir verið feldur, sem Grettir hefir borið
 sem yfir höfn, því hér er talað um höfuð smátt (=
 hálsmál) á þessum feldi. en þeir feldir er
 men köstuðu undir fætur sér í hólmgaungum,
 vóru ekki gjörfir á þann hátt að men gætu
 borið þá sem yfirhöfn það vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kórmakssaga
 kap 10]] þar segir svo: “ þat vóru hólmgaungulög:
 at feldr skal vera 5 álna í Skaut, ok
 likkjur í kornum, skyldi þar setja niðr
 kæla þá, er höfuð var<del>u</del> á öðrum enda,
 þat hétu tjösnũr„ allir géta séð að ómögulegt
 var að svo lángir og breiðir feldir hefðu
 verið gérðir handa mönnum til að bera sem
 yfír höfn, þótt menn géri hina fornu alinn
 ekki meír en 18 þumlúnga danska er eg hígg
 réttast, eingum gat heldur dottið í hug að
 hafa yfir höfn er férð var til að gánga í, jafn lánga
 milli allra skautanna.
=====Gamla alininn=====
======[Meðfylgjandi blað]======
 gamla alininn
 þegar um alnar marks tein in á þíng
 velli er að ræða, þá gétir eín úngis
 veriðtalaðum það mark á þeim steini (sem
 er 17½ þuml. frá neðsta marki) en
 forna alin. það kemst vel heim við
 grá gas því þegar 2 álnir eru 17, þuml og ½
 í stiku, og þumalfingur lagður firir
 hverja stiku þá verður alin um 18 þuml.
 eða hálff stíka en stíkr = jorð eður 36 þuml.
 
 en þumal alín leíngri en forn al. eður
 al. sem er 17½ þumal fíngur lagður við
 17 og ½ þuml. verður 18 og 2/2 en lagður
 við 18 þuml 19 þumlungr þumal alin
 eptir því irði Bæju tjaldið rétt hálf
 stíku og ein 2 axir en fundist hafa
 á Islandi nær því þumal álnir fyrír
 manna. 14 og 18 Laxdæla öx álnar
 fyrir munna
 stika eða2 álnir = jorðs var sagað eptir
 útlenda máli um 1200 [[Heimildir_Sigurðar_málara | biskups sogur bls 135]]
 gamla merkið 17 og 1½ á breiðð
 
 hefnð
 nefa alnortorf<ref>[ath! skrift]</ref>
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love
 III bls. 15 No2
 í rettarbót fra 1282]].
 torf stakkr lángt
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | 143 No 59
 biskupa sögur
 bls. 135]]
 tekið til að kona
 var svo mögur
 að húnþurfti ekki
 meir eñ 1½ alinn
 umsig [[Heimildir_Sigurðar_málara | bisk. 375]]
 áður var hún 4½
 
 8¼

======[bakhlið á sama blaði]======
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Diplamenlorinn No 81 og No 23]]
 
 Guðmũndsson. Reykjavík
 jan til 1 ta April á 3½rd eru 10 rd 3 [?]
 Jan/Apríl 1863.
 Margrét Steinsěn
 
 borgað allt til 1 apríl.
 
 <del>otur fiska otur
 hefir dýrt skin.</del>
 gapa = lossin<ref>[ath! óskýr skrift]</ref>

 <del>sabeldirið safalín
 skinnið glá andi
 dökk brúnt að lit
 (dirt foður skinn
 lifir í Siberíu</del>

====bls. 5====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | grá gás]], og í [[Heimildir_Sigurðar_málara | alþíngís samþykt um fjárlag
 manna]] á meðal á Islandi, er samin var um 1100
 er greinilega skírt frá hvað stór lög gildur
 vorar feldur átti að vera sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Isl fornbréfasafn
 23]] “ varar feldr fur 2 aura sá er fjogorra
 þumal álna er lángr en 2 breiðr 13 rögvar um
 þveran fell(d), nu eru feldir betri þat er virð-
 ingar fé„ það er mönnum mjög oljost hvað hér er
 kallað þumal alin, sumir hafa á litið að það væri
 þegar men mæla frá olnboga framm á þumalfíng
 urs góm, en það finst mér óhugsandi, því eptir
 því hefði feldurin ekki átt að ná leíngra en
 tæplega níður á mitt lær á meðal manni, svo stuttur
 hefir feldurin aldrei verið. eg vil géta þess til að sú
 alín sem hér er gétið um, sé meðal mans olnboga alin og
 bætt við 1 þumlúngi verður það 17½-18 þumlúngar
 enn er þumlúng er bætt við 18½-19 þumlúngar NB
 þettað finst mér ekki ó sennilegt því [[Heimildir_Sigurðar_málara | grá gás]] vottar
 að mönnum vartítt að leggja þum alfingur fyrir <del>alin</del> stíku
 hverja er men mældu enda higg eg að hin forna alinn
 hafi verið frá 17½ þumlúng til 18 þumlúngar, og finst mér
 mart í sögonum benda á það og eins imsir gamlir hlutir
 er enn eru til og til hafa verið, en þó einkum mörkin
 á hinum merki lega steini á þíngvöllum er allar álnir
 vóru mældar epitr, og eptir þessu hefði lög lega stór
 varar feldur áttað ná lítið eitt niður firir kné
 á meðal manni. en góðir og vandaðir feldir
 higg eg að hafi verið bætði víðari og síðari því
 það þótti fegurst enda segir lögbókin “nú eru feldir
 betri þat er virðíngar fé„ eg higg því að skrautfeldir
 hafi analega náð niður á miðjann legg eður leíngra
 og stittri munu skraut yfir hafnir fornmanna skjaldan
 hafa verið hvorki feldir möttlar ne kápur, því
 ef men á líkta svo þá komast men í bága við sög-
 urnar og fleira, því það finst opt í sögonum gétið um
 að forn men festu svo á sig yfir hafnir sínar að

====bls. 6====
 sverðið var hulið, eður með öðrum hætti földu
 sverð sín undir yfir höfnum sínum, en til þess
 þeir gætu það varð annað hvert yfir höfnin
 að hafa verið síð eður sverð formanna
 hefðu átt að hafa verið fram úr öllu hofi
 stutt, en sjón er sögu ríkari, þau voru það
 ekki. þau sverð er men hafa fundið í jörðu
 sína sig sjálf. þess má og géta að það var
 eín kénni lekt við Norðmen í saman burði við
 Skota og Íra að þeir höfðu leingri yfir hafnir
 en þeir, sem Noregs konungasögur votta á
 nokkrum stöðum. líka má géta þess að á þeim
 elstu mindum sem eg hefi séð t.a.m. á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu
 frá Bayeux]]1) eru feldri nír síðir svo að þeir ná
 <del>niður</del> hér um bil niður á miðjan legg, lík eru til
 gamlar Íslendskar míndir frá endir 12 aldar
 eður byrjun 13 aldar þar sjást feldir mindaðir
 þar eru þeir og síðir sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bestíaríus]]. það
 er að gjætandi að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Sigurðar jórsala fara
 kap 39]] er tekið fram að þorarín stutt feldur
 varí stuttum feldí er han var ný komín úr
 suður gaungu, af öllu sam bandinu er auð séð
 að það hefir verið orðið slítið neðan af feldinum
 af einlægu ferða lægi og vos búð, líka er auðséð
 að það þótti opríði að hafa stutta feldi því
 fírir það fékk þorarin auknefni og var han
 síðan kallaður þóarain stutt feldur að
 það hafi þótt ljótt að bera stutta feldi sannar
 best vísa þóraríns er han kvað við sama tæki færi
 Hykk ek at hér megi þekkja
 heldri stutt feldi
 oss, enn ek læt þessa
 ó príðí mér hlíða
 þettað saman ber því sem segir í <del>soju</del> sögu
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gautreks konúngs kap 9]] þar segir að Gjafarefur
 Nera jarls, auð séð er af öllu sam ban dínu
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu:]
 1) þettað tjald segja menn að
 hafi saum að Matthildur
 dóttur Balldvíns greífa
 hins milda af Flandr
====bls. 7====
 að það hefir þótt um renninga eður
 flökku manna búningur að bera stutta feldi
 eg higg því að feldir þeir er heldri men báru
 hafi ætíð verið síðir.
 Ég á lít að feldurin hafi verið víðastur allra
 yfir hafna, einkanlega skraut feldir og ef maður
 hugsar sér feldin lagðan niður og breiddan út
 þá hefir hann að minni higgju mindað meir en hálfkringlu
 eður fram undir ehila krínglu, og var kríngt úr
 miðjunni firir hálsinum því feldurin var með
 reglulegri höfuðsmatt sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettis saga]] vottar og
 sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlar mindir]] sína, en sögurnar geta aldrei mér vítan lega
 um höfuðsmátt á <del>möllt</del> möttlum, og gamlar mindir
 sína að það hefir ekki verið vana legt, og mun það
 helst koma af því að möttullín hefir verið efnis
 minni en feldurin og mindaði hann að eins hálf
 krínglu eður minna, en þótt lög gildur varar feldur
 þirti ekki að vera meir en 4 álnir á vídd og 2
 á leingd eður svo mjór að han vantaði þriðjúng
 til þess að hann mindaði hálf krínglu, þá er
 auð séð að skrautfeldir vóru að öllu vandaðri
 og efniss meiri en var ar feldir, sem sama grein í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grágás]] vottar: “ nú eru feldir betri þat er virðíngar
 fé„ á gömlum mindum er feldurin jafnann mind-
 aður víðari <del>og flestar aðrar</del> og að öllu efnis meiri en
 flestar eður allar að rar yfir hafnir, eg sé því ekki
 neína á stæðu til að reíngja að skraut feldir
 hafi verið víðir og að öllu efnissmiklir, þótt lög
 bókín á keði að varar feldir megi ekki
 vera mjórri en <del>fjörar</del>4 alnir, því það var sú
 minsta vídd sem gat verið, enda votta sög
 urnar að varar feldirnir vóru mjög mis jafnir
 að gæðum sem von var því þeír vóru eins
 konar verslunar vara manna á meðal sem
====bls. 8====
 auð séð er af nafninu varar feldur líkt
 og vöru voðir sölu voðir varar skinn
 og fleíra.
 Það er auð seð af sögonu um að vararfeld
 irnir hafa verið að öllu leíti full gérðir handa
 mönnum til að bera sem aðra yfir höfn, en optast
 mun þeir <del>þ</del> hafa verið gérðir handa minni háttar
 mönnum líkt og þess konar vörur hjá oss
 nú á dögum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kormakssogu kap 16]] segir
 er <del>að</del> þeir Haldör og hólmgöngu Bersi höfðu
 drepið vala bónda, að þeir breiddu á hann var
 ar feld hans til að hilja hræ hans, af
 þessu er auð séð að men hafa vorið varar feldina
 og sannar það einnig [[Heimildir_Sigurðar_málara | Harðar saga kap 13]] þar
 segir Geirr hafði yfir sér varar feld, og
 að hirðmaður einn er Arnþórr hét vildi ræna hann
 feldinum, og að þeir börðust um feldin, það er
 fullkomin ástæða til að halda að <del>þessi</del> talsvert
 hafi verið variðí þennan varar feld, er
 hirð maður vildi á girnast han, og vinna það til
 að berjast um han við ókunnan mann.
 það er líka auð séð að varar feldirnir hafa <del>opt</del>
 verið tiltalsvert verð miklir og vandaðir því þeir
 vóru opt röggvaðir sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | gáragás]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljósvetningas:
 kap 13]] grágás segir að göggildur [sic] varar feldur átti að
 hafa 13 rögvar um þveran fell(d) han átti og að vera
 4 þumalálnir milli skautanna að naðan þar sem
 han var breiðastur en 2 þumal álnir frá hálsmáli
 niður í gégn, sá feldur átt að kasta 2 aura það eru
 hérumbil 4 lóð silfurs eður 2 spesíur danskar, en
 men verða að gæta þess að peninga verðið var á
 þeim dögum miklu hærra, en alt fyrir það hafa
 þessir feldir ekki gétað verið mjög dírir eptir
=====Meðfylgjandi blað=====
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | ísl fornbefa [sic] safn
 I. bls. 166 til 167 No23 alþíngis sam
 þykkt um fjárlag
 manna á meðal á
 Islandi frá 1100]]
 „hafnar vað mál
 ny ok ó notir.
 1hafnar feldir nyir
 þat er alt metfe„
 1 skrúð klæði ný <del>ok</del>
 skorin eða óskorin.
 sama bref bls. 164
 varar feldir for II
 aura sá er fjorgorra
 þum al álna er laugr
 er II. breiðr XIII. roggvar
 um þverann fell.
 nú eru felldér betri
 þat er virð ingurfé.
 hér eru bæði hafnar
 feldir og varar feldir
 métfé þegar baðir eru
 vandaðir og sest ekki
 hverjar hafa verið
 dírar maske hafnar
 feldir er menn gerðu
 handa sjálfum sér
 hafi verið dyrari en
 sölu feldir.
 hafnar voð [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eip. arbækr
 1 þátt bls 84]]
======[bakhlið]======
 1353 keypti
 Ormar biskup eignar
 hluti Spá konfelli
 firir 30 hundrað
 vöru og hafnar
 voða
 (hér eru að skildar
 hafnar voðir og
 vöru voðir.)
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | ár bækr 1 þátt bls. 84]].
 voðir til slit eða
 ígáng fata
 sjá hafnarklæði
 og skjald hafnar
 klæði

====bls. 9====
 penínga verði forn manna, og það vendir á
 að varar feldirnir hafi vana lega verið ættaðir
 handa minni háttar mönnum . en vandaðir
 röggfeldir hafa auð sjáannlega veirð dírir því
 þá baru jafn vel stór höfðingjar sem sög urnar
 votta, t.d. Guðmundur ríki enda voru þesskonar feldir á litnir
 metfé af því þeir voru að öllu vandaðri enn
 þeir vana legu varar feldir er men höfðu
 firir veslunar vöru, [∫] en nú er eptir að vita
 hvað röggfeldur merkir, öll þau dæmi sem
 eg hefi séði sögonum um það efni erumjög
 óljós, en eg hugga mig við það að röggvorrar
 við koma ekkert læginu á feldinum, og er
 þess vegna ekki eins á ríðandi að vita um þær,
 enda vóru margir feldir sem ekki höfðu
 röggvar þótt skraut feldir væru, en síðar
 skal eg samt segja úlitmitt[sic]um hvað eg held
 að röggfeldur merki.
 Hafnarfeldur higg eg hafi verið feldir þeir
 er menn höfð, eður báru dag lega til slits, men
 kalla en í dag skjaldhafna föt, klæði þau er
 men bera til hatiða brigðis, og sem eru vandaðri
 en þau er men bera daglega. firir austan hefir tíðkast
 framm undir vora daga að kalla í gángsklæði eður
 skjólföt hafnarklæði sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | samstæður eptir síra
 Þorstein <del>á</del> Jónsson a Dvergasteini]] votta
 sendi enn á svæði
 Sæta ey góðu næði
 skóbót þurfa og skæði
 og skjólsöm hafnarklæði
 eður sem sama skáld segir í annari vísu
 biðlar breita höfnum
 þó bónorð er fyrir stöfnum
 með kliptum kampi jöfnum
 og krúnum hnífí sköfnum.
 hafnar feldir higg eg að hafi verið óvandaðastir af öllum
 feldum, því þeir munu hafa verið gírðir eín úngistil slits, 1)
 _____________________________________________________
 1 hafnar vaðmál eður hafnar voðir munu hafa verið efni í óvönduð í gáng klæði
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu og á við innsetningar merki [∫] hér að ofan:]
 (nota)
 Finnur Magnússon segir í
 atlaijagrein i Grönl.hist.m. bl732
 „varar feldur lítur út að hafa
 verið á bregða (teppe) af góðu
 vaðmáli, er menn gátu haft
 bæði fyrir yfir hafnir og
 rúm á breyðu„ þettað er mjög
 ó ná kvæm lísing og að rörgu [sic]
 ekki alveg rætt því sögurnar
 sína að feldur in varað öllu
 leiti sniðin sem önnur yfirhöfn
 og einnin röggvaður, og sínir það,
 að það var eingan vegin einkenni
 varar feldarins, að hann væri
 á bregða úr tómu vaðmali,
 þótt sög urnar géti um að men
 breiddu ifir sig varar feldi
 er men köstuðu sér niður í
 set til svafns, í öllum klæðum
 enní dag leggja men oft ofan á
 sig stappa eður föt sem eru
 þikk, og líkjast þau þá ekk
 i á breiðum

====bls. 10====
 Það var eitt af eín kénnum feldarins að han var
 jafnan erma laus, og eg sé að minsta kosi einga
 á stæðu til að halda að han hafi verið með ermum
 fírst sögurnar géta hvergi um það, enda mundi ein-
 hverstaðar í sögonum finnast gétið um erm ar á
 feldinum eingu síður en á kápunni hefðu þar verið
 til, því feldurin var eins al mennur og kápan
 með erumum sést feldurin heldur aldrei mindaður á
 gömlum mindum, það er og líka þessu til stirkíngar
 að feldirnir vór tíðum gjörfir á þan hátt að þeir vóru
 svartir annars vegar en hvítir annars vegar, og gátu
 menfljótlega snúið út hverri hliðinni á þeim er men vildi. þannig
 var sá hín tvíloðni feldur er þormóður kolbrúnar skáld
 hafði er handrap þorgrím trölla [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fostbr, kap 9]].
 ekki gátu men með góðu móti fljótlega snúið feldin
 um hefði han verið með ermum, og það hefði
 þormóði aldrei komið til hugar er óvinir stóðu á allar
 hliðar. eg þekki aðeins eitt dæmi í sögonum hvar
 gétið er um að fledurín hafi verið með hand-
 vegum, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | ólafssógu Tryggvasonar fornm kap 173]]
 þar segir svo “Oggmundr (dittr) tók yfir sík feld,
 hálfskíptan ok hlöðum buin um hand vegi<del>im</del>nn
 var þat ágætr gripr„(1 þann feld gaf han síðan Gunn-
 ari helming, það sem hér er kallað handvegir á
 feldinum mun eiga að skiljast á þann hátt, að
 göt hafa verið á báðum hliðonum á feldinum,
 líkt og eru í dag er títt að hafa á erma lausum
 kápum í útlöndum, til þess að það sé hægra
 að taka til höndonum og að men géti haft <del>hol</del>
 handleggina lausa ef men vilja í kríngum þessi
 göt hefir ferlurin Gmundar verið hlað búin.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Droplaugar sona sögu hinni laungu kap 26]] segir að
 þeir Droplaugar synir <del>vóru</del> i “váru í varar feldum
 okhneptir at þeim undir höndum „ef þessisaga væri áreið-
 anleg og maður gæti á litið hana gamla þá væri þettað
 nokkur sönnun firir því að feldirnir hafi opt
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu:]
 1 samannber [[Heimildir_Sigurðar_málara | flateyjar bók
 kap 276 bl 335]]

====bls. 11====
 haft handvegi eður göt á hliðonum, því
 án þess var valla hægt að hafa feldin hneptan
 að sér undir höndonum, en þessi saga higg eg sé mjög
 óáreiðan því eg hefi tekið eptir því að henni ber
 yfir höfuð ekki saman við hinar sögurnar hvörki
 við víkjandi búníngum bíggíngum eður vopnum
 og er mér því grunsamt að hún sé mjög úng.
 þótt sögurnar géti um á fám stöðum að feldir hafi
 verið lil [sic] að búnir í skaut víður, eingu síður er möttlar-
 nir, enda sjást þeir hlaðbúnir víða á gömlum mindum
 og í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 1 þátt kap 27]] segir eitt handrit af sturl.
 að feldurin blái er þorgils oddson gaf Hafliða
 Márssyni í sáttagjöf, var „hlaðbúin„ en hin handritin
 sleppa því, en hvað sem þessu dæmi líður, þá álit
 eg senni legt að hinir fornu feldir hafi opt verið hlað
 búnir alt í kríng, first men hafa dæmi uppá að þeir
 vóru hlað búnir um handvegina,
 Sagan segir að feldurin Oggmundar dítts hafi verið
 hálfskíptur, en ekki hefi eg víðar í sögum séð það
 um feldi, og yfir höfuð kémur það skjaldan fyrir
 að klæði voru hálfskipt eður “hálflit„ og mun það
 hafa verið óvana lekt því það er hér tekið fram
 sem eitt hvað sérstakt, og Gunnar helmingur var
 uppnefndur fyrir það að honum þótti “gaman at hafa
 háflit[sic] klæði„ og mun það hafa þótt kátlegt, sem
 það líka var, oriði hálf skipt merkir auð sjáanlega
 klæði á hverjum sin helmíngurin var með hverjum lit
 hægra og vinstra megin frá hrígnum, sama [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssaga
 Tryggvasonar]] segir að feldurin Oggmundar var
 tví skiptr 1) þettað merkir að sá sami feldur hafði
 ímislega lita skipun hverju megin og að maður gat snúið út
 hverri hliðin á þeim feldi er men vildu, líkt og á tvíloðna
 feldinum þormóðar kolbrúnskálds sem fír er gétið um, og á
 veslinu tvískipta er víga skúta hafði er var svart og hvítt 2)
 ___________________________
 1) samanber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyjarbók bl 336]]
 og skálholts útg.
 
 <del>vem</del> 2) [[Heimildir_Sigurðar_málara | vem, og vigaskutu s. kap 26]]

====bls. 12====
 Það var ein kénni feldaríns, að menn báru
 hann ekki eins og möttulin, eða kápuna, menn
 festu han ekki vanalega saman framan á brjóstinu
 síst þegar men vildu hafa mikið við, heldur festu
 men hann samann á hægri öxlinni með stórri nál
 eður spennu, sem einungis var gjörð til hins sama,
 þessi nál hét dálkr eður feldurdálkr að menn
 hafi fest faldinn saman með þessum hætti vottar
 best [[Heimildir_Sigurðar_málara | saga Gísla Súrssonar]] þar segir um þorkél
 súrsson að han hafði “grán feld yfir sér ok
 gull dálk um öxl„ sama vottar og að nokkru-
 leiti [[Heimildir_Sigurðar_málara | Harladar saga hárfagra kap 42]] en
 Haukur há brók var sendur vestur til Englands með 30
 menn á fund Aðalsteins konúngs” hann skipaði mönnum
 sínum áðr þeir geingu í höllina at hverr þeirra
 skild hafa svarða vinstri hlið, ok pesta svá yir-
 höfnina at egi sjái sverðit„ (1) það lítur út þó það
 sé ekki tekið hér framm, að þeir hafi allir verið í feldum,
 og hafa þeir þá fest fest feldina saman á hægri
 öxlinni, en látið feldin lafa niður vínstra megin,
 til þess að sverð ið væri hulið. í [[Heimildir_Sigurðar_málara | fagurskinnu kap
 13]] segir að þeir höfðu sverð á vinstri hlið undir
 möttul skauti, ok snöruðu mottlonum á vinstri
 hönd sér, þettað er alt önnur frá sögn og miklu
 ó líklegri en sú áður nefnda, er fleiri bækur hafa, því
 þessi að ferð hefði vakið meir eptir tekt hjá mönnum Aðal
 steins, og á lít eg því að þettað þurfi ekki að raska minni
 fírri til gátu, en hvað sem þessu líður þá á lít eg víst
 að feldurin hafi vana lega verið festur saman á hægri
 öxlinni með þessum hætti, sem fjöldi af gömlum mind
 um votta á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu frá Bayeux]] og öðrum eldri útlend
 um mindum sést yfirhöfnin jafnan næld saman á
 hægri öxlinni, og eins sést á gömlum Íslendskum
 mindum, þegar men nú sjá á gömlum mindum þessa
 stóru erma lausu yfir höfn, nælda saman á öxlinni,
 og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gísla saga Súrssonar]] segir að þorkéll súrsson
 _____________________________________
 1) samanb. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafs.s. forum, kap 8]], og [[Heimildir_Sigurðar_málara | flateyjar bók kap 9]],

====bls. 13====
 hafði feld ok gull dálk um öxl, og men
 vita að feldardalkurin er ein mitt sama og
 nálin er feldurinn var nældur saman með 1)
 á öxlinni, og sögurnar géta hvergi um að aðrar
 yfir hafnir en feldurin væru með dálk á
 öxl, þá gét eg ekki séð að men géti ef ast
 um að þessi yfir höfn er men sjá svo opt
 mindaða saman festa á oxlinni sé feldurin
 einkan lega þegar mindonum og forn gripa söfnonum
 ber svo vel samann við sögurnar, það sést viðar i
 sögonum að það var eín kénn legt við feldin að
 han var optast nældur saman en skjaldnar bundin
 saman eins og tygla möttull, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kormakssögu kap 25]] segir
 “at maðr stal frá Kórmaki dálk til spots, er hann
 hafði lagt af sér feldin, ok er han skildi til taka
 var úr dálkrin„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | vígaglúmssögu kap 8]] segir Glúmur
 við Vigdísi frændkonu sína “ því veik ek híngat
 at dálkrin er ór feldi mínum, ok vil ek at þú
 saumir á nísting „ nistíngr merkír hér saum að kapt eður
 þráð ar likkja, [∫] af þessu má sjá að feldar dálkurín
 hefir tíðum verið saumaður á felin, en da sanna
 það líka sumir gamlir feldar dálkar er fundist
 hafa í jörðu, her á landi þess konar dálkar eru vana lega
 þrihirndir eður réttara sagt smára lagaðir, með
 nála hjörum á baka til, líkt og á brjóst nálum,
 sú nál liggur milli tveggja blaðanna, en á bakatil
 á þriðja blaðinu er fótur líkt og a krapp, með augu
 í gégnum, og þarí hef hefir nistíngurin verið saum
 aður til að festa dálkin við feldin annars vegar
 við höfuð smáttina, en nálinni hafa men nælt í
 feldin hinsvegar við höfuð smáttina, þesskonar
 feldar dálkar eru nokkrir til á forngripa safn
 inu í Kaupmanna hofn og þess konar feldardálk
 hefir Víga Glúmur haft. en þeir vana legustu
 feldar dálkar vóru með eíngum fæti og
 __________________________________________________
 1)sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Aunder for Norðisk oldyndigheð og historie 1850 bl 281]]
 þar er gétið um dálk er fanst við Largs á kvern var ritað með rúnum: malbriþa á
 dálk þanaeða þans...... dolk ... þettað er sú besta sönnun firir því að hinar firgreindu
 spennur eður nálar séu það sem fornmen kölluðu dálk eður feldar dálk,
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu:]
 (nóta)
 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Snorra eddu bl. 85]]
 er nísting ef til vill
 sama og men með nisti
 þar segir:
 skorða varí föt færð
 fjorð beins afar hrein,
 nýrri slörg naddfreyr
 nístíng af mjaðar Hrist
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlaugssögu starf sama
 kap 16]] finst at nista atgeir
 í klæði sem dragnál
 hér er að nísta (=næla)
 því eru sumar dálka
 tegundir kallaðar nísti
 af nálinni sem er á
 baka til á þeim einkum
 þeir kringljóttu og þrí
 blöðuðu.

====bls. 14====
 og urðu þeir því ekki saum aðir á feldin
 heldur nældu men þeim lasum í feldin
 líkt og brjóst nál, margir af þeim feldar dálk
 um er men hafa fundið í jörðu, eru mjög
 skraut legir. sumir úr silfri og <del>smet</del> smelt
 inni þá bláum rósum [∫] og lagðir með gullþráð
 um, sumir eru ur gulli allir stein settir, sumir lagðir með
 viravirki, eður útgrafnir meðals konar rósum og
 dreka mindum og með með fléttingum úr gulli og
 silfri, og á allan hátt skreittir. sumir eru kríngt
 óttir, sumir sporöskju lagaðir, sumir tigul mindaðir,
 sumir eru í orms eður dreka mind, með stórri
 bugðu í miðjunni sem var gérð til þess að
 fillíngarnar á feldinum gætu fallið uppí bugðu
 drekans er búið var að næla dálknum í feldín,
 sumir hafa líkíng af dreka höfði, sumir af þeim
 eru lagaðir líkt og krínglótt <del>hrug</del> hrinja með
 laungu þorni, en hríngurin er vana lega opin
 á ein um stað er líka varð að vera, því annars
 gátu menn ekki komíð feldar hornonum uppá
 þornið, því fírst urðu men að stínga þorninu
 gégnum feldar hornin, og síðan smegðu men
 þorninu uppum opið á hríngnum á samt með
 feldar hornonum, og færðu síðan þornið til hliðar
 að það gæti eí aptur fraið í gégnum opið á
 hringnum, þess konar feldar dálkur sest minaður í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | A. M. safninu, á mind af Karla magnúsi]], og
 á gamallri mind af Haraldi Guðina syni sem er á
 gömlu handríti sést líkur feldardálkur á baðum þessum
 mindum sjást feldar hornín toguð upp í gégnum
 hríngin eður dálkin. flestir þeir dálkar er-
 fundist hafa hafa veríð mjög vandaðir og vitna
 þeir ef tilvill mestaf öllu því er fundist hefir
 í jörðu um hag leik og ákaf legt skraut forn-
 manna. men hafa fundið mjög marga dálka í jörðu
 bæði í Danmörk og Svíþjóð, og eru þeír geimdir á
 forngripa söfnum, það hefir og viljað til að men
 hafa fundið þá á Íslandi.
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] úr samstettum málmi

====bls. 15====
 af þessu má sjá kvað mönnum hefir þótt
 á ríðandí að skreíta dálkana sem mest
 sem líka var von því þeir vóru eín hver
 helsta príði feldarins, en feldurin var í
 forn öld á litin sú tígug legasta yfir höfn.
 orðið dálkr hefir 2 merkingar first sama og
 tví eggjaður knífur er gerður var til að leggja
 með sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | jóms víkinga saga]] bendír á, í sumum
 handrítum sögunnar segir að jómsvíkíngurin
 hélt á týgilknífi 1) en í sum um handritum segir að
 han helt á dálk 2) þettað sannar og best danska
 orðið dolk er merkir sama og tví eggjaður knífur
 og er það án efa sama orðið þótt það sé orðið lítið
 eitt breitt, önnur merkíng<del>s</del> orðsins er feldar
 dálkr sama og feldar prjónn sem kémur af
 því, að það var ætið nál á baka til á feldar
 dálknum er men stúngu í gégnum feldin hjá
 höfuð smáttinni, og þar af kémur að feldurin er
 í hveðskap kallaður feldar stíngi sem Eyvindur
 Skálda spillir kvað, [[Heimildir_Sigurðar_málara | haraldar sögu grafelds kap]]
 Feingum feldarstínga
 fjarð ok galt við hjarða
 þann er ólhimins utan
 oss lengíngar sendu.
 Eyvindr hafði ort lofkvæði um alla Íslend
 ínga, enn þeir launuðu honum kvæðið á þann
 hátt, að þeir skutu saman sildri á Alþíngi,
 og varð það svo mikið fé að þeir gátu látið
 smíða úr því feldar dálk er vó 24 merkur,
 sildurs, þann dálk sendu þeir Eyvindi og
 firir þau dálk keipti han sér bú og sild
 því hallæri var, eingin má halda að þessi dálkr
 hafi verið gérður til þess að <del>að</del> Eyvindur skildi
 bera han, því hann var lángtum of stór til þess.
 ______________________________________________
 1) [[Heimildir_Sigurðar_málara | forum XI bindi bl 149]]
 samanb. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyarb. <del>bl</del>kap 160]]
 2) [[Heimildir_Sigurðar_málara | fronm. I bindi bl 180 kap 90]]

====bls. 16====
 þeir vildu smíða ein kvern eigu legan grip úr silfrinu
 til að senda Eyvindi, og völdu til þess feldar
 dálk af því það var eitt af því tíguglegasta
 og skrautlegasta af skarti fornmanna.
 nú þikist eg hafa komið með nokkur rök fyrir því
 að það hafi verið einkénni feldarins að han var
 optast festur saman á hegrí öxlinni, sem sögurnar
 votta og margar gamlar mindir, en þó votta gamlar
 mindir að menn hafa stöku sinnum snúið feldinum
 svo að dálkurin varð framan á miðju brjóstinu
 sem ein mind af Vilhjálmi bastarð votar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu
 frá Bageux]], einnig finst í sögonnum að feldurin
 hefir ekki ætíð verið festur saman einungís með
 dálknum, heldur höfðu men einníg týgil i feldinum
 auk dálksins til vonar og vara ef men kínnu
 að tína dálknum, þettað vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúnga 5
 þátt kap 28]] þar segir að Sighvatur Sturluson
 hafði týgla skínfeld á herðum, sama vottar og
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldíð frá Bageux]] á einum riddara Víljálms
 Rúðu jarls sést mindaður feldur, <del>sem er festur</del>
 sem er festur saman á hægri öxlinni með dálk
 en týglarnir blakta lausir firir vindinum því
 han ríður hart, á endanum á týglonum eru skafar,
 sama votta [[Heimildir_Sigurðar_málara | Frakkneskar mindir fra 12 öld.]]
 <del>þóð</del>þóað bæði sögur og minir syni að það <del>var</del>
 var vanalegt ein kénni feldarins að han var
 <del>jafnan</del> vanalega nældur saman með dálk, þá
 vil eg samt eingan vegin neita að möttlar og fleiri
 yfir hafnir hafi stundum verið festar samann
 með dálk eða spennum, einkan lega með þeim
 stóru og flötu spennum, en munurin var sá að
 möttullin var jafnan festur saman á miðju brjóst
 inu en ekki á öxlinni [∫] enda var möttullin<del>han</del> efnísminni
 en feldurin og höfuð smáttarlaus, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þætti
 Hemíngs Aslakssonar kap 8]] segir að haraldr “konúngr
 (sigurðarson) hafði möttul rauðan yfir sér á tuglum„
 „han snéri dálkúr Skikkjunni„ því han vildi hafa
 möttulín lausan, það er jafnan tekið fram í
 þellað er vafa samt hér er rugla saman skikkju og mollti<ref>[eftirfarandi athugasemd Sigurðar er skrifuð með blýanti neðst á síðunni.]</ref>

 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu:]
 [∫] að minsta kosti géta sögurnar
 hvergi um það, og af gömlum
 míndum géta men heldur
 ekki seð það.

====bls. 17====
 sögonum þegar möttullin var með týglum,
 og sannar það að möttullin hefir <del>opt</del> veriðtil festar
 saman með dálk eður spennu, en þá mun það <del>skjd</del>
 skjaldnar hafa verið, því dálkurin heitir feldardálkr
 af því að han heirir meir til feldinum en möttl
inum
 Eitt af því sem görir feldín frá brugðin
 möttlinum er það, að hann hefir ekki ætíð
 verið með skautum að neðan (hornum) þótt sögurnar
 géti um skaut á honum t.a.m. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettiss. kap 35]]
 heldur mun feldurin tíðum hafa verið kríngl-
 óttur neðann firir, sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Vígaglúms saga bendir
 á kap 6]] er Glúmur gékk firir Vígfús hersir
 móður föður sin, þar segir að „han sá mann mikin
 ok vegligan í öndvegi í Skaut feldi blam„
 það var vígfús hersir, hér er það tekið fram sem
 eitthvað sér staklegt að feldurin var með skaut
 um og sinir það að skaut eður horna lausir feldir
 hafa veirð til, eður almennari en hinir er skaut
 voru á, eður í þriðja lagi að skaut feldir hafa
 verið lítt þekktir er sagan var rituð, 1)
 Nú hefi eg talið alt sem eg hefi fundið í sögonum
 sem við kémur læginu á feldínum, þegar vér
 nú tökum þettað alt saman og að gætum að feld
 urín var ermalaus og mjög víður og lángur og opt
 krínglóttur neðan fyrir og einnin nældur saman
 á hægri öxlinni með dálknum, eður festur saman
 með stórum knapp sem líka var til, og einnin
 hlaðbuin alt í kring [∫] og með díríndis skinn fóðri
 þá sjáum vér að feldurin hefir veríð nesta
 fögur og glæsileg yfir höfn bæði að efni og að
 læginu til, forn men kunna líka að bera faldin
 kurteislega sem bæði sögurnar og gamlar mindir
 votta, þegar þeir báru feldin sem skart yfir höfn
 létu þeir jafnan annan jaðarin feldaríns hanga í
 _____________________________________________
 1)en þará móti mun það hafa verið eitt af aðal einkénnum möttulsins að hann
 hefir ætíð verið með skautum því það finst mjög víða í sögonum og er hvergi
 tekið fram sém neitt sérstaklegt.
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu:]
 [∫] og úr dýrindíss vefnaði

====bls. 18====
 í fellíngum niður af hægri öxlinni að aptan, enn
 þeím hluta feldarins er lá um brjóstið framan vert
 köstuðu þeir aptur af vinstri öxlinni svoað
 feldurín lá í boga fellíngum á brjóstinu, er
 gjörði þá mjög hrotlega og her mannlega, þeir
 vóru og með mörgum örðum hætti æfðir í að bera
 feldin fagurlega á vinstri handleggnum, og að
 sveipa honum umsig á allar lundir og höfðu þeir
 hann tíðum firir skjöld. það sem mér finst
 vera mjög athuga vert við þettað er það, að
 men sjá af öllu þessu að feldurin er að læginu
 til öldúngis eins og χhαĩνα<ref>[ath! skrift]</ref> eður ĩμáπον<ref>[ath! skrift]</ref> forn
 Grikkja, sú kápa var mest meiri háttar hjá forn
 Grikkjum, þeir létu sínar hétjur og goði
 bera hana, eins báru jafna guðir og hetjur
 Norðmanna feldin, af því þeir á lítu han
 tigug legastan, Grikkir báru þessa sína yfir
 höfn eins og Norðmen báru feldín grikkir
 nældu og sína yfir höfn saman með næl á
 öxlinni er hét πεϑονϒ<ref>[ath! skrift]</ref> og var hún nær því
 eins í læginu og feldrdálkur Norðmanna tíðum
 vóru feldar dálkar norðurlanda búa beínlínis
 frá Grikkjum sem forngripa söfnin sanna,
 opt festu Grikkir sína yfir höfn saman með
 stórum knapp, eins og norðmen og Íslendingar feldín,
 Hómer lætur feldin oddíseifs vera tvöfaldann
 þeir tví skiptu og tvíloðnu feldir er
 Norð men og íslendíngar báru vóru og tvöfaldir
 feldurín Oddiseifs var og þikkur og loðin það
 voru og <del>oþok</del> okkar þikkvu og loðnu röggfeldir
 feldar dálka hafa men fundið í jörðu hér á norður
 löndum frá eldgömlum tíma og ef til vill
 frá því mörg hundruð árum firir kristsfæðing
 og mun því vera óhætt að fullirða að feldur
 inn muni vera svo gamall hér á Norðurlöndum,
 og mun hann hafa sínn uppruna fr Gríkkjum
 heldur en frá Rómverjum.

====bls. 19====
 eg held því að það sé ekki of mikið sagt
 þó men segi að feldur in sé sú elsta og
 tig ug legasta yfir höfn er fornmen báru
 hér á norður löndum í fornöld, því
 han mun vera komín með þeim að austan
 úr Asíu, eins og faldurinn, sem mun vera
 eins gamall að sínu leiti eður eldri og komin
 til vor sama veg
 Feldurin hafði imsa liti, sögurnar géta
 ekki um nemað 3 liti á feldinum, sem eru
 blár rauður og grár sá rauði litur mun mikið
 hafa verið tið kaður á feldum á elstu tímum og mun
 hann hafa þótt skraut legastur og hermann legastur,
 þeir 3 konungar er beiddu Guð rúnar Gjúka dóttur
 höfðu rauða loða(=feldi) og Hornklofi<ref>[ath! skrift]</ref> telur
 til gildis hirðmönnum Haraldar hár fagra að
 þeir höfðu rauða feldi, og segir “feldum ráðr þeir
 rauðum | ok velfagr renduðum„ | i Landnámu
 eru 2 men kendir víð rauða feldi, líklega af því
 að þeir hafa borið rauða feldi, Asgeirrauðfeldur
 Hrjúlfsson ogtu<ref>[ath! skrift]</ref> rauð feldur son Gríms loðinskinna 1)
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Brandkrossa þætti]] er Geitir látin bera
 rauðan feld er han sat í öndvegi, og fleira
 er það sem bendír á að það hafi þótt tíg ug lekt.
 forn mönnum þókti og tíg ug lekt og öldur mannlekt
 að bera blá a feldi, þess vegna er Oðin látin bera
 bláan feld og Vigfús hersir og víga Glúmur höfðu
 bláan feld er þeir frændur höfðu haft svo miklar
 mætur á að honum matti ei lóga úr ættinni, því
 þeír trúðu því að ef þeir lóguðu hönum úr
 ættínni mundi þverra virðíng þeirra. sem líka
 varð er Glúmur hafði lóg að þeim ættar grip.
 slíkt dæmi finst hvergi mér vitanlega [∫] um
 nokkra aðra<del>ra</del> yfir höfn en feldin
 ___________________________________
 1)Gaungu hrólfssögu kap 1 er gétið um Hálfdán rauðfeld son
brennu Kóra

 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu og á við um innsetningarmerkið [∫] í textanum hér að ofan:]
 [∫] í sögonum

====bls. 20====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 1 þátt kap 27]] segir að Þorgils Oddasson
 gaf Hafliða Marssyni í sátta bót og til vínfengis
 við sig: feld bláa er honum hafði gefið Sigríðr
 dóttur Eyólfs snorrasonar sonar goða austan frá Höfða
 brekku. auðseð er að þessi feldur hefir verið
 ættar gripur, eins og sá er eg gat sein ast um, og
 líkast til að Snorri goði hafi <del>haf</del> í fírstu átt
 þennan feld, enda er auð séð að mönnum hefir
 þótt mikið varið í þennan feld er þorgils gaf
 han í sáttagjöf slíkum höfðingja sem Hafliði
 Mársson var. grair feldir tíðkuðust mjög
 á 10 og 11 öld, það þótti skraut legt að hafa
 gráa feldi, og mun það hafa komið af því að
 grá liturinn hefir þótt eiga vel við rauða
 og brúna kírtla er hofðíngjar báru opt, enda
 géta men valla valið <del>saman</del> betur saman liti,
 margir skraut men höfðu gráa feldi Harladr
 grá feldur, þorkéllssarsson, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 29]]
 segir að Geirmundur gnyrr hafði gráan feld yfir
 rauðum kyrtli, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sömu sögu kap 37]] segir að Rútur
 hafði gráanfeld, og kap 63 segir að Lambi þor
 bjarnarson hafði yfir sér feldkápu eður fellikápu
 grá, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jóns víkínga sögu kap ]] er gétið um gráann
 feld, er húskall Eyólfs valgérðarsonar keipti firir
 öxi, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 3 þátt kap 15]] segir að Brandur
 Runólfsson„ var í feldi grám„ ekki er mér vel
 ljóst hvað grá feldur merkír, en mér er samt nær
 að halda að það merkí opt feldí alveg úr
 grá skinnum og safala skinnum, eður fóðraðir
 með grá skinn um, því þeir eru taldar um leið
 og grá vara eður skinna vara, en auð séð er að ekki
 hafa allir gráir feldir <del>hafa</del> verið úr grá skinni t.a.m.
 sá er eg gat áðurum, er var eín úngiseinnar axar virði,
 heldur hafa þeir verið úr góðu klæði. eða vaðmáli

====bls. 21====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fagurskinnu]] er getið um fagur rendaða
 faldi, þettað er það einasta dæmi er eg þekki í
 sögon um, er gétur um að feldir hafi verið
 röndottir, og það er mjög á víst hvert þeir hafi
 nokkurn tíma verið röndóttir, eg þekki að mista
 kosti ekki nemað þettað eina dæmi uppá að skraut
 yfir hafnir hafi verið röndóttar [∫] á gömlum mindum
 hafi eg aldrei séð það á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu frá Bayeux]] er
 eínúngis eínu niður hlutur á kirlti röndóttur,
 það er því mín tilgáta að þettað sé af bakað
 eður rit vílla og egi að vera fagr röggvuðum
 firir fagur renduðum, eður að rönd merkí hér ein-
 göngu hlaðið eður giltu röndina sem opt hefir
 verið alt í kring á feldinum, eíns og á <del>feldínum</del>.
 m öttlínum
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu:]
 
 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu]]
 
 vantar feld þormoðar<ref>[Athugasemdin er skrifuð með blýanti og sést illa á mynd]</ref>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======

======Skýringar======
<references group="sk" />

======Tilvísanir======
<references />

======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Röggfeldr===
====bls. 1====
 röggfeldr
 eftír því sem eg hefi komist næst af sögonum
 er röggvar feldr; ekki ann að en feldr sem er lagðr
 (eða foðr aðr) ann ars vegar með breiðum leggíngum
 úr <del>breíðu</del>lonngu flossi eða fíra skinni, þess ar leg íngar náðu
 ufr um þveran feldín og hvar legíng skoraði aðra
 á þann hátt að neðrí brún efstu röggvarinnar eða leggíngar ínnar
 uríðí talsvert ofan á efri brún þeirrar er þar næst firir
 ¬neðan þann íg er röggvon um líst í bragða Móusar sögu
 og er þar auð séð að röggvar merkír þar ekki ann að en leggíngar
 sem skora hvurjar aðra á þenn an hátt. [∫]
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | hróka refs sogu kap 19]] segír svo „skikkjur eru þær a Íslandi er
 feldir heitta, ok er ímíst kallað á feldin um, röggvar eða
 lagðr: nú mun hann hafa svo til máls tekít, at hall lagðann,
 ok mun hann hafa lagt í gégnum han, er han kvaðst
 fagr röggva hann„<ref>[ath! óskýr skrift]</ref>. [∫∫] ekki er her alveg ljöst hvað röggvar merkir
 það er tví rætt í það gétr hér ver íð bæði leggíng ogfoðr úr
 loðnu skínniog það mun réttara, en þettað þar ekki að raska því sem áðr
 er sagt í því það má hvoru tveggja til sans vegar færa
 breíðar randír úr skinni eða flosi <del>gátu</del> er skör uðu kvejar [sic]
 aðra gátu vel heitið bæði leggíngar rögfar og lagðr
 en þær vóru úr loðnu díra skinni eða með longuflosí.
 og sögurnar votta að röggvar har hafa jafn an
 verið eíns lags loðnar leggíngar eða flet fór annars
 vegar á feldínum <del>þeim var svo</del> sem var með svo
 lunngum hárum eða þráðum að það hristister men hrærðu
 sig [∫] þegar það er nú sann að að röggvarnar vóru með
 þessum hætti gátu þær að vísu heítíð lagðr <del>eín kann</del>
 eín kan lega hafi þær stundum verið úr loðinna díra
 skinnum eða sauða sem ekki er ó lík legast að það hafi oft verið
 kallaðir röggfeldír í feldír sem vóru fóðraðir með ímís
 leg á lítum díra skín um og mũn sín leggingín eða röggín
 hafa veríð með hvurjum lit til dæmís önnur úr hvítru
 skinni en mun ur úr brúnu skínni og mun kvur
 skína legíngín hafa skar að aðra um þveran feldín og
 alt níðr í gégn, þettað hefði verið fagrt og fagrar urðu
 röggvar nar <del>naðu rogfranar</del> að hafa veríð stundum því
 þær eru tekn ar fram eínsog helta príðí á feldinum
 sem Björn hítdæla kappí kvað víð þorð kolbeínsson
 feld gáfuð mér
 fagr röggvaðan [∫] saman ber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Krókarefsogu]]
 alt þettað síníst mér meiga til sans veg ar færa og
 með þeím hætti higg eg að röggvarnar á skart feldum
 hafi verið og þær röggvar gátu vel hrísts er men hrærðu
 sig eða hlögu einkan lega það af röggvan er er lág laust og
 skoraði hina röggína, enn hafi feldur röggfarnar á
 skr aut feldum veríð úr <del>sk</del> svo lang þráð áttu flosi að það
 gat hrísts ermen hlöggu þá gat það valla verið talið með
 skarti á feldinum því þad <del>gl</del> gat valla veríð gafrt og
 því hígg eg að röggvarnar á skraut feldum hafi ekki
 veríð með þeím hætti heldr úr díra skínni loðum, það
 gátu vel heítið röggvar er skínnín lágu í laeingjum um
 þveran feldín sem sköruðu hvurjar utra
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á hægri spássíu í þeirri röð sem þær birtast og eiga við innsetningarmerki [∫] og [∫∫] í textanum hér að ofan:]
 4 <del>2</del>
 [∫] þar segi hekluna bragða
 máusar„ þessi hekla var svo
 um búkin alt níðr í fald, at hún
 var gjör á mínd sem úlpa eðr
 loð kápa, þá er önr rögg féll
 ofan ífir aðra„ þó að þessi saga
 sé ekki af þeim sönnu þá er þó þessi
 hluti hennar talsvert gamall, og
 sannar þess vegan eins mikið og jafn
 gamlar sögur þótt sannar séu,
 [∫∫] nóta
 margir munu segja að til lítils sé
 á til færa hróka refssögu því hún
 sé bæði úng og ó á reíðanleg, það er
 að sönnu satt en hún hlítur þó að
 vera frá 14 öld, því hún var á
 skin bók er kallaðist Vatns horns
 bók skrifuð um 1400 en brann 1728.
 og met eg hana þvímikíls. <del>q</del>
 
 [∫] að röggvar nar hafí veríð með
 þessum hætti vottar best [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljósvetnínga
 saga kap 17.]] er Einar þveræíngr
 sá að röggvarnar á feldi Guðumudar
 ríka „hrærðust er hann hló„
 
 [∫] og er þó rettnefni að kalla þær lagð
 einsog ullá kind er kölluð lagður q
 qallra helst þegar þettað kemur
 alveg heim við [[Heimildir_Sigurðar_málara | snorra eddu Höfn
 1852 II bls 18]] þar segir „þel er á
 hnefa hnefa bundnum, eða hlutr
 feldar, en þél er smíðutól „hér
 virðis þél að vera = skinn leingjor
 á feldinum eða rögvar úr sauð skínni
 sem tagið er klípt af, sem mũn hafa
 <del>saman ber krókarefssögu bls</del> veríð
 al titt að hafa á varar feld
 um, að þeir irðu hlírri, og
 og gétur það verl heitið <del>tog</del>
 þél ef það er stutt hært enn
 lagður ef það er lánghært
 smbr. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kirjalaxsögu sýnisbók
bls. 402]] þar segir um Gríffóninn
 að „hann hefir hala mjök láng
 an ok á neðann þrír stórir
 lagðar þettað bendir að rögvarnar hafi verið til
 tölu vert lánghærðar-

====bls. 2====
 nafníð gat vel haldíð sér þótt röggfarnar breittust
 nokkuð frá því upp runa lega, og með þessu móti heldeg
 að men géti feingíð sam an heíngí í þessa staði í sögonum
 sem eg hefi áðr gétið um.
 þær upp runa legu röggvar munu hafa ver ið þar
 er vóru með laungu flosi og þær umun [sic] mest hafa
 verið tíðk aðar á varar feldum og var feldum í
 staðin fírír skínfóðr í og „eínkan lega til skjóls heldr en
 tílskorti en á þraut feldum munu men valla hafa
 haft röggvar með þeím hætti„ [∫]
 sögurnar og lögín votta að <del>fel</del> verð varar feldanna fór
 mest eptír því hvað röggvarnar vóru m argar og
 vandaðar lög gíldr varar feldr þurti ekki að hafa
 fleiri röggvar enn 13 frá efst til neðst, en dir ari
 feldr atti auðsjá an lega að hafa eleiri rögfar og þar
 af leiddi að röggvarnar urdu mjórri; og þó gat
 flosið verið stíttra og smá gjörfara eða skinnin smá gjörfari ef þær vóru ur skinni og var því ekki
 furða að þess konar feldír írdu dír ari, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljós vettnínga-
 sögu kap 13]] segir er Akra<ref>[ath! skrift]</ref> sekggi keipti varníng að
 helggArnsteínssyní „ok vórm mæltir fyrir var ar feldir,
 okáskilit, hvörsu þýkk röggvaðír vera skildu„
 hér merkir líklega þíkt sama og þétt sem opt fínst
 í sögon um og af öllu þessu má sjá að rögg varnarhafa
 veríð eptir því mís dýrir, í sögunni af þorsteini Skélk
 segir að þorsteinn skelkr vafði að hofði sér þíkkan feldi
 er hann glettíst víð púkan og lítr út að það hafi verið rögg-
 feldr þétt röggvaðr og líka þíkkur grettir hafði rögg feld
 er han átti við glám og mun það hér vera tekíð fram
 <del>að han</del> af því að þess konar feldir hafa verið sterkari
 en aðrir feldir, og það var því meiri aflraun er þeir
 kíptu fildinum í sundr á milli sín, feldir vóru opt með
 aungum rögg vum bæði varar feldir og skart feldir
 sem sogurnar votta merkí legt er að það að aldrei hefi eg
 seð á neinum gömlum mindum af feldum neitt móta
 firir röggum eða neinu þess konar þeir eru jafnan sléttir
 og víðir sóað þeir fall í fellíngar, hefðu feld<del>irnir á sögu
 ol dín</del> ar röggvarnar verið stórir skúfar eða mjög loðið
 kogr utan á feldínum sem sumir halda þá er það næ[∫]ta [∫]s
 kinlegt að það sést aldrei mindað mervítanlega og men hafa þá
 fjölda af mindum af feldum bæði frá 11 og 12 öld og
 þaðan af eldri einmitt frá þeim tíma sem rögg feldirnir
 vóru tíðkaðir; þettað síníst mér benda á ann að hvort
 það að það hafi ekki borið míkið á röggvonum ellegar
 hítt að men hafi oftast snúið röggfánum inn á feldin
 um, men gátu eíns séð rögfarnar firir því, fornmen
 köstuðu <del>jamfnan</del> jafnan feldín um aftrr af
 vínstri öxlínni á þan hátt að fóðríð snéri
 oftut, skíkkjur og möttlar forn man a
 voru jafn an fóðraðar með dírum grá skinn
 um og sínir það að fóðríð a skikkjonum
 hefr veríð dírara en skíkkju efníð sjálft
 og eins gat verið að stunðum hefi verið á
 feldín um,
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á vinstri spássíu í þeirri röð sem þær birtast og eiga við innsetningarmerki [∫] í textanum:]
 [∫] að röggvar egi að skiljast hér um bít
 með þessu móti sannar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bragðamagusar
 saga]]„ er segir um hekluna Mágusar
 „hún var gjör á mínd sem ólpa
 eð er loð kápa, þá er önnur rögg
 fellr ofan yfír aðra „ hér segir bein-
 línis að ólpur og loðkápur hafi
 hafi verið með röggvum loðólpa
 og loð kápa eru alþektar ifír hafnir
 er kvern tveggu dragr nafn sítt af
 því að þær hafa verið með loðnu
 fóri annars vegar eður röggvum
 og hetu því loð kápur, óhugsandi
 er að loð kápa dragi loðkápu
 nafnið af fíllingum eður ferðum
 því það er eíngín loðna, þessi
 sogu rítari hefir því auðsjáanlega
 skilið röggvar sama sem loðið
 fóður
 sama vottar og [[Heimildir_Sigurðar_málara | þáttur af
 Ragnarssonum kap 1]] þar segir
 að Ragnar loðbrók var í
 Braggaðar kápu(=röggvar
 kápu) er han drap ormin,
 en í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ragnars sogu kap 2]] segir að
 Ragnar varí loðkápu þettað sannar
 ogað loð kápa og röggvar kápa
 sé hérum bil sama, og að sogu skríf
 uronum hafi þess vegna staðíð á sama
 hvert þeír létu han vera í loðkápu
 eður röggvar kápu því kvöru-
 tveggju var loðna, en það er þess
 vegna tekíð fram að han var í
 loðkápu, að áður en han for á stað
 lét han vella kápuna í bíki
 en er han sté á land velti han
 sér í sandi, en tjörugur röggvar
 var eður loðnan tók bestu mati
 sandínum en þettað átti að
 verja han firir eitri ormsin
 það er því auðseð að þessir sögu
 rítarar hafa á lítið röggvar
 sama og eins konar tíðun<ref>[ath! skrift/merkingu]</ref>

====bls. 3====
 nú hefi eg sagt mínar gét gátr um feldar röggvar
 hvurt eg hefi komíst nærri því sann <del>ar</del> er [∫] ó ljóst [∫] en ér
 því viltr er sá sem géta skal,
 aðrir sumir hafa haldið að röggvar merkti sama og fellingar eða
 hrukkur og sagt hefir mér verið að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | snorra eddu]] hand riti stæði „rögg er
 ferðá fati„ það hefi eg ekki en gétað fundið þar af mun koma að sumir halda að orðið rögg
 og latínska orðíð ruga=) hrukka séu skild, en hvert sem það er
 eða ekki þá gét eg ekki komið því sam an við neít af því áður
 greínda, án þess að oníta mörgu stoði í sögonum og það þíkir
 mér í sjór vert að svo komnu.
 Beni díkt gröndal á lítur röggvar = loðið díra skin sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | musteri mannorðsins]]
 Sveinbjörn Egilsson heldeg að hafi skilið það <del>sjá</del> eíns sjá forsvar hans
 um Sigurð Breíðfjörð, en í [[Heimildir_Sigurðar_málara | kvæða bók Eggerts Ólafssonar]] segir í
 nótu að rögg sé ferðá fati en hvert Eggert sjálfur hefir sett þá nótu er mér
 oljóst
 eg hefi séð feldi er suður landa búar bera en í dag, og eru þeir fóðrarðir með loðnum
 skinleíngjum, er skora hverjar aðra afrum þvert á feldinum eins og eg hefi <del>áður</del>
 haldíð að hinir fornu norrænu feldir hafi verið, og munu þeir það hafa sinn upprũna
 ef eg man rétt þá mun einn Róm Verskur rít höfundur lísa feldum hínna
 fornu Geírmana á sama hátt með mjög loðnu flæsfóðri, en hver það er hefi
 eg gleimt
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Vesl=Slagníngr===
====bls. 1====
 Sú önnur yfir höfn er tíðkaðist hjá hinum forna
 Íslendíngum og Norðmonnum var vesl, þegar
 sögurnar géta um það <del>yfir höfn</del>, var það jafnan
 meiri manna eður höfðíngja yfir höfn, og það
 er víst að forn men töldu veslið með einum
 af sínum helstu skraut yfir hofnum.
 þettað vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Vatnsdæla kap 31]] þar segir
 um skraut mennið og oflátan Berg „ þeir
 (hofsverjar) sáu eirn dag at 10 menn ríðu
 í eingjum ok ein kona þeir vóru allir í
 lít klæðum, Vesl hafði einn yfir sér
 ok slæðu af góðu klæði, þau sáu hvað
 þessi maðr gérði, han brá sverði ok sneið
 af neðan þat saurugt hafði orðit í reiðinni,
 ok var þat spannar lángt„ af þessu másjá
 hvaða ofláti Bergur hefir verið er han spilti svo
 gripum sínum, af [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu Tryggvasonar Forum
 10da bindi]] má sjá að veslið hefir verið skrautyfirhöfn
 sjá kap 4 þar segir að Eres seldi Reas Olaf
 „ok tók sá firir han dyrlekt klæði þat er
 vér köllum vesl eða slagníng á vora túngu„
 af þessu er ljóst að veslið hefir verið skart yfir höfn
 first það er hér kallað dyrlekt klæði.
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafs söguTryggvasonar Forum 1ta bindi kap 46]],
 segir að Reas gaf fyrir Olaf Tryggvason „vesl
 gott eðr Slagníng„ i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyjarbók kap 51]]segir„ hin
 príðé maðr keypti sveinana lítlu síðarr ok tók firir
 þá vesl gott ok slagníng.„ hér er vesl og slágníngur
 skilið að og mun það vera rít vílla, því bæði af þessu

====bls. 2====
 tvenna sem í undan er komið og af öðrum á stæðum,
 gét eg ekki betur seð en veslið hafí verið eins
 konar feldar tegund, eður að minsta kosti mjög
 líkt feldínum því í báðum þessum fir nefndu
 sögum er veslið kallað Slagníngr, sem mun koma
 af því að veslið hefir verið ermalaus yfir höfn
 er men hafa gétað slegið um síg eptir því er
 mönnum þótt best hafa í þann svipín.
 og mun því vera rétt að kalla veslið slagníng sem hinar
 2 fir greindu sögur géra sem munu vera edlri en [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyjar
 bók]], það er og því til stirkíngar að veslið
 hafi verið með þessum hætti sem segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu
 Vemundar og víga Skútu kap 26]] er Skúta
 satum Víga glúm hjá selínu, þar segir: „hann
 (Skúta) hafði vesl yfir sér tvískipt, svart ok
 hvítt„ rétt á eptir segir að skúta „snyr vesl-
 inu„ er honum hafði misheppnast að ná Glúm
 og men Glúms þustu að, þettað saman ber [[Heimildir_Sigurðar_málara | víga-
 Glúms sögu kap 16]] það er ljóst af báðum þess um
 dæmum, að vesl tvískipt svart og hvítt á að skiljast
 þannig að veslið hefir verið hvítt annars vegar
 en svart annars vegar, og að men hafa gétað snúið
 út hverri hlíðinni er men vildu, efmen þurtu
 fljótlega að breíta bún aði sínum, og vildu ekki
 láta kénna sig, sem Skúta gérði er han vílti sjón-
 ir manna Glúms. þessar yfir hafnir munu hafa verið
 til þess gérðar [∫] sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fóstbræðra saga bendir á kap 9]]
 þar segir um feldín „tví loðna„ er þormóður átti
 að hann var hvítur annars vegar, en svartur
 annars vegar, og er þormóður gekk til búðar
 þorgríms trölla áður en han vóg han snéri
 han „út <del>því</del> hinu svarta á feldínum„
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á vinstri spássíu og á við um innsteningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] að hafa þær til
 víga eður launvíga
====bls. 3====
 en er han hafði vegið þorgrím og þurti að
 forða sér „ þá lét han horfa út hít hvíta á
 á feldínum„ til þess han skildi síður þekkjast, [1]
 af öllu þessu er auðséð að vesl og feldr hefir
 verið mjög líkt bæði að því eliti að hvöru tveggja
 mun ætíð hafa verið erma laust og eins að því leiti
 að men gátu opt snuið út hverri hliðinni er men
 vildu <del>á</del> bæði á feldinum og veslinu, enn ekki
 munu samt öll vesl eður feldir hafa verið gjörðir með
 þessum hætti því það er tekið fram sem eitthvað sér
 staklekt.
 að veslíð hafi verið ermalaus yfir höfn sannar
 að nokkruleiti [[Heimildir_Sigurðar_málara | Saga Magnúsar berfætta
 kap 10]] þar er þannig líst búnaði Sigurðar ullstreings
 er han hélt töluna til elfar grímanna „hannvar
 í rauðum skarlats kyrtli, ok hafði vesl(1) blatt yfir (2)vetzl
 sér sigurðr stóð upp ok var reiðuglígr varpaði
 veslinu „<del>ok mælti</del> síðan helt han lánga tölu til elfar-
 grímanna, en er hann settist níðr stóð Sveinki
 bóndi upp með stór írðum og mælti til Sigurðar:
 „ putt putt, skömm hunda! Skítu refar í brunn
 karls, heyr á fíru ok endimi, ermlaus maðr
 ok af bak skyrtan! hvat boðar þú mér af löndum?„<ref>[Sigurður vitnar oft í þessa setningu í örðum skjölum til rökstuðnings máli sínu]</ref>
 þessi orð Sveinka munu sigta til þess að veslið hafi
 verið erma laust, er han segir erm laus maðrin, og hefir
 Sveink þótt það spjátrúngs lekt, einig hæðist hann
 að því að Sigurður varpaði veslinu, og segir að það sé
 af honum bak skírtan, það er að gætandi að það
 þótti ósvinna að vera yfir hafnar laus á mannfundum.
 sögurnar géta hvergi mér vítanlega um ermar eður
 hött á veslinu og ekki heldr á fedinum, enda eru og
 mikil líkindi til að hvogugar þessar ifir hafnir
 hafi haft hött eður ermar, er men slógu þeim um sig á
 allar lúndir, og létu ímsa vegu horfa út á þeim
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á hægri spássíu. Númeramerkt hér:]
 [1]í þættinum af Oggmundi
 ditt og Gunnari helming
 erog tekið ram að Oggmundur tók ifir sig
 feld hálfskiptan sem
 og var tvískiptur er
 han bjó sig til að drepa
 Hallvarð háls

====bls. 4====
 og köttuðu veslið slagning.
 sögurnar géta ekki um hvernig veslið var fest
 saman um halsin og er því bágt að víta með
 vissu hvert það hefir ver fest saman með dálk
 tuglum eður með nístum likt og kápan sem
 siðar mun sagt verða
 ekki géta men með hægu móti seð hvaða munur
 hefir verið á vesli og feld, hvoru tveggja var
 tiginna manna yfir höfn og skraut yfir höfn
 eg vil aðeins géta þess til að veslið hafi verið
 efnis minna en feldurin, <del>og ef til vill þinra</del>,
 og munu men ekkí hafa fest það saman á öxlinni
 eins og feldin, þettað var undir eins nokkur mísmunur.
 [[Kast]] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njálu kap 119]] segir um þórhalla Asgrímsson:
 „þeir Njálssynir hlógu at honum er han varí kasti
 mórendu, ok spurðu hveleingi hann ætlaði at
 hafa þat? han svaraði. kastað skal ek <del>hafa</del>
 því hafa þá er ek á at mæla eptir fóstra mínn.„
 kast mun hafa verið erumalaus yfirhöfn, kíktog [sic]
 slagníngur eður vesl, og mun það hafa dregið
 nafn sítt af því, að men hafa gétað kastað því
 um sig eptir vild, er það var ermalaust,
 að mínu áliti mun vesl slagníngur og kast vera
 sam slagt yfir hafnir og alt samann feldar tegundir.
 kastíð sem þórhalli var í mun helst hafa þótt óvírðug
 legt vegna þess að það var úr óvönduðu efni, en
 þá má vel vera að þettað kast hafi verið að því skapi ó vandað í sniðinu
 eður als ekki sniðið, sem dæmi fínnast til i sögonum. sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlungu 7 þátt
 kap 57]], þar segir að Sæmundur Ormsson „hafði kastað yfir sig söluvoð
 ok vóru saumaðir saman jaðrarnir, því at þoka var mirk ákafíga [sic], ok
 hraut ur af vætu „af þessu má sjá að forn men þott þeir veru skartsamir
 þá kærðu þeir sig samt ekki um að hafa skraut klæði nemað þegar það átti við,
 í orustum og íll viðrum hugsuðu þeir mestum að fá það sem hlífði þeim
 best í þann svipin, þannig höfðu þeir opt söðul þófa og hráar nautshuðír
 firir brynjur, og í íll viðrum sölu voðir ásaumaðar, og á saumaða floka fírir
 hettur sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu]]

====bls. 5====
 það er mjög ójóst af hverju orðið vesl eður vetzl
 er komið og mun verða bákt að segja um það með vissu,
 enda kím ur það ekki neitt við læginu á veslinu,
 men hafa gétið til að veslið dragi nafnið af því að
 það hafi vererið úr vesel eður hermelin díra skinni 1[sjá innskotsetningu hér að neðan]
 1 á Íslensku vizla [∫] það dir er hérum bil 10 þuml. lángt
 á sumrin er það rauð brúnt, en á vetrunar er það hvitt
 nema rófu broddurín sem er ætið svartur, þettað dir er
 bæði í Noregi og finn mörk <del>?</del>og danmörk skinnið af þessu diri er alþekkt og nafn frægt
 bæðí að fornu og níu, því nær þvi ein gaungu konúngar og
 stór hofðíngjar máttu bera skikkjur úr hermeilín díra skinni,
 eður fóðraðar með því, og íþróttir og af reks verk launuðu
 þeir optast með kápum, sem vóru fóðraðar með þess konar
 skinni því það þóttu þær firustu ifir hafnir, þettað
 díra skin heldeg sé það sem forn men kölluðu <del>grá skín</del>=<del>bjórskinn eður</del>[2]
 2 safala skinnin munu ekki vera sama og gráskin því
 sögurnar skilja það hvað frá öðru X Zobel dyríð eður a Ísl:
 safalin er nafn frægt dír vegna þess að á því er mjög
 fagurt gljaandi svart brúnt skin sem er af þeim dírustu skinnum
 sem til eru og kosta hér um bil 56 Rdl. ef þau eru góð,
 og heild kápa ur því meðfornu sniði hefði þá eptir okkar
 verði kostað ifir 4000 rdl., þettað dir er 18 þuml. lángt
 og er í Síberíu X [[Heimildir_Sigurðar_málara | Egilss kap 14 og 17]].
 3 mörðarnir (Moarene) er brúnn að lít með svartar eða dokkar fætur og
 rófu herumbil 20 þuml. áleingd skinnið af því er mjúkt
 og gláandi og talsvert dírt [∫], hús mörðurin er hvítur
 en skinnið af honum er ó dirara en af skofar merðin
 um mörðurinn er mjög víða í norður hálfunni og í
 danmörk öll þessi dir eru af sama flokk,
 Morðskín hígg eg að forn men hafi og haft undir
 sín um skort yfir höfnum og efeg man rétt þá er
 getið um þau í fornum íslenskum bókum, og af því
 þau eru hvít til munu þau geta talist með <del>grá skinn eður</del> kvitskinnum
 um [∫∫] forn manna, [∫∫]<del>eður grá vöru</del> =
 eður ljósri vóru

 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á hægri spássíu í þeirri röð sem þær birtast. Númeramerkt hér ef innan hornklofa:]
 1 eða af að verja
 = að velja
 [∫] (gömulnorskr
 hreysi köttur)
 isl hreysí visla
 eður <del>hrey</del>
 hreisi visía
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Rymbeglu
 bl 356 3 part
 kap 13]]
 [2]hvitskin eð a
 vöru ljósa
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Egílss. kap 1<del>6</del>7]] þsegir
 að þorólfr let bera á
 skip sitt „húðir og
 vöru ljósa. þar lét
 hann og fylgja grá-
 vöru mikla ok aðra
 skinna vöru „þá er
 hann hafðí haft
 af fjalli„ hér er vara
 ljós skilin frá grá skínn
 um. hvit skinn skilinn
 fá grá skinnum [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norg gaml
 bls 14 No 2.]]
 
 [∫] og hafa ríkismen það
 sinn til að fóðra með
 kápur sínar. það kostar
 nær því 50 dali

====bls. 6====
 <del>morskina</del> gauka og áísl. gaupa <del>eður gomul</del>(eður norsku)
 Lossin = <del>Mastela xhytiek</del><ref>[ath! skrift]</ref> tala forn rítum sem konungs
 gérsemí því Skinnið af honum mjúkt og gott til klæða
 fóðurs og kostar nú hér um bil 50 dali, lossín er grábrúnn
 á hríggunum en hvítur á hvið num, han er bæði í
 Norvegi og Sví þjóð
 
 Bjórin? eða Bifurín er lóðs og lagardýr er enn þiskalandi, Sviþjóð, og Noregí, ameríku,
 hefir aður verið i Danmörk er alt að hálfri annari alin á leingd
 og dökk brúnt að tít [sic] skinnið er haft til fóðra og kostar
 10-20 dali,
 
 1
 
 
 fisku otarnir<ref>[Þetta á líklega að vera þýsku otarnir.]</ref>. loðsog lagar dír
 er dökk brúnn að lít á bakið enn hvít grár á hvíðnum
 half önnur alin á leíngd skinnið er hafl [sic] til klæða og kostar
 8-10 dali hann er víða í Europu og víða í Danmörk
 (haf otirnir er við kyrrahafið skinnið er svart gljáandí og kostar
 slundum [sic] 100 dalí)

=====Meðfylgjandi blað=====
======bls. 1======
 hvit skinn = hermelin skinn <del>og kaninusin</del>
 hvít refa skin
 hvit mauðskinn
 hvít bjorn skinn?
 
 grá skinn: refaskinn sem eru brungrá aðlit
 loss skinn því lossin er grá brúnn á hriggjunum
 er hvítur á kviðnum, og er í Noregi og sví þjóð,
 <del>Morkinn eða Morðskinn skinnið er mjúkt
 og gotttil glæða og kostar nær því 50 dali</del>
 morðskinn talinn með dýindis skinur vorra
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III bl 119 No 47 220 No120]].
 timbur Morðskinnu kostaði 1384. 3 aura, morðskinn
 nefd bls 149 No2
 
 
 bjórksinn = bifur skínn fínst mér sannast af að
 bjór skinn erutalin með sel vöru og tann vöru.
 bjórskinn eru og talin með ottra skínnum og
 smá skinnum Norges gamle love III. bl 119 N 47
 frá 1316 Eydss. kap 13 bjórksín talið sem konúng
 dý gripir. og sama saga kap 14 X
 sama No gétið að eíns um gauka skínn = gaupas.
 X og frá skilið safala og askaskrokkr<ref>[ath! óskýr skrift]</ref>. bjóra kalla menn
 enní dag í daglegu tali lítil og þunn sauðskin, í Snorra
 eddu Rv. bls 42 segir að skorir Viðars var ur bjórum
 þeim er menn sníða úr skóm sinum fyrir tám eða hæl, því
 því skal þeim bjórum braut kasla etc
 grá skinn nefnd Norges gaml l. bls 14
 No2.
 
 
 mörk fyrir syrkotz foðr eða möttuls af
 góðum notka (nacka) skinnum. Norges.g.l.
 III. bls 14 No2. bls 221 No 120 nokka skinn
 
 [Eftirfarandi er á hægri spássíu:]
 nefnd [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaml b 14
 No2]] og skilin fá grá skinnum
 (eða að greind).
 <del>sem er dýrt foður skínn</del>

======bls. 2======
 dekur huða = Deyer
 [tákn] 10 skinn ([[Heimildir_Sigurðar_málara | útleggr
 s. Egilsson Norges gamle l.
 No 2 bls. 13]]
 
 oskrokka (skin)
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eiglu kap 14]] konungs
 gersemi
 
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | tíunda statuto Isleifs bisk
 fra 1096]]. [[Heimildir_Sigurðar_málara | fornbrefasafn No 22
 bls. 98]]
 melrakka skinn 6 og lamba
 gærur 6 það er hvor tveggja
 lög eyrir [tákn] 1 dalur
 samabr [[Heimildir_Sigurðar_málara | samþykt um fjárlag manna
 frá 1100 forn bréfa safn I. No23 bl. 164.]]
 en þar kosta kattbelgir af fress um
 gömlum halfan eyri eð 2 skinn
 fyrir eyri enn af saurungum [tákn]
 sumar gomlum 3 fyrir eyrí.
 
 [Á hægri spássíu stendur eftirfarandi lóðrétt:]
 Guðmundsson
 
 Mindina, sem jeg bað yður um, skuluðuð þjér ekki
 hyrða um að senda mjer, þó þjér yrðuð búnir
 með hana fyrri. jeg kjém aptur, að öllu óbreyttu,
 um 20 marts nastkomandi, og finn yfir þá
 með vinsemd og vyrðingu
 Rvk 30/1 62
 L H Schewing<ref>[Hér ritar Lárus Hallgrímsson Scheving (f. 25. maí 1825 d. 8. febrúar 1870) til Sigurðar. Lárus var prestur „Fekk Selvogsþing 20. apr. 1860, vígðist sama dag, fekk Fljótshlíðarþing 1. nóv. 1866, en fór þangað eigi, fekk Selvogsþing af nýju 8. apr. 1867 og hélt til æviloka.” Páll Eggert Ólason: Íslenzkar Æviskrár. Frá landnámstímum til ársloka 1940 III. bindi, Reykjavík 1950, bls. 389.</ref>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======

======Skýringar======
<references group="sk" />

======Tilvísanir======
<references />

======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Heklan===
====bls. 1====
 Heklan
 Um hekluna er talsvert óljóst, það fírsta
 sem men munu géta sagt um hana með vissu
 er það að hún mun ætíð hafa verið með hött,
 uppaf, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Ólafs Tryggvasonar kap 173]] segir
 um Gunnar helmíng „ þá gekk maðr ofan ur
 bænum, sá var í heklu, hún var gjör af
 skarlati ok saumat öll bröðum1„ réttá eptir
 segir um sömu heklu að að Oggmundr dyttur
 <del>lek</del>„lét koma steín í höttín (heklunnar) ok fley=
 gði útá ána (Nið) okk sökk hún til grunna„
 auðs eð er að þessi hekla hefir veríð með hött
 uppaf, og það á föstum við, sama vottar og
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdæla kap 67]] þar segir„ Þorgíls(Hölluson)
 átti blá-heklu, hún var breidd á búðar veggín.
 men heyrðu at heklan hvað þetta:
 hángir vót á vegg
 veit hatt – kílan bragð,2
 3þíngít optarr þurr,
 þeygi dyl4 ek at hún víti tvö.„
 hér er heklan kénd við hött, og bendir það á
 það sama, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu helgu kap 139]] segir að
 þeir Leifur og Karl hin Mærski „ sau man
 gánga hjá sér ok hafði refði í hendi, og
 hatt síðan á höfði ok heklu græna „samanb
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Forey. s kap 46]], ekki sést hér bein línis hvört
 þessi hottur sém hér er gétiðum hefir verið
 á fastur við þessa heklu, en þó er líklegt
 að svo hafi verið, því eingin á stæða er til
 að halda að men hefðu boríð lausa hött
 víð yfir höfn sem auð sjáanlega hefur jafnanhaft
 hött á fastan víð, sem hin frir greindu dæmi
 nokkurn vegin votta, þar að auk segir [[Heimildir_Sigurðar_málara | völsúnga
 kap 3]] „ nú er þess víð gétið, at þá er men
 
 [Eftirfarandi orðskýring er á hægri spássíu:]
 1 af brögðum Skálk:
 
 [Eftirfarandi orðskýringar eiga við ljóð hér að ofan:]
 2 brögð
 3 þiggi
 4 gét

====bls. 2====
 sátu við eldana um kveldít, at maðr einn gékk
 inní höllina, sá maðr er mönnum úkunnigr at syn
 sjá maðr hefír þess háttar búníng, at hann hefir
 heklu flekkótta yfir sér; sá maðr var ber fættr
 ok hafði knýtt lín brókum at beini; sá maðr
 hafði sverð í hendí, ok gengr at brau(d) stokkín
 um, ok (hafði) hatt síðan á höfði „það var óðin en frem ur segir
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Örvar oddssogu kap 19]] „Han (Örvar Oddur) sá þá,
 hvar maðr gékk, hann var í blá flekkóttrí heklu,
 upp háfa skó (á fótum) ok reyr sprota í hendi;
 hann hafði gullfjallaða glófa, meðalmaðr á vöxt,
 kurteislegrat sjá; hann lét síga hottin fyrír andítið [sic]„
 þessi maður nefndist rauð grani það var óðin, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | völsúngu
 kap 11]] segir svo „ þá kom maðr í bargagan með
 síðan hatt ok heklu blá; hann hafði eítt auga
 ok geir í hendi það var og óðin. [∫] <del>af</del> í eingum
 af þessum dæmum í sögonum sem hér eru talin sést
 það tekið fram, sem neítt sérstaklegt, að heklan
 var með hött, og þaug dæmí þekki eg ekki, eg
 víl þvi þar af álikta að heklan hafí ætið
 verið með hött uppaf, sem var áfastur víð hekluna
 Heklan mun aldreí hafa verið með ermum
 að minsta kosti hefi eg ekki séð neitt í sögonum sem
 bendir á það, og er því lítíl á stæða til að halda
 að það hafí veríð, heklan mun aldreí hafa
 verið opin að framan, og ekki heldur að aptan,
 er þárá mótí opin á báðum hlíðonum, að men gjætu tekið
 til höndonum ó híndraðir,
 fírst heklan [∫] sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bragða Máusar saga]] vottar
 þá hafa men orðíð að steypa henni yfir síg er
 men foru í hana, þettað vottar og sama saga,
 einnig segir að Öggmundr díttur fór í hekluna
 en sagan segir ekki að han hafi kastað henn eður
 lagt hana yfir síg, sem er vana legt orðatil tæki
 þegar talað er um feldi vesl möttla og kápur,
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á vinstri spássíu og eiga við innsetningarmerkin [∫] hér að ofan:]
 [∫] heklan Bragða mausar
 var og með hött upp af sem
 síðar mun sagt verða,
 
 [∫] varalveg heil að framan
 og aptan

====bls. 3====
 eður yfir hafnir sem vana lega vóru alveg heilar að
 fram ann, hvert heklan hefir verið fest saman
 með tígli eður dálk um halsín, sest ekki af sög onum
 Til þessað géra þettað betur skiljanlegt
 þá hefir heklan að mínu á líti verið hér um bíl
 eíns í læinu og persta hökull ef men hugsa sér
 að han væri með hött á föstum við háls málíð.
 heklan hefir líklega verið síðari á hlíðonum
 og náð fram fyrir olnbogan, eíns og lítt<ref>[títt]</ref> var að
 hafa alla hökla á firri öldum, heklan munog
 hafa veríð með hvössum hornum eður skautum
 bæði aptan og framan, sem títt var á fronum
 höklum, sú fírsta á stæða sem eg hefi firír
 því að halda að heklan hafi verið lík hökul
 er það, að orðín hökull og hekla eru auð sjáanlega
 mjög skild, og er því fullkomín á stæða til
 að á líkta að báðar þessar yfir hafnir hafi verið
 mjög líkar að læginu til, er þær höfðu lík ef ekki
 mjög skild nöfn, ekki mun vera mjög hægt að
 segja með vissu hvert orðið er eldra hökull
 eða hekla, men géta að eíns sagt að eptir
 almennum mál fræðis reglum ætti hekla
 að vera komíð af hökull hokull hökull
 hekla liktog monom mönnum honom hön
 um, en af því orðið hekla fínst í áreíðan
 legri, og líklega eldrí sögum, en orðíð hökull
 sem leík manna búníngur, þá er mjög valt að
 segja með víssu hvert orðið er eldra.
 orðíð hökull er alþektí í sögonum sem presta og
 biskupa búníngur er ver verðum samt um leið
 að géta þess að orðið hökull kémur firir í sögum sem
 leikmanna búníngur í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögunni af Hrolfi
 Guatrekssyni kap 25]] [∫] um staf kérlíngu eina
 á Englandi „ kérlíng satí palls horni, ok
 hafði yfir sér feld ok hökul illan„.
 [Eftirfarandi innskotsorð á hægri spássíu á við innsetningarmerki [∫] hér að ofan:]
 [∫] segir
====bls. 4====
 þó að sumt af [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu hrólfs Gautrekssonar]]
 sé tals vert úngt, þá mun samt eíað síður meíga
 telja margt í henni gamalt, og sprottið af gömlum
 sögum og gömlum siðum, sem hvorki vér eða
 aðrir getum sagtt hvaðan hefir sín uppruna
 ver vitum að þessi saga er að mörgu leiti til =
 búníngur, en hvað sem um það er, þá mundi
 sögu rítarín valla hafa látíð þess kerlíngu
 bera hökul, ef að ein ungís presta og biskupar
 hefðu boríð hökul á haus dogum, eð ur firir
 hans daga, það hefði þótt hneixlanlegt, eg higg
 því að þessi sögu rítari hafi þekt hökul sem leikm
 anna búníng, <del>sem</del> þettað stírkíst við það sem
 segir í einu gömlu kvæði um eínn ríkan bónda
 er hljóðar þanníg:
 Bjó ein bóndi upp með á
 í pauser og í platu 1
 átti óska dætur þrjár
 í hófin og í stússin2 reið
 hökulsmokkín
 vopna rokkin
 reiðan rei
 og ríttu ríttu rei rei rei
 
 [Eftirfarandi orðskýringar eiga við vísuna hér að ofan:]
 1 plátry
 2 drikkir
 
 ekki þekkjum vér aldur á þessu kvæði eða þess
 uppruna, en hvað sem því líður, þa er oss af öllu
 þessu grunsamt, að hökullín kunni að vera
 gam all vorr dun leikmanna búníngur eíns og
 heklan, er bæði karlar og konur hafí borið, og
 ef þettað veri rétt þá irði mjög eðli legt að orðið
 hekla sé komíð af hökull hokull hökull hekla [∫]
 sú önnur aðal á stæða er eg hefí firir því
 að halda að heklan hafí verið með því
 sníði sem eg hefí áður sagt er lísíngín á
 heklunni Bragða Mágusar, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bragða Máguss:
 kap 24]] þar segir; „ þá sá Eínarr, at þetta
 var gjört svo sem eín hekla, hún var
 
 [∫] likt og monom mönnum
 honom hönum
====bls. 5====
 svo síð, ok hvergi opín, nema taka mátti
 út hönd onum tveim megin, hottur var
 uppaf bæði mikill ok síðr fyrir„ <del>gríman
 hattarins var gjör á sjónu, hún var mjög elli
 lig,</del> rétt á eptir segir um sömu heklu „ síðan steypir
 han (Mágus) yfír sík þessum búníngi, en þat var
 honum hæl drep, svo ekki sá fætur hans„
 hér segír bínlínis að þessi hekla náði niðura hæla
 á Mágusi, og mun upp runa lega hafa veríð vana=
 legt að hafa þær svo síðar [∫], en þá higg eg að heklan
 hafí egí ætíð verið svo síðar, heldur hefi þær
 tíðum einúngís náð níður á miðjan legg, eíníg
 segir hér að Mágus steypti yfir síg heklunni,
 og sannar það það eg hefi áður sagt, að heklan
 var ei opín að framan eður aptan, hér segir
 einnig að þessi hekla var hvergi opin nema
 taka mátti út höndonum tveim megín, og
 skil eg það á þann hátt, að heklan hafí veríð
 eín ungís opin á hlíðonum alveg eíns og presta
 höklar, en af því þettað er orðað nokkuð óljóst
 í sögunni, þá hafa sumir á líktað þar af, að
 heklan hafi verið heil alt í kring að neðan,
 og alt í kríng jafn síð, en einungís með götum
 á hlið onum, er men gátu stúngíð handlegg=
 junum útum er men þurftu að taka til höndonum,
 eg verð <del>og</del> að segja fyrir mítt leíti að mér þikir
 alt stríða á móti því að halda að heklan hafi
 verið með þessum hætti, það hafði að minsta
 kosti veríð heimskulegar og í alla staði <del>ó</del>
 mjög ó hagan legur búníngur, firir forn men,
 er opt urðu skjótlega að taka til höndonum,
 men eru nú hér um bil vissir um að heklan hefir
 verið heil að framan og aptan sem bragðas [[Heimildir_Sigurðar_málara | Mágusar
 saga]] segir beínlínis, og sögurnar votta víða að men
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á hægri spássíu og fylgir innsetningarmerki [∫] í textanum hér að ofan:]
 [∫] og mun <del>heklan</del>hökull draga
 nafn sítt af ökla <del>líktog</del>
 líktog hökul eður ökul skór,
 skór er náðu uppað ökla, eður
 hökul brækur er tíðum kallast
 ökulbrækur brækur er náðu
 niður að ökla, eður hökul=
 bolir leista lausir bolir er
 náðu níður að ökla, en
 heklan mun hafa drgið nafn
 sítt af hökul verður þettað
 þá senni legt.
====bls. 6====
 báru heklur jafnan íst klæða, og það í herferðum
 eður er men bjuggust til víga Ljótur hín bleiki
 varí„ rauðum skarlats kírtli ok (hafði) heklu
 bláa yfir sér„ er han stóð á skípi sínu, og talaði
 við Þorstein svörfuð, [[Heimildir_Sigurðar_málara | svorfd, kap 5]] þorsteinn
 svarti <del>varí</del> hafði„ ysta heklu blá„ er han fór að Helga Harðbeinssyni [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxd. kap 65]],
 og Öggmundur díttur var í heklu er han drap
 Hallvarð háls, og víðar í sögonum er gétið um
 að men höfðu heklur ístar klæða er men bjuggust til
 víga, það er alkunnugt að fron men gírtu vana
 lega sverðíð utanum kirtilin, en létu yfir hafn=
 irnar hánga lausar þar utan yfir, á þessað girða
 þær að sér, helst ef þær vóru erma lausar
 ef men vidlu nú hugsa sír hekluna skósíðá og
 þar að auki heila alt í kring, og ein úngís með
 götum á hlíðonum firir handleggina, hvern
 ig hefðu þá fornmen átt að géta fljótlega
 gripið til sverðsíns er þeir voru girðir með innan
 undir heklunni, þeír hafðu orðið að fletta
 henni uppum sig, eður að bora handleggoum
 inní gatíð á hægri hlíðinni til þess að géta
 brugðið sverðinu, að forn men hafí buíð sig til
 víga með þessum hætti, er þeir urðu að grípa
 fljótlega til vopna sinna, er öldungís ó hugsandi.
 men géta að sönnu sagt að sverðíð hafi veríð gírt
 utan um hekluna, eins og men gírtu sverðíð utan að
 kápum, en sögurnar géta aldrei um það, og ekkert
 er sem ben dírá að men hafí gért það, þar að
 aukí segir að Bragða mágus brá töfra sprota sínum
 undan heklunni, og bendír það á að hon hafí
 hulíð bæðí handleggín og sprotan undir heklu=
 nni, eitt af því sem stríðir á móti því að

====bls. 7====
 heklan hafi verið heil alt í kríng að neðan, er
 það að þá irði heklan ekkert lík höklin um í
 læginu, og hafi lægið ekkert verið líkt, þá
 gátu síður nöfnin víríð skild, en eg hígg að báðar
 þessar yfir hafnir hafi verð líkar að læginu til
 og hafi einmitt þess vegna haft skild nöfn.
 þar að auki sínir [[Heimildir_Sigurðar_málara | Svarfdæla]] að heklan Ljóts
 híns bleíka hefir hverki vérið fótsið ne heil alt í
 kríng að neðan því Þorsteinn sá að Ljótur
 hafði rauðan skarlats kyrtil undir heklunni og vóru þá
 kírlar víkínga í þá daga skjaldan síðír sem
 sögurnar votta. en vil eg telja því til
 stírking, að heklan hafi verið með því lægi ereg
 fyr hefi sagt, að á [[Heimildir_Sigurðar_málara | mjög gömlum mindum]] hafi
 eg séð míndaða men í yfir höfnum, sem eru eíns
 í lægínu og eg hefi áður sagt að heklan muni
 hafa verið, með hér um bil sama lægi og hökull,
 opnar á hlíðonum og með hvössum skautum að
 aptan og framan, og hött uppaf með laungum strút
 eður skotti, þessí ifir höfn var nokkuð síð en ekki
 fót síð, það er auð vitað að men géta sagt að þettað
 sanní lítið, og að það sé eíngin. sönnun firir að
 þettað séu míndir af heklum, það erað vísu satt
 en það sannar að mínsta kosti að þess konar yfír =
 hafnir hafa verið til, og hvaða yfirhafnír
 ættu þettað að vera aðrar en heklan? það
 verða men að géta sagt áð<del>ð</del>ur en menn alveg
 hrínda þessara sönnum sem ógíldri, eg higg
 því að heklan hafí hér umbíl verið eins og hökull
 með hött uppaf. en fremur segir um hekluna Mágusar:
 „<del>[∫]</del>hattur var uppaf bæði míkill og síður fyrir„ (<del>og</del>) [∫] framan
 um andlítít á hettunni voru skíllíngar og olboga=
 skéljar, en á strútnum var hlaðíð humar klóm,
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við innsteningarmerki [∫]
 hér að ofan:]
 [∫]en um hettuna var
 gjör rögg af kófúngum,
 en önnur af kráku skéljum
====bls. 8====
 ok skrapaði þat einna mest, er han veík sér nokkur„
 þettað ástam því sem áður er gétiðum sannar beinlínis
 að heklan hefir jafnan verið með hött upp af á föstum
 við, heklu hötturin hefir og jafnan verið með strút upp=
 af eins og hér er gétiðum , og títt varað hafa á kápu og
 kufl höttum, eður lausa höttum. einníg segir um þá sömu
 heklu „ grímar hattarins var gjör á sjóna. hún var
 mjög elli lig, með löngu ok síðu skeggí; þat var hvítt
 af hærum sem dúfa þessi ásjóna var sköllott, ok
 <del>ok</del> hafði hrukkur margar á enni„ það lítur út í
 fljótu bragði að þessi gríma hafi verið á fost víð heklu
 höttín, en þá mun það ætíð hafa verið laust hvað frá
 öðru, og hvergi hefi eg séði sögonum að, grímur
 hafí veríð fastar víð hetti, þegar þess er gétið í sögonum
 að men höfðu undír eíns bæði hött og grímu, þá líur
 jafnan út að það hafi verið laust hvað frá öðru
 og hefði það verið sam fast, þurtí ekki að aðskilja
 það, því þá var það ein ungís gríma, og var óþarfi
 að nefna höttín,
 en fram ur segir um þá sömu heklu „þessi hekla var
 svá um búkin alt niður í fald, at hún var <del>g</del> gjör
 á mind sem úlpa eður loðkápa, þá er önnr rögg féll<del>r</del>
 ofan yfir aðra, en þessar röggvar vóru af skéljum,
 önnur hver rögg var af kaskéljum, en önnur hver
 af hörku skeljum, svá þíkkt sett, at hver lók aðra„
 auð séð er að það er hér lekíð fram sem eítt hvað sérstak=
 legt við þessa heklu að hún var með röggvum, og
 bendir það á að heklur hafi ekki vana lega
 verið með röggvum, mart af frá söguínni um
 þessa heklu er mjög sérstaklegt, en vér verðum
 að tjalda því sem til er.

====bls. 9====
 auk sníðsíns var heklan að mörgu leítí
 frá brugðin flestum örðum yfir höfnum er
 fronmen báru , first má telja það að heklan
 var opt skreitt með annar legu móti t.d.
 öll út saum uð sem segir um hekluna Gunn=
 ars helmíngs, at hún var gjör af skarlati
 ok saumuð öll brögðum, 1) einnig mætti skilja
 á þan hátt vísuna um hekluna þorgils höllu=
 sonar að sú hekla hafíeinnig veríð saumuð með
 brögðum, og gétur verið orða leikur í vísunni
 þar næst var það eín kenni legt við <del>al</del>
 hekluna framifir flestar eður allar aðrar yfir=
 hafnir að hún var opt flekkótt, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Landnámu
 kap 14]] austfyrð: segir að Stein uðr en gamli gaf
 Ingolfi Arnarsini „ heklu flekkótta„ fyrír
 ítri hluta Rosmukvalsness, samanber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettlu
 kap 12]], í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Örvar oddssögu kap 19]] segir að
 óðin var í blá flekkóttri heklu, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Völsúngu
 kap 3]] segir að óðin hafði heklu flekkótta,
 einnig mun meiga segja, að þær heklur er vóru
 saum aðar brögðum, hafí verið flekkóttar
 ef til vill, eg hefi hvergi séðí sögonum að
 aðrar yfir hafnir en heklur, eða heklu
 tegundír hafi verið flekkóttar, og munu
 men því géta með sanní sagt að það
 hafí verið ein kénni legt við hekluna.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Harðarsögu kap 15]] segir að Oðín var
 í blárendrí heklu, og mun það hafa verið
 ein kénni legt víð hekluna að hún hefir
 opt verið blá rend, og með ímsum sterkum
 og marg breíttum lítum. að äðrar yfir hafnír
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við númer 1) hér að ofan í textanum:]
 1) brögð hígg eg sé =hagleiks
 minda út saum ur sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Froum V bl 34. 5. þátt af
 Rauðólfi kap 6]] þar er tálað
 umMegin görð á róðu(= krossm
 arki) þar segir „ sú gjörð var öll
 fáguð með brögðum ok undar
 lígum hagleik, at því er þér þótti,
 =sum rístin eptír fornum sögum,
 þér índist þar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | saga Sigurðar
 Fafnis bana ok Harladar hildi
 tannar, ok er nokkut af verkum
 Haralds hárfagra,
 samanbr. [[Heimildir_Sigurðar_málara | flateyar bók II.
 bls 299]].

====bls. 10====
 en <del>helk</del> heklur hafi verið rönd óttar
 hefi eg skjaldan séð í sög onum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlu:
 7 þátt kap 57]] er gétið um„ yfir hófn stríp-
 renda„ er Guðmundur Ormsson var í, en
 hvert það var hekla eður <del>eður</del> önnur yfir=
 höfn gétur sagann ekki um,
 Heklur höfðũ og ímsa aðra sterka liti, þær
 þær voru bláar, grænar, og hvítar, heklan
 er Þorgils Höllu son varí var blá, hekla
 sú er þorsteínn svarti var í var blá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxd.
 kap 63.]] heklan sú er Ljótur hin bleiki var í
 var og blá, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Þorsteíns sögu víkings sonar
 kap 11]] segir að báðir þeir Gautan og Ogautar <ref>[ath! skrift]</ref>
 vóru báðir í blám heklum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Völs úngu
 kap 11]] segir að Ódin var í blárri heklu,
 Hekla sú er forinjan hefir er gétið er um í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fær eyínga sögu]] var græn, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þættín um af
 Norna gésti kap 6]] segir að Oðin var í
 heklu grænni er han bjargaði skipum
 Völsúnga úr sjáfar háska, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sögu þorsteíns
 víkíngssonar kap 22]] segir að Brennír
 Vífilsson föður bróðir þorsteins „var í grænni
 heklu„ hekla sú er Helgi sels eysta var
 í var kvít [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fostbr kap 14]]. [∫] hvert heklan
 sú er Öggmundur díttur hafði hefir veríð
 gjör af rauðu skarlatí víta men ogjörla því
 skarlat hafði ímsa líti, af öllu þessu má
 sjá að heklurnar hafa haft mjög marg=
 brottna líti og það fram yfir felstar eður
 allar aðrar yfirhafnir,
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á vinstri spássíu og á við innsteningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Drop laugar sona sögu
 hinni laungu kap 22]] segír
 að Gunnar þiðrandabani
 varí grárri heklu
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Króka refssögu]] er tekíð
 fram að refur varí vondrí
 heklu,

====bls. 11====
 af þessari merki legu yfir höfn, dregur
 fjallíð Hekla nafn sítt, líklega af því
 að hún er á sumrín hvít flekkótt, og með
 snjó hött upp af
 Hekluna báru jafnan heldri men, og guðírnir
 eru látnír bera hana, og er því ó hætt að telja
 hana með Skart yfir höfnum höfðíngja,
 heklann mun vera æfa gömul yfir höfn, því
 það er auð séð að hún stendur í ein hverju
 nánu sam bandí víð hin a fornu trú á Oðin
 og Æsi, viðast í sögonum þarsem list er búníngi
 Oðins; er han látin vera í heklu, þá er hann
 bírtist mönnum firir stór tiðíndum, eður er han
 ræntí men sígri, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | völsúngu]], en af því Óðin bar
 opt heklu og heklan var jafnan með hött upp af
 þá munu nöfn Odíns standa í <del>nal</del> nánu sambandí
 víð hekluna, hann er kallaður síð höttur grímnir
 og grímur. men höfðu heklur er men bjuggust til víga
 því það hefir veríð hægt að fela vopn undir henní,
 eíns báru men heklur er men vildu dyljast, fyrir
 mönnum, því hötturin gérði þá ókénni lega, eður
 víð laun víg, vofur eru jafn vel látnar bera heklur,
 og galdra men eru látnir bera heklur sem þeir
 Gautan og Ogautan í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Þorssteíns sögu víkíngs
 sonar]], [∫] það kveður svo ramt að með þessa forneskju
 og töfra krafts trú á heklonum, að þær eru látnar
 hveða vísur, og segja fírír stórtíðíndí, þær
 standa yfir höfuð í sam bandí við það sem á
 að vera hulíð, <del>af</del> og finnast jafnan í sambandi
 víð svik og pretti, af öllu þessu er auð séð
 að heklan stendur í eín hverju sambandí
 víð hína fornu heíðnu trú, <del>en hvert það optar</del>
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] það ræður að líkindum að
 það hafi aukíð töfra trú manna
 á heklunum þegar hún var öll út
 saum uð brögðum eður mindum
 sem heklan Øggmundar, og ef
 til vill með rúnum og galdra
 stöfum.

====bls. 12====
 Stendur í nokkru sam bandi við það að
 hökullín er orðin eín kénnis bún íngur presta
 um það þori eg ekki neitt að segja, en fróðlegt
 væri að grenslast eptir hvernig hökullín er
 orðin presta eín kénni uppruna lega, eínkanlega
 ef það sannast að han hafí verið almennur
 bæði á körlum og konum í heíðni, eður seinna
 sem sögurnar benda á.<ref>[Hér hefur Sigurður tekið ofangreindan kafla og afmarkað hann, hvort sem að hann hefur ákveðið að taka hann út eða notað hann í annan texta.]</ref>
 og gétur það vel hafa atvikast þannig að
 þeir fornu heiðingjar hafi þekt hökulinn sem presta
 búning hjá þeim krístnu, og hafi þeir því haft
 törfa trú á hönum af því hann var helsti búníngur
 kristinna klerka sem voru þeirra vestu mótstöðu
 menn í trúar efnum, á sama hátt festu menn galdra
 trú á <del>öllu</del>mörgu því sem var heiðíng legt eptir að
 kristni var orðinn rót gróínn á Norðurlöndum
 hökullinn eða humerale var uppruna lega stór yfir höfn er
 heldri menn Róm verskir báru, hann huldi
 allann líkam ann alt í kríng og ofan að jörð
 og var hann ímist festur með spenn um á báðum
 hliðum upp á axlirnar til hægðar þeim er bar,
 ellegar að sá sem bar hann varð að <del>mátt</del> lipta honum
 upp til beggja hliða og bera hann í olboga –
 botonm, seinna varð hann gérður opinn
 á báðum hliðum til hægðarauka.
 Assyrin menn höfðu og yfir höfn eins lagaða og
 hökul, <del>opopinn á</del> erma lausa og opna á hliðonum
 með eins konar herða blöðku, eða hettu á fastri við
 sem lafir ofan á herðarnar, þessi yfir höfn sést
 á þeirra [[Heimildir_Sigurðar_málara | stein mindum]]. ekki er ó liklegt að
 Gyðingar hafi þaðann haft hökla þá sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | biblían
 gétur um dómara bók kap 17, 5v. og kap 18 og viðar]]
 ef það annars er rett útlagt svo það verði hér
 tekið til greina
 
 [Á vinstri spássíu stendur eftirfarandi:]
 <del>gyðíngar og persar
 höfðu hökla</del>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Skauthetta===
====bls. 1====
::Skauthetta
 auk heklunnar vóru til tvær yfir hafnir
 sem að mínu áliti, er rétt að telja sem heklu
 tengundír, önnur af þessum yfir höfnum er
 Skauthettan, henni er svo ná kvæmlega
 líst í sögonum, að men géta valla verið í
 efa um hvernig hún hefir verið,
 Sumar hettur er fornmen báru vóru svo
 síðar og stórar að men géta með réttu, talið
 þær með yfir höfnum, þett vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sagan af
 Finboga ramma kap 4]] þar segir að Finbogi
 varí sölu voða brókum ok hettu er han girði
 níðr í brækurnar, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kjalnesínga sögu kap 7]]
 segir að„ Kollfíðr [sic] var svá búín at hann
 var í kollhettu ok hafði knept blöðín milli
 fóta sér han hafði ökulbrækur„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögunni
 af Gésti Bárðarsyni kap 7]] [∫] segir að Oðín “hafði
 flekkótta skaut hettur[ok]<ref>[Hornklofi er í frumskjalinu]</ref>2) knepta níðr[i]<ref>[Hornklofi er í frumskjalinu]</ref>1) mílli <del>fóta</del>
 fóta sér„ eingin gétur efast um hvernig þessi
 hetta hefir verið, hún hefir veríð eíns konar
 stutt hekla opín á báðum hlíðonum og með
 hött uppaf sem nafnið sannar, hún hefir og verið
 með laungum skautum eður hornum <del>bæði</del>
 að neðan, bæði bak og fyrir, þessum skautum
 kneptu men tíðum saman á milli fótanna. af
 <del>þ |</del> þessum skautum hefir hettan dregið nafn
 sítt Skauthetta, hínar tvær fír nefndu hettur
 sem gétið er um í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Finbogasögu]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kjalnesíngasögu]]
 hafa efalaust einnig verið ksaut hettur, first þær
 vóru svosíðar, Finbogi girði sína hettu ofaní
 brækurnar og Kollfíðr kneptí saman blöðín
 á sinni hettu milli fóta sér eins og Oðin gerði á sinni skauthettu
 
 [Eftirfarandi viðbætur eru á hægri spássíu ýmist númeraðar eða eiga við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫] hóla útg.
 1)kaupm. útg 1860
 2)öll bestu handrít sögunnar hafa
 skaut hetti og mun það vera
 réttara en skaut <del>heela</del> hekla,
 því allar heklur munu hafa haft
 skaut, enn ekki allar hettur, og
 varð því að taka það fram,
 þarað auki veít eg ekki hvert
 nokkuð handrit hefír skauthekla
 í Kaupm.h. útg. stendur það sem
 gétgáta

====bls. 2====
 helsti mun urin sem hefir verð á þessum
 þrem ur hettum er það, að hetta sú er óðín
 hefði hefir líkast til veríð með stút first
 það er ekki tekið fram að það var kollhetta
 en hetturnar þeírra Finboga og <del>koll</del> Kollfiðs
 hafa báðar líkast itl verið kollóttar um
 hvírfilín, <del>þvi</del> sem nafnið koll hetta sannar,
 hettur með strút þóttu lángt um veglegrien
 kollhettur, og þess vegna er það beínlínis
 tekíð fram í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu]] að tvær foríngjur sem
 þar er líst höfðu kott hettur, því það þótti háðug
 legt, og þess vegna er það tekið fram að Kollfiður
 hafði kollhettu, að það þótti honum sam boðið
 sem fíbli, skatu hettan var einkanlega að
 því leiti frá brugðín heklunni að hún var
 stíttri, og krept saman milli fótanna, en að
 öðru leiti mun hún hafa veríð lík, Oðín
 er látin bera skaut hettu líklega af því
 að hún hefir hérum bíl verið eins og heklan,
 enda hefir og skauthettan það sam eiín legt
 við hekluna að hún er flekkótt, en einga
 aðra yfir höfn þekki eg sem hefir þettað sam
 egínlegt víð hekluna eg á lít því að bæði
 lægið og líturín á skaut hettunni; og eíns það
 að Oðin er látin bera hana, sé meðal annars
 sönnu firir því að heklan hafí verið með
 þeím hætti er eg hefí fír sagt,
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kjafal===
====bls. 1====
::Kjafal
 Sú þriðja heklu tegundin er kjafal 1
 það var <del>Írskur</del> Skottsskur búningur, en kémr samt firir í
 norræn um sögum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sögu þorfíns Karlsefníss
 kap 7]] er gétið um tvö <del>Írsk</del> [∫] þræla hjú er [∫]skottsk
 þorfinnur hafði á skipi sínu þau hetu Haki
 og Hækja, Olafur konungur Triggvason hafðí
 géfið honum þau til <del>figldl</del> figldar. þeirra
 búníng er þannig líst „ þau höfðu þat klæði
 er þau kölluðu kjafal,1) þat var svá gért at
 hottr 2) var á upp, ok opíð á hliðonum, og
 eingar ermar á,3) knept saman milli fótanna,
 með knappi ok nezlu, en ber voru þau
 annar staðar„ þessi lísing er svo nákvæm að
 það er óþarfi að auka þar nokru við, men géta
 seð hér um bil með vissu, að sú yfir höfn er
 <del>Írar</del>Skotar kölluðu kjafal, hefir að læginu til veríð
 hérum bil eins og sú yfir höfn er Íslendíngar
 kölluðu Skauthettu, eg vil benda mönnum
 á, hvaða lísíngin á þessari yfir höfn er mjög lík
 lísíngunni á heklunni Bragða Mágusar, og
 bendir það meðal annars á, að heklan hafí verið
 mjög lík þessari yfir höfn, en talsvert leíngri
 sagann segir að þau kölluðu þettað klæði kjafal, en áður
 er sagt að þau væru skottsk, það bendir á að nafnið sé Skottskt
 eður Celtnest, Finnur Magnusson heldur það sé Angelsaxiska
 og hefir bentmönnum á lík orð i því máli, en sem þó hæfa
 alt aðra merkingu, og sanna þess vegna mjög lítið.4)
 ____________________________________________
 1 kjapal, bíafal, 2 höttr 3 reimar,
 4) Grönl. kist. mind.<ref>[ath! skrift]</ref>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kápan===
====bls. 1====
::Kápan
 Sú þriðja aðal yfir höfn er hinir fornu Íslendíngar
 báru var kápan, sú yfir höfn hafði 2 kosti
 fram ifir aðrar yfir hafnir, sem vóru í því folgnir
 að hún var skraut fat á höfðíngjum og einnig
 eitt hvert hið besta skjólfat í íllviðrum, því
 hún var optast bæði með hött(= hettur) og
 einnig með erm um, og með því var kápan
 einkénni líg frá öllum öðrum skartyfir höfnum,
 því sögurnar géta aldrei um hött eður ermar á
 feld möttli euður vesli, en þar á móti hafði heklan
 hött en eíngar ermar.
 Sögurnar votta að kápan hafði ímíst 1 eður2
 ermar í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Banda manna sögu 16 bl.]] segir um
 Úfeig karl Skíðarson er han var á alþíngi:
 „han var í svartrí erma kápu, ok var hon
 komin at sliti; eín var erm á kápunni,
 ok horfði sú á bak aptur, han hafði í
 hendi staf og broðdí; hafði síðahettuna
 ok rak undan skygnur„ það er hér tekið fram
 að þessi kápa var komin að sliti, og þess vegna
 mundu sumir á likta af því, að önnur ermin
 hefði firír elli sakir verið slítin af kápunni,
 en sögurnar sanna að þettað var ekki af því
 að kápan væri slítin, heldur var það gért
 með vilja, að láta hana vera með 1 erm,
 þettað fínst víðar í sögonum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Landnamu,
 vestf; kap 28]] segir um Ljót hín spaka
 „ han var í kápu, ok var höttrin
 lerkaðr um hálsin ok eín erm á„
 1 erm var á Flekkunni hinni mörendu er
 Hallur Ara son steypti yfir Sturlu
 Sighvatsson fyrir örlug staða fundín
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Strunlúngu 6 þatt kap 17]] af öllu þessu er auð
 séð að kápan hefir opt verið með einni erm
 og ef til víll aðrar yfir hafnir þær sem vóru
 með ermum

====bls. 2====
 en á þessum stöðum er það tekið fram að þær voru með 1 em af því að
 líka hafa veirð til kápur með 2 ermum, sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Knyttínga vottar kap 92]] þar segir„ siðan sjá þeir
 Knútur konúngr) hvar mað hljóp fram úr skóg
 inum .... Steipti han af sér blárri kápu er
 hann var í ok reif af ermina aðra„ það var
 vísbendíng til manna Magnúsar Nikulás-
 sonar er áttu að drepa Knút, sama vottar
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | þáttur af Loð brókar sonum kap 1]] þar segir
 um Ragnar er han bjó sig til að vinna ormin
 „ þá fór han i raggaðar klæði brækur og
 kápu, ok ermar á ok höttur„ auð séð er að
 þessi kápa hafði bæði ermar og hött,
 að kápan hafi verið með ermum vottar Bjarnar
 saga hítdæla kappa einnin <del>kap</del> bl 49
 þar segir„ Björn var í blárri kápu ok gyrði
 han at utan„ (Sverðið) er han barðist við
 Þorð Kolbeínsson, ekki gat han gírt sverðið
 utan að kápunni nemað því aðeins að kápann
 hafí verið með ermum eður götum á hlionum
 er mátti stínga handleggjonumútum,
 sama vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggja kap 67]] er Snorri goði
 heim sótti Björn breyðvíkínga kappa með
 marga men og vildi drepa han þar segir svo
 Snorri goði var í blárri kápu ok reið first,
 þat var fánga ráð Björns ..... at han gékk ut
 Snorra ok tók annari hendi í kápu ermina 2
 er þeir snorri fundust en annari hvefaði han
 knífín ok hélt sem honum var hægast at
 leggja firir brjóst snorra„ auðséð er að þessi kápa
 hefir haft eína erm en þó líklega tvær en
 þá sést það ekki með vissu, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ans sögu
 bagsvüss<ref>[ath! skrift]</ref>
 kap 4]] segir svo um An er han bjó sig til að
 glíma við Björn hirðman„ An var þá komín í loðkápu
 er móðir hans hafði géfið honum, ekki hafði han
 belti um sik, en hún var svá Síð at han dróg
 hana eptír sér, meir en álnar lángt, tóku ermar
 fram áf höndum honum„ en er han skildi taka <del>fáng</del>=
 fáng brögðum víð Björn lág han þegarfallin, því
 kápan hindraði han, „An lét(þá) at sér belti, ok
 stytti sík upp, ok braut upp ermarnar„ og þá gat
 han felt Björn,
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á vinstri spássíu og eiga við númeramerkinguna 2 hér að ofan:]
 2 eptir2eða 3 handrítum

====bls. 3====
 þess má og géta til saman burðar að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu
 Hjálmtérs og ölver]] er loð kápan sú er Hörður
 varí látín vera víð og mjög sið og með hettu,
 og án efa hefir hún áttað vera með ermum þvi
 Hörður er í loð kápunni er han glímir við
 bláman og mun han einnig hafa girt hana aðsér
 meðan han glímdi, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaungu hrólfssögu kap 4]]
 segir að„ ermar voru á„ káponum Vefregju nautum<ref>[ath! skrift]</ref>,
 ver þurfum því ekki að orð leíngja þettað því hér
 eru nægar sannanir firir því að kápan hafi ætíð verið eður optast
 með 1 eður 2 ermum en einga á tillu hefi eg
 firir því að hún hafi verið erma laus, nemað það
 <del>að</del> sem segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Banda manna sögu]] að Úfeigur varí
 erma kápu og sannar það þá lítið því vel gétur verið
 að i sögunni hafi staðíð upprunalega ermar kápa(=sópa
 með 1 erm) og sé það tekið fram eínungís vegna þess að
 kápurnar vóru opt með 2 ermum, og til að greíníngar,
 eg held því að kápan hafi aldrei verið erma laus, en er marnar á kápunni munu hafa haft [Sjá 1]
 Það annað er einkéndi kapuna var það að hún var
 ætíð með hött áföstum víð háls málið að aptan,
 þan hött settu mne upp yfir höfuðíð i íll víðrum,
 eður ef men víldu díljast, en annars létu men
 höttin lafa aptur á bakið, þettað sanna sögurnar
 og þær géta optum að men létu slúta kapuhöttin er men
 vildu ekki láta þékkja sig, eins og áður er sagt um Úfeig
 karl og um Ljót hin spaka er áður sagt að han hafði
 kápu höttin „lerkaðan um hálsin„ það er sama sem
 bortin i fellíngar og bundið bandi utanum kápu=
 höttin um hálsin eður han hefir veríð samandregin
 um hálsin því að lerka og brjóta merkir sama en
 í dag í voru máli, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gísla sögu Súrssonar
 bl ]] segir er þeir Börkur hin digri og hans félagar
 höfðu drepið þórð en haglausa, og hugðu að það
 væri Gísli sjálfur því þórður hafði farið í kápu
 Gísla þá bláu til að villa þá„ nú er frá því at segja
 at þeir Börkur koma at blá kápu manninum
 ok draga af honum kapu höttin, ok þikir nú
 minna kappi en þeir ætluðu, því þeir kéndu
 þar Þórð hín huglausa, er þeir ætluðu Gísla.
 þessi kápu höttur hefir auðsjáanlega að mestu leiti
 hulið andlitið, að kápurnar hafi verið með hött
 vottar einnig [[Heimildir_Sigurðar_málara | saga Olafs Triggfasonar Forum kap 80]],
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á hægri spássíu, númeramerkt hér:]
 
 [Sjá 1] það lag, að þær hafa verið talsvert
 víðar og svo lángar að þær
 múnu hafa náð fram firir góma
 er kalt var, og munu þeir hafa
 brett uppá ermarnar likt og
 vér gerum á úlpum en í dag
 þettað verður eins konar uppslag
 sem er haganlegt.
 ní greín

====bls. 4====
 er Olafur fékk Gyðu drottníngar þarsegir svo:
 „han hafði vós klæði sín ok loð kápu yst ok <del>steipti</del>
 Steypti hettinum„[∫]réttá eptir segir er Gíða virti
 firir sér man þraungina er hú átti að kjósa sér
 man úr: „ er hún kom firir Olaf lyfti hún upp
 kápu hettí hans, ok sá uppí andlit honum„ hér
 má og sjá að þessi kápa hefir haft hött, og að kápu
 höttur hefir verið svo stór að han hefir að mestu
 hulið andlitið í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaungu Hrólfs sögu kap 4]] segir
 um kapurnar Vefreyju nauta: „ þær vóru svo gérðar
 at ermar vóru á, ok höttr uppaf, ok grímur fyrir
 andliti, bæði vóru þær víðar ok síðar„ stundum
 segir <del>um stundum</del> annarstaðar í sögunni um kápurnar
 Vefreyju nauta að þær vóru loð kápur, og að
 Hrólfur hafði síðan kápu höttín erhan vildi
 diljast, án þess að það sé gétiðum að han hafi
 haft grímunar, og hefir gríman átt að vera laus, og
 hefir han gétað losað hana víð höttin þegar hun
 vildi eins og men gátu lostað þær við kufl hettína
 eg hígg því að grimur hafi adlrei verið fastar á kápum
 eður verið hafðar á þeím í staðínn firir ,hött þótt svo
 hefði nú áttað vera á þessari töfra kápu, því firir
 því hefi eg eingar sannanir,
 en frem ur segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögunni af Katli hæng kap 5]]
 að <del>Kétill hængur hjó höttin af kápu sóta
 víkíngs, stigamans.</del> að Sótistigamaður hjó
 hattin af loð kápu Kátilshaugs
 alt þettað er eg hefi nú til fært úr sög on um
 sinist mér sanna nægilega að það tvent hefir
 verið aðat einkénni kápunnar að hún var með
 hött, og ermum 1 eður 2, en það tvent fínst aldei samein=
 að á örðum skart yfir höfnum. [∫]
 Ver höfum áður til fært tvo staði i sögonum
 er sína að men gírtu tíðum að sér kápurnar með
 beltum en mönnum þóttu þær flaxast of mikið,
 en þettað mun hafa verið <del>undan tekning</del> helst
 síður í ill víðrum, eður ef men áttu von á að
 men kínu að þurfa að verja sig, en endrar nær
 er men báru kápur til skarts munu men optast, <del>mun
 men oþl</del> hafa boríð þær á þann hátt, að men
 vóru ekki í ermonum, og létu þær lafa lausar
 aptur á bakíð hvert heldur sem 1 eður 2 ermar
 vóru á káponum og eínín hafa men látið kápu-
 höttin lafa aptur á bakið er gott vorveður
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerki [∫] í textanum hér að ofan:]
 [∫]samanb Skálholts útg
 
 [∫]Kápu höttur hefir án alsefa
 verið með strút, eins og
 kufl hötturin og aðrir lausa=
 hettir, og hefir sá strútur
 imíst staðið upp eður beigst
 niður á við og mindað lángt
 skott, þannig eru optast
 hettir á þess kins kápum enn
 í dag.

====bls. 5====
 þannig bar Ufeigr hall<ref>[ath! skrift]</ref> sína kápu á alþíngi
 sem fir er sagt sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bandamanna Sögu]],
 en hattin hafði han ifir höfðínu þvíað han
 víldí diljast, [∫] þanníg báru men kápurnar opt
 í fornöld, og þannig bera men þess kíns kápur
 en í dag í útlöndum
 men géta hugs aðsér að men komi með þá mót báru
 á móti þessu, að sögurnar segi að menn steyptu yfir sig
 og af sér káponum sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | kugtlínga[?] vottar kap 92]]
 og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Svarfdæla kap 2]] þar segir að þorsteínn=
 svörfur„ steypti yfir sig„ loðkápunni er þórólfr
 bróðir hans gaf honum, einig segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bósasögu
 kap 8]] að„Bósi steypti kór sinni yfir þrælin„
 af þessu kinnu men að vilja á likta að kápan hafi
 opt verið heilað framan er men steyptu henni
 yfir sig sem belg hempum, en þettað er þó eingin
 sönnun því þettað gétur verið ónákvæmni
 hjá sögu ríturonum, og einnig gétur verið að
 kápan hafi tíðum verið knept saman með
 nokrum knoppum á brjóstínu og hafi men ekki
 ætíð nent að hneppa upp öllum knöppunum
 er men fóru úr páponum [sic] og í þær, heldur munu
 men opt hafa steipt ser úr þeim og í þær, sem var
 hægt því þær vóru bæði víðar og efnis miklar
 þettað sannar að nokkru leiti eitt handrit áf [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggju]]
 þar segir að Björn breyð víkíngakappi„ greip annari
 hendi í kápu knappana fram aná brjóstinu„
 á Snorra Goða og <del>han</del> mindaði sig til að leggja
 með annari hendí með kníf firir brjóst hönum
 sem fir er sagt þettað bendir á að kapan hafi
 stundum verið knept saman á brjóstinu
 og það hígg eg að þær hafi opt<del>ast</del> verið, og þanníg
 hefir að mínsta kosti sá ímindað ser kápuna
 er rítað hefir þettað handrít af [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggju]]
 en aldrei mun kápan hafa veríð knept níður í gégn
 heldur einúngis á ofan verðu brjóstinu, það er þessu
 til stirkíngar að ríddarar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | enskum legsteinum
 frá 13uöld 1343]] sjást mindaðir í þess kíns kápum, sem
 eru þanníg kenptar saman með 4 eða nokkrum knöppum
 allra efst ssaman ber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 75
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við innsetningarmerki [∫] í textanum hér að ofan:]
 
 [∫] þannig lítur út að Sighvatr
 Sturluson hafiog borið sína
 kápu, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu 4 þátt
 kap 30]] þar segir um sighvat
 er han gékkum völl sín upp
 frá húsum á Grund: „han
 var í kyrtli ok hafði kápu
 yfir sér„ en er han sá þá Rafngil=
 ínga riða að garði:„snéri han
 í móti þeím ok bráat hendi
 ser kápunni„ hefir han
 vafið kapunni um handlegg=
 ín og ætlaðað hafa hanafirir
 skjöld <del>ef han</del> ef hinir sæktu,
 að honum, sem fornmen gérðu
 opt, bendir þettað á að han
 hafifleigt kápunni lauslega ífir
 sig án þess að vera í ermonum,
 
 [∫] þarsegir um Haldór Ólafsson að
 han„ hafði yfír sér samda<ref>[ath! skrift]</ref> skikkiu
 ok á nist laung sem þá var
 tíðt„ en er haldór var sestur niður
 á völlin þá settust þeir <del>Eyol</del> þorkéll
 Eyúlfsson og þosteínn, Kuggason
 svo nærri hönum á sínu hönd hver
 að þeir sátu á skíkkjunni, en er þeir
 vildu veita honum afriki þá <del>spr</del>
 spratt haldór upp svo hart„ at
 nistín rifnaði af skíkkíunni„
 þessi nist sem hér er um talað
 hafa að mínu á liti verið margar
 smá spennur eður eins konar hr=
 röð sem hefir haldíð saman <del>kap</del>
 skikkjunni, en rifn aðí úr þá haldor
 stóð upp.

====bls. 6====
 <del>en</del> óvandaðar kápur géta men vel hugsað sér
 að hafi verið heilar allra efst við kverkína,
 svo sem rúma þverhond niðura brjóstið
 líkt og s´set á þesskíns kápum á helgra manna
 míndum til dæmis í altarís töblunni
 á Skarðí á Skarðsströnd
 í <del>einu</del>tveimur handríti af Eyrbyggju segir að Snorri
 goði vari blaðakápu en hin handrítinn segja
 að han varí blárri kápu þettað mun einungís
 láta til þess að, kapan hefír opt veríð með klofa
 <del>eður</del> uppí að aptan eður blöðum, til þess að
 kápan gæti þess betur blofíð sig um hestin er
 men vidu það var nauðsin lekt á jafn síðri
 yfirhöfn, er gérðvar til að ríðaí, en ekki
 mun þettað vera tekið fram vegna þess að það
 hafi verið óvana lekt að kápan hafi verið
 opinn að framan eður með blöðum því það
 mun hún ætið hafa verið. [∫]
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 63]] segir að Lambi Þorbjarnarsson hafði
 yfir sér fellíkápu gráa, i öðru handriti heitir það feldkápa
 þettað mun ekki merkja annað en það að hann hefir
 haft yfir sér víða kápu er féll í fellíngum meira
 en vant var, eður hitt að han hefir haft ifir sér
 vana lega feld, er hér er kallaður feldkápa
 og mun þettað ekki vera nein sér sérskild kápu tegund,
 kápurnar hafa opt veríð mjög dírar því þær hafa
 verið optast úr mjög vönduðu efni því þar vóru höfðíngja
 yfir höfn, en skjaldan hítt egað mikið skraut <del>hafi</del>
 hafi verið borið á þær, hvergi í áreiðan legum
 sögum hefi eg seð getið um að þær hafi verið hlað=
 búnar, en í [[Heimildir_Sigurðar_málara | örvar Oddssögu kap 23]] segir að
 kápan Öggmundar flóka var„ hlaðbúín á hlið=
 um báðum þettað saman ber <del>sögu</del> því ersegir
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sögu Sörla sterka kap 11]] þar segir að Hálfdán
 Brönu fóstri varí kápu þeirri er öll var hlöðum
 buín„ er han stóð við siglu á drekanum skrauta,
 öll sagan um kápuna öggmundar ver mjög lígilega eins
 og sagan sjálf, og eins má segja um sörla þáttín
 og þess vegna <del>g</del> géta men ekkí talíð þettað eingaungu
 gildar sann anir firir því að kápan hafi optverið
 hlaðbúín, er hinar á reíðan legu sögur géta als
 ekki um það, og ein hver staðar mundu men
 
 [Eftirfarandi innskotssetningar eru á vinstri spássíu:]
 á [[Heimildir_Sigurðar_málara | þjóð verskum riddra mindum frá 1123]]
s jást og yfirhafnir<del>kapur</del> með 2 nístum
 eður skjöldum sem þær eru
 festar saman með á <del>hlíðinni</del>
 öxlinni
 
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ey byggja]] mun vera rítuð á
 firri hluta 12 aldar

 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 5 þátt kap 8]]
 segir að Jon Birnason varí
 „bað kápu ok lín klæðum„
 er han kom út baðí ekki
 sést hvernig þessar bað kápur
 hafa verið en þó er líklegt að
 það hafi ekki verið ann<del>að</del>ar
 mun ur á þeim og örðum kápum
 en að þær hafí veríð skjól
 betri en vana lekt var,

====bls. 7====
 verða varir við þaðí í sögonum hefði verið
 vana legt að hafa kápurnar hlaðbúnar eíns og getið
 erum að skikkjur og feldir vóru hlaðbúnir, <del>en</del>
 en þá vil eg ekki með öllu neíta að kápur kunni
 að hafa verið til hlaðbúnar
 en þara móti hafa men gildar á stæður firir því að
 kápan var skreítt með alskonar vönduðu fóðrí
 sem gérði þær mjög dírar þær hafa verið fóðraðar með
 als konar díra skinn um og jafn vel með grá skinnum
 sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | jónsbók]] vottar þar segir svo „sá semá
 80 hundrað má bera ólpu eður kápu tvídregna
 fyrir utan grá skín„ en auðséð er að þeir sem voru ríkari
 máttu hafa kápur fóðraðar með grá skinnum.
 tví dregin kápa merkir hér kápa sem er með tvöföldu
 fóðri, af þessu er auð séð að kápurnar hafa verið
 fóðraðar með dírum skinnum á seinni hluta 13 aldar
 og i kringum það er [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jóns bók]] kom út, og öll líkindi eru
 að sami síður hafi veríð á 10 og 11 öld er kápan var þá
 önnur sú helsta yfir höfn er höfðingjar báru
 ó vandaðar kápur voru með flosfóðri eður eins konar
 röggvum er síðar mun sagt verða,
 að kápan hafi næst eptir feldin verið ein hver sú helsta
 höfðingja yfir höfn votta sögurnar best, það má svo að
 orði kveða aðá meðal Íslendínga var kápan alveg
 þjóðar yfir höfn, er höfðíngjar báru meir en flestar
 eður allar aðrar yfír hafnir, þeim hefir þótt það
 hispurslaus og fagur búníngur sem það var ein kenni=
 við kápuna er hinir fornu Íslendíngar báru að hún
 var jafnan blá eður blásvört þaðer athuga vert
 að Íslendíngar létu sína þjóðar yfír höfn <del>vera</del> jafnan
 hafa þjóðlítín sem var dökkblátt, felstir þeir
 mestu og bestu Íslendíngar riðu jafnan í blám kápum
 sem Íslendíngasögur votta
 Njall reið til alþingis i blárri kápu Egill Skallagrímsson
 reið til þíngs i blárri kápu með giltan hjálm Snorri goði
 reið jofnm i blárri kápu og tiðum i svartri <del>loð</del> kápu,
 Ingimundur gamli vatns dæla goði reíð blárri kápu,
 Ófeígur Járn g érðarson úr Skörðum höfðíngi reykdæla
 reíðí blárri kápu er han heim sótti Guðmundríka
 Gunnar föður farðir Gunnars á hlíðar enda reíð í
 blárri kápu er han hefndí Steíns hins snjalla bróður
 síns Hraf i Einars höfn landnamsmaður reð í
 blárri kápu
 
 [Eftirfarandi innskotssetningar eru á hægri spássíu:]
 1282 segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | réttarbót
 Eiríks konúngs Magnuss.]]
 að skraddarar skuli
 takafyrir tvi byrða kápu
 15 penn ínga vegna
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III
 No2 bls. 16.]]
 
 1384 áttu skraddarar
 i Noregi aðtaka i laun
 fyrir tvibyrða kápu 6
 penínga uttan silki
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III. No. 120 bls 219.]]
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | rettar ar bót Hákonar konúngs
 Magnússonar]], áttu skraddarar
 að laka i launfyrir tvíbyrða
 kapu örtug [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaml
 love III. No 59 bls 142.]]

====bls. 8====
 Síðu hallur reiði blárri kápu, þorvarður Höakuldsson
 þorgerissonar ljósvetn ínga goða reið á Hegranesþíng
 i blárri kápu, Gissur jarl reiðí blarri kápu þorlákur
 biskup var jafnan í blári kápu eður svartri Úfeigur skíðason
 var i svartri kápu á þingi, þorkéll trefill var í kápu
 öll þessi mikil menni ög stór höfðíngjar Islendínga riðu
 i blám kápum og þár að auk mörg af þjóðskáldum
 þeirra og hetjum það er talið til gildis Gísla Súrssyni
 aðhan reiðjafnan í blárri kápu, Björn hítdæla kappi
 vari blárri kápu, þórður kolbeinsson var i blárri kápu
 þormóður kolbrúnar skáld vari blarri kápu
 hér að auk vóru yngri skraut menni opt í blám kápum
 til dæmís þráin sigfusson bolli prúði þorgilshölluson
 vestein mágur gísla súrssonar, og fleiri sem oflángt
 írði að telja, af öllu þessu er augljóst að það avr<ref>[ath! skrift]</ref> ein =
 kenni legt við kápuna, auk þess að hún var hofðingja ífirhöfn
 að hún var optast blá, eður blá svört
 það er næsta athuga vert að i öllum Íslendínga sögum
 sem ek þekki ogsem eru sannar, veít eg ekki nem að 2
 dæmi til að kápán hafi annan lít en bláan eður svartan
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Viga glúms sogu kap 26]] segir að Glúmur var i
 grænni kápu er han reíð uppfrá þverá, en þáreið
 glúmur jafnan i blám feldí er Vigfús hersir móður=
 faðir hans hafði géfið honum og han hafði á trúnað á
 er han bjóst til stórr ræða, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 77]]
 segirum Bolla Bollason að„ han hafðí ysta
 skarlats kápu rauða en það er tekið fram að han
 var þá níkom ín út úr Mikla garði, enskömu
 eptir það tók hann upp þan gamla íslendsk síð og
 reið i blárrí kápu til mannfunda sem sagan
 vottar. hjá Norðmönnum hafði kápan eins
 og allar aðrar ifir hafnir marg breittari liti,
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Noregs kon únga sögum]] er kápan mjög skjaldan
 nefndari saman burði við á Íslandi en þær sem eg man eptir
 að þar sé g étið um <del>höfðu</del> vóru gráar eður rauðar
 Sigurður sýr hafði gráa kápu en það er líka tekið fram
 um leið að han var eingin skart maður sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sogu Olafshelga
 kap 47]] i sama kapi tula segir að Sigurður sýr var í
 skar láts kápu <del>rauðrí</del> en ekki er gétið um vhörnin
 hún var til þess verður að géta að i sögonum hafir
 skarlat og purpuri ekki ætíð rauðan lít þó að það
 værí sá rétti litur það er getið um brúnan og hvitan
 purpura [∫] og eins er jafnan tekið fram í sögonum þegar
 men höfðu rauða skarlats kyrtla af því skarlatíð sem
 þeirkölluðu hefir opt haft annan lit, lilkt og hjá oss en ídag [∫∫]

 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á vinstri spássíu og eiga við innskotsmerki [∫∫] og [∫] í textanum hér að ofan:]

 [∫∫] vér köllum vandað klæðí
 optskarlat.
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | haraldarsögu
 harðráða kap 1]] segir um
 harald að han hafði rauða
 kápu er han fliði úrlandí
 eptir orustuna á slíkla stöð
 um.
 
 [∫][[Heimildir_Sigurðar_málara | húngur vaka kap 5]]

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

===Loðkápan===
====bls. 1====
 önnur tegund af kápum var lóð kápan
 ekki hefi eg séð neitt í sögonum sem bendir á að
 að lóðkápur hafi haft annað lag en hinar fir
 greindu kápur, þær munu hafa dregið nafn sitt af
 efninu sem í þeim var er hefir verið loðið og því
 hetu þær loðkápur, þær munu hafa verið föðraðar
 opt með þikvu loðnu díra skinni en tíðum hafa
 þær verið með röggvum <del>líkleg</del> líkt og á feldinum
 að þær hafi verið með flosfóðri eður röggvum vottar
 bragða máusarsaga þar segirum hekluna Máusar
 „ hún var gjör a mind sem ólpa eður loðkápa,
 þá er önnur rögg fellr <del>yfan</del> yfir aðra„
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þætti af Ragnarssonum kap 1]] segirað Ragnar fór
 í roggaðarkápu (= röggkápu) er han van ormin
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ragnarssögu kap 2]] segir að han fóri loðkápu
 þettað sinir ljóslega að loðkápaer herum bíl sama
 og kápa með röggvum [∫] ekki man eg eptir að sögurnar
 géta um að loðkápur hafi haft anan lit ensvartan
 skrautlegar munu þær valla hafa verið því þær eru
 jafnan taldar sem ruddaleg yfir höfn [∫] sem <del>eydyr</del>
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggjavottar]], það var tekið til þess að Snorri
 goði vari loð kápu svartri er han kom út hingað úr förum?
 og raddamenni eru jafnan látín vera í loðkápum eður þeir sem voru á litnir fíbl
 ssem þorstein svörfr er han reis úr fletinu sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | svarfdæla]]
 kap 2 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | vígglúmssögu kap 2]] segir að Eyólfr hrúga tok yfir
 sig loðkápu og hafði hana hverndag því han vildi <del>li</del>lita
 sem rudda legast út er Ívar kæmi heim úr Víkingur
 því Ívar hataði alla Íslendínga, enda má sjá að Ívari þótti
 ekki fagur búníngur Eyólfs, því han lést ekki víta hvert
 han væri maður eða kvikendi og kallaði han hrúgu og
 tötra bassa, þaðer auðsed af öllu að löð kápurnar hafa
 verið bæði þúngar og svörgulslegar og hér er tekið fram
 að loð kápan Eyjólfs, var svo þúng að við björn einn
 er vildi draga hana i hiði sitt, hafði valla afl til
 að halda henni uppi, þettað saman ber Olafssögu
 helga <del>bl</del> forum bl 179 þar segirað Sighvatur skáld
 vari loðkápu er han fór ifir fjall í kulda veðri
 og þóttist han ekki geta borið kápuna firir þíngslum
 og firir hitan sakir <del>og mæði</del>
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum.]
 Þettað stirkist en fremur
 við það sem segir konnúgs
 skuggsá bl 226 er saman
 vindurin er látin skrgðast
 „skyaðri loðkápu„ en önnur
 handrit hafa „skuaðri„ sama
 sem með loðum bl 228 er
 vestan vindurin látin
 draga yfir sig „ grá skíaða
 kápu„ en önnur handrít
 hafa grá skinnaðr, eður
 rauggvaða og bendir það
 á að loðin skinn og röggvar
 sé skilt hvað öðru
 
 [∫] eður vos yfir höfn
 
 [∫]samanber sögu Aus
 básvegirs kap 4 þar segir
 að Au varí loðkápu er han
 var firir skomu risin úrfleti
 og lét sem fibl,

====[meðfylgjandi miði]====
 slurtungu 4 þátt 8 kap segir að
 Mór Berg þorsson vari loðkápu
 er han lá i bekk 3 þatt kap 15
 <del>segir að brandr Runolfson„hafdí grímu
 firir andlítí han sté af baki ok
 lipti upp grim unni„ er han vildi
 láta sumarlida frá tjörn þekkja sig,
 graar kall hettur sturl 5 k 4 þ
 sturlungu 4 þ kap 30 her segir
 að Sighvatur sturluson var
 kyrtli ok hafði kápu yfir sér</del>
 þarf að að gjæta kvert loð kápr
 finnast með erm um og hött því
 annars gétur nafníð veríð
 komíð af Loða = feld
 sja feldkápr og felli kápu

====[bakhlið meðfylgjandi miða]====
 stöðum tekið fram sem eitt hvað
 sérstaklegt, og munu men oft
 hafa borið kápuna á þan hátt
 að men létu ermarnar lafa aptr
 á bakíð án þess men vera í ermar[...]
 eða girtu kápuna að sér og þa[...]
 hav Ofeigr kall kápuna, sem fir [...]
 men verða að sönnu að játa að það segir [...]
 af sér <del>og ífír síg kapum</del> kapum <del>sja</del>[...]
 í svarfdælu kap 2 segír að þorstei[...]
 er þórólfr broðír hans gaf honum
 að „Bási steypti kápu sinni yfir [...]
 kápurnar hafi stundum verið h[...]
 vegín víst því þettað gétr[...]
 eíníg getr verið að kápurnar hafi orð[...]
 hafi men ekki ætíð hnept upp öll[...]
 on um, og hafa men því orðíð að s[...]
 af <del>eyrbyggju</del> eyrbíggju segír [...]
 annarí hendí í kápu knappan [...]
 og míndíði sig til að leggja anari [...]

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

===Ólpan===
====bls. 1====
 Ólpuna höfum vér en í dag á Islandi, og mun
 hin forna ólpa hafa verið að höfuðlæginu til mjög
 lík því sem hún er en í dag sumstaðar á Íslandi.
 en hin forna Olpa mun hafa veríð víðari<del>ur</del> og úr betra efni
 því sögurnar votta að hún var ekki einúngís
 skjólfat eður vos yfir höfn, heldur var hún einnig
 Skart yfir höfn höfðíngja,
 að mínu á liti hefir Ólpan verið að læginu til
 að mestu leiti<del>alveg</del> eins og kápan, að frá teknu því að ólpan
 mun skjaldan eður aldrey hafa veríð með hött,
 en þar á móti gétur verið að hún hafi verið með kraga t.d.
 <del>[?]</del> standkraga, líkt og vorar Olpur hafa optast
 enn í dag, stand kragar eru gamlir því á höklonum vóru
 stand kragar á 13 og 14 öld sem gamlar mindir sína,
 ekkírt hefi eg seði sögonum sem sannar að ólpan
 hafi verið með hött á föstum við, og því sé eg einga á stæðu til að halda að hún hafi verið
 með hött. i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kórmakssögu kap 12]] segir að
 Steinar hafði „bjarnskins Ólpu, ok grímu firir
 andliti„ er han vildi dyljast firir hólmgaungu
 Bessa, en ekkert bendir á að þessi gríma hafi
 verið á föst við ólpuna eður að hún hafi með
 öðrum hætti heirt henni til,
 í sögonum er gétíðum að men bæði síntu og börðust í ólpum og
 bendir það á meðal annars að þær hafi verið
 með ermum, men géta að sönnu á lítkað af því,
 að hún hafi einúngís verið með götum til að
 stínga handleggjonum útum, en eg sje aungva
 á stæðu til að álíkta svo, því það hefði verið
 óhentugt á yfir höfn sem opt var gérð til
 að vera i illvíðrum, enda þótt hún væri tiðum
 á lítin all sæmi leg höfðíngja yfir höfn, þegar hún var vönduð
 eitt af því sem sannar að olpan hafi verið mjög
 lík kápunni <del>er það</del> að <del>og</del> minsta kosti að <del>stærð</del>
 stærðinni til, er það sem segír í [[Heimildir_Sigurðar_málara |Egilssogu
 Skalla grímssonar kap 77]]<del>65</del> þar segir: „at skilnaði
 gaf Egill Alfi (bónda) loð ólpu, Alfr tók
 þakksamliga við gjöfinni, „ok má hér gjöra mér
 af loðkápu„ sagði Alfar bóndi

====bls. 2====
 ekki gat han breitt, ólpuni í kápu nemað því
 að eins að kápan og Olpan hafi hérum bil haft sömu
 stærð, sem mún hafa verið, og hafi mér skilist rétt um
 lægið á kápunni og Olpunni þá þurfti han ekki annað
 en bæta hettínum við Ólpuna til þess að gjöra úr
 henni loð kápu, það var sam eiinlegt bæði við kápuna
 og ólpuna að bæði voru til loð ólpur og loðkápr
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eglu kap 77]] líka má géta þess að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Hjalmtérs og
 Ölvers]] er <del>jafnan</del> sagt að Hörður varjafnan í sinni
 töfra loð kápu en kap 12 er hauskápa kölluð ólpa
 eptir því sem segiri vísu þeirri er Hergunnur tröll
 kona kvað: rifna mun þín ólpa
 ef við jöfurr finnumst.
 þettað bendir á að kápa og ólpa hafi verið líkar
 ifir hafnir, um hekluna Bragða Máusar segir „hón
 fellr yfir aðra„ þettað sinir og að ólpan hefir verið lík
 kápu, og opt úr sama efni og loðkápan, en þá sannar Egla
 þettað best því þar segir að Alfr bóndi vildi gjöra loðkápu
 af loð Ólpu [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jonsbók]] segir svo„ sá sem á 80
 hundruð má bera þar með ólpu eðr kápu tví dregna„
 fyrir utan gráskín„ þettað bendir en á það sama að kápa
 og Olpa hafi verið líkar <del>og að</del> yfir hafnir og að úlpan hafi
 opt veríð fóðruð með tvöfoldu fóðri og jafn vel
 með grá skinni og öðrum dyrindisskinnum <del>þær olpur</del> og hafa þær án als efa
 opt verið úr mjög vönduðu efni ensog kápurnar.
 ólpunum má skipta í 2 flokka fírst skratólpur og
 ólpur er men báru í íllviðrum, þær ólpur er fornm-
 enn höfðu fyrir kulda og vos yfir hafnir föfdu þeir
 ur úlfa skinnum og alskonar díra skinnum, og
 að því leiti er úlpan nokkuð frá brugðin kápunni,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þætti haukshábrókar]] segir að við bárður vari
 vargskinsólpu um vetur er han fórá skíðum
 en er han hafði farið af ólpunni, þá sáu men að
 han var undir í skarlats kyrtli rauðum <del>með</del> ok
 hafðí hjálm á höfði, ok var gyrðarsverði, af
 þessu gætu men ef til vill á líktað að ólpan hafi
 stundum verið með hött, af því hér er sagt frá eíns og
 þeir hafí ekki getað seð að við Bárður hafði hjálmá
 höfði fir en han fór af ólpunni, en þá er þettað
 eingin sönnun því bæði getur þettað verið ónákvæ-
 mni, og einnin gat han hafa haft lausa hött þá
 sagan geti ei um það.

=====[Meðfylgjandi miði]=====
 [mynd af úlpu] ólpa eðr úlpa
 einsog þær vóru í norður landi t.d. í
 skagafirði og húnav.
 1849-50
 
 náðu níður undir
 hné eður niður á
 hné
 voru með því
 hirndum fleig í
 báðum hliðum
 er hét sið og víðum ermum er men ímist
 brutu uppa eður settu framma handar bakið
 ein hneptir vanalegu, úlpur vóru helst
 hafdar í regni og hriðum, í Borgarfirði vóru
 þær eíns en stundum með klauf á ermonum
 og kræktar að úlflíðunum, ekki man eg eptir
 því firir norðan
=====[Meðfylgjandi miði bakhlið]=====
[Auð síða]

=====[Meðfylgjandi miði]=====
 xmér þikir og all líklegt, að á skraut
 úlpum sem foðraðar vóru með dírum
 skinnum hafi kragin og barmarnir
 legíð útá <del>koppum</del> ólpuna, að framan verðr
 eður flakað frá til skorts, líkt og enn
 sest opt á ólpum allendra útlendra er
 foðraðar eru með díra skinnum, og á skinn
 Islendskum frá 16 öld sjálst men mindaðir
 í þess konar kápum, þegar skinnin flöktu
 þannigátu ólpu með réttu heitið flaka ólpa
 því flök heita en í daglegu tali lángir
 klofníngar eður helmingur af einhverjum
 hlut t.d. lúðuflak þegar stofn lúða er klofir
 að endi löngu, hurðarflak, skipsflak,
 men sega og að föt floki frá einum, og að
 men séu eins og flaka trúss þegar flakir
 frá þeim, flakyður heitir og i kind
 það iðrið er mest þarf að sanna og mest vill
 flaka
 
 brynjan flakti fra Birni
 um halsin Sturlunga [mynd af brynju]

=====[Meðfylgjandi miði bakhlið]=====
[Afrifa og því ekki skrifað upp hér]

====bls. 3====
 í Sturlúngu 4 þátt kap 36 segir að hallveig Ormsdóttur sem
 <del>þá</del> talin var þá féríkust kvenna á Íslandi reið með „flóka
 ólpu blá ok saumaður flókin at höfði henni, <del>ok</del> 1133
 hafði han þat fyrir höttin „isumum handrítum er sagt að
 hún hafi haft floka ólpu, af öllu er auðseð að þessi búningur
 er sérstaklegur, og hefir þótt hlægi legur og húska legur
 og í sögunni er tekið fram að snora sturlu sini, þótti hennar
 ferð heldur hæðileg og brosti at„ hefir honum þott þettað
 sérvískulegur búningur, men géta því eingan vegín á liktað
 af þessu, að Olpan hafi verið með hött vanalega, þótt þessi
 kona sem líklega hefir verið ser vitur, saum aði ofan
 við ólpuna flóka eður flík til að hlúa aðsér, og hefði
 hennar olpa verið með á föstum hött hefði hun ekki þurt
 að sauma flókan víð hana, mér sinist því bæði þessi staður
 og aðrir í sögonum benda á að ólpan muni aldrei hafa
 haft hött á fastan víð en líkara þikir mer að ólpan hafi
 stundum haft eins konar kraga, og má vera að flökin er
 <del>er</del> her er talaðum merki sama og eins konar kraga er men
 hafa gétað brett upp og niður, er kaltvar, x í [[Heimildir_Sigurðar_málara | vatnsdælu]]
 kap 32 segir að Bergur var i skinn ólpu yfir slæðum,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljósvetníngasögu kap 27]] segir að Skeggbroddi
 varí„ vorar skíns Ólpu„ er han vará skipi því kvast
 hefði verið, töfra men eru látnir hafa Ólpur firir
 hlífar í orrustum sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaunguhrolfssogu kap 30]] þar
 segir <del>að Röndolfur</del> um búnað Röndólfs berserks
 er han bjóst til bardaga „egi bítu flest járn á Ólpu
 þá er han var í„ [∫] vandaðar ólpur meigu teljast
 með skraut yfir höfnum er höfðíngjar báru þær
 hofðu sömu líti og kápan þær voru bláar grænar
 og rauðar Sturla Sighvatsson var í blárri ólpu
 er han barðist á Örlugstöðum sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 6 þátt]]
 kap 17, Ólafur Tryggvason vari grænni <del>kápu</del>
 Olpu er hann steipti sér í kaf eptir akkerís streingnum er
 brast á skipi Hallfreðar vandræðuskalds, Olafssögu
 tryggf: kap 155 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | stulúngu 5 þátt kap 7]] segir að
 sturla Sighvatsson „var í rauðrí ólpu„ er han reið á
 alþíng og bætir sögu skrifarin því við að hann
 hyggur að fáír menn hafa séð rösklígri menn, [∫∫] alt þettað
 bendir á að olpan hafi opt verið mjög vönduð skrat
 yfrhöfn, og að það hafi þótt höfðinglegt að bera hana
 líkt og kápuna þegar hún var vönduð. hún hefir
 líka verið all höfðingleg þegar hún var vellít og úr vönduðu efni
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] hervór er látín vera í
 ólpu er húnfer í hernað
 
 [∫∫] í sturlúngu 5 þátt kap 11
 segir að men Sturlu Sig=
 hvatssonar„ föluðu Oplu góða
 at Bjarna„ Sverrissyni, á
 Alftamyri, en han vildi ey
 selja þeim ólpuna og fól
 hana fyrir þeím, og kéndi
 þeim um að þeir hefðu tekið
 ólpuna, en er það komst upp
 að Bjarni sjálfur hafði
 falið olpuna varð Sturla svo
 reiður að han vildi láta
 drepa Bjarna, en að lokum
 sættust þeir að því að
 Bjarni lét landíð
 alftamýri með þeim skil=
 mála er Sturla vildi,

====bls. 4====
 og fóðruðmeð dírum skinnum sem hún hefir opt verið
 eg vil gera þá álíktun að ólpan hafi verið með ermum
 eini eður tveimur, en aldrei með hött opin alveg
 að framan og fest saman líktog kapan á brjostinu
 hefir hún þá veríð eíns og kápan nemað höttin vantaði
 verður þá forna ólpan mjog á þekk í læginu þeirri yfir=
 höfn er Ilendíngar bera en í dag og kalla Úlpu og
 mun hún hér um bil hafa haldið læginu eins og
 nafninu, en forna ólpan mun hafa verið gæðum mun
 vandaðri en olpan er hjá oss nú á dögum
 en flaka olpan muun hafa flakað frá neonum að framan
 eður barmarnir og kragin lagst útá þær, því það hefir þótt skart,
 allra helst þegar þær vóru dregnar =fóðraðar með diruíndis skinni
 þess konar kápur bera heldri men víða í útlöndum enn
 í dag, og þær tíðkuðust mjög á miðöldonum helst
 á hofðingjum bæði á Islandi og annar staðar, og
 munu þær kápu tegundir hafa sínn upp runa frá
 hinni fornu úlpu eður flóka ólpu.
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á vinstri spássíu:]
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | biskupa sögur bls. 274 I.]]
 þar segir að að þorlákur
 biskup þá af Erlingi jarli
 „hvítskinn ok silki yfir
 dregit„
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kuflin===
====bls. 1====
 Kuflinn er miðt á milli þess að vera yfir=
 höfn og kyrtils tegund, því teleg<ref>[tel ég]</ref> han seinast
 með yfir höfnum, men géta ekki skaðlega vilst
 á því hvernig kuflin hefir verið, því hon=
 um er all vel líst í sögonum einnig hafamen
 margar all góðar Íslendsar<ref>[íslenskar]</ref> mindir af kuflinum,
 Það var firsta ein kénni kuflsins, að han var
 ætíð með hött uppaf, er var á fastur við höfuð
 smáttína á kuflinum, þau hött settu men upp
 yfir höfuðið í íll víðrum, en létu han lafa
 aptur á bakið er gott var veður, með þessum
 hött er kuflinum jafnan list í sögonum án
 þess að það sé nokkurstaðar tekið fram <del>sem</del>
 sem sér staklegt eður óvana lekt, Olafssaga
 Triggfasonar eptir Oddmúnk formán: X bindi
 kap 5 vottar þettað best, þar segir að Olafur
 Triggfason„ vari kufli, ok lagðr höttrin aptr
 á herðar honum„, í þætti Haldórs Snorrasonar
 kap segir um Olaf tryggvason er han keipti Einar
 þambaskelfir og hans félaga „ han var svó búin
 sem múkr<ref>[múnkur]</ref> í blám kufli, ok hafði grímu
 fyrir andliti„ þessigríma hefir verið laus við
 kufl höttin og ekki heírt til kuflinum því
 rétt á eptir segir sagan að Olafur hafði líka
 hött, er han hefir látið sluta niður firir
 grímuna, að han væri viss um að han þekktist
 ekki, og hefir það verið kufl hötturin,
 í Friðþjófs sögu ens frækna kap 11 segir er Friðþjófr
 heim sótti Hríng konúng og Ingibjörgu, og vildi dyljast
 „han fórí stóran kulf ist klæða, han var allr
 loðin han hafði ok grímu firir andlíti, og
 gérði sik sem elli legastan„ hér er getið um að
 Friðþjófur hafði grímu firir andliti, en eingin
 sönnun er firir að sú gríma hafi heírt til
 kuflinum allra síst þegar sagan segir rétt á eptir

====bls. 2====
 er Friðþjófur gékk i höllina að han „namstaðar
 utar líga, steypti kufl höttnum ok duldist„
 gríman hefir veríð lausa gríma er han hefir
 haft innan undir fuflhettinum<ref>[kuflhettunni]</ref> til að hilja and=
 litið en hettinum sem var á fastur kuflinum steypti
 han firir andlitið, það er og því til stirkíngar
 að þessi grím hafi verið lausa gríma að Friðþjófur
 er látín hafa grímuna firir andlíti, eptir að han
 er búin að leggja af sér kuflín, eg higg því að
 grímur hafi aldrei verið á fastar við kuflin,
 en að kuflín hafi eínungís haft viðan og síðan
 hött, er men gátu togað uppyfir húfur og hjálma
 og annan höfuð búnað til hlifðar, sem sagan segir
 að Fríðþjófur gérði, því han hafði loðna
 skínhúfu á höfði undir kufl hettínum
 á samt með grímunni, og hefir sá kufl
 hottur veríð víður
 kuflhötturín var ei ætíð af sama efni eður með sama
 lít og kuflin sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaugu Hrólfs saga]]<ref>[Gaungu - Hrólfs saga]</ref> vottar
 kap 6 þar segír svo um Atla Otriggsson„ þá gékk
 maðr inni skálan, mikill vexti, han varí
 svörtum kufli, ok hetta mórauð upp af„
 oftast mun kufl hötturín hafa verið gjör
 af sama efni og kuflin í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Armanssögu kap 1]]
 segir að <del>Gráman vari grá kufl ok</del> Arman
 „var í blá kufl ok höttrín af sama„ þó að
 Armanssaga seúng einkan lega eínsog vér höfum hana
 nú, þá eru þó öll líkíndi til að hún sé þó að
 mestu leiti frá þeím tíma er men þektu kufla
 alment, men steiptu kufl hettinum níður fyrir
 andlitið og létu han slota er men vildu diljast
 sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njála vottar kap 32]] er Gunnar stældi
 kaupa heðin þar segir: „Gunnar hafði vóskufl<ref>[voskufl?]</ref>
 ístan klæða, ok lét slota hottin mjök„ svo
 að han þektíst eigi, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu helga kap 182]]
 segir að Olafr helgi„ varí svörtum kufli, ok
 lét síga kufl höttin, fyrir andlitið„ því han vildi
 ei láta þekkja sig er han var að ferja tíða fólk
 ifír ána Nið,

====bls. 3====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Droplaugar sona sögu hinni laungu kap 13]] segir
 að Nollar var í svörtum kufli ok lét sluta
 höttin, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettis sögu kap 72 og 74]] segir að Grettir
 var í kufl„ ok sá óglöggt í andlít hónum„
 því han hefir látið slota höttin í sömu sögu kap
 63 og 47 segir að Grettir vari„ dular kufli„
 svo að han þektistei, hví hötturin á dular kuflum
 mun ætíð hafa verið síður og víður, og um hafa verið
 ílt að þekkja men er þeir höfðu dular kufla,
 þettað hefirog þótt skuggalegur búníngur sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúnga]] vottar 5 þátt kap 21 þarer sagt frá
 vofu er „ varí kufli ok lét slúta hattín„ þessi
 vofa nefndist Járngrímur, og birtist manni úr Hegra
 nesi atfanga dags kveld Jóla er dímma tók, var
 þettað firir burðar firir vígi, men höfðu opt dularkufl
 höttuna yfir hafðum sér íní höttum og skálum
 er men vildu diljast sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Hrólfssaga Kraka vottar]]
 kap 23 er þeir Helgi og <del>hr</del> Hróar duldus fyrir
 Fróða konúngi„ þeir vóru jafnan í kuflum ok
 tóku aldrei ofan kufl höttuna„ víðar í sögunum
 er gétiðum það, alt þettað sínir að kuflin mun ætíð í her varar sögu er getið um dular kublka<ref>[ath skrift]</ref> 1781
 hafa veríð með hött uppaf því sögurnar lísa honum
 aldrei með öðrum hætti, og það stírkíst mest við það
 að sögurnar taka það aldrei fram sem sér stak=
 legt eður ó vana legt að kuflín var með hött,
 af þvíað kuflin var aldrei skart yfir höfn
 heldur alment<del>að</del>höfðu sem vos yfir höfn, og han var
 ætíð með hött, þá var eðlilegt að men veldu sér
 han helst til yfir hafnar er men vildu dyljast.
 Annað aðal einkenni kuflsins var það, að hann
 mun ætíð hafa verið með ermum, sem mindirnar
 sína, og sem líka stirkist við það að sögurnar
 géta opt um að men gírtu að sér kuflin með
 svorð reipi eður ólu, ekki gátu men það hæglega
 hefði kuflin verið erma laus, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gíslasögusúrsonar]]
 blaðs 69 egir<ref>[segir]</ref> að Gísli „var í kufli grám, ok hafði gyrt
 at sér með reipi„ er han féll, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettissögu kap 38]] segir
 um Grettir er han sótti eldin að han var í kufli
 „ ok rak at sér utar bast taug at sér miðjum„ í
 sturlúngu 6 þátt kap 35 segir að gísli af Sandi
 „var í brínju ok grám kufli ok hafði gírtan
 sík með ólu„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Armanssögu kap 1]] segir að Gráman

====bls. 4====
 „var í grákufl ok höttr uppaf ok gírtr <del>ur</del> svarð=
 reipi„ ekki géteg séð að men géti efast um að þessir
 kuflar hafi verið með ermum, því firstog fremst
 vóru þeir <del>vog</del> vosfat, og þarað auk gat eingum
 komið til hugar að berjast, og því síður að sinda í erma
 lausrí yfir höfn allra síst þegar menn bjuggu sig sem rækilega=
 ast til sunds, sem Grettir gérði þá han sótti eldin,
 sögurnar votta að þegar men börðust, lögðumen jafnan
 af sér „ lausa yfirhafnir„ (möttla og feldi og aðrar
 ermalausar yfir hafnir) er gátu hindrað handlegg=
 ína, er þeir börðust í kuflum og kápum því hvoru
 tveggju hafði ermar, eg higg því að kuflin hafi ætíð
 haft ermar og munu þær hafa verið víðar og opt
 með einskonar uppslagi eður uppbroti líktog eg áður
 gatum a kápu ermonum.
 Eg higg að kuflín hafi jafnan verið heill að
 framan að minsta kosti nokkuð niður firir beltis
 stað, og munu men því ætíð hafa orðið að steypa
 honum yfir sig einsog kyrtli, þettað votta sögurnar
 á nokrum stöðum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettlu kap 47]] segir að Grettir
 „fékk sér kufl svartan, ok steypti utan yfír
 klæði ok duldist „svá„ sama vottar Friðþjófs=
 saga híns frækna kap 11 þar segir að Fríðþjóður
 „steypti af sér kuflinum„ er han hafðist, í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fríð þjóðfssögu]] hínni stuttu segir að Friðþjóður
 „steypti yfir sig„ sultkarls kufli einum miklum„
 hér sjáum af þessu að <del>kaptill</del> kuflin muni hafa verið
 heill að framan, en allra neðstkannhan opt að
 hafa verið klofín, nokuð upp eftir, eður verið
 með blöðum, bæði aptan og framan, ensog títtvar
 á síðum klæðum, og síðar hefir kuflín verið og
 jafn vel dragsíður sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sverríssaga]] vottar kap
 28 er Sverrir barðist við Kaupángsmen, þar
 segir svo: „Sverrir konúngr var svá klæddr at
 han var í kufli blám ok síðum„ rétta eptir
 segir Sverrir steig á kuflin ok féll víð„ allir
 sjá að þessi kufl hefir verið dragsíður, í Grettís
 sögu segir um Grettir er han bjóst til að sækja eldin
 „han stitti upp um sik kuflín ok rak ut sér utan
 bastlaug„ hefði þessi kufl verið stuttur þá hefði
 han valla þurt að slítta sig, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | örvar oddssögu]] hinni
 minni kap 34 segir um odd er han bjóst til Húnalands
 „han hafði þá vidskufl ein mikin ok síðan yfir klæðum
 sínum, ok örfa val sín á baki ok boga í hendi,
====bls. 5====
 eg ætla því að kuflin hafi ætíð verið talsvert
 síður, en þó ekki ætíð dragsíður,
 þegar vér nú tökum þettað alt saman þá sjáum
 vér að kuflin hefir verið mjög líkur kápunni,
 en þó frá brugðin kápunni að því leiti, að han
 var að mestu leiti heill að framan [∫] og með hött
 á föstum við með laungu skótti er men vana
 lega létu lafa aptr á bakíð [∫] þettað skott sem
 var uppúr hettingum á kuflinum, hefir kallast
 strútur, og eíns á kápum og lausa höttum, kuflin
 hefir veirð efnisminni en kápan, ogoptast ó
 vandaðri og úr verra efni og <del>ad</del> auk þess munu
 men ætíð hafa gírt kuflin að sér er kapuna gírtu
 men skjaldan aðSér.
 með þessu lægi sem eg nú hefi líst kuflínum,
 hefi eg seð han mindaðan á gömlum Íslendskum
 skinbókum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyarbók í upphafsstafnum]],
 þer sem bírjar að segja frá Kuflúngum, sest
 mindaður maður í þessum búnaði er eg hefi
 nú líst, han hefir kórónu á höfði og
 öxi í hendi, en hötturin lafir aptur á bakið
 og er með skottí eður strút, han hefir gírðan
 að sér kuflin, eíngín gétur efast um að sú
 yfir höfn sem han er í egi að vera kufl,
 því þettað er auðsjáanlega mind af Jóni
 kuflúng first þessi kufl maður er látin vera
 með kórónu, og ermindaður ein miðt þar
 sem þátturin birjar af kuflúngum,
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | uppsala eddu]] sest gángleri míndaður,
 i sinu ferða mans gjörfi, hann hefir einnin
 kufl með sama hætti, og á hinni fir nefndu
 mind, en hann hefir kufl höttin settan
 upp ífir höfuðið,
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á hægri spássíu:]
 
 [∫] og með víðum ermum
 eins og kápan
 [∫] enda þótt men settu höttin
 uppifir höfuðið,

====bls. 6====
 Sögurnar votta að að Múnkarnir í fornöld báru jafnan kafla, og í katólsku löndonum
 bera múnkar en í dag <del>dr</del> jafnan kufla
 hérum bil með sama hætt og eg hefi áður
 líst hinum forna kufli, eg get því ekki
 séð að men géti verið í neinum vafa
 um hvernin hin forni kufl hefir verið
 þegar men hafa alt þettað að stiðjast við
 kuflin var aldrei skart fat,á leikmönnum heldur jafna
 vos eður <del>duk</del> dular búníngur, kuflin
 var og vana legur þræla búnaður, sem
 mun hafa komið af því, að hann hefir
 verið hentugur og skjólgóður í illviðrum,
 og þess vegna báru líka sekir menn jafnan
 kufla, og með fram af þeirri orsök að kufl
 hötturin gérði þá torkénnilega,
 þegar höfðingjar báru kufl, þá var það
 nær því einúngís í kulda og íll viðrum, eður
 ef þeir vildu diljast, er þá munu kuflarnir
 hafa verið misjafn vandaðir einsog aðrar
 yfir hafni, nokkuð eptir því hverjir bera þá.
 þeir höfðu ímsa liti Sverrir konúngur hafði
 bláan kufl, Olafur Tryggvason hafði bláann
 kufl er han leisti þá einar þambaskélfir og
 var klæddur sem múkur, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laurentins sögu]]
 kap 46 segir um Laurentíns „þat er merkjanda <del>um</del>
 at han hafði þan klæða búnað, sem múnkar hafa,
 kufl með skrúðýstan, því at han sagði þat
 reglu, þá at biskupar væru ofsvartmúnka
 lifnaði, þá ættu þeir at halda þau habitum
 sem þeir vóru af reglu lifnaðinum kosnir„

====bls. 7====
 hans kufl hefir verið svartur eða blár að lit,
 og mun meiga telja það sem undan tekníng
 að hans kufl var með skrúði, sem kom af því
 að han var bískup en han, á leit kuflín sem sin einkénnis
 búníng, en hefir viljað príða han liðið eitt meira
 en annar á kufla, og eins munu höfðingjar hafa haft
 lítið eítt vandaðri kufla en aðrir,
 þeir Krókarefur og Arman er látnír hafa bláa
 kulfa, Grettir hafði svartan kufl Ólafurhelgi
 var í svörtum kufli Nollan var í svörtum
 kufli sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Droplaugarsonasögu]] þa laungu,
 en optast munu kuflarnir hafa verið gráir eður
 grá rendir, eða með hvítan lít, eins og ullín
 kom af sauðnum Sverrir hafði kvítan kufl 543
 þeir Sigmundur Brestísson og þorer höfðu
 hvíta kufla er þrándur seldi þá, [[Heimildir_Sigurðar_málara | Færey kap 8]]
 Gísli Súrsson hafði grá rendan kufl er
 han féll, Bárður snæfells ás er látín hafa
 gráan kufl, Gráman er látin hafa gráan
 kufl, Géstur barðarson er látin hafa gráan
 kufl, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bósasögu]] kap 8 er þrællin látin hafa gráan
 kufl í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlungu]] 6 þátt kap 2 er draum
 vofa látin hafa gráan kufl
 kuflarnir voru tíðum úr skinni Vígfús
 Víga Glúmsson hafði skinn kufl, í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fost bræðra sögu]] er getið um að þræll ein hafði
 kufl úr selskínni, einnig er getið um sölu voða kufla.

====bls. 8-10====
 [Auðar síður]

''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012 og 10. 2013

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
==II Höfuðbúnaðir==
====bls. 1====
 II
 Höfuðbúnaðir
 1 hettir
 
 2 húfur
 a) kofri
 b) bjarnskinshúfur eður skinn húfur
 c) hlað búnar húfur
 d) lín húfur
 
 3 höfuðbönd
====bls. 2====
 [Auð síða]
====bls. 3====
 4
 höfuð búnaðr fornmanna,
 
 <del>og
 handa gjörvi</del>
 
 1 hettir (skraut hettir) gullbúnir með skinn föðri
 2 gérskir hettir, 3 dularhettir, 4 hjálm hettir,
 3 kaprún = útlent nafn hetti<del>r</del> með kamb og eirum á
 hliðonum finnast á mindum af
 grískum loddurum eður leikurum
 samann ber Íslendskan tafl manni frá
 sögu öldinni og mindum á forngripa
 safninu í höfn. máske = Girskir hettir
 
 _____________
 grímur<ref>[Á vinstri spássíu hefur Sigurður ritað „búið” við atriði 1 til 3 auk þess sem texti um grímur á einnig að vera tilbúin.]</ref>
 _____________
 húfur
 kofrí hveif
 _____________
 skarbönd
 gull hlað
 garland<ref>[Á vinstri spássíu hefur Sigurður skrifað „obúið” við atriðið frá húfum að garlandi.]</ref>
 kóróna (biskupa skraut) kom frá noregi gull saumuð
 korona Biskupasögur bls. 143. brúð ar kóronur
 , biskkórónu, biskupasögur bs. 370.
 
 Motta firir karlmans búníngnum
 
 Mangi hugði manna
 morð kannaðar annat æðra
 (isarn meiðr) en æsir
 almærir þar færu,
 þá er á þoska fjarðar
 þing með enni tínglum
 holt<del>valla</del>vartaris <del>nís</del> Hjalta
 harð feings synir geingu x
 Landnáma
 X holt þveingur eða half fiskur (=ormur)
 
 1 snorra Edda höfn 1852 II bls. 494 í klæða heitum = þvengr
 og bls. 358 er sá þ vengr er munnur Loka var sam ann saumaðr með heitir vartari og bls 480
 er vartari =fiskur.
 
 [Eftirfarandi texti er neðarlega hægra megin á síðunni:]
 sbr. snorra edda bls. 93 í vísu
 “fald vörðr géð mjallr berr
 snáks fald af skorar fjalli„
 1= dishjalmr (<del>eður gull hjálms
 því dyshjálmr Fafnis varúr gulli)</del>
 enni skraut orms eða fafnis
 [⊃:] ægis hjálmur eða gull hjálmur
 þeir hjalta sinir voru goðum líkir og báru
 ægis hjálm ifir öðrum er þeir
 geingu á þing Fafnir hefði ægis
 hjalm Snorraedda Rv. bls. 73 Fafnis mál
 16. v. sæmundar Edda bls. 106.
====bls. 4====
 [Auð síða]
====bls. 5====
 men gætu talið hjálma með daglega búníng forn –
 mana því <del>því</del> auð séð er af sögunum að bæði
 höfðíngjar og eins verk men hafa oft boríð hjálma
 þó þeir ekki væru að öðru leiti her klæððir, sögurnar
 sína að þeir höfðu hjálma á höfði er þeir vóru við
 hei vinnu og önnur almen heim ilis störv [∫][∫]Grett s og sinir þéttað
 að þeim hefr jafnan þótt mest varða að höfðinu
 væri jafnan ó hætt, til eru og [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlar mindir]] [∫][∫]á skin bók frá
 15 öld sem gérðar eru á íslandi, þar sjást mindaðir
 men sem eru að slá og raka með hjálm á höfði aðrir
 eru að leiða kir þeir hafa einnig hjálm á höfði og
 við imisleg heim ilis störf sjást islendingar jafnan
 mindaðir með hjálma á höfði þessar merki legu míndir
 benda á að íslendíngar hafi svo seintá öldum
 daglega orðið að bera hjálma til þess að þeirra
 lífi væri ó hætt, en því heldr hafa hinir forn isl-
 endingar oft daglega orðið að bera hjálma sem
 þá var meira rostusamt, þeir men er áttu sökótt
 báru oft brinjur undir kirtlum sinum og kuflum því þeir
 vissu ekki nemað óvinanna væri von þegar
 minst varði, en alt firir það hefir þettað ekki
 verið al ment að bera daglega hlifar eða
 her klæði, en þar á móti er ó hætt að segja að
 hjálmarnir geta heirt til þeim almenna forna
 daglega búningi _______ en af því að það er
 hér mitt helsta augnamið að minast ein gaungu
 á hinn daglega buning fornmanna að frá skildum her-
 klæðum þá vil eg sleppa því að sinni að tala um
 hjálma og herklæði.
 <del>1</del> firir utan hjálma; báru fornmen oft ímsa höfuð<del>hettir</del>
 búnaði, ein kan lega daglega; og ef þeim var
 ekki neins ófriðar von, imsir þeirra höfúð búnað-
 ir vóru gjörfir á þan hátt og úr því efni að þeir
 gátu nokkuð hlíft á móti vopnum þótt þeir væru
 ekki gjörfir af málmi, [∫][∫]einnig voru þeir opt járn fóðraðir eða ur þófa við ímisleg tækifæri
 vóru forn men að mestu leiti eða alveg ber höfðaðir.
 og það jafn vel þótt þeir biggjust til víga [∫∫][∫∫]Sjá l Laxdælu Njála skarpheðinn þorkéll þettað alt var
 mjög ímislegt og mjög eptir því sem þeír vóru
 skapi farnir, og hugaðir, höfðingjum þótti opt fremdi að vera sem minst
 her klæddir, og treistu þeir meir á vona<ref>[vopna]</ref> fimi sína ein gaungu, enn herklæði

====bls. 6====
 af höfuðbún aði forn manna var höttrín eitt kv-
 hvað það elsta og almennasta, [∫] víð margar
 yfirhafnir höfðu fornmen jafnan á fasta kápu
 er þeir köstuðu aftr á bakið er gott var veðr
 <del>en</del> en gátu annars sett þá upp ifir höfuðið ef þeir
 þóttust þess með þurfa, auk þess að fornmen
 höfðu hetti sem vóru á fastir við yfir hafnir
 þeirra; þá höfðu þeir þess að duk lausa höttu sem kall-
 ast ímist hettir hattar eða hettur og eins breiði
 leg eru þessi nöfn á kápu höttonum þeir hettir
 heita umíst heittir hattar eða hettur, höttrin á kápu
 þeirri er ófeigr kall bar er kallaðar hetta þar á
 moti segir um loðkápuna Ragnarsloð brókar að
 hún hafði hött, kápa Gísla súrssonar er sagt að um
 með hött, kápurn ar Vefreyju nautur vóru með hött
 ljótr <del>tin</del> hin spaki er sagt að hafði kápu höttin lerkaðan
 um hálsin, ólafr tvíg yfason hafði kápu með hetti
 nu höfum vér þessi dæmi uppá að kápu höttrin er
 ímist kall aðr höttr eða hetta, kufl höttrin sem
 var ætíð fastr við kuflinn [∫] er ímist kall aðr höttr
 eða hattr Gunnar á hlíðar enda er sagt að
 var í kifli og lét slota hottin mjök, í strutúngu<ref>[Sturlungu]</ref>
 er gétið um vofu er var í kufli ok lét slota hottín,
 heklu hottrin er einnig ímist kallaðr hattr eða
 höttr <del>kápan þ</del> heklan er þorgíls hölluson
 átti er látin vera með hatt heklan bragða
 máusar er einnig sagt að var með hatt, heklan
 óðin vari er han birtíst örvar odd var með hott
 síðum, um hekluna er Gunar helmingr
 átti er sagt að hún var með hött og víðar
 er gétið um hött á heklum, nú sjáum ver
 að hettir á ifir höfnum eru ímist kallaðir
 hettir, hattar, eða hettur, og hafa auðsjá
 lega <del>þe</del> öll þessi orð sömu merkingu, og
 merkja sama og hettu, og mun ekki þurfa
 að leiða fleiri rök að því; því allir víta að
 hettir þeir er fastir vóru við ifir hafnir
 að vera sam a og hetta, en ekki líkir
 höttum þeim er men bera nú a dögum

====bls. 7====
 og hafa þessir hettir veríð mjög líkir þeim
 höttum er men bera á kápum sinum enn í
 dag víða í útlondum,
 hin ir lausa hettir hafa því einnig verið sama og hettur
 þó þeir kallist imist hettir hattar eður hettur
 og striða þessi nöfn ekkert á móti því; sem
 sjá má af því sem áðr er sagt, það er og þessu
 til stirkíngar að sögurnar géta oft um þá er
 men báru hetti; að andlítið var að mestu hulið
 svo að men þektust ekki, einig er talaðum
 að hettirnir vór víðir og síðir, og að men
 drógu á sig og af sér hettina. einig er <del>oft</del>
 gétið um að men steiftu höttum ifir hjálma
 sína, hefðu þessir hettír eða hattar verið eins-
 konar barða hattar likir þeim er vér nú berum
 þá hefðu men ekki gétað hulið andlítið með
 þeim svo að men þekkust ekki, en það gátu
 men með hettum sem vóru síðar og víðar, <del>þarað</del>
 þar að auki væri það undarlega til orða tekið
 að kalla barða hatta síða og víða, þó að þeir væru
 víðir þá gátu men samt ekki með þeim hulið stórum
 <del>[?]</del> meira af and lítinu firir það það væri einníg undar-
 lega til orða tekíð að segja að men dragi á sig
 eða dragi af sér barða hatta, það væri einníg
 undar lega til orða tekið að segja að menn
 steipi ifir sig barða hatt líkum þeim er men
 nú bera, eg sé ekki betr en alt þettað sínis
 bein línis að hattar og hettír merki
 jafnan í sögon um sama og hetta, þá
 ímsir hafi haldið að hinir fornu hattar hafi
 veríð barða hattar líkir þeím er men nú bera,
 allir sjá að það er ómögulegt því hvurnig áttu men
 að <del>hilja</del> géta hulið hjálma sína með þess konar
 höttum [∫] því hjálm arnir vóru oft með laungum
 oðði upp úr einnig vóru þeir oft talsvert beígðir fram
 á við, og hefðu men valla gétað komíð þeim uppi
 hatt kall, en þá men hofðu gétað það þá gátu men
 hvurki hulið hálsbjörgina neje kin bjargirnar [∫] með
 þess konar höttum, likum því sem þeir eru nú á dögum,
 enn flestir hjálmar vóru annað hvort með háls björg<del>um</del> eða kin björgum
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eiga við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] Svo að ekkert sæist af
 þeim níðr undan
 
 [∫] á hjalminum

====bls. 8====
 og sögurnar géta aldrei um að men hafi haft
 neinar sérskildar hjálma tegundir einungis til
 þess að bera undir höttinum, [∫] alt þettað bendir
 á að hettir <del>og</del>(hatta) hafi verið sama og höttur, en ekki
 barða hattar, þarað auki heldeg að ekkért finnist
 í sögunum af hvurju maðr géti ráðið að hattar
 hafi verið með börðum, og aldrei er mér vítanlega
 <del>a</del> gétið um hatt barð í sögonum og því er
 eingin á stæða til að halda að barða hattar
 hafi þá verið til, og munu þeir físt vera komnir
 a norður lönd eftir hinar fírstu kross ferðir,
 enn hafi þeir verið til fír á norðr löndum, þá
 efast eg um að men hafi þá kall að þann höfuð
 bún að hatt, það sínist mér striða á móti hinu
 öll, er þeir vóru ólíkir í læginu öllum þeim höttum
 er sögurnar géta um, hvað sem nú öllu þessu
 líðr þá er víst að flestir eða allir hattar þeir
 er sögurnar géta um vóru sama sem hettur
 þegar men hugsa um hettur eða hetti fornmanna
 þá meiga men ekki láta sér detta í hug lambhús
 hettur eða tóttar hettr þær er íslendíng bera nú
 á dögum, men meiga ekki láta þess konar hettur
 vera orsökí að men haldi ætíð að þegar hetta er nefnd
 að þá sé verið að tala um þræla eða men þá er
 verka reikháa, þeir hinir fornu hettir vóru sem
 ekki var að undra mjög mjög misjafnir eftir því
 hvaða men áttu hettina, en þá hafa þeir alt fírir
 það oftast eða ætíð verið góðum nusen<ref>[ath skrift]</ref> fagrari að mínsta kosti
 að læginu til en þeir hettir er men bera nú a dögum
 þott þeir væru ekki að öðru leiti vandaðri,
 en hettir þeir er höfðingjar báru hafa verið bæði
 fagrir og þar að auki mjög verð míklir svo að það er
 ó þarfi að láta sér óa víð að hugsa um þess konar hetti
 skraut hettír vóru á allar lundir út saumaðir og
 skrettir<ref>[skreyttir]</ref> með gulli sem sögurnar vott í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jömsvíki s]]:
 kap 23 segir svo „þáræðr firir Sjá löndum jall sá, er
 nefndr er Haraldr, ok var kallaðr Strút haraldr,
 en það bar til þess að hann átti hött ein „þann
 ok svó mikinn at han stóð 10 merkr gulls„
 þettað er ekkért smá ræði að einn höttur skildi
 kosta vo<ref>[svo]</ref> mikið, og er þettað meðal annars eitt af því
 sem ber vitni um of læti og skraut fornmanna
 þettað sinir einig að men hafa sint skart sitt [∫] á
 höttum sín um fram ifir flest önn klæðr er sög
 
 [Eftirfarandi athugsemdir eru á vinstri spássíu og eiga við innsetningamerki í textanum:]
 [∫] en ekki hafa men gétað
 hulið undir höttum hjálma
 sem vóru með nef björg
 
 [∫] skrauthettir
 
 [∫] og ríki dæmi,
====bls. 9====
 sögurn ar géta um, hér segir að strútr var
 mikill á hetti Haraldar af brendu gulli
 strútr merkir hér sama og stríta eða skott sem
 hefr verið upp af kollinum hattarins orðið strítur
 mun vera skílt orðinu strýta [∫] <del>orðið strúta tíðkast
 en á vestur íslandi; og merkir sama og skott
 til dæmis áskotthúfum,</del> þettað sannar <del>sannar</del>
 að nokkru leiti að það sem kallað er strútr á hettinum
 har aldr, er skottíð eða strítan er vana lega var
 uppár hettinum, alstaðar þar eg hefi séð mindaða
 hetti á [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum íslendskum míndum]] þá er hett-
 irnir, jafnan mindaðir með strítu uppúr eða strút
 sem stendr <del>ímist</del>oft<del>oft</del> beint upp <del>eða aptr</del> eða beiist<ref>[beygist]</ref> ögn fram á við,
 þessir strútar <del>eru st</del> er standa að mestu beint upp
 eru skjaldan mjög hair, aptr á móti hafa sumir
 hettir <del>lául</del> sem sjást mindaðir lángt skott uppúr kollinum
 þettað skott lafir vana lega aftr af hnakkanum,
 þessa hetti með strút eða skotti uppúr kollin um; hefi
 eg séð á nærri óteljandi [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum íslendskum mindum]]
 bæði á [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum skín bókum]] og eíns á gömlum
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | íslendskum tré mindum, af stólum og skápum]],
 hinir fornu hettir munu hafa veríð mjög líkir
 þessum höttum er sjást mindaðir og mun það hafa
 helst eín kent hina fornu hetti frá þeim er men
 nú bera að þeir hafa oftast verið með strút eða
 skotti upp af en skjaldan kollóttir sem ráða má af
 mindonum um, [∫] þáð er því min á liktun að strútrín
 á hettinum haraldar hafi veríð einskonar gull-
 búin stríta eða skott sem hefr verið upp af hettinum
 og sem líklega hefr að mestu leíti staðíð beint upp
 eins og strita eða skott sem hefr veríð upp af hettinum
 og sem líklega hefr að mestu leíti staðið beint upp
 eins og strita þettað skott eða stríta (strútr) gerði
 hattin miklu hreifilegri og hermanlegri enn
 hötturin hefði annars gétað orðið hefði hann
 verið kollóttur eþettað gérði höttin á þekkann hjálm
 og hefr þett verið all fagurt og hermannlegt einkan lega
 þegar strúturin og allur höttrin var út saumaðr og
 búín með gulli sem oft mun hafa verið títt á skraut
 höttum sem víðar má raða af sögonum, í þætti af
 þorsteini hvíta segir „hrani hét madr ok var kallaðr gull-
 höttr, han var fóstri<del>frændi</del> þorgils (þorsteinssonar kvíta) hann var
 hávaða maðr mikill„ líklegt er að þessi maðr hafi <del>feig</del>
 fengið þettað auk nefni; af því að han hefr boríð
 hött sem var skreittur með gulli, og mun þettað hafa verið oft til a höttum
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu og eiga við innsetningarmerki í textanum:]
 Þettað sannar einnig
 bragda Máusarsogu
 þar segir um höttin
 er var uppaf töfra
 heklunni Máusar
 „framan um andlitið
 á hettinum vóru
 skél hosur ok olboga-
 skeljar, en á strútín
 var hlaðið humra klóm„
 auðvitað er að ekki gat
 hann með góðu móti sett
 húmra klær annarstaðar
 en að <del>af</del> ofan verðu á
 hattin og hafa
 þær <del> stað</del> staðið lángt upp
 af höfðinu eins og horn
 til þess að hun skildi
 verða því skrimslis
 legri og hræði legri,
 
 [∫] Það sama ma og ráða af
 af sögonum því nær því
 eingaungu fífl og vofur
 eru látnar bera kollhettur
 =kollottar hettur sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlunga]] vottar 4 þátt
 kap 5 þar er gétið um að
 mann dreimdi að han sá
 tvo men svartklædda eður vofu„ok
 höfðu grár koll hettur á höfði þeir sátu á sínum
 bekk hverjir í stofu og
 reru hver á móti öðrum
 og kváðu þessa vísu sitt
 orðið hver; höggvast hart<ref>[ath skrift]</ref> seggir
 hallarveggir
 illa erum settir
 þá ínn koma grair hettir
 verk manna upvinnast
 þá aldri þinnast
 eingi er ó sómi
 á efsta domi,
====bls. 10====
 er skraut menni og of látúngar báru
 það er tekið fram sem eitt hvað sér stakt að svo
 miklu gulli var hlaðið á höttin strút haraldar
 en ekkert bendir það á að það hafi þurft að vera
 ein kennilegt við þan hött fram ifir allaðra hetti
 að han var gull buin.
 einnig benda sögurnar á að hettirnir hafi ekki
 altjénd verið eínúngís með strút strítu eða skotti
 uppaf heldur að þeir hafi eínnig verið til með
 kamb uppaf i [[Heimildir_Sigurðar_málara | færeyínga sögu kap 4]] er gétið um
 einn man er Eldjárn hét og var að auknefni kallaðr
 <del>kamb</del> kambhöttr, ekkért er senni legra en að hann
 hafi feingið þettað auk nefni af því að han hafi
 <del>hött</del> borið hött sem kabr var uppúr, það er að
 mínsta kosti víst að þess konar hettir hafa verið
 til sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlar mindir votta, á forn gripasafni]]
 inu í kaupmanna höfn er til mjög gamlar mindir
 úr málmi sem eigaað vera þjóðverksar að upp
 runa, á þessum mindum sjást míndaðir hettir
 með kamb sem geingr fram og aftr eftir höfðinu
 þessir hettir eru svo siðir að þeir ná nærri útá
 axlir og hafa hornbæði að aftan og framan
 eíníg eru þeir kn eftir frá hverkinni niðrí gégn
 að framan; með smáum knöppum, mér þíkir lík-
 legt að hinir fornu skrauthettir hafi haft það
 sam eiginlegt við þess höttu sem hér sjást mind-
 aðir að þeir hafi oft<del>ætíð</del> verið kneftir að framan
 með smáum knöppum; eða festir saman með pörum
 og munu þessi pör eða hnappar hafa verið úr
 gulli eða silfri á skraut höttum, vallamunu
 skraut hettír hafa veirð heilir að framan, en
 einfaldir hettir hafa líklega oft veríð heilir
 að framan, það er ein kenni legt við all flesta
 hetti er men sjá mindaða á [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum mindum]]
 að þeir minda <del>ætíð</del> horn á framan verðu
 brjóstinu, þettað lítr betr út en ef þeir væru
 beinir að neðan, því míðr géta men ekki
 dregið <del> nein</del> ná kvæmlega útaf þessum fír
 nefndu mindum hvernig hinir norrænu hettir
 hafi veríð af því að men eru mjög ó vissir
 um hvaðan þessar mindír hafa sín físta
 uppruna, en þessar mindir stað festa sumt
 það sem Færeyíngasaga bendir á nefnilega
 að hettír með kamb hafí verið til, eínnig
 géta men séð af þessum mindum, hvurnig
 hettir annara norðr landa þjóða hafa verið
====bls. 11====
 á eldri tímum áður en ísland var bigt eða
 íslendskar mindir voru til
 sögurnar géta oft um að íslendingar feingu
 sína skraut hetti frá útlöndum til dæmis frá
 garða ríki, annað<ref>[en að]</ref> hvurju leiti þessir hettir hafa
 veríð frá brugnir öðrum <del>er</del> höttum er men höfðu
 á norður löndum er ómögu legt að sjá af sögon um
 men sjá einúngis það af sögon um að Gerðsku
 hattarnir hafa verið einskonar skraut hattar
 því þá báru jafnan konúngar ríkismen og
 skraut menni, en hvurt þeir hafa veríð líkir
 þessum fir nefndu útlendu höttum læt eg ósagt
 en þá væri það ef til vill ekki ó líklegt,
 ekki géta men heldr séð úr hvaða efni þessir
 gérðsku hattar hafa veirð, men sjá ein ungis að
 þeir hafa verið mjög dirir og vandaðir; því
 <del>þá báru jafnan</del> konúngar og jarlar gefa oft stór höfð-
 ingjum í vin áttu gafir gerðska hatta og sinir
 það að talsvert hefr verið varið í þá.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | ljós vetninga sögu kap 6]] segir að hakonjall
 sigurðarson sendi Guðmundi en um rík„girzkar
 hatt„ góðan grip<del>en um góðu grípr</del>, í vín áttu skiní og einnig
 til þess að <del>Ölver</del> Sölmundr frá Gnúpum skildi
 géta leít að sér trausts hjá Guðmundi, auð seð er
 af öllu að þessi hattr hefr veríð mjög vandaðr
 og verð mikill; er Hákon gall vogaði aðsenda í vináttu
 gjöf einn hatt slíkum höfðingja sem Guðmundr
 var, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njálu kap 31]] segir að haraldr konúngr
 Gormsson gaf Gunn ari á Hlíðar enda tígnar
 klæði sín og fílgði þeim „ gérskr hattr„ hér er
 gérski hattrín talin með tígnar klæðum konúnga,
 í gísla sögu súrssonar segir um þorkél súrsson
 er han kom á þoska fjarðar þing; að han„ hafði
 gírskan hatt á hofði„ og var að öðru leiti mjög
 skraut búin, auk þessa segir sagan að„ þor kéll
 var skrautsmaðr mikill ok ofláti„ alt þettað
 bendir á það sama að hinir gérzku eða gírsku hattar
 <del>hafaf</del> hafi elst verið skraut menna og höfðingja
 höfuð búnaðr í lax dælu kapitula 12 segir að
 Gilló hin Gerzkieða auðgi „vari gvuð vefjar klæðum
 ok hafði gérzkan hatt á höfði„ þettað bendir einnig
 á það sama, víðari sög onum hefi eg ekki séð géttið
 um gérzka eða gírska hatta og géta men ekki séð
====bls. 12====
 af þessum fáuog ó greinilegu dæmum að hvurju
 leiti hinir gérzku háttar hafa verið frá brugnír
 öðrum skraut höttum, þó að þessir hattar séu
 stundum kallaðir gírzkir hattar þá munu þeir samt
 ætíð hafa verið gérzkir (sama og úr görðum austag
 en ekki grískir og mun þettað vera ein úngis
 ó ná kvæmr rít háttr hjá sögu ritur un um,
 þegar það er nú víst að þessir hattar hafa
 verið oftast eða altjend verið ur garða ríki
 (Rússlandi) þá er ekki ó lík legt að þessir
 skraut hattar hafi verið oft fóðrað eða með
 öðru motí príddir með gráskinn um eða savöl-
 um, en að öðru leiti munu hinir gerzki hettir
 hafa veríð i læginu líkir öðrum skraut höttum
 og munu merkja sama og hetta eins og hinir
 fir nefndu skraut hettir,
 i sögonum er oft gétið um lausa hetti er
 vóru úr þúfu eða flóka þessir hettir hafa
 einnig veríð sama og hettur sem ráða má af
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | eyrbyggju kap 65]] þar segir að freystein bófi„ hann
 hafði flóka hettu ok saumat horn um hálsinn„
 er han barðist við stein þórr á Eýri, auð seð er að
 þettað var reglu leg hetta sem hefr náð niðr á
 herðar og hafa veríð saumaðar horn plötur eða
 eitt hvað þess konar um hálsín, og hefr þessi hetta
 veríð eins konar hlíf, það er alkunnugt að á
 mið öldon um; höfðu höfðu ríddar arnír oft þess-
 konar flóka hettur er þeir báru stundum undir hjálm
 ínum eðr undir brín koll unni en þá einkanlega
 er þeir höfðu aungfa brin kollu, og atti þessi hetta
 að hlífa þeim hluta af hálsinum er var ber á
 milli hjálmsins og brinjunnar, þessir þófa eða flóka
 hettir gátu talsvert hlíft firir sverðs höggum
 og þess vegna höfðu men þá oft, þessir flóka hettir vóru
 eins í læginu og hinir fír nefndu hettir að því undan
 teknu að þeir munu oftast hafa veríð hér um bil
 koll óttir að ofann sem þeir líka urðu að vera
 til þess að men gætu haft þá undir hjálmum og
 stál húfum, með þessu lægi sjást þeír jafn an
 mindaðir, likir þessum hettum hefr líklega hinirfir nefnda
 hetta veríð, í sögonu um er oft gétið um að men höfðu
 þófa hatta í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njálu kap 119]] segir að Njáll hafði „þófa-
 hatt á höfði„ er han reið til þings í droplaugar-
 sonar sögu kap
====bls. 13====
 segir svo„ en er Ár(trúðr)<ref>[ath skrift]</ref> var í dóm settr, lét Helgi Ásbjarnarson
 koma þófa hatt á höfut honum, til dular„ er rétt á eftir
 segir að Helgi droplaugarson sló sverðs hjöltonum undir
 þófa hottin ok laust brott af hónum, hér er þófa hottr
 látin vera sama og dular höttr; og er hér um bil auðséð
 að þessi höttr hefr að mestu leiti hulið and lítið, og hefr
 þessi hattr verið eins konar við hetta sem han hefr látið
 slúta níðr firir and lítið til þess han þekklist<ref>[þekkist]</ref> ekki,
 það lítr út að þessi hattr hafi veríð ó kneftr að framan
 á brjóstinu því helgi gat lostið höttin af honum
 ekki er heldr ó mögu legt að þess kon ar þófa hattar
 haf stundum verið stittri en aðrír hettir og at þeir
 hafi verið stundum hnappa lausir að framan en bundnír
 sam an með reím utanum<del>um</del> hálsín sem oft var títt, sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | grá gás]] vottar, vígslóða k:92, þar segir svo„ ef maðr
 hnikkir hetti af höfði manni, ok varðar þat 3 marka sekþ.
 ef kverkband er í hettinum ok hníkkir han frammaf,
 þá varðar fjör baugsgarð, en ef hverkband heldr
 hettinum; ok hnikkir han aptr af höfði manní, þat er
 kírking, ok vígt í gégn ok varðar skóggáng„
 af þessu má sjá að hettir hafa stundum verið með hverkbandi [∫] en [∫] líkt og hjálmur
 ekki hneftir að framan <del>og hefr</del> og hefr þettað band
 veríð bundíð um hálsin til að halda saman hettinum
 sem <del>[?]</del>oft sést á gömlum míndum, einnig sjá men[∫] að [∫] af þessum stað
 men gátu kíft höttum af höfði á monnum jafnvel
 þó þeir væru með kvert bandi, og verðr því ekkert
 undarlegt þótt helgi gæti slegíð höttin af höfðínu á
 An trúðr<ref>[ath skrift]</ref> allra síst hafi sá höttr verið án kverk bands
 eða ó hneftr að framan, víðari sogonum er gétiðum
 þófa hatta í Ólafs sögu helgu kap <del>44</del>47 segir að sigurðr sír
 „hafði þófa hatt grán víðan„ á höfði hvursdagslega strutinn gráni
 í sögu hákonar hákonarsonar kap 186 segir að Skúli hertogí
 „hafði hvítan þófa hatt„ á hofði er han var á þíngí, af
 þessu skíldu men halda að þessir þófa hattar hafi oftast
 verið hvítir eða grair sem sagt er um þessa hetti er höfðingjar
 baru, en þó er það ekki víst í þætti af þor steini kvíta
 segir að þorstein hvíti hafði „ull hött á höfði„ er han drap
 einar þórsson, hvurt þessi höttr hefr veríð prjónaður eða
 úr vefnaði eðaþófa sést ó gjörla en ekki er ólíklegt að
 sumir ó vandaðir hettir hafi veríð prjónaðir, og munu
 þeír hafa verið mjög líkir hinni alþektu hettu er
 mývetningar bera eni dag en valla munu þeir
 hafa haft skigni eíns og <del>það er</del> nú er búið að setja á
 mývatns hettuna á seinni öldum, þessi hetta er eptir
 leifar af hinum forna hetti
 
====bls. 14====
 í sögonum er gétið um margkonar dular hetti er men höfðu
 er men vildu diljast, og völdu men til þess síða hetti
 og létu men þá slúta fram ifir andlítið einnig toguðu men
 hettina upp firir hökuna sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | mindirnar sína]] svo mesti hluti af andlítinu
 var hulið, er men bjuggust til víga höfðu men oft þess
 kon ar hetti i [[Heimildir_Sigurðar_málara | fostbræðra sögu ka2]]<del>[?]</del> segir að þormóðr
 settí á höfuð sér síðan hott áðr en han drap þorgrím trölla,
 somu sögu kap 20 segir um gést þó geíngr maðr útá skífs briggjuna
 sá hefr síðan hatt.... ok máttu þeir ekki sjá hans á sjónu,
 í þætti gunnars þíðrandu bana <del>kap</del> segir að gunnar hafði hött
 síðan á höfði er han duldist fírir þorkeli Eyjólfs sini á
 helga felli í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Vemundar kogurs kap 15]] segir að
 að vemundr kögur hafði hatt á höfði er han kom til
 þórdar<del>ers</del> bónda i Kórpaugi<ref>[ath skrift]</ref> og þekti bóndin han ekki fír
 en han tók ofan hattin, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | grettírs sögu kap 54]] segir
 er grettir mætti Hallmundi á dúfu nesskeiði að
 hallmundr„ hafði síðan hatt á hofði ok sá úgjörla í
 and lít hónum„ útilegu men munu einkan lega hafa
 haft síða dularhetti er þeir vildu diljast, eg sem einnig
 má ráða af því að i þeim sögum um útílegumen
 er sagðar eru en á íslandi eru þeir jafnan látnir
 bera síða höttu„ þessi munn mæli hafí sin uppruna
 fra hinum fornasíð, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | grettirs sögu kap 68]] segir að
 að grettir„ hafði síðan hött níðr firir andlítið„ er han
 gekk til móts við þórer í garði og hans men, þessi höttr hefr
 nærri gjör sam lega hulíð andlitið og hefr grettír ver-
 ið vissum að hann þektist egi því annars hefði han
 ekki vogað að gánga inni flokk sinna vestu
 fjandmanna, i sömu sögu kap 68 segir ad„grettir
 hafði kastað hetti sínum á öxl sér, svá gekk han jafnan
 útí, hvórt sem var betra eða verra„ retta eftir<ref>[rétt á eftir]</ref> er þessi
 sami höttr kallaðr hetta, hvurt þettað hefr verið
 kápa eða kufl höttr eða lausa höttr er ó víst
 í sögu [[Heimildir_Sigurðar_málara | haraldar harðráða]]<del>Magnusar goða</del> kap 79 segir að svein ulfson hafði
 síðan ok víðan hott á höfði er han for huldu höfði
 gegnum lið haraldar sígurdarsonar, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | verris sögu kap 153]]<ref>[Sverris sögu]</ref>
 er sagt að„ þor steinn (kúgaðr) hafði djúpan hött á hofði
 ok kendu men han eigi„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Magnusar góða kap 31]]
 segir að þeir Einar þamba skelfir og Magnus góði
 „höfðu höttu síða ok annan dular búnat <del>„ er þeir</del>
 svá at men kendu þa egi„ er þeir leíndust inní
 dana her til að njósna,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturtungu 1 þatt]] kap
 13 segir að Olafur
 Hildisson„ hafði hött
 síðan á höfði„þá han
 var oðin<ref>[orðin]</ref> sekur og leitaði
 ser um far hja kaupmönnum
 og víldi diljast,
====bls. 15====
 sömu sögu kap <del>53</del>52 er ólafr einnig látin hafa„síðan hatt
 á höfði„ er han bírtist Margretu dóttr þrándar á Stokkum,
 í sögonum er einnig gétiðum danska hatta, og lítr
 út að það hafi veríð stórir og viðir dular hettir, líkir
 öllum þeím fir nefndu höttum, í sögu Magnúsar
 ber fættaforum kap er sagt að sveinki bóndi, hafði
 danskan hátt á höfði er han var á þingi með öðrum
 elfar grímum, i sögu [[Heimildir_Sigurðar_málara | magnúsar góða kap 31]] segir
 að ólafr helgu„ hafði danskan hatt á hofði„ er han
 bírtist i hallar dirum hjá Ottó hertoga, og úlfhildi
 dóttr sinni„ þá mælti hertogin; kendir þú mannin
 konúngs dóttir, þat veit ek eigi víst segir hún, en
 líkt þótti mér kampinum föður míns, er níðr tók
 undan skugga hattarins„ af þessu er auð seð að
 þessír hattar hafa verið bæði mjög viðir og síðir er
 er þeir skígðu svó á andlitið að ekkert var bert
 utan kambrín einn [∫] að hvurju leíti þeir svo kölluðu
 dönsku hettir hafa verið frá brugnir öðrum höttum
 sést ekki af sögun um,
 auk þessa höfðu men oft hetti ifir hjálm um sin
 um er men vildu hilja her bún að sin, i fagr skínnu
 kap 273 segír að Erlingr skakkí og hans men „ höfðu
 höttu ifir hjálmum og létti möttla yfir hringju brinjum„ er
 þeir svikust her klæððir um í höll valdimars duna-
 konúngs, í fagr skinnu kap 158 segir um har ald harð-
 ráða og hans men, er þeir létust filgja liki har aldar
 tíl graftrar inni borg eina„ en víkíngar <del>höfðu</del> þeir
 er fígldu líkinu höfðu sílki klæði, ok höttu síða,
 ok undir hjálma<del>höllu síðu</del> ok brinjur„ i Egilssogu skalla
 grímssonar kap 60 segir að „Egíll hafðí dregíð hött
 síðan yfir hjálm„ er han bjó sig út til að drepa berg
 ömund<ref>[ath skrift]</ref>, i somu sögu kap 62 segir um egil að „han
 hafði síðan hott yfir hjálm„ er hann duldist firir
 of ríki eiriks blóðoxar, og <del>vildi</del> leítaði viðtals við vín
 sin arinbjörn í jórvík, um Hák on aðatsteins
 fóstra segir er han barðist á starð á fitjum, að hun
 hafði gull roðin hjálm og listi mjok af hjálmi hans
 er sólin skeín á, þá tók Eyvindr finnson (skuldaspillir)
 hött [hatt] [hettu] eín ok setti ifir hjálm konnúngsins
 þá kallar hátt Eyvindr skreyja, leinist honumi Norðmanna
 konúngrin, eða hefr han fuit, þvi ut horfín er gull hjálmrinn„
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu:]
 [∫] í gaungu hrolfs
 sögu kap 20 segir að hrólfr
 „dró niðr höttin firir and-
 ltið„ er han vildi diljast
 firir íngigerði konungs
 dóttur
 i sög halfdanar Eysteíns-
 sonar kap 7 segír að
 þau skuli jarl og Ingigerðr
 höfðu síða höttu og sá
 ógjörla í andliti þeim, er
 þau duldust að hirð
 Eysteins konúngs
====bls. 16====
 í olafssogu triggvasonar eftir odd múnk segir
 að báðir þeir ólafr triggfaason og kolbjörn stam-
 ari„ mildrond<ref>[ath skrift]</ref> litið at ekki mátti glökt þekkja
 hvorr þeírra var, [∫] i [[Heimildir_Sigurðar_málara | þiðríkssögu af beru kap 176]]
 327, 400, og víðar er gétið um hjálm hetti er men
 báru ifir hjálmum sínum, þessír hettir eru látnir
 vera mjög skrautlegir og með útsaumuðum alls-
 konar skjaldar merkjum tildæmis ormum af gulli
 og fleíru, og hafa þess konar hettir oft verið mjög
 skrautlegir, men hafa helst borið þess konar hetti
 ifir hjálmum til þessað hlífa hjálminum víð vætu,
 nú hefí eg talið upp flesta þá staði í sögn um er
 gétið er um höttu eða höttu<del>„,</del> eða hettur, <del>og hefr
 þessi</del> ekki gét eg ann að séð en að alt það sem
 hér er kallað hottr mekrí ætíð sama og hetta og annað
 munu men ekki géta ráðið af nöfnonum í sam bandi
 lægið á þessum fir greindu höttum,
 vér sjá um einig að men báru hetti til skarts áþíngum
 heim við i húsum og ífir höfuð við alskonar tæki færi
 Björn hítdæla kappi hafði höttu hafði er han gekktil
 hrossa <del>[?]</del> smalar höfðu höttu á hofði sjá droplaugar
 sona sögu hina laungu og ifir höfuð er óhætt að segja
 að höttrín var vanalegr höfuð bún aðr er er allir báru
 frá hin um argasta þræl til híns tignar legasta kon-
 úngs, en mjog mísjafnir hafa þessir hettir verið eftir því
 hvurjír báru þá, ------- hettírnir hafa haft ímsa
 líti eg hefi aðr gétið um að þeir vóru hvítir og gráir
 i Bjarnar sögu hítdæla kappa er sagt að níð stitta sú er
 Björn reisti þorði kolbeinssyni hafði blaan hött á höfðix
 fleíri liti hefi eg ekki seð gétið um á höttum, er þá
 munu þeir hafa haft fleiri líti,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 [∫] og hafa þeir hulið and
 litið með eins konar hött
 eða grimu,
 
 
 x í stúrlúngu 6 þatt
 kap 11 er gétiðum
 „Snorra blahatt„ þoraríns
 son
===Kaprún===
====bls. 1====
 Kaprún
 Í sögonum er gétið um Kaprún en þó er það orð mjög
 skjald gæft, og eg man að eíns eptir því á tveim stöðum
 í sögonum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu 10 þátt 18 kap]] segir að Byrgir
 jall gaf Sturlu Þórðarsyni að bragar launum á samt
 með öðrum gérsemum„ Kaprún á gætt„ men géta ekkimeð
 víssu séð hvað kaprún merkir hér, en af ímsum ástæðum
 vil eg á likta að það merki sama og eíns konar skraut=
 höttur, men géta valla efast um að orðið kaprún
 sé upprunalega Frakknest og einúngis af bakað
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | frakkneska orðið Chapron eður Shaperon]] er merkir
 <del>er merkir</del> ímsa höfuð búnaði, en þó einkum alskonar hettur
 til dæmis á mönnum og á fálkum [∫][∫]hettu á kórkápum klerka og einnig hulstur sem
 höfð eru utanum alskonar verkfæri, og sem eru í líkíng
 af hettum, á frakknesku er Chapeon = hattur
 og Chapachon = hetta á kápum af þessu öllu
 vil eg leíða þá á liktun að þettað kaprún sem hér er
 gétið um og sem auðsjáanlega er komið af Chaperon
 merki sama og hetta. Það er og þessu til stirkíngar
 sem segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu 5 þátt 21 kap]] þar segir að „Valgarðr
 (Styrmisson) hafði dregit blátt kaprún [sskrúð] fyrir andlít
 sér er han hafði um hálsin undir stálhúfunni„ er Haldór
 Guðmundarson kom þá að er han sat og klæddist, og hjó han bana=
 högg, áður en han hafði dregið kaprúnið (=hettuna) niður
 firir andlitið,
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jonsbók]] gétur og um kaprún framfærslu bálki kap 13 en hvert
 kaprún merkir þar sama og hetta er ekki með öllu víst, því eins
 og Chaperon hefir á frakknesku margar merkíngar, <del>eins</del>
 og gétur veríð kaprún hafi haft <del>ímsar</del> fleiri merkingar
 en eina hjá honum fornu Íslendíngum eður Norðmönnum,
 og að það hafi ekki ætíð merkt sama og hetta. lögbók segir svo:
 sá sem á 20 hundruð„ má bera treyju með kaprúni af skrúði„
 í sögonum fínst ekkért mér vitanlega sem bendír á að
 treyjan hafi nokkurntím verið með hött, og það mun meíga
 fullirða að það hefir verið mjög skjald gæft á hinum fornu
 treyjum og likast til hefir það þá ekki veríð til. því hefði treyjan opt verið
 með hött á sögu öldinni, þá mundi einhverstaðar hafa verið
 getið um það í sögonum. einnig mundi það sjást á gömlum mindum,
 er það hefi eg hvergi séð, það gétur því verið efunar mál <del>atv</del> hvert
 kaprún í þessu sambandi merkir sama og hetta því á frakknesku

====[meðfylgjandi miði]====
 gérðskir eða girskir hettir
 er ilt að skilja að því gerkur
 og gírskar er ímist menn frá
 hólm garði eða Garðariki eða
 frá Mikla garði (Kaustantín
 opel) gerskir hettir er víst
 réttast og hafa þeir verið
 fóðraðir með þeim dyrustu
 hvítum skinnum eða grá skaumm
 líkt og kaprún<del>sskar</del> voru
 foðruð með 1282 og 1384 sjá
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norg gaml.]] No bl
 og No 120. bls. 221.
 þau kaprún munu hafa verið
 austnær og hér um bil
 sama og gérskir hettir sem
 talað er um í sögonum.
 Sja Kaprun siðast
 Giskir hettir eru alþekktir
 eða griskir sem leikarar höfðu
 þeir voru hérum bil eínsog
 hettir þeir sem sjást mind
 aðir á [[Heimildir_Sigurðar_málara | mindum á forngríp á safninu í höfn]]
====[meðfylgjandi miði bakhlið]====
 báðar þær hattategundir
 eru mjög líkar hettin um
 á [[Heimildir_Sigurðar_málara | skákmanni, þeim er fanst í Baldurs heimi við Mývatn]]
 1861 sem er frá sögu öldinni.
 og litur þannig út
 [mynd]
 berum saman þá Gríksu
 leikara hetti
====bls. 2====
 merkir Chaperan sama sem herða <del>bak</del> leggíngar eða kraga sem fullur ofaná herðarnar eður útsaum
 áptana kórkapum,sem þó reindar eru eptir leifar af hettunni sem fyrst vará þeim einnig merkir það axla skraut
 á dóctorum, af þessu þikir mér alllíklegt að þegar talað
 er um kaprún á treyjum, að það merki þá eins konar útsaum
 eður axla skraut, sem hefir veríð aptaná herðunum eður
 í kríngum hálsin á treyjunum [∫][∫] eður einskonar kraga því hér er talað um skráð = skraut
 mér sinist því að það megi vel til sans vegar færa að orðið kaprún
 hafi þessar 2 merkingar, og að þær geti verið báðar réttar,
 allra helst þegar orðið hefir á fraknesku báðar þessar merkingar
 og fleiri.
 Þó að mer þiki þettað sennilegast þá vil eg samt ekki með öllu neita að
 kaprún eður höttur kunni að hafa verið til á treyjum kríngum
 1261 er lögbok var lögtekin en valla mun það hafa verið til
 öllu fir, og næst mér er að halda að höttur hafi aldrey veriðá
 trreyjunni, en lausa hött og lausa kaprún hafa men borið opt
 með treyjum, sem vana legan hofuð búnað. það er og athuga vert
 1331að þegar kémur á 14 öldina foru men að setja hettur við þau klæði
 er aldrey fir munu hafa verið með hött t.d. á kirtla sjá Laurentíns
 sögu kap 65 þar er getið um „tabertkyrtla tvo með hettu„ þettað
 ber saman við gamlar mindir,.
 það lítur svo út að um 1346-49 hafi capran verið mjög
 almenn í Noregi því í statútu árna Erkibiskups egir:
 „allir skulu þá uppstanda (er guðspjall er lesið) ok taka ofvan
 sin caprun ok standa svo <del>ber</del> berhofði medhan testin verð hér
 læsin. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaml. love bls. 299.]] III.
 No 120. <del>her er</del>
 
 1)hér merkir skinn = mjóf ræma eða breið bridding sem hefir verið alt í kríngum andlitið
 á hettinum og liklega alt í kríngum hann að neðann það sést best á þeim mikla mismun
 sem er á verðinu eptir því hvert Kaprúnið var aðeins skinn dregið eða lagt með
 skinnum hér og þar, ellegar alveg fóðrað með skinnum að innan og einnig allt í kring
 sbr. samann dreginn skinnum annað enn fóðrað
====bls. 3====
 kaprún
 i sögonum er <del>á</del> gétið um kaprún en þá er það mjög
 skjald gæft egman ekki efir því víða<del>utan</del> í sturlúngu
 10 þátt kap 18 þar segir að Birgir jall gaf sturlu þórðar
 syni að bragar launum, ásamt með öðrum gérsem um
 „kaprún ágætt„ men géta ekki með vissu séð hvað
 kaprún merkir hér, en þá er líklegt að það merki
 sama og eins konar skraut höttr, men géta valla
 efast um að orðið kaprún sé uppruna lega frakkneskt
 og komið af frakknesku orðinu Chaperoncöpran eða sem merkir
 imsan höfuð búnaðr en þá einkum alskonar hettur
 tíktæmis<ref>[til dæmis]</ref> á mönnum, og á fálkum, og einíg hettr eð
 hulstur er höfð eru ifir margskonar verkfærum, [∫]
 af þessu vil eg leiða að kaprún sem <del>br</del> her er
 gétíðum, og sem auðsjá an lega er komið af orðinu
 chaperon sé sama og hetta, það er og þessu til stirkingar
 i Jons bók framfærslu bálk 13 er gétið um kaprún en hvort
 það merkir þar sama og hetta er ekki með öllu víst að
 eins og <del> kapa</del> Chaperon hefr á frakknesku margar
 merkingar; eins gétr verið að kaprún hafi haft
 fleiri merkíngar hjá hinum fornu islendíngum
 og að það hafi ekki altjend merkt samaog hetta,
 hér segir svo, sú sem á 20 hundruð „má bera treyju með
 kaprúni afskrúðí„ í sögun um finst hvurgi mér
 vítanlega <del>að</del> neitt sem bendir á að treyjan hafi
 nokkurn tíma verið með hött, og það er víst að
 það hefr verið mjög skjaldgæft, [∫] þvi hefrði treyjur oft
 veríð með hött þá mundi ein hvurstaðar hafa veríð
 gétið um það, einig mundi það sjást mindað á
 gömlum mindum, en eg man ekki eftir að eg hafi
 séð það, það gétur því ef til vill verið efunar
 mál hvurt kaprún í þessu sambandi sé
 sama og hetta á frakknesku merkir Chaperon sama
 sem bakleggíngar eða útsaum aptan á kápum t.d.
 á kór kápum, einnig merkir það axla skraut á dóctorum
 af þessu þikir mér líklegra að þegar talað er um kaprún
 á treyjum að það merki eíns konar útsaum eða
 axla skraut eða leggingar sem hafa veríð <del>um</del> kringum
 hálsin eða á herðunum á treyjum því hér er talað um skrúð=
 skraut, 1) af þessa géta men séð að orðið kaprún gétr
 haft 2 merkíngar sem géta báðar verið réttar
 en af því alt það sem fínstí sögon um um kaprún er
 er mjög ó ná kvæmt [∫] þá géta men ekki komíð með annað
====bls. 4====
 Grímur. í sög un um er mjög oft getið um grímur er forn men báru
 ifir hjálmum sinum <del>og</del> er þeir vildu diljast og einig <del>til þess að </del> ef þeir
 vildu dilja firir mönn um að þeir vóru her klæððir,
 og hefr það veríð almennur síðr að hafa grímur,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þorðar sögu hreðu kap 10]] segir að „þórðr hafði grimu yfir
 hjálm inum ok duldist„ er han for norðr til skaga fjarðar; og
 vildi diljast, að eingin njósn færi firir honum,
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | heíðar vígasögu kap 33]], segir að Barði Guðmundarson
 hafði „grímu á höfði er han reíð inni miðjan flokk
 óvina sina; og þá grunaði ekki að það væri barði
 enn <del>og</del> skorri goði gat tælt þá til að segja upp gríð
 firir þessum manni er var þeim ó kéndr,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kórmakssögu kap 12]] segir að steínarr önnudarson
 „hafði grímu firir andliti„ er han varí alþingi og duldíst
 fírír kórmak, um ólaf triggvason segir <del>að</del> er han leísti
 þá Einar Þambaskélfir úr á nauð að han [∫] hafðí grímu
 fírír andlíti sama sem<del>og þar að auki</del> múnka kufl með hött
 og hefr han haft grímuna undír hettínum því han
 vildi vera víssum að han þektíst ekki, Einar
 þottíst þekkja olaf er han <del>er han</del> lífti kufl hettinum
 en er han lifti grímunni frá andlitinu þá þekti
 einar og þeir allir félagar ólaf [∫∫] þettað bendir á að
 það hafí veríð sundr laust höttrin og gríman og
 hefr gríman ekki neitt heirt til hettínum, heldr hafa
 men borið grímuna eíns og ann an lausa hött undir
 undir kufl höttum og kápu höttum er men víldu díljast
 og hefr þettað veríð mjög alment því hefði það ekki
 verið alment þá hefði mönnum ekkí gétað komíð til
 hugar að bera grímur firir andlíti er men vildu diljast
 og þá hefði það ein ungís aukið for vítni mana, það er
 þess vegna víst að það hefr veríð alment að men hafi
 geíngið huldu höfði víð ímisleg tæki færi,
 hverníg grímurnar hafa veríð lagaðar er ó ljóst af sögon-
 um ekki géta sögurnar heldr um úr hvaða efni þær
 voru, þær munu líklega oft hafa veríð <del>pr</del> prjónaðar og
 mjög líkar í læginu og hettr; en með prjónuðu nefí og
 augum og munni að framan og einnig með nösum og
 út saum uðum augn brúnum, og hafa þær verið gjörfar
 á þann hátt sem mans ásjóna, þaníg er líst grímunni
 er var víð heklu bragða Máusar, það er sérstak-
 legt víð þá grímu að hún er látin vera á fost við
 <del>[?]</del> heklu höttín, en það mun ekki hafa veríð vana
 legt, sogurnar géta ekki um það og það hefði
 verið ó haganlegt,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og eiga við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫]<del>at</del> var svó búin sem múnkr
 í blám kufli ok
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaungr hrólfs sögu kap 29]]
 segir að baðir þeir haraldr
 og sígurðr, er nefndust hrafn
 og krókr „höfðu grímr fírír and-
 líti er þeir hefndu þorgrys
 jarls,
 
 [∫∫] sem hér segír Enar
 „ en þegar firra sin er hann
 lífti kufl hettinum, kénda
 ek hann, firir víst, en síðar
 han lifti upp grímunni ok
 síndi oss ásjána sína, kend-
 um vér hann allir„
 
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlungu 3 þátt kap 15]]
 segir að Brandur Runolfsson
 „hafði grímu firir andlíti,
 hann sté af baki ok
 lipti uppgrímunni„ er han
 vildi láta Sumarliða
 fra Fjöru þekkja sig,
====bls. 5====
 auk þessa er all líklegt að grímurnar hafi stundum
 veríð einúngís að framan og og ekki sniðnar eins og hettur
 þessar grímur<del>hettu</del> hafa verið sníðnar og saumaðar, þess konar <del>hettr</del> grímur
 hafa men helst borið undir kápu höttum, og þesskonar grímu
 hefr ólafr triggfason líklega haft, því sagan segir að han gat
 á svip stundu lift grím unni frá andlitinu, en það hefði han
 <del>g</del> ekki gétað gert eíns fljótt hefði sú gríma verið gjör á
 þá lund sem hetta og nað alveg aptr firir hnakkan,
 sú ástæa sem eg hefi til að halda að grimur fornmanna hafi opt
 veríð prjón aðar og mjög líkar hettum er sú, það er öllum
 kunnugt að íslendingar hafa við ímisleg tæki færi en þá
 einkum i kulda, boríð grimur firir andlíta, alt framá
 daga þeirra manna er nú lífa, [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlir men]] hafa líst fírír
 mér þessum grímum hvurníg þær <del> þ</del> vóru t.d. norðan
 lands þegar þeir mundu til: þær voru prjón aðar eins
 og aðrar hettur á þær var prjón að nef munn ar og augu
 og nasir að framan og saum að ur á þær auga brír svo stundum munnurinnog augum rauðbritt
 þettað leít út eíns og eíns konar á sjóna, eg veit ekki
 betr en allar þess konar grímur séu nú gjörsamlega
 af lagðar á íslandi, en af hvaða or sökum er mér
 ó ljóst, ekki hefí eg seð í prentuðum lögum að þeim
 hafi verið bannað að bera grímur í íll víðrum enn
 þess konar rannsoknir vil eg unna lög fræðíngonum,
====bls. 6====
 húfur
 [Að öðru leiti er síðan auð]
====bls. 7====
 men munu því seint géta fundið orðsír
 merkínga á Íslandi og i Norvegi, þó men leíti
 í útlendum málum, first orðið hífír þar
 á letjandi merkíngar, her er því það einasta
 rað<ref>[ráð]</ref> sem dugir helst að leíta í Íslenskum bókum
 þar sem orðíð fínst [[Heimildir_Sigurðar_málara | kóngsskuggsjá kap 40]]
 segir svo þat þotti sið gæði at víta
 „ nær hann má skillkín<ref>[ath skrift]</ref> sína í frelsi ber,
 eða hatt eða kveif, ef han hefr„ af þessu
 sést eínungis það að hveif muni ekki vera hött.
 tegum, og mér sínist þettað orða til tæki sem
 hér er sett„ ef han hefír„ bendi á að hveíf
 hafi <del>le</del> heldur veríð skjaldgæft höfuð fat
 í kongs skuggsjá kap 32 segir svo„ kvorki
 skaltu hafa hött ne húfu né hveif á
 höfði, heldr skaltu á huldu hópi ok berum
 höndum firir ríkis men gánga„ af þessum
 tveim stöðum má ljóslega sjá að sumir hirðmen
 hafa haft hveíf firi höfuð búnað, einnig
 vírðist mér orða til tækin benda á að hveif
 sé hverki<ref>[hvorki]</ref> tegund of húfu eður hött, því
 það er beínlínis skilið frá því hvað frá öðru
 en þá fer að vandast málið, því þá er eín
 úngis eptir skarbanda og barða hatta
 tegundirnar, af þeim höfuð búnaði sem
 eg þekki að Norðmen og Ísleindingar hafi
 boriðum þær mundir því um hjálma tegundir
 er ekki að tala, mér þikir því eítt af því senni
 segasta<ref>[sennilegast]</ref> að telja hveif eíns konar barða hatts
 tegund því barða hattar mun hverki géta
 talist með húfu eður hattar tegundum í þeim
 gamla skílning, sem áður er sagt,
====bls. 8====
 einig sjá men af [[Heimildir_Sigurðar_málara | míndonum í bestiaríus]] að
 barða hattar hafa verið þektir á Íslandi
 kríngum 1200 þettað alt kémur vel heim
 víð það hofuð fat sem Jon Eíríksson segir að Dú Fresne
 lísi með nafninu <del>kap</del> Cupbia eður sem tíðum
 kallast Cofea, Coifa eður <del>cat</del> Cucufa, eins konar
 gr<del>k</del>ískur hattur er helstandlegrar stéttar mer báru
 <del>helst</del> á mið öldunum, bæði á ferða lögum þegar
 þeir síndu sig opin berlega, og eíns í kirkjum við
 messu gjörð, eptir þessu irði hvefir<ref>[ath skrift]</ref> helst barða=
 hattar er klerkar báru helst þettað kémur hei
 m við [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sverrissögu kap 156]] þar segir að
 kveifin fauk af höfði Nikr lási biskup utan
 borðs, og hefða konúngum men hana til jart
 egna, líklega til að sanna að þeir hafi fundið
 biskupin sjálfann, þettað er tví rætt og sínir
 að hveifin hefir eínungis verið klerka höfuð
 fat eður hitt að konúngsmen hafi þekt
 hveif biskups af ein hverju ein kérni sem
 <del>han</del> hefir verið á henni og þettað mun vera
 réttara eg gét því ekki með öllu veríð sam
 dóma Joni Eíriksini i því að halda að kveif
 sé ein gaungu bískups eður presta búníngur,
 því konúngsskuggsjá er aður búin að sanna <del>að</del>
 á tveim stöðum, að hveif géti eíns eptir sem áður
 verið tegund af barða hatt,
 af hinni áður nefndu á stæðu gét ekki með
 góðu móti fallist á að kveif géti verið neíns
 konar húfutegund og allra síst há og
 og skraut leg sem Jón Eirikson heldur
 að liggi nafninu og eiknan lega í
 orðinu kopf er merki

====bls. 9====
 upp háfar húfur
 hefi eg aldrei séð
 á gömlum mindum
 allrasis Íslendskum
 nem að á spassíu í
 uppsala eddu þar er
 maður mindaður með
 hafa strítu hufu
 líka skott hufunni
 Norðmanna
 
 [Lóðrétt stendur:]
 V
 k44 svartr kufl þor disar spá konu
 v 45k þóhildur Eívmdardóttír
 tók hún vigin<ref>[ath skrift]</ref> af hofði sér og setti á
 galta sonsín,
 fin k 28 þorgeír goðí gaf gull hring er stoð
 mörk
 
 [Megin texti:]
 upphátt eður upp lípt, ekki má einúngis taka útlendar málískur og orð
 en sleppa eíns góðum íslendsum orðum og
 málískum er sanna þettað eíns vel
 ef að íslendska orðíð kúfur væri skilt kveif
 [∫∫] sem han heldur að nokru leiti þá væri
 það nokkur ástæða firir því að hveif
 væri uppháhúfa <del>en það þa er</del> er það fínst mér
 stríða á móti kóngsskuggsjá og eíns fínst
 mér oðin<ref>[orðin]</ref> vera svo lítið lík að þar mun lítið meíga
 biggja á, men segja ení dag á Íslandi að
 sá maður sé hveífarlegur eður mesta kveif
 sem er vessallegur þollaus<ref>[vesællegur, þol laus]</ref> eður veik
 bigður, þettað orða tiltæki Íslendinga
 fínst mér striða með öllu á móti því að
 hveíf hafi veríð hátt og firir ferðar
 mikið [∫][∫]og tígnalegt hofuð fat mér sínst þaðfremur benda
 á að hveif hefi veríð látt og mjög firir fírðar
 lítið ef ekki vesælegt höfuð fat í Íslendskum máldögum er opt getíð
 um að prestar og aðrir andlegrar séttar men höfðu höfuðlín sem
 eg hígg að hafi verið eins konar breíttskor band, á íslendskum
 mindum sjást heldir<ref>[heldri]</ref> men mindaðir með þennan höfuið<ref>[höfuð]</ref> búnað
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | patínu dúk á Skarði á Skarðaströnd]], þar á er mindaður
 maður í hökli og öllum messu klæðum með þennan höfuð búnað,
 allir víta að hírðmen og höfðingjar, höfðu alskonar skurbönd
 og hofuð dregla, mér er því nær að halda að það verði senníleg-
 ast að á líta að hveíf sé eins konar höfuðlín þegar getið er um
 það á prestum, er skor band eður höfuð degill þegar gétið er
 er um það á leik mönnum þvískor bond gat opt talist eins kon
 ar höfuð lín, þettað fínst mér bst géta komið heim við orðið
 hvefar legur eins finst mér það koma best heim við konungs
 skuggsja þvi það er hverki húfu né hallar tegund einnig er
 hægt að koma því saman að þettað sé bæði klerka og
 leik manna búníngur, einnig þikir mér ekki ó sennilegt að
 Íslendska orðið koffur og kveif sé skilt er koffur merkír
 og einskonar hofuðbond er konur bera þettað finst mér vera
 skémst sótt og felli eg mig betur við það en að álíta að hveíf sé
 tegund af barðr hatt,

===Kveif===

====bls. 1====
 Kveif
 það er ef til vill ömögulegt að komast eftir
 með vissu hvaða tegund af hofuð búnaði það hefir
 verið er forn men kölluð kveif,
 Jón Eiríksson hefir i útgáfu sinni af konúngs
 skuggsjá skrifa að mjög lærða og merki lega
 athugasemd um hveíf, og rekur han first
 orðið nær því í öll þaug helstu mál sem til eru
 sem er hebreska, Arabíska, grísku, Ítölsku,
 franska, enska, spánska, miðalda latína,
 þísku, danska,, og íslendska, þettað er bæði
 fróðlegt og merkilegt, en þó mun fara einsmeð
 þettað orð eíns og með orðið koprúnog fleira þegar men <del>men</del>
 fara að rekja orðanna merkingar útí útlond
 þá breítast merkíngar orðanna á allar lundir <del>og</del>
 svo þær hafa <del>hafa</del> mi margar merkíngar og það
 jáfn vel í sama málinu, eins og kaperan í frönsku=
 unni og verða mer eingu nær hvað mun þá verða þegar tekín eru <del>nær</del>
 nær því öll mál, men lenda í mirku völundar
 husi og víllast, en víta ekkert fremur firir það
 hvaðasér kilda merkíng Norðmen og Íslendíngar
 hafa lagti orðíð, og þannig mundi hafa farið
 með orðið kaprún, hefðu men ekki haft þettað
 eina dæmi i sturlúngu sem er það einá sem sannar
 fyllilega merkíng orðsins<del>það</del>, en ekkert af hinu eíngaungu,
 það mun vera víst að öll þessi orð sem Jón til
 færir munu upprunalega vera meir eða minna skíld höfði
 og þaraf mun hafa spunnist að þessi ætt bálkur
 af höfuð fata nöfnum hefir sumstaðar orðið
 generelt nafn á öllum hofuð búníngum sem hofuð fati hjá oss
 en sumstaðar spesélt þegar leingra hefir dregíð
 frá því upprunalega
 
 [Á vinstri spássíu stendur:]
 sjá vísu í gíslasögu
 súrssonar um hveif
====[Meðfylgjandi miði]====
 ár simi höfuðband gullbúið, eður tignar
 band, því Eyvindur skálda spillir<del>kallar</del>
 kallar hinn gilta hjálm Hákonar órhjálm
 og árborin er (= velborin), og ársalur (=
 tiguglegt tjald)
 
 Norges gamle love III bl 259
 aðeins gétið um höfuðlín presta
 enn þá sem auðfjáannlega almennan
 höfuð búning, eður réttar kírkju búníng
 því það lá eyris sekt við ef það var
 saurugt
 opt getið um það í sstenskum<ref>[í íslenskum máldögum]</ref>
 máldogum
===Hlaðbúnar húfur===
====bls. 1====
 Hlaðbúnar húfur
 Sú þriðja húfu tegund er fornmen höfðu
 vóru þær svo kölluðu hlað búnu húfur,
 mönnum var mjög talið til gildiss er þeir
 gátu haft þess konar húfur, likt og þegar
 men höfðu gullhlöð, gilta hjálma, eður
 gullbúna höttu, þegar sögurnar géta um
 þess konar húfur, eru það jafnan sundur
 gérðamen eður of latar er bera þær, eður
 mikilmenni, þettað bendir á að þesskonar
 húfur hafi verið talsvert verð miklar
 og ekki allra með færi að veita sér þær
 enda munu þær hafa veríð all skrautleg
 ar þettað sannar vemundar saga
 og vígaskotu kap 12 bl. 261 er vemundur kögur
 setti rað til hvernig þorgeirs Smjörhringur
 skildi ljósta Steingrim örnólfsson með sauðar
 höfði á ljósvetninga leið, hana hvað Stein
 grim fylgja hesti sínum, ok vera í
 hvítri skyrtu, ok hafa hlað búna húfu
 á höfði, ok hvað hann vera skraut-
 menni hit mesta„ sama vottar og svarfdæla
 kap 5 bl 123 er líst er búnaði Sóts hinsbleika
 þar segir svo; „ stöð upp maðr á drekanum,
 ok gékk út á borðít, sá vari rauðum skarlats
 kyrtli ok heklu blá yfir sér, hlaðbúna
 húfu á höfði, sá kallar af drekanum,
 ok spurði, hverr þar gjörði svá gyldan
 atróður„ sama vottar og Olafssaga Tryggva
 sonar Forum 235 kap er líst er búningi Indríða
 ilbreiðs þar segir svo„ svá er sagt at
 Eindriði væri búin er hann gékk inní
 land tjaldið firir (Ólaf) konúng; at kona
 var í rauðum skarlats kurtli2) han hafði
 silki húfu gullsaumaða á höfði, hann hafði
 spent gull hlaði at höfði sér 1) digrum gullhríng
 hafði han á hgæri hendi”
 __________________________________________________
 1) gullhlað um enni 2) kyrtle flateyarbókok spent gullhlaða at enni ser flateyarbók kap 361
====bls. 2====
 vér sjáum nú af þessum dæmum sem hér eru
 talin að of látúngar og skrat menni hafa
 helst borið þessar húfur, end munu þær hafa
 veríð talsvert skrautlegar og verð miklar
 því auð séð er að ekki hafa aðrir en heldri
 menn gétað veitt sér þær,
 ekki er með öllu ljóst af sögonum hverníg þessar
 húfur hafa verið lagaðar, en þóhigg eg að men
 géti komist nokkuð nærri því, eg higg að men
 þessar húfur hafi verið flatar, og að þær hafi
 heldur breikkaðupp, en ekki verið kóllóttar
 eins og margir halda að húfur fornmanna hafi
 verið, líklega af því að Norðmen hafa
 enni dag kollóttar húfur, eins og þær er
 gamlir bændur höfðu á íslandi um miðja
 18 öld sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | ferða bók Eggerts Olafssonar]].
 en einga vissu hafa men firir því að þettað
 lag á húfum sé gamalt, heldur þvert
 á móti því [[Heimildir_Sigurðar_málara | á mindum í Íslendskum handrítum]] sjást
 hufur jafnan mindaðar flatar og uppbreiðar
 en skjaldan alveg kollóttar, sem lika er
 ljótara, sama vottar og [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldið frá Bayeux]]
 fra 1066-70, þá sá mikli fjöldi af húfum
 sem þar eru sindar seu ógreinilegar og illa
 mindaðar, þá sjá men samt að þær húfur
 sem síndar eru þar bæði á börnum og
 fullorðnum, eru meir flatar og uppvíðar
 en kollóttar, en allar eru þær lágar, gömul
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | mind er til á handriti af Harald Guðinna]]
 syni sem á að vera gérð á haus dögum firir 1066.
 hann hefir lága og flata húfu á höfði en
 ekki kollótta, han hefir i húfunni stóra
 strúts fjöður er geingur þvert ifir höfuðið
 frá hægri til vinstri, allir sjá að þessar mindir
 eru gamlar, <del>ogað</del>, og lángtum nær fornöld
 inni en hinar kollóttu húfur er Norðmen
 bera enni dag, og þær sam kíns húfur

====bls. 3====
 er Íslendingar báru <del>opt</del> á 18 öld
 sem eg þekki eingin rök firir að séu
 gamlar. [∫] eg higg því að hinar fornu skraut
 húfur og hlaðbúnu hufur hafi optast
 verið flatar og uppbreiðar en ekki koll
 óttar, alt í kringum þær að neðan hígeg
 að hafi verið gilt rönd <del>,,,</del> ofin eður utsaum
 aðúr gull þræði (=hlaðið, á þessum fírgreindu
 flötu húfum, er sjást mindaðar í gömlum islendskum
 handrítum, er opt að neðan sínd mjó rönd eður
 eður ræma, en eg higg að egi aðvera eins konar
 hlað, men víta líka að það var almennur <del>síður</del>
 siður höfðingja a firri öldum að hafa alskonar skrautræmur
 neðan um húfur sinar, bæði giltar og líklega úr perlum,
 og eftil vill úr steinum, og eíns munu fornmen
 hafa haft sínar húfur, en þegar sögurnar
 géta um að fornmen höfðu gullsaumaðar
 húfur, sem húfu Indríða ílbreiðs var, þá
 higg eg að þær hafi verið einúngis gullsaumaðar á
 fjóra eður fleiri vegu upp með saumonum milli, laskanna á kollinum og
 alt uppi hvirfil, og <del>og</del> einnin alti kríng að
 neðan, [∫] en þá lítur ut sem hin gullsaum
 aða silki húfa er indriði hafði hafi ekki
 veríð hlaðbúin eður gullsaumið altí kring
 að neðan, því sagan segir að „han hafði spent
 gullhlaði að höfði sér„ líklega ufrum húfuna
 neðan verða, hefði þessi húfa verið hlað-
 buin alt i kríng að neðan, þá var tilgángs
 laust firir indriða að spenna aðra gull
 ræmu þar utan yfir, enda gétur sagann
 ekki um að þessi hafa<ref>[húfa]</ref> hafi verið hlaðbúin
 heldur að hún hafi verið gullsaumuð. en
 þettað dæmi finst mér sanna það eg hefi
 aður sagt að gull hlaðið a þeim hlað búnu
 hafi hafi jafnan verið alt i kringum
 þær að neðan, og <del>að</del> jafn framt að það hafi
 ímist verið saumað fast á húfurnar eður veríð
 laust, og hafi þeir hnitt því ufrum þær
 neðan verðar og látið endana af hlaðinu lafa
 að aptan niður á hálsin,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] eg hefi áður bent mönnum á að
 að það þótti ljótt að hafa kollhettur
 eður kollótta hetti, og þess vegna eru
 vofur og fífl og ánauðugir men
 helst látnir bera kollottar hettur,
 af þessu vil eg leiða að krauthúfur<ref>[skraut húfur]</ref>
 höfðingja muni skjaldan eða aldrei
 hafa verið kollottar, því kollóttar
 húfur <del>ha</del> mun þeim eíngu síður hafa
 þótt ljótar en kollhettur.
 samanbr. sögunni af valdi mar konúngi
 Reykjavik 1852 kap 3 bls. 102
 
 [∫] líkt og skard og spaða húfurnar
 gomlu? með þeim hætti eru húfur
 Kaukasusmanna þær eru ímist flatar
 eða nokkuð háfar, hlaðbúnar að neðann og
 gulllagðar upp með öllum saumonum á
 milli laskanna sem eru opt 8-12 þær
 hafa og imist hnapp eða doppu i miðjum
 kollinum meðimsu lægi og þaðann higg
 eg þessar húfur hafi sinn uppruna eins
 og flestir aðrir búníngar
====bls. 4====
 þann hefir sá <del>sem</del> rítað hefir ármanssögu
 ímíndað sér þess konar húfur þar segir í
 9 kap, að Arman hafði á höfði „hjálm
 gullroðin „ ok silkí húfu undir með
 kníttu gullhldi at enn<ref>[ath skrift]</ref>„ eg veit vel
 að sú Armans saga er ver nú höfum
 er að mörgu leítí ungog óáreiðanleg
 og að það eru litil rök þó þettað standíi
 í henni, en uppruna lega mun Armans
 saga vera gömul, þótt vér hofum nú
 tap að henni, en hver er aptur kominn
 að segja hvað er það upprunalega eður
 úngt af þessar Armanssögu sem ver nú
 höfum, að bandi eður hlaði hafi veríð
 knítt um húfurnar neðan verðar sannar að
 nokkru leiti hin gamli Bestiarius sem er skin
 bók frá birjun 13 aldar eður frá endir 12 aldar
 þar finst mindaður maður með húfu á höfði sem
 er óvanalega kollótt, ufrum húfuna neðan
 verða er brugðið bandi og sem auð sjáannlega
 er hnitt að aptan og blagta endarnír firir
 vindinum, því han niður í loptinu á
 dreka, <del>om</del> á endonum á bandinu eður
 hlaðinu sest móta firir skúfum, þettað fínst
 benda á fornmen hafi ímist haft höðin<ref>[hlöðin]</ref>
 á hufum sinum föst eður laus.
 eg hefi nú komið með nokkrar á stæð firir því
 að húfur fornmanna muni optar hafa verið
 flatar og uppvíðar en kollóttar, en jafnframt
 vil eg benda mönnum á það að húfur
 forn manna hafa auðsjáanlega haft eíns
 konar upp brot aptan á hnakkanum, þótt
 sögurnar géti ekki um það, þettað uppbrot
 hefir vanalega náð niður undir eirna snepilin
 þegar þeir brettu það niður, og fram á mots
 við eirað, men sjá víða á tjaldinu frá Bayeux
 móta firir þessu uppbróti á húfum mann vilhjár
 ms bastarðar, og á hin firgrendu húfu í
 bestiarius sem bandíð sést hnítt utanum,
 sést greinilega þettað uppbrot og á annari
 mind þar að auk þessu upp broti hafa
====bls. 5====
 þeir víst ímist flett ofan, eður brell það upp<ref>[brett það upp]</ref>
 eins og men gérðu á þesskonar húfum á senni öld
 um, á 15 og 16 öld hafa þess kíns húfur verið mjög
 almennar í útlöndum, því þær sjást víða á [[Heimildir_Sigurðar_málara | pen
ínga mindum]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | malarin Raphael]] hefir t.d.
 málað sjálfan sig með alveg eins húfu, og eg higg
 að þær fornu húfur hafi verið sem voru með
 uppbroti að aptan og sem þessar mindir votta
 að til hafa verið,
 eg hefi hvergi orðið var við að forn men hafi haft
 húfur með upp brotum bæði að aptan og framan
 og skörðum á hlíðonum, en þó má vel vera
 að þeir hafi haft þær eins og hinar, þess konar
 húfur tíðkuðust mjög í útlondum á miðöldunum
 og a [[Heimildir_Sigurðar_málara | 2 íslendskum mindum fra 15 öld]] hefi eg
 seð þær greini lega mindaðar
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | réttar bót Hákonar konungs Magnússonar frá 1302]]
 attu Glysmángarar i Noregi að selja „duz af
 sírehúfum (= skrauthúfum) tveim aurum, enn halfum
 öðrum eyri duz af þiukkum húfum Norges gamle love
 III No 13. bls. 42 i rettar bót Eiriks konnúngs
 Magnússonar frá 1282 áttu klipparar í Noregi
 að taka fyrir góðar Enskar húfur hálfum
 áttunda penning vegin, enn fyrir syrehúfu
 haflann örtug vegin Norges gamle love III. No 2. bls 16.
===Línhúfur===

====bls. 1====
 Línhúfur
 Sögurnar géta um lín húfur á karl mennum <del>en</del>
 en skjald gæft er það, i njála kap 124 bl 193 segir að
 Hraðný Höskuldsdóttir móður höskuldar Njálssonar
 tok „lín húfu ór pússi sínum alblóðga alla og
 rauf áttu og mælti; þessa húfu hafði höskuldur Njáman<ref>[ath skrift]</ref>
 ok systurson þinn á höfði sér þá er þeir vógu hann„
 af þessu má sjá að men hafa haft þess konar lín húfur á höfði
 þótt men ríðu lángt frá bæsínum því höskuldur hafði riðið
 að Holti til bússíns en Lýtyngr og bræður hans sátu
 firir honum norður frá garði á Sámstöðum og
 þar vógu þeir hann, og þá hafði hann þessa línhúfu
 á höfði í Gísla sögu surssonar <del>kap</del> pagim, 1849
 bl 64 og 151 segir að Gísla dreimdi að hans lín verri
 draum kona kom til hans og batt á höfuð honum
 „dreyruga húfu„ og þvá áður höfuð hans í blóði, mer þikir
 all líklegt að þessi húfa hafi átt að vera lín húfa, eins og
 sú er höskuldur njálsson hafði borið er han var vegin
 einnig múnu báðar þessar húfur hafa verið hvítar [∫] er
 <del>þær vóru úr líni</del>, og á likta eg svo helst af því,
 að húfr þá<del>sem ný</del> er höskuldur hafði átt hafði Hraðný
 til að frýa Igjaldi hefnda eptir sistur son sin, enda
 hefði verið sviplegust, og mest á þreifan legt, firir
 Ingjald að horfa á þá húfu er sistur son hans hafði
 borið, vopn bitna og alblóðuga, hefði hun verið
 hvít, því þá bar mest á blaðinu, eins á liteg eðlilegast
 áð íminda sér húfu þá kvita er draum konan batt á höfuð Gísla
 því það var sviplegast og mest blóðugt bæði firir hugsun
 ina og augað, og vér sjá um af sögonum, að fornm-
 önnum hafa þótt hvít línklæði mjög svipleg er þau
 vóru blóðug, og höfðu þess vegna konur þau jafnan til að
 fría monnum hefnda <del>[?]</del> sem Hraðný gérði við Ingjald
 bróður sin og Guðrún Osvífsdóttur víð sæun sina er hún
 hvatti þá til föðurhefnda. Laxdælu kap 60.1)
 _____________________________________________________
 1) „heimti hún (Guðrún) sonu sína til tals við sik i laukagarð
 sinn; en er þeir komu þar, sjá þeir at þar voru breidd
 línklæði skyrtu ok lín brækr; þau vóru blóðuk mjök.
 þá mælti Guðrún; þessí söm klæði, er þit sjáit hér, frý okkur
 föður hefnda; nú mun ek ekki hafa hér um mörg orð, því at
 ekki er vón at þið skipist af framm hvöt orða, ef þíð íhugit
 ekki við slíkar bendíngar, ok á minningar.
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkið í textanum:]
 [∫] er þær lita út að hafa
 verið ur líni
====bls. 2====
 eg bíst víð að mön um þíki þessar mínar
 sannanir nokkuð kórtogaðar og veíga litlar,
 og að þær sanni lítið að lín húfur forn manna
 hafi verið hvítar, eg vít nú játa það, en
 hvað sem þessu líður þá sjá menn af heíðar
 víga sögu kap 27 bl 355 að forn men hafa
 að minsta kosti haft hvita höfuð búningr
 og það við slátt, þvi þá er þeir þorgautssynír
 voru að slætti á gullteíg, og þeir Barði leindust
 í skóginum fyrir ofan og hugðu að hvað margír
 þeir væru og kvernig þeir best gætu sótt að þeim þá
 segir sagan „ nú þykkist han (Barði) egi vita
 víst, hvort kona er hinn 3 maðrin er
 er hvit 1) er til höfuðsíns at sja, eða mun þar vera
 Gísli„ ekki sést af sögunni með vissu hvert Gísli
 hefir haft hvita húfu á höfði [∫] <del>en þa þikir</del>
 <del>mer líklegast að hann</del> hafa haft hvita lín húfu
 á hafði nokkuð háfu, fírst barða síndíst hans
 höfuð búníngur mest<del>vera</del> líkjastfald [∫] <del>eður</del> og hélt þess vegna
 að hann væri kona, en þá er hugsandi og Gísli
 hafi lagt yfir höfuð sér hvítt traf og hnitt það
 undir kverkinni, einsog sést mindaði skin bókum
 íslendskum frá 15 öld, á kall mönnum sem eru
 við slátt, gat þettað litið ut ligt og faldur lángt
 til að sjá, einnin gat hann haft eins konar
 höfuð lín vafið um höfuðið, en þá þikir mér þettað
 tvent ó lík legra en það firra vegna þess að
 eg hefi eingar líkur firir því að þessir tveir
 síðast nefndu höfuð búningar hafi verið til
 þegar heiðar vig gjörðust.
 af þessu öllu saman þikir mér liklegast að
 lin húfur fornmanna hafi verið optast hvítar
 þá stöku sinnum kunni að hafa brugðið útaf því
 og að þær t.d. kunni að hafa verið gullsaumaðar
 eður út saumaðar ef höfðingjar áttu þær.
 ekki er hægtað með neinum vissum rökum hvaða
 lag hefir verið á þessum húfum, en hafi Gísli
 haft línhúfu, sem eg held, þá bendir það á
 að þessar lín húfur hafi verið, háar nokkuð og
 upp breiðar, og líkar tilað sjá þeim forna beina fald, eður stromp, er konur báru
 hvers dagslega er þær voru víð vinnu, sem var lágur og uppbreiður,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 1) hvítt
 
 [∫]enn þettað bendir á að karl mann hafi
 haft það, og að Gísli muni oft áður
 enn þettað gerðíst
 (nóta)
 [∫]sem var sá einasti kvenn höfuð búningur er eg þekki
 i þá daga
====bls. 3====
 ef að þettað er rétt tílgáta [∫] þá verður orða leikur
 Gísla Sússonar í vísunni mjög eðli legur er han
 segir: að han hugði að valkyrjann faldaði sér
 með dreyrugri húfu, það er og aðgætandi að
 sagan segir að draum konan batt húfuna
 á Gísla, og sinir það að annað hvert hefír
 veríð hverk band í húfunni, eður að hún
 hefir verið fest með hlaði eður band að höfð-
 inu, sem hefir veríð bundíð um konu neðan verða
 líktog eg aður gatum á hinum hlað búnhúfum.
 hvergi géta sögurnar um að fornmen hafi haft
 lín húfur firir nátthúfur, en allkikklegt<ref>[all líklegt]</ref> þikir
 mér samt að þeir hafi [∫] haft nátt húfur [∫∫] <del>[∫∫]</del> og fegurst
 þótti að hafa hár ofan á herðar, og mundi það
 hafa skémst og floknað<ref>[flækst]</ref> ef þeír hefðu ekki haft
 nátt húfur, en í nátt húfum hefði veríð mjög
 hafannlegt að hafa kverkband, enni öðrum
 húfum fornmanna var <del>það</del> öþarfi að hafa
 kverkband er þær voru bæði der og barða
 lausar, og gátu þess vegna valla fokið af þeim
 mer þikir ljósast að þessí húfa er draum konan
 battá Gísla hafi átt að vera eíns konar nátthúfa
 úr kvítu líni,
 mér þikir alllíklegt að fornmen hafi opt haft lausa húfur
 undir hjámum sínum sem ármanssaga getur um
 að ár man hafi haft, sú húfa er látín vera úr
 silki,, en líklegast þíkir mér að þeir hafi helst
 haft þess konar húfur optar úr silki lini en silki og heldur
 ovandaðar.
 um lít á húfum géta sögurnar skjaldan ?
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerki:]
 [∫] að línhúfur hafi verið áþekkar
 hínum beina fald,
 
 [∫] bæði
 [∫∫] og að þær hafi verið helst úr líni
 því það var hægast að þvo,
====[Meðfylgjandi miði]====
 i sögonum er talaðum gullsaumaðar og hlaðbúnar húfur
 þess konar húfur hafa Kaukasusmenn [mynd] virlagðar? uppeptir
 og hlaðbúnar að neðann. með10-12 löskum ímíst
 hafar<ref>[háar]</ref> eða lágar og stundum með hnapp í kolli
 eða doppu meðíms ulagí og gíltarsauman upp
 eptír milli laskanna
 hökullinn var upprunalega laung kúpa er heldr Rómv.
 menn báru, hann huldí allann líkamann alltí kríng
 ofaná fætur, og var hann ímist festur með spennum
 (til hliðanna) upp að öxlum til hægðar þeím er bar eða
 menn báru það sem til hlíðanna var altaf í olboga
 botonum seína<ref>[seinn]</ref>a var hann gérður opinn á báðum
 hlíðum (humerale)
 
 [Skrifað lóðrétt á vinstri kanti:]
 NB notað nema mindinn)
====[Meðfylgjandi miði bakhlið]====
 [Afrifa af umslagi til Sigurðar Guðmundssonar Reykjavík]
===Húfur og höfuðband===
 húfur
 1 kofri
 2 bjarnskínshufur
 3 hlaðbúnar húfur
 4 lín húfa
 
 höfuðband
 1 skorbönd
 2 gullhlað
 3 garland kórona<ref>[á einnig við gullhlað]</ref>
 4 hveif
====bls. 1====
 [Auð síða]
===Kofri===
====bls. 1====
 Kofri
 
 Kofrín er ef til víll elstur af
 öllum húfu tegundum fornmanna, og
 tek eg þá <del>skoðun</del>álíktar helst vegna þess að
 kofrinn er opt settur i samband við seið-
 men og fjölkíngí, líkt og heklan, það
 liggur í eðli manna að setja einúngiss
 það sem gamalt er, og forneskjulegt,
 í samband við töframen, og hjá trú,
 <del>og jafnvel geramen það osðallatrú</del>, eg higg að kofrin
 sé svo gamall að hann eyi kinsittað<ref>[kyn sitt að rekja til]</ref>
 rekkja til Asíu, og mun hann hafa veríð
 hér um bíl eins og sú háfa húfa [∫] er persar
 hafa boríð frá elstu fornöld alt til þessa
 dags. þessi húfá er og hefír ætíð veríð há og
 strítu mindað, herumbil á heð<ref>[hér um bil jafn há og strompurinn]</ref> víð strompín
 gamla en þó nokkuð upp mjórri, og vanalega
 úr loðnu skinni (lampskinn?) en alveg
 upp brotslaus og slétt frá efst til neðst.
 af því sögurnar géta nokkið skjaldann
 um kofra þá géta men ekki komið með
 óiggjandi ástæður firir hverníg hann hefir
 verið í hátt, samt <del>enn</del> skal eg reina að koma með
 nokkrar ásteður firir þessari minni á líktun.
 Þegar sögurnar géta um kofra er hann
 jafnan á íbiggnum mönnum eður búramönnum
 eður seíðmönnum, og bæði á [∫] köllum og konum,
 <del>ekki géta sögurnar heldur um kofra úr öðru
 efni enn lambskinni, og sjá um hér þá að hann
 er að því leiti líkar Persneska húfunni,</del>
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 
 [∫] Tiαςανςδη<ref>[ath! skrift]</ref>
 
 hér um bil eins húfu bera og
 Kaukasusmenn, og mun kofrinn
 vera kominn af þeirra húfu
 til vor eins og margt annað
 
 [∫] þess <del>kín</del>konar

====bls. 2====
 í Þorfínssögu karls efniss kap 3 segir um <del>þorbjörgu völfa eðr</del> <del>seið kon
 una</del> „ hón hafði lambs skins kofra [∫] svartan
 á höfði, ok víð innan kattskínn kvítt„
í Sturlúngu 5 þátt kap 28 segir um Sig hvat Sturlu
 son er njósnar men Styrmis komin til hans á
 Grund „ Sat síg hvatr í rúmi sína<ref>[sínu]</ref> ok hafðí
 skinn feld á herðum ok lambskin kofra á
 á höfði svartann„ í ölkofra þatt<ref>[þætti]</ref> segir um
 þorkalla ölkofra „ optlíga var þat síðr hans at hafa
 kofra á hofði, ok jafn ann á þíngum [∫] <del>ok
 var hann því kallaðr Ölkofri</del> „ auðséð er
 af þessu að kofrín hefir ekki þótt höfðínglegur
 eður skrautlegur höfuð búnaður, eður hæfi
 legur til að skorta með á þíngum, heldur
 hefir hann þótt búralegur og forneskju
 legur höfuð búnaður er þorhalli var uppnefndr
 firir það að hann bar kofra á þingi, og kallaður
 Ölkofri, sama vottar og sturlúnga það er þar tekið
 fram að búníngur Sighvats þótti búralegur
 eður jafn vel kotkallslegur, en um morgunin eptir
 leist <del>þeim</del>mönnum betur á Sighvat er han hafði tekið
 á síg bláan kyrtil og sett stólhúfu á höfuð
 sér, og tekíð eggsi silfur rekna í hönd sér, <del>þá</del>
 þótti þeim„ hann þá miklu hermannlegri,
 en um kveldíð er njósnarmen kvomu„
 vér sjá um nu af þessum dæmum að það var
 einkénni kofrans að hann var ur svörtu
 skinn optastur lampskinn, og verður hann
 þá að því leiti líkur Persnesku [∫] húfunni.
 Það er og atuga vert víð kofrann að íbiggnir
 men og búra menni, en þó eínkkum seiðmen bera
 hann helst, og kémur því kofrin jafnan framí sög
 onum sem seiðmanna og töfra manna
 búníngur, eg hefí áður getiðum að
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 þorbjörgu spákonu
 eður völfu
 
 [∫]eitt handrít hefir kofur
 svart
 
 [∫] enn af því að hann var maðr ekki
 nafn frægr þá gáfu þíngmenn
 hönum það nafn er víð han <del>hélst</del>
 festist, að þeir kölluðu hann
 Ölkofra„
 
 [∫] og Kaukasisku
====bls. 3====
 þorbjorg völfa settí smíðs höggið á sinn kátleg
 seið konu búníng með því að hafa kofra á höfði,
 þettað varsamt ekki að undra því kofrín mun
f rá alda öðlí hafa verið uppa halds höfuð búningur
seiðmanna, bæði kalla og kvenna, sem víglundr
 saga bendir á Kaupr. 1860 kap 11 hálum kap 9
 þar segir um Kjölvöru í hrau<del>shöfn</del>Skarði er var
 fjölkunnug mjög, er hún vildi drekkja þeim
 bræðrum Víglundi og Trausta hún „fór
 uppá hús ok veifði kofra sínum í
 austur att, ok þyknaði skjótt veðríð„
 her af sést að kofrín hefir verið seíðmanna
 búníngur, og nauðsinlegt töfra verkfæri
 er töfra men þurtu ekki að géra annað en að
 veífa til þess að kæmi [∫] stór víðar eður stór
 hríð sem vatns dæla bendíra kap 47 og 46 leipsíg 1860. Kaupm. kap 3<del>4</del>6 og <del>[?]</del> 47
 þar segir að Bárðarstyrfin veífði gíska gizka (sínum) til fjalls, [Framhald hér að neðan 1]
 <del>er hún gérðí galdr hríðina a þá hofsvirja.</del>
 gíski hefir líklega veríð kofri ur svörtu
 geitskínni, eður geítskinn er seið mennog
 seíð konur höfðu tál að vefja að höfði
 sér er þeir vildu géra mírkur að mönnum en veífðu þvi er þeir vildu [Framhald hér að neðan 2]
 verður þettað hvertið er<ref>[hvort eð er]</ref>, kofri eður eínskonar
 gæru skínsstrompur, sem er herum bíleitt og hið sama
 nemað kofrin mun ætíð hafa verið sniðin
 sog saumaður með þessu háfa og uppmófa
 stromplagi, [∫] að töfra menn hafi vafið
 þessum loðnu gæru skinnum að höfði sér
 í líkíng af stromp eður kofra, er þeír vildu
 géra mirkur að monnum, sannar best
 Njála kap 12 er Svanur á Svanshól [∫][∫]varði þjóstólf gérð
 galdra mirkrið á <del>þó</del> Osvif og hans félaga
 þar segir „Yvarr tók geítskinn eitt og vafðí
 um höfuð sér. ok mælti. verði þoka ur verði
 skrípí ok undr mikil öllum þeim sem eptír
 ker sækja„ kom þá þoka ifir þa ósfíf og þor eptír niða mirkur, x
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu:]
 [∫] eður irði afstirt
 
 [1] er hann aptraði gjörnínga
 veðrinu er gert var á þá hólm
 göngu storra<ref>[ath skrift]</ref> og Úlf <del>hér</del> heðin
 vefreyður sonar, eður ef men vildu
 hleipa skriðu á bæmanna sem Gróa galdrakona
 gerði er hún hleypt skriðu á bæinn„ háu
 horfði uppi fjallit, ok veifði gizku eður
 dúki, þeim er hon hafði knytti gull mikit
 er han átti ok mælti; farí nú þvat sem buit er„.
 
 [2] gera storm ogstorhríðar eður
 mönnum
 
 [∫] af þessum galdra gíska mun
 vera komið máltækið er austann
 men hafa í daglegu tali er
 þeim verður hverft víð þá
 segja þeír mikill giski(=
 mikil ósköp einnig segja þeir
 það er engin giski!= það eru engín
 ósköp
 
 x má vera að þessu sé skilt orðið
 er men enn hafa í daglegu tali að géra
 einum skeráveifu = skinn vefju
 sama sem að hrekkju eður leikná einu
 enn skrá er = skeinn þaraf að skrástja
====bls. 4====
 x til saman burðar við þettað vil eg
 géta um aði Droplaugar sonasögu
 hinni löngu kap 20 er gétið um
 dulkofra * að mér skilst í eíns
 konar töfra sam bandí líkt og
 hulíns hjalmur eður töfra höfuð
 búníngar, er gat gert menn ó –
 sinilega, en ekki á líteg að kofri
 egi herað merkjá neins konar hött
 eður dularhött jafn vel þó að
 fínnur Magnússon sé ó vissum hvert
 hann egi að útleggja kofra hött eður
 húfu, sja Grönl. kist. m. II. bl. 375 og
 463 eg sé ekki neitt sem bendir á að
 kofri hafi verið hettu tegund, og af því
 að kofrí finst sem kven höfuð búníngur,
 fínstmér það en ó líklegra, en hefði kofrin
 verið há húfa hefði han orðið mjög líkr
 þeim beina fald að læginu til, enda
 hafði verið mjög óþægilegt að sniða
 hettur ur því efni, og sogurnar géta
 hvergi mer vitanlega um hettur ur þvi
 efni en þar á móti géta sögurnar um
 húfur jafnvel ur bjarnarskinni
 einnig finst mér það banda<ref>[benda]</ref> á að kofri
 hafi verið húfa er egir i þiðriks-
 sögu af beru, þó að galdra eða tröll konur sér
 kallaðar skinnhettur sannar ekkert, því
 þær eru ennin kallaðar skínnhufur í sömu
 [∫]sögu 1) i sögu sturlaugss torfsona kap 16
 segir um hrólf vefju er han bjósig
 til að tala við hornufjutröllkonu
 „hann var svá buin at hann vari
 geít bjálfa loðnum, ok digr kálfs-
 belgur á höfði, ok stóð upp rófann
 ór miðju höfði, sinn kálfbelg hafði
 hann á hverjum fæti„ það lítur út að
 hrólfur hafi tekið á sig eínskonar
 trölla búníng, því hann vildi ekki
 að horn vefju litist velá sig
 
 [∫]er þær hrefðu uppa ser til
 að taka á moti þeim lápusi
 ___
 skinnhufa er og tröllkvenna
 heiti
 _______________________________
 1) Bárðar.sn. kap 8 og kap 9 skinn hetta torfúr kalla eður
 skinn húfa (tröllkona) öðru nafni
 [Frá efsta hluta síðu:]
 x til frekari upplisíngar þessu móti vil eg og géta þess
 að 1858 er eg var á ferð firir vestan, sagði
 Eyólfur í svefneyum mér frá að han hefði
 sem barn verið á Víkivaka á vestfjörðum
 og meðal annars gat hann um að þar hefði
 verð haldin viki vaka leikar er men
 hefðu kallað þórhildarleik eður tröll,
 kænu Leík það var eítt af aðal einkénnum
 þessa leiks að stæðsti kallmaðurínn var
 klædduri eins konar kven búníng
 og látin skauta sér með gæru skinni
 er míndaði eins konar stromp, þettað
 minnir á öll hin fir greindu dæmi og
 þá eínkan lega gískan í vatnsdælu
 og geítskínsstrompin í njálu og kofran
 þeirra Kjölvarar vonar og þorbjargar
 völfu, i fornöld hugsuðu men ser tröllin
 jafnan fjölkunnug en nú vill svo heppi
 lega til að þesir gæraskínsstrompar voru<del>eru</del>
 viðtekin töfra búníngur og undír eins
 mjög hefi legur<ref>[herfilegur]</ref> og skuggalegur tröllabún
 ingur, þá var eðli legt að men kisu þennan
 höfuð bún að handa tröllum og töframonn
 um af því han var trölslegur og skugga
 legur og ef til víll eínhver sá elsti.
 þar að auk er það all goðmótetníng<ref>[ath skrift]</ref> að hugsa
 sér fríða meí falda sér með hvítrum sílki duk
 gullofnum, og þar víð hliðina á tröllkonu
 faldaða sótugum gæru skínnum og með
 járn kalla firir fald brjána þann segír og al
 meníngur frá dætrum Báru tröllkonu í
 Lupusarsögu [∫] vér sjáum því að þessí skínn
 strompa hugmínd er rót groín, tröllum og
 seíðmönnum frá alda oðli og að kofrín <del>að</del>
 og þessir skínn strompar verðr tæplega skilið
 hvað frá öðru <del>x</del>
====bls. 5====
 vér erum nú búnír að sja að kofrínu er
 jafnar þegar sögurnar géta um han, svartur
 og ur lambskínni, og að hann er seíðmanna
 búníngur og líkast til ennís trallar
 búníngur, og þegar að menn bera saman
 að <del>bæði kofri, og geítskin sem</del> galdramen
 <del>það varð</del> höfðu bæði fafra og geítskinn <del>til</del>
 vafíðsaman að hofði ser til herum bil sömu
 töfra þá eru líkindi til að kofri hafi veríð
 há uppmjó húfa á þekkr gæru skínsstromp þeim er men létu tröllin hafa
 en þá saumaður eínsög önnur hafa sem sjá
 ma af kofranum Þorbjargar völfu er var
 fóðraður með hvítu kattar skinni aðinnan,
 að kofrín hafi verið há og uppmjó (loðin)
 strítu húfa sanni ímísleg dæmi t.d.
 <del>tildæ</del> jallið kofri sem er í Alfta fírði
 á vest fjörðum kór og uppmjór eður strítu
 míndaður fjalls hnjúkur (pyra mídalsk) (sá en ekki alveg hvass aðofan
 ferða bok Olafs olavinsar bl 23) eg a lit að
 fornmen hafi géfið þessum hnjúk þettað
 nafn af því að þeim hafi þott hann líkjast
 kofra, uppa því fjalla hafa menn og truað
 að fíndist als konar fafra steínar, og bendir
 þettað þess vegna á bæði að kofrín hafí verið
 hár og upp mjór og einnin að hann hafi veríð töfra búningur,
 að kofrín hafi verið hár og upp mjór sést og af
 þíðrikssögu af Beru prstsonía bl 203 kap 218
 því þar er efri hluti hjálmsins [∫] sem er firir
 ofann höfuðið og sem vana lega gékk
 uppi hvassann odd kallað kofrí? eður kofr
 líklega af því að efri hluti hjalmsins hefir
 verið hár og upp mjór líkt og kofrí.
 eínnig kém ur firir kofur járn (=oddhvast
 járn eður ör, má og vel vara að orðíð kofurmálagur egí þar skilt við
 er merkir málskaps mikill eður tann hvass eður gagnorður (sjá lexikon poetika)
 góður í ráðum
 
 [Eftirfarandi texti er neðarlega á hægri spássíu:]
 stokkhólms útg 1725- kap 196
 segir að Viðgu bjó til hins 11 sonar
 Ísúngs konúngs <del>svo</del> á hjálmín „ok af geíngr
 þar er tók, en <del>[?]</del> þat var svá mikit sem
 koppurin fyrir ofan krosinn, ok nokkuð
 nemur hans haus„
 [∫] eður háfa hjalmsins
 
 í gilfa ginníng eru
 köpur yrði = að láta mikið
 yfir sér bls 30
 
====bls. 6====
 nú hefi eg komið með nokkrar ástæður
 fyrir því að kofrin muni hafa verið
 há og strítu mindað loðin skínnhúfa
 ogmjög á þekkur hinni firnefndu
 Persnesku og Kaukasíksu skinn húfu
===Bjarnskíns húfur===
====bls. 1====
 Bjarnskíns húfur
 Sú önnur tegund af húfum fornmanna
 vóru bjarnskíns húfur eg higg að þær húfur hafi verið
 fornar að uppruna, nokkuð líkt og kofrín,
 því þegar sögurnar géta um þær, vóru þær
 helst höfuð búníngur þeírra manna er vóru ódælir
 fá látir og létt við alþíðu skap, þá er þettað
 litið meira en gétgata mín því sögurnar géta
 of skjaldan um þess konar húfur til þess að
 men geti með nokkurri vissu tekið þess konar á liktun
 í Laxdælu kap 29 bl 114 segir um Geírmund
 gný: Geirmundr var fá skiptin hversdagliga,
 óþýðr við flesta; en han var svá búin
 jafnan: at hann hafði skarlaz kyrtil rauð
 an ok gráan feld yfir utan ok bjarn-
 skíns húfu á hofði, sverð í hendi, þat
 <del>þ</del> var mikit vápn, ok ekki var þar borið
 silfr á, en brandrin var kvass ok breiðr,
 hvergi ryð á; þettað sverð kallaði hann
 fótbit, ok lét þat allrey úr hendi sér
 gánga„ í Blómstur vallasögu kap 10
 segir að að Aki hafði bjarnskínshúfu
 á hofði og var i vargskíns stakk er han
 barðist við finn gálknið, þessi tvö dæmi
 benda á að bjarnskíns húfur hafi ekki verið
 <del>meinir</del> neinn skart höfuð búningur, eínsog
 eg fir benti á, heldur búníngar þeirra
 manna er vóru ein rænir og fá látir, enda eru
 þess konar men jafnan lötnir hafa bjarnskíns
 glófa og loðkápur og yfir höfuð alskonar loðin
 klæði, men sjá líka að þess konar húfur hafa
 átt mjög vel við íbígna men ligt og kofrin,
 en spjátrúnga höfuð búníngur gat það ekki
 verið
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu:]
 í Friðþjofssögu kap 11 segir að
 fríð þjófur hafði stóra skinn-
 húfu á höfði er han duldist
 frir Hringi konúngi og Ingi
 björgu og lest vera gamall karl en sagan gétur ei um hvert
 sú hufa var ur 29 bjarn dyrsskinni
 eður öðru díra skinni,
 í vatnsdælu kap er getið um þorgrím
 skin húf, er var búra menni og
 fjölkunn ugur mjög
====bls. 2====
 hverníg þessar húfur hafa verið lagaðar sest
 ekki af sögonum, en mér þikkir samt líklegast
 að þær hafi veríð [∫] að mestu leiti jafnar upp og
 ofan, og með herum bil stífðum kalli kíktog
 hin loðna þjóð húfa Úngara eru enní dag
 og vil eg að eíns færa þau rök firir því að mér
 finst að það hefði veríð mjög vanda samt
 að <del>hafa</del> sníða þær kollóttar eður með öðru
 marg brotnara <del>skinni</del> sniði, úr jafn þikkvu
 og loðnu skinni sem bjarnar skinnið er
 enda hafa men skjaldan eður aldei haft
 þess konar húfu með öðru sniði en jafnar
 upp og ofan [∫], ekki dugar heldur og íminda
 sér þær uppmjófar því þá géta men ekki
 gért mun á þeim og kofra,
 men géta að sönnu hugsað ser þær með loðnu
 uppbroti að neða, likt og sést á mind
 um Íslendskum frá 16 öld, en þær húfur
 hafa auð sjá ann lega allar að ofan verðu
 veríð ur klæðí eður oðrum vefnaði, en að
 eíns upp brotið ur loðnu skínni, sem líka
 átti best víð, 1) eg held því að bjarn skíns
 húfurnar hafi ætíð verið jafnaruppog
 ofan likt og þesskíns húfur eru jafnan
 enní dag en ekki kollottar og ekki
 eða skjaldann með uppbroti. þess konar húfur eru
 mjög hermannlegar, þó þær séu ekki skraut
 legar, og hefðu verið mjög sam boðnar
 i bíggnum og ein rænum mönnum er
 ekki vóru við alþýðu skap sem
 Geirmundur gnýrr var.
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫]stórar eíns og sagt er
 um húfu Friðþjófs og
 
 [∫] þannig húfu hafa og Tortorarnir
 og Kaukasusmenn og þaðann
 munu þær vera komnar til vor á
 norður lönd
 
 1)
 1282 er gétið um að Grá skins húfur
 hinar bestu, er kostuðu mörk i
 Eyríks konúngs Magnussonar rettar
 bót Norges gamle love No2 bls. 14
 þá eru skinn húfur orðnar skraut
 <del>líklega</del> húfur og hafa þær líklega
 verið með upp broti að neðann úr
 grá skinni enda var að öllu leíti miklu
 hægra að setja hvaða lag sem maður vildi
 á gra skinn sem var þunt og mjókt

====[Meðfylgjandi miði]====
 í sögu Diðríks konungs af beru Christíjans 1853
 kap 218 bls. 203 segir að Viðga hínn stírki höggur af
 ollu afli til hins 11 konúngssonar „ok þat högg kemr
 á hjálm konungssonar. oc af geíngr þor ertók. en þat
 er svá mikit sem kofrinn firir ofan haus enn
 ok nokkot næmir hans haus. 1) strítan eður tapp
 húfann af hjálm inum) önn ur handrít
 hafa koparínn. kopprinn það seirna getur
 veríð rétt sja koffur eða koppur kvenna
 sem er rituð með því móti imist en kopar
 mun vera rangt.
 líktog dopar<ref>[ath skrift]</ref> (hjalm batr)<ref>[ath skrift]</ref> eða hnapprinn
 hafa önnur handrit kap 95. bl 111.
====[Meðfylgjandi miði bakhlið]====
 [teikning]

====[Meðfylgjandi miði bakhlið]====
 * Bjarni Broddhilgason segir við
 þórdisi toddu sistur sína, er hún neitaði
 að selja fram Gunnar þiðranda bana:
 „egi hyrði ek um dulkofra þinn, mun ek
 vita hvar hann er, ef ek vilda eptir
 leita„ (eptir 3 handritum) sögunnar
 (hulins hjálmur Gull þórissögu)
 
 galdra svægisa = skinn vefja enn ekki svipa
 og að reka fóta skinn um höfuð mönnum

''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012 og 10. 2013

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Bolklæði===
====bls. 1====
 III
 Bolklæði
 1
 A kyrtill 3 tegundir b) c)
 b. stokkur sja fornirði<ref>[ath skrift]</ref>
 
 2
 a. tryja
 b. hjúpur (kumpás) vopn rokkur
 c. kösúngur
 d. skirta
 e. serkur með elstu bún og treyju tegundir<ref>[þetta á einnig við um atriði d. skyrtur]</ref>
 
 3
 a. slæður
 b. sloppur
 
 [Texti skrifaður lóðrétt:]
 rettara að skipta með upp hafsstöfum.

====bls. 2====
 [Auð síða]
===Kírtlar===
====bls. 1====
 kírtlar
 kírtl<del>ar</del> um fornmanna er rétt að skipta í 3 aðal tegundír
 því þeír vóru með þrenskonar lægi sem er
 tals vert ó lígt; sú físta kirtil tegund er eg
 <del>lísa víl var</del> vil lísa vóru kírtlar þeír er vóru
 heilir að framann niðrí gégn; og hvurgi klofnír
 að neðan. þessir kírtlar vóru ætíð stuttir sem þeir
 líka urðu að vera til þess þeir væru haganlegir,
 því hefðu þeir veríð lángír þá gátu men ekki
 með góðu móti setið eða geingið í þeim er þeir
 vóru hvurgi klofnir að neðan, men gátu heldr
 ekki rak<ref>[ath skrift]</ref> þá er men sátu á hestum hefðu þeir
 verið lángír; því þeír hefðu orðið að kíppast
 upp um men er þeír vóru hvurgi klofnir,
 og hefði það orðíð mjög ljótt og óþægílegt, (þess
 vegna er það min á líktun að stuttir kírtlar
 hafi ætíð verið <del>með</del> ó klofnír en síðir kírtlar
 þar á móti ætið með blöðum eða klofnir að
 framan [∫] eða á hlíð on um því það varð að
 vera), þessir stuttu óg blaða lausu kírtlar munu
 vana lega hafa náð niðr á mitt læríð eða maské
 níðr undír kné þegar þeir vóru leíngstir, sögurnar
 géta ekki um hvað lángír þessír kírtlar vóru [∫] <del>ne</del>
 <del>það</del>2 sína gamlar míndir, á mindon um ná þeir
 vanalega níðra mítt lær eða níðr undir kné
 þegar þeír eru leíngstir kirtlar þeir er sjást
 mindaðir á Rúðu borgar tjaldín „eru flestir1leingðkirtlanna
 <del>flestir</del> nokkuð stuttir og heilir níðr i gégn að fram-
 an, eíns eru kirtlarnir sem sjást mindaðir í
 bestiaríus (frá 12 öld) þeir eru allir blaða lausír
 og heilir að framan <del>a</del> alt þettað bendír á að
 þeír kírtlar hafí veríð vana legastír sem von var því þeír
 voru léttastir og hagan legastir að kírtlarnir
 hafi ætíð veríð heilir að framan um brjostið sína ekki einungis
 míndírnar heldur lika sögurnar, men urðu ætíð
 að steypa kírtla um yfir sig [∫] af því þeír vóru ætíð
 heílir að framan; og þess vegna heitír líka opið á
 kírtlínum að ofan; höfuðsmátt af því höfuðið
 smó gégnum opíð er þeír steiftu kírtlinum yfir
 síg, [∫] sögurnar géta jafn an um áð men <del>forn</del>
 steiftu yfir síg kírtlum, eða steíptu þeim <del>niðr</del>
 yfír<del>um</del> síg og létu þá falla ofan um síg; alt þettað
 sannar nægilega að sumir kírtlarnir muni oftast
 eða ætíð hafa verið heilir að framan niðr
 fyrir beltísstað, að mínsta kosti géta men ekki
 séð annað af sögonum, eða gömlum mindum sem eg þekki og sem eru af norrænum
 upp runa
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innskotsmerkingar í textanum:]
 [∫] og aptan
 
 [∫] en þær géta um að kírtlar <del>þeir</del> vóru stutt
 ir; Olafr triggvason hafði rauðan
 silki kírtil stuttan ifir brinju er han stoð
 í líftíngunni á orminum lánga
 um valla ljót
 segir að han varí
 blám kyrtli stuttum
 er <del>han</del> víga hugr
 var á hon um,
 An hugsneiir<ref>[ath skrift]</ref> er látin hafa rauð
 an kírtil er <del>naði niðr á kné</del>
 tók níðr á kne kap 5 en sagan
 getr ekki um kvurtsá
 kirtill var með blöðum eða
 ekki,
 
 [∫] og af sér sem sögurnar segja
 
 [∫] karlamagnus svarfd
====bls. 2====
 aungva sönnun þekki eg firir því að kírtlar[∫]
 hafí verið [∫∫] <del>heilir</del> að framan fir en á 14 öld
 þá voru þeír kneftir að framan; en þess er ekki
 getið í sögonum og það hefi eg ekki seð á
 míndum frá eldri tíma, þessir kirtlar voru
 víðir að neðan, líka urðu þeir að vera svo
 viðir um mittið að men gjætu steíft þeím ífir
 sig, þeir héldust saman um mittið eínungis
 af beltinu, um leíð og men spentu á síg beltið
 gættu men þess að kirtillin lægi í fögrum fellíng-
 um um mittið; til þess að mítt ið írði fagrt og
 speíngilegt; sem fornmönnum þótti einhvur
 sú mesta príði á hverjum kall manni sem sögu
 urnar votta, að ofan verðu náði kirtíllin aðeins
 upp <del>að því á miðja</del>firir hóst holuna en allr hálsin var
 ber, höfuð smáttín (eða kírtil opið sjálft) var imíst
 krínglótt eða fer <del>hínt</del> hírnt [∫] níðr úr höfuð smátt
 inni var oftast <del>op</del> klaufhér um bíl fíngr hæð á
 á leíngð, þessi klauf varð að vera á kírtlin
 um til þess að men gjætu komið höfðinu
 upp um höfuð smáttína, og til þess að kírtíllin
 gæti fallíð að hálsinum, því ann ars hefði
 kírtillin orðíð að hafa veríð víðr um hálsin, og
 þá hefði han orðið of kaldr því forn men
 höfðu aldrei dúka á halsí, á gömlum mínd-
 um hefi eg aldreí séð hvurnin þessi klauf
 var fst<ref>[fest]</ref> saman mér þikír líklegast að hún hafi veríð
 krægt saman því hefði hún verið
 kneft mundi það sjást á míndonum,
 um, þess hátt ar géta ekki sögurnar til [∫]
 í kringum klaufína og höfuðsmáttína
 var jafnan breíð leggíng sem míndaði
 því hírníng með odd niðr á brjóstíð þessi
 legging mun oft hafa veríð mjög vönduð
 og stundum gull hlað eða steín sett
 sem mindírnar benda á, þessír kírtlar
 munu oftast eða alt jend hafa veríð með
 laugum<ref>[laungum]</ref> ermum eínkan lega á 10 og 11 öld
 sem mindírnar votta, hafi þessir kírtlar
 veríð hlað búnír þá mun það hafa verið
 ein úngís kringum höfuð smáttína ogað
 neðan alt í kríng og <del>e</del>fram ann á erm unum[∫]
 eg hefí aungva sönnun fírír að það hafí veríð
 annarstaðar því það sést hvurgí á míndum [∫]
 og ekki heldr í sögonum mer vitanlega
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫] á Íslandi eða í Noregí <del>hafí</del>
 [∫∫] alveg ofnír að framan
 
 [∫]stundum gékk það níðrí oddað framan
 
 [∫] voru kirtlar er aungva klauf höfðu
 niðr úr höfuð smáttínní og hafa þeír
 orðíð að vera svo niðir um halsín að
 höfuðið gat geingið uppum höfuð smátt
 ína þeir kírtlar höfðu vanalega mjófá
 bríddíng kringum höfuð smáttína undir
 þessum kírtlum hafa þeir orðið að hafa
 eins kon ar nær kírtla sem vóru þreingrí
 um hálsín því annars hefði þeim orðíð
 of kalt þettað sést míndað á rúðu borg
 ar tjaldínu og líka kírtlar með víðrí
 og klaufar lausri höfuð smaætt
 einníg eínníg sjást mínd aðir kírtlar
 þess konar höfuð smátt í þeim Íslendsku
 bestíaríus,
 
 [∫] sem Ruðu tjaldið vottar
 
 [∫] það eg veít
====bls. 3====
 þessir kyrtlar hafa veríð mjög fagrír og eínfaldir
 í sniðinu, og þeir munu vera þeír elstu,
 þeir hafa verið mjög líkír í læginu og Χυων<ref>[ath skrift]</ref>
 hja Gríkkjum eða Tunica hjá róm verjum
 ad frá teknu því að Χυων<ref>[ath skrift]</ref> var vana lega
 erma laus og hafðí víðarí höfuð smátt, og
 eins var túnícan, hvurn tveggja var eins að
 neðan og um mittið,
 sín 2 kírtla tegund er forn men báru, vóru
 kirtlar þeir er höfðu blöð eða skaut
 þeír munu ætíð hafa verið talsvert síðarí
 en hinir fír nefndu [∫] þeir hafa oft náð níðr
 á kálfa sem gamlar mindir sína, einnig vóru
 þeir klofnír bæði aftan og framan, í sögunum
 er oft gétið um að men drápu kirtil blöðunum
 (eða skaulanum)<ref>[ath skrift]</ref> undir belti sér og sínir
 það að þeir muni hafa verið tals vert
 lángír og að þeir hafi híndrað men í gaungu
 og þess vegna hafa men orðíð að drepa upp
 blöðon um að men skildu verða léttari
 í öllum snúníngum að þessir kírtlar hafi verið
 síðri og klofnir bæði aftan og framan vottar best
 orkneyíngasaga þar segir að „Sigurðr murtr
 vari rauðum skarlats kyrtli, ok drap blöðon um
 undír beltí sér, sumír mæltu at svo mundi han ok
 géra í bakít<ref>[bakið]</ref>, han bað ei uppdrepa því eý mun ek
 öfugr at gánga í dag„. það er auð séð að þessí
 kirtíll hefr haft blöð bæði aftan og framan eða
 með öðrum orðum veríð klofín [∫] bæði að aftan og
 framan, sama vottar og fóst bræðra saga (eftir
 flat eyjarbók) kap 69 þar er talaðum fyrír blöð
 í mót settníng víð blöðín að aftan, þar segír
 snú„ þat hafa men sagt, at þormóðr (kolbrúnar-
 skáld) var þan dagí kyrtli vondum er hann
 bjóst til bar daga ok drap upp blöðonum
 fyrír, en kírtillín var síðr mjök á bakít
 enn hirdmaðr spurðí:, hví hann byggíst
 svá? þormóðr svarar;, því ek ætla mér leíngra
 á fram en á bak aptr„, alt bendir á að þessi
 kírtill hafí verið lángr og klofin bæði aftan
 og framan, i Eyrbyggju kap 64 er gétið um fyrír blöð
 á kirtli stein þórs á eíri þar segir svo „ svá er sagt
 at han (stein þóru) væri í rauðum kírtli, ok hafði
 drepið upp fyrir blöðumenn undir beltit,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫] og efnís meíri.
 
 [∫] að neðan
====bls. 4====
 í ljósvetnínga sögu kap 24 segir að
 Eyjólfr son Guðmundar ríka „ var í skarlats-
 kyrtli rauðum, ok hafði drepíð upp skautonum„
 er hun barðist við ljósvetnínga,
 í sturlúngr 4 þátt kap 31 segir um Sturlu Sighvatsson
 er han barðist í grímsey „ Sturla var í rauðum
 kyrtli yfir brynjunni, ok hafði uppdrepit
 blöðunum„ í þætti hemíngs Aslakssonar
 kap 4 “segir að hemíngr vari rauðum skarlats
 kyrtli ok (hafði) drepít blöðun um undír belti
 sér á fleir stöðum í sögun um er gétiðum
 kírtil blóð t.d. Kolbeinn grön hafði
 kírtil með bloðum er han var vegín,
 sturlíngu 9 þatt kap 8 Sögurnar geta líka um að
 að kirtlarnir voru hlað búnir í skaut niðr
 og sínir það að þeír kirtlar hafa verið með
 skautum <del>og</del>(bloðum) eða hornum að framan) og
 hafa þeir líka verið klofnir líklega bæði
 að aftan og framan, af öllum þessum
 dæmum sem eg nú hefi til tínt er auð sjáan-
 legt að þessir kirtlar hafa verið talsvert
 síðir líka er auðsjáanlegt að þeir
 hafa verið klofnír bæði að aftan og fram-
 an sem þeir líka urðu að vera er þeír
 vóru síðir; til þess þeír gjætu lagst níðr
 með hests hliðinni báðum megín er men
 sátu a hestum á Túðu borgar tjaldinu
 <del>er</del> sjást margir kírtlar mindaðir með blöð
 um, þeír er leingri en hinír fír nendu<ref>[fyrrnefndu]</ref>
 blaða lausu kyrtlar, á gomlum Íslendskum
 mindum fra 11 eða 12 öld sjást líka þessír
 kírtlar míndaðir og einníg á míndum frá
 13 eða 14 öld alt þettað eru nægilegar
 sannanir, augva ástæðu hefi eg séð firir því
 að þessir kírtlar hafi veríð öðru vísi kringum
 höfuðsmáttína en hinir fir nefndu kirtlar
 á mindonum eru þeír eíns, og eíns ermar
 munu þeír hafa haft, á öllum mindum sem
 eg hefi séð af þeím eru þeir eíns og aðrir „
 kírtlar ætíð heílir að framan; og afsögon-
 um géta men heldr aldrei séð annað, eftír því
 sem míndirnar sína þá hefr klaufín að fram-
 an og aftan vanalega náð langt upp og endað
 spöt korn firir neðan<ref>[rétt fyrir neðan]</ref> beltið, þessír kirtlar sem
 voru klofnir að framan munu helst hafa
 verið hlaðbúnir því það átti þar best við
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 í þætti Haldórs Snorrasonar
 ólafssögu trígv sk: segir að Ólafur
 Triggfason „steypir þá silfrinu í
 kyrtil blað„ þess mans er seldi þá
 Haldór og Björn
====bls. 5====
 og munu þeir hafa verið hlað búnir að neðan
 altí kríng og báðum megin upp með klaufinni
 altupp undír belti, og eíns kríngum höfuð smátt
 ina, en um neðan vert brjóstið munu kirtlarnir
 aldrei hafa verið hlaðbúnir því þar vóru þeir
 heilir og á mindum sést aldrei mér vitanlega
 að föt seu hlað buin annars staðar en með
 jöðrum og klaufum, það er að mínsta kosti
 aðal reglan, um smá undan tekningar vita
 men ekki, kírtlar hlað bunír með þessum hætti
 sem eg um hefi sagt sjást míndaðír á rúðu
 borgar tjaldinu og öðrum gömlum míndum,
 og sögurnar benda á það sama, bæði norvegs kon-
 unga sögr og Íslendínga sögur i Olafssögu helga
 kap 137 segir um arnljót Géllna að han „var í skarlats
 kirtli rauðum öllum hlaðbúnum í fald níðr eða sem
 segir í sögu haraldar harðráða kap 100[∫] að Eysteinn
 orri gaf þorvarði kirtil skorin af níu skarlati„ ok
 ok allan hlaðbúín, eða sem segir í knítlíngu
 kap 55, að knútr konúngr hín helgi fór af skarlats
 kírtli„ er var búin mjög„ aföllu þessu er auð
 séð að kirtlar forn manna hafa oft verið hlað búnir bæði
 á konúngum og <del>tignum</del> ríkum mönum bæði að neðan
 altí kríng og upp með klaufinni alt upp að belti sem
 sja má af því að það er sagt að þeír vóru hlað
 bunir í skaut níðr, einnig hafa kirtlar forn manna verið
 hlaðbúnír á ermon um framan verðum sem
 Njála vottar kap 13 er eínn af heímamonnum Hoskuldr
 dala kallssonar sá að fram undan sölu veiðar kyrtli
 Gunnars„ kom eitt gullhlað ok rauðt klæði„
 og sinir það að Gunnar hefr haft rauðan kyrtil
 sem hefr verið hlað búin á framan verðum ermonum,
 á rúðu borgar tjaldinu sest ennig mota firir <del>gu</del> bríððíng
 eða hlaði á fram an verðum erm onum á sumum
 míndonum á einu handríti sem er til og sem á að
 vera frá dögum Harladlar Guðinna sonar sést
 haraldr mindaðr í tignar klæðum sínum haus
 kirtill er látin vera hlað búin á framan verðum
 ermonum og ef til víll á han að vera stein settr
 eftir því sem mindin bendir á, í besti aríus
 sem áðr er nefndr sjást <del>einn maðr</del>tveir men mindaðr í kirtlinum
 sem hafa víðar ermar og hlað búnareða steinsettar; alt í kring
 við úlf liðin, þettað á samt því sem stendr í
 njálu bendir fullkom lega á að það hafi verið
 síðr á Íslandi að hafa hlaðbúna kírtla um ermarnar
 fram an verðar; því þessar míndir eru án als efa míndaðar
 á íslandi, ekki hefi eg víðari sögunum séð neitt um
 hlað búnað á kirtlum, nú hefi eg út skírt alt það
 eín kénni lega ereg veit um þessar tvær kírla teg-
 undir, -------
 
 [Eftirfarandi stendur á hægri spássíu:]
 í Bjarnarsögu hítdæla kappa <del>kap</del>
 segir að Olafr helgi gaf þorði kolbeins
 syni„ pellskyrtil hlað búin „að bragar
 launum sigtriggr konúngr silki skégg
 ira konúngr gaf Gunnlaugi Orms
 túngu„ kyrtil hlað búin að bragar laun-
 um, kap 8 Örvar oddr er látin hafa
 skarlats kirtil rauðan hlaðbúin
 orvarodds: kap <del>29</del> 27,
====bls. 6====
 su 3, kirtiltegund <del>eru</del>voru kyrtlar þeír er klofnír
 voru<del>eru</del> á hliðini sögurnar vott að þeír vóru til
 á 10 öld samt higg eg að þeir hafi meir tíðkast
 seinna, sem olafssaga kirra bendír á kap 3
 þar segir„ ok þá höfðu men drag kírtla latz[∫]
 at líðu<ref>[tíðu?]</ref>„ þettað bendir að mínsta kosti á að
 kírtlar með þeim hætti hafi þá farið að
 tíðkast meír en fír, því annars hefði sögu
 skrifarínn ekk<ref>[ekki]</ref> haft orsök til að taka til þess,
 þessí staður bendir líka á að men hafi helst þá
 haft síða kírtla eða drag kírtla með latzí ut síðu
 (eða opna á hliðinni) er han segir þá höfðu men
 drag kyrtla latz at síðu, að þettað hafi verið
 til á kirtlum einnig á 10 öld sinír saga Egils skalla
 grímssonar kap 81 [∫] þar segir að „Egill hafði
 fastans-kyrtil, rauðan [∫∫] ok latz at síðu„
 latz er út lent orð og líklega frakkneskt og
 komið af frakkneska orðinu lacer= að streíngja
 reira eða reima sítt hvað vaman<ref>[saman]</ref> [∫] eínnig gétr þettað
 veríð komíð af enska orðinu to luce sem hefr
 sömu merkíng, band eða tygill sem hafðr er til að
 reima eítt hvað saman með heitir á frakknesku
 lacet á ensku lace sem stundum merkir
 leggíng eða bríddíng [∫∫] af öllu þessu er auð
 seð að kirtill með latzi at síðu er ekki annað
 en kirtill sem er opin á hliðini; og reímaðr
 eða spentr saman með spennum eða pörum að
 síðunni ekki er ó líklegt að þeir hafi <del>verið</del>
 stundum veríð kneptír sam an á hliðinni
 líkt og kírtlar hinna fornu Spartverja,
 þessír kírtlar hafa orðið að vera klofnir alt
 upp undir handar kríka, og spentir saman
 níðr firir míttið, men hafa fest þá saman með
 þessum hætti til þess að þeir gætu veríð
 þrau yfir um mittið og fallíð slétt að, það
 gátu ekki hinír kírtlarnir því þeir vóru
 hvurgi opnir um míttíð, þettað hefr lítið vel-
 út að framan og ekki borið á því að þeir vóru
 festir saman á [∫] því forn men báru jafnan
 yfir hafnír, [∫∫] hvurt þessir kírtlar hafa veríð
 hlað búnir sest ekki beinlinis af sögonum,
 en mer þikir samt líkleg að þeir hafi oft
 veríð hlað búnir að neðan og upp með klofnu
 ni, þessir kirtlar munu ætíð hafa veríð
 klofnir annars vegar sem sögurnar benda á
 því þar segir þá höfðu men latz at síðu
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 1) [∫] heíms kríngla
 laz
 
 [∫] þarer líst bunaði egíls er han
 grof Böðvar son sín,
 
 [∫∫] þrongan, upplítír,
 
 skarðsár annáll 92 bls. gétið um
 börn sem vóru að smára lestri.
 
 [∫] þessu mun vera skilt Íslendsku
 orðið að lesa að sér (= að
 dragað sér yfir höfn eður
 að kippa að ser möttli Flateyarbók
 II. bls. 402 samanbr Færeyinga
 sögu því er og skilt alment
 norðlenst orða til tæki að
 lesa blóm ⊃: að kippa þeim upp
 eður draga þau uppúr jörð
 [∫∫] eða gullofnar ræmur á klæðum
 í bréfi er Olafr biskup Hjaltason
 samdi 1560 um garða krikju segir
 að þar séu „2 dálmadikur af silki
 með gullofnum pjaldalesum„
 = spjaldofnum hlöðum? les=vefnaður
 sjá prjónles= prjóna vefnaður heldur
 enn platu búnar ræmur gull ofnar.
 [∫] hlíðinni
 [∫∫] þessir kirtlar minu<ref>[munu]</ref> ætíð hafa verið
 þröungir um mittið sem eígla
 vottar að nokkru leiti er sagt
 er að kirtillin Egils hafði þraungan
 og litin upphlut, og að kírtillín
 rífn aði af agli er han þrútnaði
 af sorg,
====bls. 7====
 efað þeir hefðu verið opnir báðum megín
 mundi það hafa veríð orðað þanníg þá höfðu
 men latz ut síðum, þettað sanna líka gamlar
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | míndír fra 1213 og 14 öld]] men sjá opt mindaða
 kírtla sem eru opnír á vínstri hliðinni
 þeir eru vanalega efnis miklir að neðan.
 að oðru leiti munu þessir kirtlar hafa verið
 eins <del>l</del> og aðrir kírtlar, með þessum hætti sem eg
 nú hefi sagt muna þessir kirtlar hafa verið
 fleiri kírtla tegundir hefi eg ekki séð gétið
 um i sögum ekki hefí eg heldr séð það á gomlum
 mindum,
 ermar á kírtlum yfir höfuð voru margvís
 legar þær voru ímst víðar, eður þraungvar,
 stuttar eður lángar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | ruðu borgartjaldinu]]
 enn ermar bæði þraungvar og víðar og eíns erá
 gömlum íslenskum míndum, á rúðu
 borgar tjaldinu man eg ekki eftir að eg hafi
 séð stuttar ermar og það bendir á að það sé
 það elsta að hafa lángar ermar á kírtlum,
 sama vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sagan af Magnúsi erlíngssyni]]
 kap 28, þar segír um erling skakka„ han hafði
 forneskju klæða búnað: lánga upphlutu [∫] ok láng(ar)
 ermar á kyrtlum <del>o</del>kú skyrtum„ [∫] í hinum Íslendska
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | bestíaríus (fra endír 12 aldar)]] sést einn maðr mind-
 aðr sem erí kírtli blaða lausum með víðum hálf
 ermum, sem ná rétt framm fyrir olnbogan fram
 undan þessum víðu ermum sjást aðrar ermar sem
 eru lángar og þraungvar, þettað kémr heim við
 sturlúngu 10þ18kap þar er getið um hálfermaða kírtla [∫]
 og bendir þettað á að það hafi þá eínkum verið
 orðið almennara en áður að hafa hálf ermaða kírtla i réttar arbotum [∫∫] Magnusar
 laga bætis er eínnig gétið um kirtla með ta ermum<ref>[ath skrift]</ref>
 ermum og á það aðskiljast <del>um</del>bæði um stutta
 ermarnar víða og hinar laungu og þrengri sem
 koma framm undan, á míndum frá 13 og 14
 öld <del>eru</del> sjá men mjög opt stuttar ermar og <del>líka</del>
 víðar að framan með þreíngri erm um framundan,
 en lángar og nokkuð þraungvar ermar munu að
 minni híggju hafa verið mest tíðkaðar á sögu old-
 inni, <del>drg</del> dragkirtlar munu ekki alment hafa verið
 tíðkaðir á sögu oldinni <del>[?]43</del> ensverríssaga vottar kap 143
 er Sverrír eggjaði bírki beina er han um þótti þeír
 sækja lint að böglum víð þórsbjörg han mælti í
 „ egi eru birkibeinar sem verít hafa fyrr, ekki lögðu
 svá birki beinar hinir fornu at, sem þeír leggil með<ref>[ath skrift]</ref>
 með drag kyrtlana, höfðu þeir kyrtla stittri ok
snæfrari, en hjörtu betri„ þettað bendir á að
 það hafi first þá verið orðin almennt síðr í Noregi að hafa <del>síða</del> dragkirtla víða
 <del>og [?] á kirtlu</del>
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] 1) hér eru lángermar settar
 gagnstæðt stutt ermum
 
 sjá svenskar mindir fra 13 öld
 
 [∫] þar segir svo “sturla (þorðarson) orti um
 bírgi jarl af sviþjóð 12 vísna flokk,
 ok þág þorlaun fyrir, var þot<ref>[ath skrift]</ref>
 kumpás af baldikin eða kirtill
 hálf erm aðr, balldikinn ok skarlat
 hér er kumpás og hálf ermaðr kirt
 ill latíð ver eitt og hið sama
 baldakin er hér látið vera dyr-
 indis vefnaðr líklega frá
 Baldaka [∫∫] ekki hefi eg i
 sögonum firir utan i þessum
 eina stað seð getið um kumpás
 en aptur á móti er hans gétið i
 míðalda vísum t.d. sem
 hér segir
 viltu kaupa kumpás?
 hversu dír er hann?
 hann er firir grís og gæs
 og gamla karten tæs
====bls. 8====
 þettað kemr heim víð míndirn af kirtlar þeír
 er sjást mind aðir frá þeim tíma eru jafnan
 víðar í um mittið og leíngri en þeír sjast
 mindaðir á eldri mindum, alt þettað lag
 sem nú er gétið á kirtlum mun hafi verið
 að það ó sskandi sem islends kar mindir og
 íslendnigasögur votta,
 í Olafs sogu kírra kap 3 segir að men höfðu
 <del>þá</del> á dögum ólafs kyrra, ermar 5 álna lángar
 ok svá þraungar at draga skildi <del>at</del> við hand tygil,
 ok lerka <del>altut</del> alt<del>ar</del> at öksl [∫] aungva ástæðu
 hafa men fírir því að þessi búnaðr hafi nokkurn
 tíma komið til íslands og han um hafa haldist
 skama stund í Noregi, í sögunni segir að þessi
 búningr var útlendr og þeir sem rituðu sögurnar
 hæðast að þessum búnaði og því vil eg ekki
 eiða fleiri orðum um han, því han mun
 aldrei hafa komið híngað til lands,
 
 [Eftirfarandi texti á við um innskotsmerki í textanum:]
 [∫] um upp
===Stakkr===
====bls. 1====
 Stakkr
 auk kírtilsíns höfðu forn men ímisleg önnur
 bolföt sem með réttu má kalla kírtla tegundír
 eitt af þeim fötum er t.d. stakkrín, han hefr að
 mínní híggju verið mjög líkr kírtlinum, <del>eínkanlega</del>
 einkanlega þeím stutta og blaða lausa kirtli men steiftu
 <del>kírl</del> stakknum yfir sig eins og kirtlin um, sem sagan
 af hávarði Ísfyrðíng vottar kap 55<del>[?]</del> þar segir að atli
 steípir ífir sig stakki sínum [∫] þettað bendír á að stakkrin
 hafí verið heill að framan eins og kirtillin í fornöld
 og skínstakkar íslendínga nú á dögum, aldrei hefi eg
 séði sögun um að það sé gétiðum blöð á stakk, og því
 er eingin ástæða til að halda að það hafi verið, eg held
 því að stakkrín hafi ætíð verið blaðalaus og ef til
 vill nokkuð stittri en kírtillin, líka held eg að
 stakkrin hafi vana lega verið víðr [∫] í hávarðarsögu
 Ísfyrðíngs kap 55 segir svo „atli var svo búin at han
 var í hvítum stakkí stuttum ok þraungum ok var
 maðrín ekki skörug legr á fæti „ það er hér tekið fram
 sem eitt hvað ó vanalegt að stakkur þessi var bæði
 mjög stuttr og þraungr og hefr það þótt ljótt og bendr
 þettað meðal annars á að stakkrín hafi vanalíga verið víðr
 men gætu dreyið af þessum sama stað að stakkrín
 hafi verið lángr; af því það er hér tekið fram að
 þessi stakkr var stuttr, en það sem segir i sömu sögu
 kap 49 sýníst mér stríða á móti því; það segir um
 Torfa valbrandsson að han var í „blam stakki
 og girðri brækr„ sögurnar sína að men gírtu bæði
 skírtr kirtla og stakka ofan í brækurnar, en ekki
 aðrar ifir hafnir; men gátu ekki með góðu móti gírt
 lánga kírtla; eða stakka <del>[∫]</del> hefðu þeir veríð langir
 ofan í brækurnar því það hefði ekki gétað faríð
 vel, men munu því ein ungís hafa girt þá
 kirtla í brækurnar sem vóru stuttir, og eíns
 munu men hafa gírt stakka og skírtr niðr í bræk-
 urnar af því það hvuru treggja mun ætið hafa
 verið stutt, að minsta kosti hefi eg ekki getað séð
 annað af sögun um [∫] um höfuð smattina munstakkrin
 hafa veríð eíns og kritillinx? hvort ermarnar á
 staknum hafa verið eíns og á kirtlinum er
 mer óljóst, enþá hígg eg að þær hafi stundum verið stittriog viðari mjög viðar framm sjá árbækur
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] sama vottar Kjalnesínga-
 saga kap 5 þar segir um
 búa að „han steípti ifir
 sig farg stakki„ er han
 skildi glíma við blá
 mannín
 [∫] í Laurentíns sögu kap 44.
 segir svo „þat mátti han (Laur=
 entíns) ekki sjá, at djáknar
 hefði rúma stakka undir
 messu klæðum ok <del>dálmatíkum</del>
 dalmatikum, segjandi þeim
 at þar fyrir rifnaði messu klóð
 inn ok skrúðin. „þettað bendir
 á að djáknar hafi helst viljað
 hafa rúma stakka, af því það
 mun hafa verið vanalegt að
 hafa þá víða og það hefir þótt
 fegra,
 
 <del>[∫]afrri brækurnar</del>
 
 X með eingri klauf ofani
 eins ogskinn stakkar eru en
 og viðri höfuð smátt er hofuðið
 gat vel geíngið uppi gégnum
 ________
 [∫] og í sögu Ausbugsvegíns<ref>[ath skrift]</ref>
 kap 5 segír að úr <del>varí</del>
 hafði vöruváðar stakk
 er tók ofan á mitt lær
 han um, hvurt þettað
 var vanaleg eða óvana
 leg leíngd á stakk sést
 hér ekki
====bls. 2====
 í ljósvetnínga sögu kap 31 segir svo „Brandr fór vestr
 <del>til</del> með haraldi kon ungi til Englands, ok er þeír geingu
 uppí sein asta sinni„ þá hafði brandr eín brynstakk
 “enn alt annat lið konúngs höfðu eptir látit brínjur
 at skípum„ ..... “ brandr bauð konugi brinstakk sin„
 hér er bryn stakkr og brinja látíð vera það sama [∫]
 en mun ekki vera þausar a legund sem jón erikson heldr kóngs:
 brinjurnar voru vana liga með stutt um og víð-
 um ermum, og af því <del>|</del> að brinja og brinstakkr
 er hér látið vera eitt og hið sama þá mætti
 þar af leíða að hin forni stakkr hafi stundum verið
 með stuttum og víðum ermum[∫] af öllu því sem
 eg hefi seðum stakk þá siníst mér alt benda á að
 stakkrin ok hin stutti blaða lausi kírtill hafi
 hér um bil verið eitt og hið sama, í sögunum
 er opt ruglað sam an stakk og kírtli á Njálu
 er skarp héðin ímist látin vera i blám kírtli
 eða blám stakki, i vatnsdælu kap 19
 er gjörnínga kirtíllin er [∫]<del>Oddr kötluson</del>[∫] Hrolleifr varí kall
 aðr stakkr þar segir svo „siðan slæmdi oððr á fót
 Hralleifi<ref>[ath skrift]</ref> ok beít því kirtillin tók eigi þángat;
 Oddr mælti eyí hlífði þérun gjörninga (norn) stakkrin
 alt þettað bendir á að stakkr og kirtill sé mjög
 líkt að læginu til, stakkrin var vana legr
 glímu búníngr og er það eitt af því sem bendír á
 að stakkrín hafi veirð stuttr og léttí legr er
 men völdu han helst allra klæða til að glíma í,
 i Armanssögu kap 10 segir er hin ir miklu leíkar
 voru á hofmanna fleti„ þá fóru men af klæðum
 ok tóku fáng stakka„ er þeír bírjuðu glímur,
 í kjal nesínga sögu kap 15 segir að rauðr gaf búa fangstakk
 er han skildi glíma við blá mannínn, í somu sögu
 kap 18 segir er Búi skildi glíma við Jökul föðr
 sín „síðan klæddust þeir fáng stökkum„ alt þettað
 sinir að stakkrín hefr þótt léttilegt fat eins og hín
 stutti og blaða lausi kirtill , einníg ma telja stakkín
 með skart klæðum forn manna þegar han var
 vandaðr, <del>F</del> Torfi Valbrandsson varí blám
 takki<ref>[stakki]</ref> er han fór með hávarði að þorbírni
 og Skarpheðin var í blám stakki er han fór
 að þráni Sigfussini, þettað bendir á að men
 hafi oft haft stakka er men bjuggust til víga
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] í færeyinga sögu kap 24
 segir að Sigmundr brestírsson
 „vari rauðum kírtli ok
 brín stakk létt um um utan
 hér er eínnig brim stakkr sam
 á og létt brínja, og hafa men
 líklega kallað þær brinjur
 brinstakkr sem vóru stuttar
 og stutt erm aðar, það hefr
 þótt her man legt og léttilegt
 að hafa stuttar brinjur sem raða
 má af guðrúnar kveðr 2, 19 vísu,
 
 [∫] Sturlunga 5 þátt kap 26
 segir svo„ þorbjörn var í þófa
 stakki þeim er sverð þeirra
 bítu ei, þótt þeir breiddu á tré
 ok higgju til„ valla hefr þessi
 þófa stakkr verið með laungum
 ermum því hefði það verið þá
 mundi han hafa orðið of stírðr um
 handleggína, öll þess háttar þófa
 klæði er men hofðu til hlifðar
 vóru jafnan [∫] Hrolleifr
 erma laus, eður erma stuttir
 pausar arnir
 vóru, jafnan erma lausir sem
 sturlúnga vottar <del>víðr</del> og
 konúngs skuggsjá þeir voru gjörfir
 af margföldum lér eptum til
 að hlífa víð höggum
 í orvar oddssögu kap 19 segir
 að Öggmundr flóki og brær<ref>[bræður]</ref> hans
 „vóru allír í flóka stökkum ok
 beít á eíngan járn„ þettað
 bendir einnig á það sana,
====bls. 3====
 eða þá men bíggju sig við skart, það er heldr
 ekki undarlegt því stakkrin hefr verið allsnotr,
 auk þessa var stakkrin oft vos klæði og óvand-
 aðr í svarfdælu kap 2 segir að þorstein svarfur var <del>ferðr</del>
 „færðr úr vofar<del>salu</del> voðar stakki „er han reis úr fletínu,
 í Gull þoríssogu kap 9 segir að Voflsnara? [∫] grímr vari
 hvítum vöru váðarstakki, sögunum er einig opt gétið
 um skin stakka, <del>í Vatnsdælu segir að Bergr vari skin
 stakk ifír slæðum því frost var</del>, Finbogi rami vari skín
 stakk í Laxdælu kap 86 segir að Ottar bóndi á
 Krossum varí skínn stakki er hann tók á moti
 Bolla bolla syni, í sogu olafs trígfasonar forum: <del>er</del>
 kap 131 er og getiðum skinstakk, [∫] í sögu þorlaks biskups
 hini ingri kap 51 er gétið um skinstakk er smá sveín varí
 þessi stakkur hafa hlotíðað hafa verið ur görfuð
 og vel eltu skinni [∫] því men fóru þó ekki einugís
 þegar vætr var heldur líka í kulda, í þætti af þorvaldi víð förla kap <del>3</del> 2 er getiðum andan er Kodrón
 trúði á vari „svörtum og herfi í
 5 þátt kap 26 legum skínn stakki„
 í Rymbeglu bl. 174
 2 part kap 2 er gétiðum
 skin stakk
 í blomstur valla sögu kap 10
 segir að Tré mann var í
 vargskíns stakki og
 hafði um sík silfur belti.
 víðar á sögonum er gétið um stakk og sínir þettað
 alt að þeír hafa verið almennir, i stúrlúngu [∫] er
 getið um þófa stakk er hafðr var firir hlíf í
 í staðin firir brinju, liktog kausarí<ref>[ath skrift]</ref> í Droplaugar
 sona sögu hinni laungu kap 15 segír að Asbjörn vegghamur
 varí hvitum Torfstakki ifir kirtli, er han var að garðlagi<ref>[ath skrift]</ref>
 í sömu sögu kap 19 segir að Sveinn bóndi vari hvítum stakki
 er han var að torfverkí, í sömu sogu kap 13 er getið um
 að verkmen voru í stökkum í fostbræðra sögu kap 9 segir
 að kolbakr þræll vari 2 stökkum -----
 í Sturlúngu 4 þatt kap 20 er getið um allstakk í viði<ref>[ath skrift]</ref>
 því er Tanni kvaðum þá Gíslasonu þar segir svo
 upphafa ekki hepnir
 allstoksgoðar vaxir
 feinn ok fallir vonna
 fleir verðrs á bæ einum,
 að stakkurin hafi haft fram víðar ermar um 152
votta best bískupa annalar Jóns
 Egilssonar safn til sögu ísl bl 53, þór segir að <del>stephán bískup</del> er Torfi í klofa
 varð áður á alþíngi, „hvolfði (stephán) biskup þá fyrst stakksermi ofan yfir höfuða konum,
 þeim öllum ofbuðr augu hans og andlit með hljóðum„ ssl árb III bl 13.
 skinn stakkar eru og jafnan enni dag með fram viðum ermum það mun því
 hafa verið helsta einkenni stakksins að hann mun ætið hafa verið með fram víðum
 ermum, og með víðri höfuð smátt en eingri klauf níður hafað smattinni x hann mun hafa
 verið alveg heill að framan, og allur nokkuð víður og náð hér um bil níðurá
 mítt lær, X samanb. ferðr bæk Eggerts ol. bl 339 skin stokkur saman dregín um
 halsin „þannig hafa stakkar verið þá 1760 og þá er men þekkja til
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] vaflspjarn<ref>[ath skrift]</ref>
 
 [∫] í Eyrbiggju kap 27 segir að þrælar
 <del>ark</del> Arnkéls goða „fóru af skínn stö-
 um sinum,
 
 í fóstgræðra sogu kap kap 8
 er segir að loðinn þræll„vari
 selskínsstakki„
 
 [∫] og loðnír að ínnan
 
 frá þvi um 1500
 í gömlu bréfi er getið um
 erma stakk sem hlitur að vera
 eitt hvað rángt því stakkar hafa
 ætið verið með ermum að eg held. á
 þettað líklega að skiljast erma laus
 eða hald saumaður stakkur eða eitthvað
 vantarí. t.d. laus eða annað.
===Treyja og hjúpr, og vópnrokkr===
====bls. 1====
 treyja og hjúpr, og vópnrokkr
 men hafa mikið brotið heilan um hvurnig treyjur hafi verið, men
 géta ekki neítað; að það er ekki eíns ná kvæmlega
 ut skirt í sögonum hvurnín treyjan hefr verið
 eins og men mundu óska sér, en alt fyrir
 það hígg eg samt að men géti hérum bil komist
 eptir hvurníg treyjan var ef men bera sam-
 an alt það sem finst í sögonum við víkjandi
 treyjunni bæði Björn á skursá og Páll víða lín
 hafa vítað um treiju, en eg híggað þeím báðum
 hafi nokkuð skjátlast í því efní, björn rekr
 í latínu orðið treyja, og lætur nafníð treyjunnar
 vera sprottíð af [∫] því að treyjan hafi verið það
 3 klæði er men höfðu ifir sér, eg hefi hvurgi
 séði sögonum neitt sem bendir á að þettað
 hafi verið ein kenni legt við treyjuna <del>fornm</del>
 fram ifir kirtla, sloppa, og hjúpa <del>og vi</del> þar að
 auki sína sögurnar að men höfðu jafnan treyjuna
 í bardögum ísta klæða utan ífir brinju; og eftír
 því írði hín 4 klæði ef ekki 5 eg held því
 að það sé rétt að sleppa þessari hausá liktun sem
 ógildri, kall víðalínhefr komíst nokkuð
 nær því rétt, han álítr að treyjan hafi verið
 hér um bil sama og vesti eða bolr [∫] (<del>á hans dögum</del>,
 þettað er rángt að mestu leiti að frá teknu
 því að han hefr álitið að treyan hafi veríð
 erma laus, að öðru leiti hafði treyjan aunga
 líkíng af <del>treiju</del> vesti eða bol, hin forna treyja
 hafði heldr aunga líkíng af þeirri treiju er
 men hafa borið á seinni tímu, en hrunin
 á því stendr að svo ólík föt hafa haldíð
 sam eiginlegu nafni er mér óljóst,
 það fista er mén gáta með vissu sagt um treyuna er það
 að hún hefr oft ef ekki altjend veríð erma laus
 í Kvíttíngu kap 56 segir um Benidíkt konúng bróðr
 er han varði kórdírnar„ benidíkt var svá búin, at han
 varí rauðum skarlats kyrtli, ok í brinju um utan,
 ýsta hafði han silki treyju ermalausa,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 [∫] orðinn tre
 
 [∫] 1) einíg heldr han að orðið
 treyja sé mindað af gríska
 orðinu [???] <ref>[ath skrift]</ref> þótt mér
 sínist þettað lángt sótt
 þá er ómögulegt meðöllu
 að neíta því mer sinist samt
 treyja og [????]<ref>[ath skrift]</ref> hafa mjög
 litla líking bæði víð víkjandi
 lægínn og nafninu, hvoru
 tveggja var að sönnu erma
 laust en [????]<ref>[ath skrift]</ref> var sama
 og brjóst björgr og oftast men
 úr máli er treyja kémr
 aldrei firir í sögunum
 sama og bríngja er hún var
 aðsönnu höfð firir hlíf
 að sönnu höfðu grikkir
[????]<ref>[ath skrift]</ref> en það var
 skjald gæfara eg held
 að þettað sé ekkert
 skilt við treyju,
====bls. 2====
 í sögunni af Hálfdáni Eysteíns syni kap 13
 segir svó[∫]„ maðr stóð við síglu míkíll vexsti, á
 eínu skípínu í sílki treíyju erma lausri,
 vel brinjaðr„ [∫∫] í fagr skinnu kap 195 segir um
 magnús berfætta er han barðist seinast á írlandi
 „han var í <del>silki treyju rauðri yfir skirtu</del> rauðri silki
 treyju ermalausri ífír skírtu„ ekki er her getið um
 hvurt magnús var i brinju undir?
 alt þettað <del>bendir á</del> sínir ljós lega að treyjan
 hefr opt verið ermalaus og að minni higgju
 mun hún optast hafa veríð ermalaus, sögurnar
 géta oft um að men vóru í treyjum, án þess að
 það sé gétið um hvurt þær vóru með ermum
 eða ekki [∫] men géta því ekki dregið af því
 að treyjan hafi verið með erm um ; er treyjunni
 er ekki að örðu leíti list á öðrum stöðum [∫] <del>ernú</del>
er taldir, sögurnar géta aðeins um úr hvaða
 efni treyjan var; enn það kémr ekkert læginu
 við, sú einasta á stæða sem men hafa firir
 því að halda að treyjan hafi stundum
 veríð með ermum; er það; að það er tekíð
 fram á þessum fir greindu stöðum í sögonum
 að þessar treyjur vóru erma lausar, en þettað
 sannar þó lítið, því það er líka tekið fram að
 pausarar vóru ema lausir, sjá sturlungu 9 þátt kap 20
 þar segir svo”þorbjörn stóði óforunum hjá oddi, han
 varí pausara erm lausum„ pausararnir vóru
 staglaðír saman úr margföldum lér eptum
 til þess þeír skildu sem best hlífa firir höggum
 og þar að auki vóru þeir bikaðir þettað vottar
 konúngsskuggsjá best, þar að auki votta sögurnar
 að men báru þessa puusara ifír brínjum, allír
 munu géta seð að það er nærri ó hugsandi að pausari
 hafí verið með emum því það hefði orðíð ákaflega
 stírt fírir handleggín um axlar liðin og olbogan innen
 skíldu físt vera í skirtu með ermum þar utan ífír í kírtli
 með erm um þar utan ífír í brinju með heilum eða
 hálf ermum og ef men skildu þar utan ifir hafa
 veríð í pausar með laungum ermum úr margföldu
 lérepti þá mundu men vall hafa gétað hrært hand-
 leggín til höggs,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] um Skúla jarl
 
 [∫∫] það litrog ut að hahafi att að
 hafa treyjuna utan ifir brínju-
 nni,
 
 [∫] en þeím ernú

''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''': Ritgerðin er ekki full upp skrifuð.
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012 og 10. 2013

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

Ritgerð (SG-05-3) Um Íslendska karlmanna búninga til 1400

2013-11-07T13:04:57Z

Edda: /* Treyja og hjúpr, og vópnrokkr */

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''': Safn Sigurðar Guðmundssonar Aðfangabók Þjóðminjasafns Íslands, bls. 99: „Um Íslenska karlmanna búninga til 1400. Mappa, hefur upphaflega verið band á bók, klædd gráleitu lérefti, 22 x 30 cm. Spottar eru festir á spjöldin til að binda þau saman. Í möppunni er nær fullfrágengin ritgerð um klæðnað karlmanna til forna á Íslandi að mestu byggð á rannsóknum á fornsögunum.* Ritgerðinni er skipt í þessa hluta:
„Yfirhafnir aðrar, en herklæði. Höfuðbúnaður. Bolklæði. Fótabúnaður. Handagjörfi. Ýmislegt lausaskart og áhöld er heirði til hinum forna daglega búning og fleir þar að lútandi”. Undir síðasta efnisflokkinn flokkast m.a. greinarstúfur um litunargjörð fornmanna á klæðum.
Einnig er í möppunni: „Gamalt ágrip um karlmanns búning (ófullkomið)” Samantekt um búninga úr lögum og annálum. Nokkrar búningateikningar. Frásögn um kýl á 19. öld ekki með hendi Sigurðar. * Titillinn hér að ofan er ritaður framan á möppuna með hendi Sigurðar.”
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

==Kápa==
 um Íslendska
 karlmanna búnínga
 til 1400.

===Spari búningur===
====[Framhlið]====
 7 als
 [Teikning af þremur stjörnum tvíundirstrikað]
 borði á brókonum
 spari buningur B
 [Tvær teikning af spari búning]
====[bakhlið]====
 Sigurðr
 [Teikningar af útfærslum á munstri. Þær hefur Sigurður teiknað á afrifu af bréfi frá G E Briem. Það sem sést af bréfinu er eftirfarandi:]
 góður!
 að skrifa utaná
 til
 varið er Hay<ref>[ath! Hay kaupmaður í Edinborg?]</ref>
 í sumar og
 hann á heima.
 G E Briem

===Spari búningur===
====[Framhlið]====
 6-7-8 hnappar opt niðrur, enn
 þó ekki alt af
 lagir og barðastórir
 hattar, almenn astir, brækurnar
 ætið bundnar utaná og stuttar nær brækr
 sem opt sjást niðrundann hinum,
 erma hnappa þarf ey fremur en vill,
 saum urin altaf
 rétt framan á
 erminni __
 brækurnar stundum
 þraungvar og
 settar ofani sokkana?
 og mikið skorið af víddinni að neðann
 stundum –
 eíngar axla rikkingar, erminn slétt framm,
 og opt ekkert lín fram undann –
 opt með axla legg ing og saum um fram
 eptir erm on um –
 [Á hægri spássíu stendur:]
 2 álsl.<ref>[Ath! Óskýr skrift]</ref> tjöldum
 2 ut grafnir – 3
 2 skornir í tré
 alt í kring
 margir teiknaðir
 (á safninu)
 [Teikningar af spari búning. Þetta hefur Sigurður teiknað á afrifu af umslagi. Þar stendur:]
 herra barnaskóla kennari H. E Helgesen
 Reykjavík
 borgað 10 sk.

====[Bakhlið]====
 þessi treyjur er
 líka frá 15 öld enn
 hvað það hefur kallast
 er ó víst –
 líklega stakkur eða hempla
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''': Kýl
* '''Nöfn tilgreind''': Haldóra Sveinsdóttir frá Brekku, Sigurður, Séra Páll á Völlum Svarfaðadal, Séra Baldvin Jónsson, Sigurður Guðmundsson
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===[Kýl]===
====bls. 1====
 Stúlka sú, er Haldóra hjet og var Sveins-
 dóttir frá Brekku á Ingjaldssandi vestur
 í Ísafjarðarsýslu, sagði mjer, að eitt sinn
 hefði maður komið, er Sigurður hjet að
 Brekku, þar sem faðir hennar bjó, og hefði
 hann haft kýl, hún sagði að hann
 hefði svo verið, að hann hefði verið prjón-
 aður, og líkastur því að lögun, sem pokar
 eru, er hafðir eru fyrir hrúta, mjóstur
 efst um fi<del>ý</del>tina og smá víkkað svo fram
 undir úrtökurnar, hann hefði verið með
 grænum og rauðum röndum og gengið
 út um gat á lokunni, sem til þess var
 ætlað. Þessi stúlka dó í fyrra sumar og
 var þá um fertugt, en hún var eitthvað
 milli 6. og 10. ársins, þegar hún sá þenn-
 an mann, en svo var það þá orðið

====bls. 2====
 óvanalegt að hafa kýl, að maður var
 hafður að háði og spotti fyrir það og lá
 við, að hann væri rifinn af honum.
=====[Laus meðfylgjandi miði]=====
 Móður ser Páls á
 völlum í Svarfað ardal
 Mun di eftir þeg ar hún
 var barn að húnsá á
 ein hvurjum höfðingja
 kíl sem hún lek sér að
 á hon um hún var ur
 dala síslu síra Baldvín
 Jonsson sagði mér frá
====bls. 3====
 <del>maður að austan gat um að
 han hefði séð hringa brinju
 slitur með negldum hringum
 sem fun dust í kál garði
 hvur maðurin var hefi eg
 gleimt.</del>
====bls. 4====
 Sigurður Guðmundsson. Reykjavík á Islandi í Juni 1859.
 Sigurður Guðmundsson. Reykjavík á Islandi í Juni 1859.
 _______________
 Sigurður Guðmundsson.
 Reykjavík á Íslandi í Juni 1859.
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kalmansbúníngur 14 öldinni og seirna fram að siðabót úr lögum og annálum===
====bls. 1====
 Karlmansbúníngur
 14 öldinn
 og seirna fram að siðabót
 úr lögum og annálum
====bls. 2====
 14 old
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III No2
 bls 14 1282]]
 skinnarar taki fyrir „ halfa mork
 fyrir hin bestu skinn kyrtil af
 norrænum lamba skinn um.
 rein kálfa skinn áttu ærtughar, eða
 fóðr af kiðskinnum. mork fyrir skinn
 kyrtil af hinum bestu enskum lamba-
 skinnũm
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | ólafs konung hákonar sonar réttar bót
 frá 1384 Norg g.l. No 120. bls. 221.]]
 skinnarar taki „tvo skillinga firer hinn
 bezta skinn kirrtill. af Norrenom
 lambskinum. hálfa mörk firir fóðker af
 lamba skinnum.
 (þettað sínir að kyrtlar á 14. öld hafa opt
 verið ur lambskinni og öðru skinni og
 foðraðir með skinn um, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | réttar bót frá
 1282 No2 bl.14]] er skinnurum bann að
 hafa brydd ingar til sölu, samabr. [[Heimildir_Sigurðar_málara | bréfi
 No 120 bls. 221 frá 1384]] (sinir að men hafahaft skinn briddingar)
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | rettarbót Olafs konungs Hakonarsonar
 frá 1384. No 120, bls 219]] sést að í
 Noregi hefir þá verið orðið titt að hafa
 hnappaða kírlta [sic]

====bls. 3====
 „item skulu skræddarar taka firir
 karlmans kjurtell knappaðrun hettu
 ok hosor. þrea aura„ saman ber
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | mind í uppsala Eddu]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | mind a Enskum
 leg stein frá 1343]]. og þískum mindum
 frá sama tíma það bendir á að
 kneptir kirtlar hafi verið komnir
 til Íslands nálægt miðri 14 öld
 enn valla fir nema slæður (sjá
 slæður)
 rettar bot hakon ar Magnussonar um
 klæða skurði Norege 1314 í Björgvin
 físt talað um „brreitni þá er men géra ok
 hafa á klæðum sínum„ síðann „þá vilja
 wer att allir menn vita att ver
 fyrir bíóðum fullkom líga parterat<del>[??]</del> lappa-
 klæði [klæðnat]<ref>[Hornklofi er í frumhandriti]</ref>. allz kyns. þyskar klæða skurð.
 plátrbúnat á kyrtlum æðr a hettum.
 nema konr ok mæyiur viljum ver att
 have (annaðkonr ok mæyum loffum ver hoffva)<ref>[ath! skrift]</ref>
 eptir því sem við vandi hefir í verit.
 þeir dugandi menn sem brauð laup sín gera
 æða vild orar verða.
 láti skera þau
 klæði sem þeir gefa síðann leikorom

====bls. 4====
 á þann hátt sem hverjum líkar.
 Enn slíkan klæða skurð ok búnað
 viljum ver att allir hafri vem ver
 berum sealfir tið og ligast. ......
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norg es gamle love III bls 109-10
 No 40]]. sama kan rettar bot fra 1315
 i Tunsbergi „yðr mankunnigr vera [um]<ref>[hornklofi í frumskjali]</ref>
 þann mikla úsið ok mikla kostnað sem
 menn hafa inn dregit í landit
 únýt sam líga framarr enn forn iðvenia
 hefir á verit eðr þeirra nylsemd sé till
 sem landit byggia um skakkerar, parteran<ref>[ath! skrift]</ref>
 ok leppa klæðaskurð. okk pennínga bunað
 á þorlm anna klæðum. önur (mjósniðra)mjósniðá kyrtla
 ok annan þyrs kan klæða skurð.„ (en men
 máttu hafa þess konar buníng til brullaupa
 og gefa samt leikurum eins og í hinu)
 er er lekið fram að þelluð er þjóðverikr
 klæða skruður og jafn vel á honum.
 Norges gaml III 116 No 45.

====bls. 5====
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | hakonar Magnus sonar eða hákon II réttarbot]]
 um varning sölu útlendra ovíst artal
 „Item skraddarar tæiki öyri fyr kyrtil
 og syr kott, eff ther botuna(!)<ref>[ath! óskýr skrift.]</ref> kyrtill
 enn fir norrænan kyrtil ein fallan
 xv peníng„ fyr tvíbyrða kápu= með tveim borðum ærtog.
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaul. III bls 142 No59]].
 Eíriks Manússonar réttar bót um verslun
 og verð lagi Björg vin 1282.
 „ skraddarar taki eyri (silfrs) fyrir kyrlil [sic]
 ok útt á öxlz, enn fyrir norrænan
 kyrtil hálf ærtugh. fyrir tví byrða-
 kápu xv penninga vegna.„
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Nor ges gaml III. bls15-16 No 2.
 réttarbót Olafs hákon arsonar]] um verslun og
 verðlag manna Björgvin 1384
 skinnarar taki „firer sor kot fodher
 æðer mattals XII aura. af goð ham
 rakka skinnũm. IX aura, fyrer koprúns
 fóðer af hinom baztu skinnom. IX aura.
 broddingar engar tillsala. Norg gaml III.
 bls 221. No 120.

=====[Meðfylgjandi miði - Klæði]=====
 klæði
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Skardsar annall
 bls 126]] segir að Öggmundr bisk
 var í fót síðri skírtu er þeír Dönsku
 riddar tók hann um nátt og leid
 du hann út. 1542
 128 segir að Asdís sístir Öggm.
 sendi suð urr hálf tunnu af gjaldi
 og gjörðu silfri til að leísa broðir
 sínn hér er og talað um merkilegt
 nísti erhún átti (sem er í hínum
 annálonum kallað (ogna dei)<ref>[ath! skrift]</ref>
 bls. 172 segir að Daði í Svógsdal hafði
 rauða fjaður í hatt nũm er ein af mann
 um Jóns bisk skaut af Gísli Finn bogasar
 að nafni 1550 bls 180 geliið [sic] um físk
 er veiddist í Eyrar sundi „ er hafði húð
 af skeljum að mind sem múka Kápu
 bls 18 II sko vörp 56 II getið um stíf
 elsí blátt í <del>Í</del>Skáney í Svíþjóð
 158II hóf= stör brúðkaups veisla
 
 92 lalaðum [sic] börn sem voru að
 smára lestri (sjá laz)
 
 
 ein hver staðar hefi eg séð
 hlöð með upp kast i máldaga
 tík lega [sic] blöð
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

===Yfir hafnir fornmanna===
====bls. 1====
 II II flokkur
 yfir hafnir fornmanna.
 1
 hött og erma lausar yfir hafnir
 
 a) loði = feldur
 b) varafeldur
 c) hafnarfeldur
 d) röggvar feldur
 e) vesl = slagningur til að slá yfir sig
 f) kast
 g) möttull
 h) Skykkja
 2
 yfir hafnir bæði með ermum og hött

 a kápa
 b loð kápa = raggaðarkápa
 c kufl
 3
 yfir hafnir með ermum en eíngum hött
 a) ólpa<ref>[úlpa]</ref>
 b) loð ólpa<ref>[loð úlpa]</ref>
 4
 Yfir hafnir erma lausar með hött
 a) hekla
 b) skaut hetta
 c) kjafal
 ___________
 d) hökull ermalaus og höttlaus
 heill aptan og framan en opin
 á hlið onum
 
====bls. 2====
 varar feldur 732 bði<ref>[bæði]</ref> sem
 yfir höfn og rúm á breyða, og af góðu
 vaðmál
 <del>þorbjorg spákona aður völfa
 nótkafur svort lambskin</del>
 glæfa svarta bætur nutuvið
 <del>finnur al leggar kafr í hettu eður
 kufu sjá II bl 375 og 463 en ekki
 er han viss um hvert er réttara</del>
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | þorfinssaga]] skrifað um 1263
 kap 3 kjaf<ref>[ath! óskýr skrift]</ref> heldur finnur 20 angel saxíska

====bls. 3====
 [Sjá mynd varðandi uppsetningu]
 1 II
 Yfir hafnir fornmanna
 1
 1 I a1 feldr = loði, röggfeldur
 b2 loði
 c3 vesl = slagningr
 d4 slagníngr
 e5 kast = slagningr
 6 möttull
 skíkkja? sjá kvenn búníng
 _____________
 2
 II a 1 kápa, (loðkáparaggaðar
 b 2 úlpa
 c 3 kufl flekka?
 d -----------
 3
 2 III a 1 hekla hökull
 b 2 skaut hetta
 c 3 kjafal 13
 flekka?
 
 [Sigurður hefur flokkað í eftirfarandi flokka. Sjá hægri spássíu:]
 1 flokkur hött og ermalausar
 yfirhafnir
 
 2 flokkur yfirhafnir bæði með
 með ermum, eðaur hött
 og <del>hött[?]</del> erm um,
 
 3 flokkr yfirhafnir
 erma lausar en með hött
 
 ______________________
 kjagg (oþektur miðalda búningur afbakað kast eður kjafal? ef til vill
 
 Búníngar formanna að frá skildum
 her klæðum
 _____________

===Feldur = Loði===
====bls. 1====
 Feldur = Loði
 
 Feldurin sem öðru nafni heitir Loði,
 er sú elsta og tíguglegasta yfir höfn er
 fornmen báru. Í Eddu hviðonum eru
 sjálfir guðirnir látnir bera feldi, og
 feldurin er sú einasta yfir höfn sem eg
 man eptir að gétið sé um í elstu kvæðum og
 sögum, [∫] og það mun vera víst að feldurin hefir
 verið mest tiðkaður af öllum yfir höfnum hér á
 norður löndum á elstu tímum er men hafa sögur af.
 Feldurin mun upprunalega draga nafn sítt af
 bjarn dírsfeld eður bjarndírs skinni, líkt og yfirhafnir
 úr hreina skinum hétu hrein bjálfar sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | ólafs sögu
 Tryggvasonar kap ]] og eins hétu yfir hafnir úr úlfa skinnum
 úlf heðnar af því að úlfa skinnin hétu héðnar sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu
 Haraldar hárfagra kap ]] feldurin mun því uppruna
 lega hafa verið gjör af bjarnar feldi eður bjarn dírs skinni
 sem nafnið sannar. [∫] enn þá hefir það verið firir laungu
 niður lagt að hafa skart feldi höfðíngja úr því efni
 er þau elstu kvæði og þær elstu sögur er vér nú þekkjum
 urðu til, því í elstu sögum og kvæðum eru allir
 skraut feldir höfðíngja jafnan úr guð vef eður skarlati
 eður öðrum dyrindis vefnaði en all líklegt er að
 þeir hafi oft verið fóðraðir með dírum safölum eður
 grá skinnum. En þegar sögurnar géta um skinn
 feldi þá eru það ætíð vas feldir er men báru eínúngís
 í kulda og ill viðrum, en aldrei til skarts. þettað
 vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúnga 5 þátt kap 28]] þar er bein línis tekið til þess
 að Sighvatur Sturlu son hafði yfir sér skinn feld,
 og af sögunni má ráða, að þáð þókti <del>óvið</del> óvirðug
 legur búningur og jafnvel kotkalla legur. sama
 vottar og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Orkneyíngasaga kap 79]] þar segir svo „húsfreyja
 <del>ein</del> bar skín feldar skikkju(1) at (Rogn valdi) jarli
 hann tók víð hlæandi ok rétti hendr á móti ok hvað
 Skék ek hér skínn feld hrokkin,
 skraut er mítt æfa lítit.
 stórr er sá er stendr yfír orum
 stafn vauldr yfír höfnum.
 ___________________________________________
 1 hér merkir skikkja sama og yfir höfn
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu:]
 [∫]að karlmenn hafi borið.
 [∫] sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | blómstur vallasögu kap 10]] þar er gétiðum
 bjarn skinsfeld

====bls. 2====

 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bárðar sögu snæfells áss kap ]] segir að Ingjaldur
 var í skinn feldi er han réri til fiski veiða.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 5 þátt kap 9]] segir að Jón prestur
 krókur „ var í skín feldi„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sama þátt kap 27]]
 segir að Kálfur Guttormsson er var akolúthus, að
 vígslu hafði skinn feld yfir sér. í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu Tryggva:
 kap ]] segir að þorkétt þurra frost var í hreín bjálfa
 yfir sér er hann kom af veiðum, og mun sá hrein bjálfi
 hafa verið eins konar feldar tegund, ver sjá um nú
 af þessum dæmum úr sögonum, að það var í fornöld
 á lítið ruððalegt enn ekki fagurt að bera þess konar
 skínn feldi.
 Af [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grímnissmálum1 vísu]] sjá men að feldur og loði er
 eitt og hið sama, þar segir first að Óðín „var í
 feldi bláum„ er han kom til Geirröðar konúngs
 og kallaði sig Grímnir, Geirröður lét handtaka
 Oðinn og setja milli elda tveggja svo„ feldrin
 brann af Grimni„ þá hvað Grímnir:
 Heítr ertu, kripuðr!
 ok heldr til mikill;
 göngumr firr, funi!
 loði sviðnar,
 þótt ek á lopt ber ok,
 brennumk feldr fyrir.
 af þessu er auðséð að feldru og loði er eitt og hið sama
 því hér er sama yfir höfnin kölluð bæði feldur og
 loði í sömu vísunni. men géta heldur ekki
 vilst svo mikip í orðinu loði, að men haldi að
 hér sé eínúngis verið að tala um skinnin eður
 loðnar röggvar á feldin um, því loði finst
 bíðar í kvæðum, og merkír jafnan yfir höfn
 í heílu lægi, en ekki loðíð fóður eður röggvar [∫] á
 yfir höfn, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Guðrúnar kvíðu 2, 19 vísu]] segir svo
 Inn geíngu þá
 jöfrumlíkir;
 Lángbardslíðar
 höfðu loða rauða,
 Stuttar brynjur,
 steypta hjálma,
 skálmum gyrðir
 höfðu skararjarpar
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Hamdís málum 17 vísu]] segir svo um þá
 Hamdir og Sörla
 Skóku loða
 skálmir festu,
 ok góð bornir
 Smugu í guð vefi
 af öllu þessu finst mér vera ljóst að loði sé
 yfir höfn, en ekki sér skildur hluti af yfir höfn,

====bls. 3====
 eg sé heldur ekki neina astæðu til að reingja
 að loði sé sama og feldur, af hinum firgreindu
 á stæðum. það lítur út að loðarnir þeirra
 Hamdis og Sörla hafi verið gjörfir af guðvef,
 loðarnir þeir er gétið erum í, [[Heimildir_Sigurðar_málara | Guðrúnar kviðu]]
 vóru rauðir, en sá loði er Óðin varí var blár, [sjá hér að neðan]
 af öllu þessu er eðli legast að á likta að allir
 þessir loðar hafi verið úr dyrindis vefnaði
 en ekki úr skinni, því hvergi hefi eg séði í
 sögum eða kvæðum veitt sem bendir á að men
 hafi litað skinn eður skin feldi blá eða rauð.
 en alllíklegt þikir mér að loðarnir eður feld-
 irnir hefi opt verið fóðraðir með dyrm
 grá skinnum, eður s afölum, eður öðrum dyra
 skinnum, ogmun því feldurin hafa feingið
 auknefnið loði af því að han var opt fóðraður
 loðnum dyra skinnum. líka mun mörgu þikja senni
 legt að nafnið loði sé komið af feldar röggon
 um sem líka var eins konar loðna á feldinum.
 sem síðar mun sagt verða að feldirnir eður loðarnir
 hafi opt verið úr vefnaði en ekki ur skinni sannar og
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | vígaglúms saga kap 14]] þar segir að Glúmur gaf Ingólfi þorvalds
 syni “feld góðan þann skipti han í skarlats kyrtil„
 auð séð er að þessi feldur hefir verið gjör af skarlati
 en ekki úr skinni, og bendir það á að að skraut-
 feldir hafi helst verið úr dírindis vefnaði
 skarlati eður guðvef eður þelli en ekki úr skini
 nemað hefði það verið grá skin, og munu þá skort
 feldir skjaldan hafa verið loðnir beggjamegin
 (tvíloðnir) <del>heleldar</del> heldur eínúngis annars vegar.
 það væri heldur ekki eíns stráng lega tekið fram í
 sögonum, eins og gért er, þegar men höfðu skinn feldi,
 hefði það verið vana lekt, men hefðu heldur
 ekki tekið til þess á höfðingjum [∫] hefði það þótt
 fagort, og bendir það á, að skraut feldir höfðingja
 hafi skjaldan verið al veg úr skinni, á sögu öldinni
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu]
 og víðar í sögonum er gétið um
 feldi=loða bæði bláa og
 rauða.
 [∫] sem ann arar óhæfu

====bls. 4====
 heldur úr dyrum vefnaði, og eín úngis fóðraðir
 með dírum gráskinnum eður savölum eður með
 vönduðum röggvum. það er ekki hægt að
 sanna hvort af nöfnum þssarar [sic] yfir hafnar
 er eldra feldur eða loði, en þá hígg eg að feldur
 sé eldra. ekki gét eg séð neinn mismun á feld
 og loða, og á lít eg það sömu yfir höfn.
 Eptir því sem mér hefir gétað skilist af
 sögonum þá <del>þ</del> hefir það verið ein kénni
 feldarins að han hefir verið leíngri víðari
 og að öllu efniss meiri en allar aðrar yfir hafnir
 vóru vana lega, þettað vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettis saga
 kap 35]] þar segir um feld þan er Grettir hafði
 <del>er han</del> er han átti við Glám” han hafði
 röggvarfeld yfir sér, ok knept<del>i</del> annað skartið
 niðr undir fætr sér, en annað snaraði hann
 undir höfuð sér, ok sá útum höfuð smáttina„
 þettað dæmi sínir að feldurin hefir verið
 mjög lángur og víður, er han gat þannig
 sveipað honum um sig allan, það er líka aug ljóst
 að þettað hefir verið feldur, sem Grettir hefir borið
 sem yfir höfn, því hér er talað um höfuð smátt (=
 hálsmál) á þessum feldi. en þeir feldir er
 men köstuðu undir fætur sér í hólmgaungum,
 vóru ekki gjörfir á þann hátt að men gætu
 borið þá sem yfirhöfn það vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kórmakssaga
 kap 10]] þar segir svo: “ þat vóru hólmgaungulög:
 at feldr skal vera 5 álna í Skaut, ok
 likkjur í kornum, skyldi þar setja niðr
 kæla þá, er höfuð var<del>u</del> á öðrum enda,
 þat hétu tjösnũr„ allir géta séð að ómögulegt
 var að svo lángir og breiðir feldir hefðu
 verið gérðir handa mönnum til að bera sem
 yfír höfn, þótt menn géri hina fornu alinn
 ekki meír en 18 þumlúnga danska er eg hígg
 réttast, eingum gat heldur dottið í hug að
 hafa yfir höfn er férð var til að gánga í, jafn lánga
 milli allra skautanna.
=====Gamla alininn=====
======[Meðfylgjandi blað]======
 gamla alininn
 þegar um alnar marks tein in á þíng
 velli er að ræða, þá gétir eín úngis
 veriðtalaðum það mark á þeim steini (sem
 er 17½ þuml. frá neðsta marki) en
 forna alin. það kemst vel heim við
 grá gas því þegar 2 álnir eru 17, þuml og ½
 í stiku, og þumalfingur lagður firir
 hverja stiku þá verður alin um 18 þuml.
 eða hálff stíka en stíkr = jorð eður 36 þuml.
 
 en þumal alín leíngri en forn al. eður
 al. sem er 17½ þumal fíngur lagður við
 17 og ½ þuml. verður 18 og 2/2 en lagður
 við 18 þuml 19 þumlungr þumal alin
 eptir því irði Bæju tjaldið rétt hálf
 stíku og ein 2 axir en fundist hafa
 á Islandi nær því þumal álnir fyrír
 manna. 14 og 18 Laxdæla öx álnar
 fyrir munna
 stika eða2 álnir = jorðs var sagað eptir
 útlenda máli um 1200 [[Heimildir_Sigurðar_málara | biskups sogur bls 135]]
 gamla merkið 17 og 1½ á breiðð
 
 hefnð
 nefa alnortorf<ref>[ath! skrift]</ref>
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love
 III bls. 15 No2
 í rettarbót fra 1282]].
 torf stakkr lángt
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | 143 No 59
 biskupa sögur
 bls. 135]]
 tekið til að kona
 var svo mögur
 að húnþurfti ekki
 meir eñ 1½ alinn
 umsig [[Heimildir_Sigurðar_málara | bisk. 375]]
 áður var hún 4½
 
 8¼

======[bakhlið á sama blaði]======
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Diplamenlorinn No 81 og No 23]]
 
 Guðmũndsson. Reykjavík
 jan til 1 ta April á 3½rd eru 10 rd 3 [?]
 Jan/Apríl 1863.
 Margrét Steinsěn
 
 borgað allt til 1 apríl.
 
 <del>otur fiska otur
 hefir dýrt skin.</del>
 gapa = lossin<ref>[ath! óskýr skrift]</ref>

 <del>sabeldirið safalín
 skinnið glá andi
 dökk brúnt að lit
 (dirt foður skinn
 lifir í Siberíu</del>

====bls. 5====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | grá gás]], og í [[Heimildir_Sigurðar_málara | alþíngís samþykt um fjárlag
 manna]] á meðal á Islandi, er samin var um 1100
 er greinilega skírt frá hvað stór lög gildur
 vorar feldur átti að vera sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Isl fornbréfasafn
 23]] “ varar feldr fur 2 aura sá er fjogorra
 þumal álna er lángr en 2 breiðr 13 rögvar um
 þveran fell(d), nu eru feldir betri þat er virð-
 ingar fé„ það er mönnum mjög oljost hvað hér er
 kallað þumal alin, sumir hafa á litið að það væri
 þegar men mæla frá olnboga framm á þumalfíng
 urs góm, en það finst mér óhugsandi, því eptir
 því hefði feldurin ekki átt að ná leíngra en
 tæplega níður á mitt lær á meðal manni, svo stuttur
 hefir feldurin aldrei verið. eg vil géta þess til að sú
 alín sem hér er gétið um, sé meðal mans olnboga alin og
 bætt við 1 þumlúngi verður það 17½-18 þumlúngar
 enn er þumlúng er bætt við 18½-19 þumlúngar NB
 þettað finst mér ekki ó sennilegt því [[Heimildir_Sigurðar_málara | grá gás]] vottar
 að mönnum vartítt að leggja þum alfingur fyrir <del>alin</del> stíku
 hverja er men mældu enda higg eg að hin forna alinn
 hafi verið frá 17½ þumlúng til 18 þumlúngar, og finst mér
 mart í sögonum benda á það og eins imsir gamlir hlutir
 er enn eru til og til hafa verið, en þó einkum mörkin
 á hinum merki lega steini á þíngvöllum er allar álnir
 vóru mældar epitr, og eptir þessu hefði lög lega stór
 varar feldur áttað ná lítið eitt niður firir kné
 á meðal manni. en góðir og vandaðir feldir
 higg eg að hafi verið bætði víðari og síðari því
 það þótti fegurst enda segir lögbókin “nú eru feldir
 betri þat er virðíngar fé„ eg higg því að skrautfeldir
 hafi analega náð niður á miðjann legg eður leíngra
 og stittri munu skraut yfir hafnir fornmanna skjaldan
 hafa verið hvorki feldir möttlar ne kápur, því
 ef men á líkta svo þá komast men í bága við sög-
 urnar og fleira, því það finst opt í sögonum gétið um
 að forn men festu svo á sig yfir hafnir sínar að

====bls. 6====
 sverðið var hulið, eður með öðrum hætti földu
 sverð sín undir yfir höfnum sínum, en til þess
 þeir gætu það varð annað hvert yfir höfnin
 að hafa verið síð eður sverð formanna
 hefðu átt að hafa verið fram úr öllu hofi
 stutt, en sjón er sögu ríkari, þau voru það
 ekki. þau sverð er men hafa fundið í jörðu
 sína sig sjálf. þess má og géta að það var
 eín kénni lekt við Norðmen í saman burði við
 Skota og Íra að þeir höfðu leingri yfir hafnir
 en þeir, sem Noregs konungasögur votta á
 nokkrum stöðum. líka má géta þess að á þeim
 elstu mindum sem eg hefi séð t.a.m. á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu
 frá Bayeux]]1) eru feldri nír síðir svo að þeir ná
 <del>niður</del> hér um bil niður á miðjan legg, lík eru til
 gamlar Íslendskar míndir frá endir 12 aldar
 eður byrjun 13 aldar þar sjást feldir mindaðir
 þar eru þeir og síðir sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bestíaríus]]. það
 er að gjætandi að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Sigurðar jórsala fara
 kap 39]] er tekið fram að þorarín stutt feldur
 varí stuttum feldí er han var ný komín úr
 suður gaungu, af öllu sam bandinu er auð séð
 að það hefir verið orðið slítið neðan af feldinum
 af einlægu ferða lægi og vos búð, líka er auðséð
 að það þótti opríði að hafa stutta feldi því
 fírir það fékk þorarin auknefni og var han
 síðan kallaður þóarain stutt feldur að
 það hafi þótt ljótt að bera stutta feldi sannar
 best vísa þóraríns er han kvað við sama tæki færi
 Hykk ek at hér megi þekkja
 heldri stutt feldi
 oss, enn ek læt þessa
 ó príðí mér hlíða
 þettað saman ber því sem segir í <del>soju</del> sögu
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gautreks konúngs kap 9]] þar segir að Gjafarefur
 Nera jarls, auð séð er af öllu sam ban dínu
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu:]
 1) þettað tjald segja menn að
 hafi saum að Matthildur
 dóttur Balldvíns greífa
 hins milda af Flandr
====bls. 7====
 að það hefir þótt um renninga eður
 flökku manna búningur að bera stutta feldi
 eg higg því að feldir þeir er heldri men báru
 hafi ætíð verið síðir.
 Ég á lít að feldurin hafi verið víðastur allra
 yfir hafna, einkanlega skraut feldir og ef maður
 hugsar sér feldin lagðan niður og breiddan út
 þá hefir hann að minni higgju mindað meir en hálfkringlu
 eður fram undir ehila krínglu, og var kríngt úr
 miðjunni firir hálsinum því feldurin var með
 reglulegri höfuðsmatt sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettis saga]] vottar og
 sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlar mindir]] sína, en sögurnar geta aldrei mér vítan lega
 um höfuðsmátt á <del>möllt</del> möttlum, og gamlar mindir
 sína að það hefir ekki verið vana legt, og mun það
 helst koma af því að möttullín hefir verið efnis
 minni en feldurin og mindaði hann að eins hálf
 krínglu eður minna, en þótt lög gildur varar feldur
 þirti ekki að vera meir en 4 álnir á vídd og 2
 á leingd eður svo mjór að han vantaði þriðjúng
 til þess að hann mindaði hálf krínglu, þá er
 auð séð að skrautfeldir vóru að öllu vandaðri
 og efniss meiri en var ar feldir, sem sama grein í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grágás]] vottar: “ nú eru feldir betri þat er virðíngar
 fé„ á gömlum mindum er feldurin jafnann mind-
 aður víðari <del>og flestar aðrar</del> og að öllu efnis meiri en
 flestar eður allar að rar yfir hafnir, eg sé því ekki
 neína á stæðu til að reíngja að skraut feldir
 hafi verið víðir og að öllu efnissmiklir, þótt lög
 bókín á keði að varar feldir megi ekki
 vera mjórri en <del>fjörar</del>4 alnir, því það var sú
 minsta vídd sem gat verið, enda votta sög
 urnar að varar feldirnir vóru mjög mis jafnir
 að gæðum sem von var því þeír vóru eins
 konar verslunar vara manna á meðal sem
====bls. 8====
 auð séð er af nafninu varar feldur líkt
 og vöru voðir sölu voðir varar skinn
 og fleíra.
 Það er auð seð af sögonu um að vararfeld
 irnir hafa verið að öllu leíti full gérðir handa
 mönnum til að bera sem aðra yfir höfn, en optast
 mun þeir <del>þ</del> hafa verið gérðir handa minni háttar
 mönnum líkt og þess konar vörur hjá oss
 nú á dögum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kormakssogu kap 16]] segir
 er <del>að</del> þeir Haldör og hólmgöngu Bersi höfðu
 drepið vala bónda, að þeir breiddu á hann var
 ar feld hans til að hilja hræ hans, af
 þessu er auð séð að men hafa vorið varar feldina
 og sannar það einnig [[Heimildir_Sigurðar_málara | Harðar saga kap 13]] þar
 segir Geirr hafði yfir sér varar feld, og
 að hirðmaður einn er Arnþórr hét vildi ræna hann
 feldinum, og að þeir börðust um feldin, það er
 fullkomin ástæða til að halda að <del>þessi</del> talsvert
 hafi verið variðí þennan varar feld, er
 hirð maður vildi á girnast han, og vinna það til
 að berjast um han við ókunnan mann.
 það er líka auð séð að varar feldirnir hafa <del>opt</del>
 verið tiltalsvert verð miklir og vandaðir því þeir
 vóru opt röggvaðir sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | gáragás]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljósvetningas:
 kap 13]] grágás segir að göggildur [sic] varar feldur átti að
 hafa 13 rögvar um þveran fell(d) han átti og að vera
 4 þumalálnir milli skautanna að naðan þar sem
 han var breiðastur en 2 þumal álnir frá hálsmáli
 niður í gégn, sá feldur átt að kasta 2 aura það eru
 hérumbil 4 lóð silfurs eður 2 spesíur danskar, en
 men verða að gæta þess að peninga verðið var á
 þeim dögum miklu hærra, en alt fyrir það hafa
 þessir feldir ekki gétað verið mjög dírir eptir
=====Meðfylgjandi blað=====
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | ísl fornbefa [sic] safn
 I. bls. 166 til 167 No23 alþíngis sam
 þykkt um fjárlag
 manna á meðal á
 Islandi frá 1100]]
 „hafnar vað mál
 ny ok ó notir.
 1hafnar feldir nyir
 þat er alt metfe„
 1 skrúð klæði ný <del>ok</del>
 skorin eða óskorin.
 sama bref bls. 164
 varar feldir for II
 aura sá er fjorgorra
 þum al álna er laugr
 er II. breiðr XIII. roggvar
 um þverann fell.
 nú eru felldér betri
 þat er virð ingurfé.
 hér eru bæði hafnar
 feldir og varar feldir
 métfé þegar baðir eru
 vandaðir og sest ekki
 hverjar hafa verið
 dírar maske hafnar
 feldir er menn gerðu
 handa sjálfum sér
 hafi verið dyrari en
 sölu feldir.
 hafnar voð [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eip. arbækr
 1 þátt bls 84]]
======[bakhlið]======
 1353 keypti
 Ormar biskup eignar
 hluti Spá konfelli
 firir 30 hundrað
 vöru og hafnar
 voða
 (hér eru að skildar
 hafnar voðir og
 vöru voðir.)
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | ár bækr 1 þátt bls. 84]].
 voðir til slit eða
 ígáng fata
 sjá hafnarklæði
 og skjald hafnar
 klæði

====bls. 9====
 penínga verði forn manna, og það vendir á
 að varar feldirnir hafi vana lega verið ættaðir
 handa minni háttar mönnum . en vandaðir
 röggfeldir hafa auð sjáannlega veirð dírir því
 þá baru jafn vel stór höfðingjar sem sög urnar
 votta, t.d. Guðmundur ríki enda voru þesskonar feldir á litnir
 metfé af því þeir voru að öllu vandaðri enn
 þeir vana legu varar feldir er men höfðu
 firir veslunar vöru, [∫] en nú er eptir að vita
 hvað röggfeldur merkir, öll þau dæmi sem
 eg hefi séði sögonum um það efni erumjög
 óljós, en eg hugga mig við það að röggvorrar
 við koma ekkert læginu á feldinum, og er
 þess vegna ekki eins á ríðandi að vita um þær,
 enda vóru margir feldir sem ekki höfðu
 röggvar þótt skraut feldir væru, en síðar
 skal eg samt segja úlitmitt[sic]um hvað eg held
 að röggfeldur merki.
 Hafnarfeldur higg eg hafi verið feldir þeir
 er menn höfð, eður báru dag lega til slits, men
 kalla en í dag skjaldhafna föt, klæði þau er
 men bera til hatiða brigðis, og sem eru vandaðri
 en þau er men bera daglega. firir austan hefir tíðkast
 framm undir vora daga að kalla í gángsklæði eður
 skjólföt hafnarklæði sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | samstæður eptir síra
 Þorstein <del>á</del> Jónsson a Dvergasteini]] votta
 sendi enn á svæði
 Sæta ey góðu næði
 skóbót þurfa og skæði
 og skjólsöm hafnarklæði
 eður sem sama skáld segir í annari vísu
 biðlar breita höfnum
 þó bónorð er fyrir stöfnum
 með kliptum kampi jöfnum
 og krúnum hnífí sköfnum.
 hafnar feldir higg eg að hafi verið óvandaðastir af öllum
 feldum, því þeir munu hafa verið gírðir eín úngistil slits, 1)
 _____________________________________________________
 1 hafnar vaðmál eður hafnar voðir munu hafa verið efni í óvönduð í gáng klæði
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu og á við innsetningar merki [∫] hér að ofan:]
 (nota)
 Finnur Magnússon segir í
 atlaijagrein i Grönl.hist.m. bl732
 „varar feldur lítur út að hafa
 verið á bregða (teppe) af góðu
 vaðmáli, er menn gátu haft
 bæði fyrir yfir hafnir og
 rúm á breyðu„ þettað er mjög
 ó ná kvæm lísing og að rörgu [sic]
 ekki alveg rætt því sögurnar
 sína að feldur in varað öllu
 leiti sniðin sem önnur yfirhöfn
 og einnin röggvaður, og sínir það,
 að það var eingan vegin einkenni
 varar feldarins, að hann væri
 á bregða úr tómu vaðmali,
 þótt sög urnar géti um að men
 breiddu ifir sig varar feldi
 er men köstuðu sér niður í
 set til svafns, í öllum klæðum
 enní dag leggja men oft ofan á
 sig stappa eður föt sem eru
 þikk, og líkjast þau þá ekk
 i á breiðum

====bls. 10====
 Það var eitt af eín kénnum feldarins að han var
 jafnan erma laus, og eg sé að minsta kosi einga
 á stæðu til að halda að han hafi verið með ermum
 fírst sögurnar géta hvergi um það, enda mundi ein-
 hverstaðar í sögonum finnast gétið um erm ar á
 feldinum eingu síður en á kápunni hefðu þar verið
 til, því feldurin var eins al mennur og kápan
 með erumum sést feldurin heldur aldrei mindaður á
 gömlum mindum, það er og líka þessu til stirkíngar
 að feldirnir vór tíðum gjörfir á þan hátt að þeir vóru
 svartir annars vegar en hvítir annars vegar, og gátu
 menfljótlega snúið út hverri hliðinni á þeim er men vildi. þannig
 var sá hín tvíloðni feldur er þormóður kolbrúnar skáld
 hafði er handrap þorgrím trölla [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fostbr, kap 9]].
 ekki gátu men með góðu móti fljótlega snúið feldin
 um hefði han verið með ermum, og það hefði
 þormóði aldrei komið til hugar er óvinir stóðu á allar
 hliðar. eg þekki aðeins eitt dæmi í sögonum hvar
 gétið er um að fledurín hafi verið með hand-
 vegum, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | ólafssógu Tryggvasonar fornm kap 173]]
 þar segir svo “Oggmundr (dittr) tók yfir sík feld,
 hálfskíptan ok hlöðum buin um hand vegi<del>im</del>nn
 var þat ágætr gripr„(1 þann feld gaf han síðan Gunn-
 ari helming, það sem hér er kallað handvegir á
 feldinum mun eiga að skiljast á þann hátt, að
 göt hafa verið á báðum hliðonum á feldinum,
 líkt og eru í dag er títt að hafa á erma lausum
 kápum í útlöndum, til þess að það sé hægra
 að taka til höndonum og að men géti haft <del>hol</del>
 handleggina lausa ef men vilja í kríngum þessi
 göt hefir ferlurin Gmundar verið hlað búin.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Droplaugar sona sögu hinni laungu kap 26]] segir að
 þeir Droplaugar synir <del>vóru</del> i “váru í varar feldum
 okhneptir at þeim undir höndum „ef þessisaga væri áreið-
 anleg og maður gæti á litið hana gamla þá væri þettað
 nokkur sönnun firir því að feldirnir hafi opt
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu:]
 1 samannber [[Heimildir_Sigurðar_málara | flateyjar bók
 kap 276 bl 335]]

====bls. 11====
 haft handvegi eður göt á hliðonum, því
 án þess var valla hægt að hafa feldin hneptan
 að sér undir höndonum, en þessi saga higg eg sé mjög
 óáreiðan því eg hefi tekið eptir því að henni ber
 yfir höfuð ekki saman við hinar sögurnar hvörki
 við víkjandi búníngum bíggíngum eður vopnum
 og er mér því grunsamt að hún sé mjög úng.
 þótt sögurnar géti um á fám stöðum að feldir hafi
 verið lil [sic] að búnir í skaut víður, eingu síður er möttlar-
 nir, enda sjást þeir hlaðbúnir víða á gömlum mindum
 og í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 1 þátt kap 27]] segir eitt handrit af sturl.
 að feldurin blái er þorgils oddson gaf Hafliða
 Márssyni í sáttagjöf, var „hlaðbúin„ en hin handritin
 sleppa því, en hvað sem þessu dæmi líður, þá álit
 eg senni legt að hinir fornu feldir hafi opt verið hlað
 búnir alt í kríng, first men hafa dæmi uppá að þeir
 vóru hlað búnir um handvegina,
 Sagan segir að feldurin Oggmundar dítts hafi verið
 hálfskíptur, en ekki hefi eg víðar í sögum séð það
 um feldi, og yfir höfuð kémur það skjaldan fyrir
 að klæði voru hálfskipt eður “hálflit„ og mun það
 hafa verið óvana lekt því það er hér tekið fram
 sem eitt hvað sérstakt, og Gunnar helmingur var
 uppnefndur fyrir það að honum þótti “gaman at hafa
 háflit[sic] klæði„ og mun það hafa þótt kátlegt, sem
 það líka var, oriði hálf skipt merkir auð sjáanlega
 klæði á hverjum sin helmíngurin var með hverjum lit
 hægra og vinstra megin frá hrígnum, sama [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssaga
 Tryggvasonar]] segir að feldurin Oggmundar var
 tví skiptr 1) þettað merkir að sá sami feldur hafði
 ímislega lita skipun hverju megin og að maður gat snúið út
 hverri hliðin á þeim feldi er men vildu, líkt og á tvíloðna
 feldinum þormóðar kolbrúnskálds sem fír er gétið um, og á
 veslinu tvískipta er víga skúta hafði er var svart og hvítt 2)
 ___________________________
 1) samanber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyjarbók bl 336]]
 og skálholts útg.
 
 <del>vem</del> 2) [[Heimildir_Sigurðar_málara | vem, og vigaskutu s. kap 26]]

====bls. 12====
 Það var ein kénni feldaríns, að menn báru
 hann ekki eins og möttulin, eða kápuna, menn
 festu han ekki vanalega saman framan á brjóstinu
 síst þegar men vildu hafa mikið við, heldur festu
 men hann samann á hægri öxlinni með stórri nál
 eður spennu, sem einungis var gjörð til hins sama,
 þessi nál hét dálkr eður feldurdálkr að menn
 hafi fest faldinn saman með þessum hætti vottar
 best [[Heimildir_Sigurðar_málara | saga Gísla Súrssonar]] þar segir um þorkél
 súrsson að han hafði “grán feld yfir sér ok
 gull dálk um öxl„ sama vottar og að nokkru-
 leiti [[Heimildir_Sigurðar_málara | Harladar saga hárfagra kap 42]] en
 Haukur há brók var sendur vestur til Englands með 30
 menn á fund Aðalsteins konúngs” hann skipaði mönnum
 sínum áðr þeir geingu í höllina at hverr þeirra
 skild hafa svarða vinstri hlið, ok pesta svá yir-
 höfnina at egi sjái sverðit„ (1) það lítur út þó það
 sé ekki tekið hér framm, að þeir hafi allir verið í feldum,
 og hafa þeir þá fest fest feldina saman á hægri
 öxlinni, en látið feldin lafa niður vínstra megin,
 til þess að sverð ið væri hulið. í [[Heimildir_Sigurðar_málara | fagurskinnu kap
 13]] segir að þeir höfðu sverð á vinstri hlið undir
 möttul skauti, ok snöruðu mottlonum á vinstri
 hönd sér, þettað er alt önnur frá sögn og miklu
 ó líklegri en sú áður nefnda, er fleiri bækur hafa, því
 þessi að ferð hefði vakið meir eptir tekt hjá mönnum Aðal
 steins, og á lít eg því að þettað þurfi ekki að raska minni
 fírri til gátu, en hvað sem þessu líður þá á lít eg víst
 að feldurin hafi vana lega verið festur saman á hægri
 öxlinni með þessum hætti, sem fjöldi af gömlum mind
 um votta á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu frá Bayeux]] og öðrum eldri útlend
 um mindum sést yfirhöfnin jafnan næld saman á
 hægri öxlinni, og eins sést á gömlum Íslendskum
 mindum, þegar men nú sjá á gömlum mindum þessa
 stóru erma lausu yfir höfn, nælda saman á öxlinni,
 og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gísla saga Súrssonar]] segir að þorkéll súrsson
 _____________________________________
 1) samanb. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafs.s. forum, kap 8]], og [[Heimildir_Sigurðar_málara | flateyjar bók kap 9]],

====bls. 13====
 hafði feld ok gull dálk um öxl, og men
 vita að feldardalkurin er ein mitt sama og
 nálin er feldurinn var nældur saman með 1)
 á öxlinni, og sögurnar géta hvergi um að aðrar
 yfir hafnir en feldurin væru með dálk á
 öxl, þá gét eg ekki séð að men géti ef ast
 um að þessi yfir höfn er men sjá svo opt
 mindaða saman festa á oxlinni sé feldurin
 einkan lega þegar mindonum og forn gripa söfnonum
 ber svo vel samann við sögurnar, það sést viðar i
 sögonum að það var eín kénn legt við feldin að
 han var optast nældur saman en skjaldnar bundin
 saman eins og tygla möttull, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kormakssögu kap 25]] segir
 “at maðr stal frá Kórmaki dálk til spots, er hann
 hafði lagt af sér feldin, ok er han skildi til taka
 var úr dálkrin„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | vígaglúmssögu kap 8]] segir Glúmur
 við Vigdísi frændkonu sína “ því veik ek híngat
 at dálkrin er ór feldi mínum, ok vil ek at þú
 saumir á nísting „ nistíngr merkír hér saum að kapt eður
 þráð ar likkja, [∫] af þessu má sjá að feldar dálkurín
 hefir tíðum verið saumaður á felin, en da sanna
 það líka sumir gamlir feldar dálkar er fundist
 hafa í jörðu, her á landi þess konar dálkar eru vana lega
 þrihirndir eður réttara sagt smára lagaðir, með
 nála hjörum á baka til, líkt og á brjóst nálum,
 sú nál liggur milli tveggja blaðanna, en á bakatil
 á þriðja blaðinu er fótur líkt og a krapp, með augu
 í gégnum, og þarí hef hefir nistíngurin verið saum
 aður til að festa dálkin við feldin annars vegar
 við höfuð smáttina, en nálinni hafa men nælt í
 feldin hinsvegar við höfuð smáttina, þesskonar
 feldar dálkar eru nokkrir til á forngripa safn
 inu í Kaupmanna hofn og þess konar feldardálk
 hefir Víga Glúmur haft. en þeir vana legustu
 feldar dálkar vóru með eíngum fæti og
 __________________________________________________
 1)sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Aunder for Norðisk oldyndigheð og historie 1850 bl 281]]
 þar er gétið um dálk er fanst við Largs á kvern var ritað með rúnum: malbriþa á
 dálk þanaeða þans...... dolk ... þettað er sú besta sönnun firir því að hinar firgreindu
 spennur eður nálar séu það sem fornmen kölluðu dálk eður feldar dálk,
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu:]
 (nóta)
 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Snorra eddu bl. 85]]
 er nísting ef til vill
 sama og men með nisti
 þar segir:
 skorða varí föt færð
 fjorð beins afar hrein,
 nýrri slörg naddfreyr
 nístíng af mjaðar Hrist
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlaugssögu starf sama
 kap 16]] finst at nista atgeir
 í klæði sem dragnál
 hér er að nísta (=næla)
 því eru sumar dálka
 tegundir kallaðar nísti
 af nálinni sem er á
 baka til á þeim einkum
 þeir kringljóttu og þrí
 blöðuðu.

====bls. 14====
 og urðu þeir því ekki saum aðir á feldin
 heldur nældu men þeim lasum í feldin
 líkt og brjóst nál, margir af þeim feldar dálk
 um er men hafa fundið í jörðu, eru mjög
 skraut legir. sumir úr silfri og <del>smet</del> smelt
 inni þá bláum rósum [∫] og lagðir með gullþráð
 um, sumir eru ur gulli allir stein settir, sumir lagðir með
 viravirki, eður útgrafnir meðals konar rósum og
 dreka mindum og með með fléttingum úr gulli og
 silfri, og á allan hátt skreittir. sumir eru kríngt
 óttir, sumir sporöskju lagaðir, sumir tigul mindaðir,
 sumir eru í orms eður dreka mind, með stórri
 bugðu í miðjunni sem var gérð til þess að
 fillíngarnar á feldinum gætu fallið uppí bugðu
 drekans er búið var að næla dálknum í feldín,
 sumir hafa líkíng af dreka höfði, sumir af þeim
 eru lagaðir líkt og krínglótt <del>hrug</del> hrinja með
 laungu þorni, en hríngurin er vana lega opin
 á ein um stað er líka varð að vera, því annars
 gátu menn ekki komíð feldar hornonum uppá
 þornið, því fírst urðu men að stínga þorninu
 gégnum feldar hornin, og síðan smegðu men
 þorninu uppum opið á hríngnum á samt með
 feldar hornonum, og færðu síðan þornið til hliðar
 að það gæti eí aptur fraið í gégnum opið á
 hringnum, þess konar feldar dálkur sest minaður í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | A. M. safninu, á mind af Karla magnúsi]], og
 á gamallri mind af Haraldi Guðina syni sem er á
 gömlu handríti sést líkur feldardálkur á baðum þessum
 mindum sjást feldar hornín toguð upp í gégnum
 hríngin eður dálkin. flestir þeir dálkar er-
 fundist hafa hafa veríð mjög vandaðir og vitna
 þeir ef tilvill mestaf öllu því er fundist hefir
 í jörðu um hag leik og ákaf legt skraut forn-
 manna. men hafa fundið mjög marga dálka í jörðu
 bæði í Danmörk og Svíþjóð, og eru þeír geimdir á
 forngripa söfnum, það hefir og viljað til að men
 hafa fundið þá á Íslandi.
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] úr samstettum málmi

====bls. 15====
 af þessu má sjá kvað mönnum hefir þótt
 á ríðandí að skreíta dálkana sem mest
 sem líka var von því þeir vóru eín hver
 helsta príði feldarins, en feldurin var í
 forn öld á litin sú tígug legasta yfir höfn.
 orðið dálkr hefir 2 merkingar first sama og
 tví eggjaður knífur er gerður var til að leggja
 með sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | jóms víkinga saga]] bendír á, í sumum
 handrítum sögunnar segir að jómsvíkíngurin
 hélt á týgilknífi 1) en í sum um handritum segir að
 han helt á dálk 2) þettað sannar og best danska
 orðið dolk er merkir sama og tví eggjaður knífur
 og er það án efa sama orðið þótt það sé orðið lítið
 eitt breitt, önnur merkíng<del>s</del> orðsins er feldar
 dálkr sama og feldar prjónn sem kémur af
 því, að það var ætið nál á baka til á feldar
 dálknum er men stúngu í gégnum feldin hjá
 höfuð smáttinni, og þar af kémur að feldurin er
 í hveðskap kallaður feldar stíngi sem Eyvindur
 Skálda spillir kvað, [[Heimildir_Sigurðar_málara | haraldar sögu grafelds kap]]
 Feingum feldarstínga
 fjarð ok galt við hjarða
 þann er ólhimins utan
 oss lengíngar sendu.
 Eyvindr hafði ort lofkvæði um alla Íslend
 ínga, enn þeir launuðu honum kvæðið á þann
 hátt, að þeir skutu saman sildri á Alþíngi,
 og varð það svo mikið fé að þeir gátu látið
 smíða úr því feldar dálk er vó 24 merkur,
 sildurs, þann dálk sendu þeir Eyvindi og
 firir þau dálk keipti han sér bú og sild
 því hallæri var, eingin má halda að þessi dálkr
 hafi verið gérður til þess að <del>að</del> Eyvindur skildi
 bera han, því hann var lángtum of stór til þess.
 ______________________________________________
 1) [[Heimildir_Sigurðar_málara | forum XI bindi bl 149]]
 samanb. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyarb. <del>bl</del>kap 160]]
 2) [[Heimildir_Sigurðar_málara | fronm. I bindi bl 180 kap 90]]

====bls. 16====
 þeir vildu smíða ein kvern eigu legan grip úr silfrinu
 til að senda Eyvindi, og völdu til þess feldar
 dálk af því það var eitt af því tíguglegasta
 og skrautlegasta af skarti fornmanna.
 nú þikist eg hafa komið með nokkur rök fyrir því
 að það hafi verið einkénni feldarins að han var
 optast festur saman á hegrí öxlinni, sem sögurnar
 votta og margar gamlar mindir, en þó votta gamlar
 mindir að menn hafa stöku sinnum snúið feldinum
 svo að dálkurin varð framan á miðju brjóstinu
 sem ein mind af Vilhjálmi bastarð votar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu
 frá Bageux]], einnig finst í sögonnum að feldurin
 hefir ekki ætíð verið festur saman einungís með
 dálknum, heldur höfðu men einníg týgil i feldinum
 auk dálksins til vonar og vara ef men kínnu
 að tína dálknum, þettað vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúnga 5
 þátt kap 28]] þar segir að Sighvatur Sturluson
 hafði týgla skínfeld á herðum, sama vottar og
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldíð frá Bageux]] á einum riddara Víljálms
 Rúðu jarls sést mindaður feldur, <del>sem er festur</del>
 sem er festur saman á hægri öxlinni með dálk
 en týglarnir blakta lausir firir vindinum því
 han ríður hart, á endanum á týglonum eru skafar,
 sama votta [[Heimildir_Sigurðar_málara | Frakkneskar mindir fra 12 öld.]]
 <del>þóð</del>þóað bæði sögur og minir syni að það <del>var</del>
 var vanalegt ein kénni feldarins að han var
 <del>jafnan</del> vanalega nældur saman með dálk, þá
 vil eg samt eingan vegin neita að möttlar og fleiri
 yfir hafnir hafi stundum verið festar samann
 með dálk eða spennum, einkan lega með þeim
 stóru og flötu spennum, en munurin var sá að
 möttullin var jafnan festur saman á miðju brjóst
 inu en ekki á öxlinni [∫] enda var möttullin<del>han</del> efnísminni
 en feldurin og höfuð smáttarlaus, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þætti
 Hemíngs Aslakssonar kap 8]] segir að haraldr “konúngr
 (sigurðarson) hafði möttul rauðan yfir sér á tuglum„
 „han snéri dálkúr Skikkjunni„ því han vildi hafa
 möttulín lausan, það er jafnan tekið fram í
 þellað er vafa samt hér er rugla saman skikkju og mollti<ref>[eftirfarandi athugasemd Sigurðar er skrifuð með blýanti neðst á síðunni.]</ref>

 [Eftirfarandi athugasemd er á vinstri spássíu:]
 [∫] að minsta kosti géta sögurnar
 hvergi um það, og af gömlum
 míndum géta men heldur
 ekki seð það.

====bls. 17====
 sögonum þegar möttullin var með týglum,
 og sannar það að möttullin hefir <del>opt</del> veriðtil festar
 saman með dálk eður spennu, en þá mun það <del>skjd</del>
 skjaldnar hafa verið, því dálkurin heitir feldardálkr
 af því að han heirir meir til feldinum en möttl
inum
 Eitt af því sem görir feldín frá brugðin
 möttlinum er það, að hann hefir ekki ætíð
 verið með skautum að neðan (hornum) þótt sögurnar
 géti um skaut á honum t.a.m. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettiss. kap 35]]
 heldur mun feldurin tíðum hafa verið kríngl-
 óttur neðann firir, sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Vígaglúms saga bendir
 á kap 6]] er Glúmur gékk firir Vígfús hersir
 móður föður sin, þar segir að „han sá mann mikin
 ok vegligan í öndvegi í Skaut feldi blam„
 það var vígfús hersir, hér er það tekið fram sem
 eitthvað sér staklegt að feldurin var með skaut
 um og sinir það að skaut eður horna lausir feldir
 hafa veirð til, eður almennari en hinir er skaut
 voru á, eður í þriðja lagi að skaut feldir hafa
 verið lítt þekktir er sagan var rituð, 1)
 Nú hefi eg talið alt sem eg hefi fundið í sögonum
 sem við kémur læginu á feldínum, þegar vér
 nú tökum þettað alt saman og að gætum að feld
 urín var ermalaus og mjög víður og lángur og opt
 krínglóttur neðan fyrir og einnin nældur saman
 á hægri öxlinni með dálknum, eður festur saman
 með stórum knapp sem líka var til, og einnin
 hlaðbuin alt í kring [∫] og með díríndis skinn fóðri
 þá sjáum vér að feldurin hefir veríð nesta
 fögur og glæsileg yfir höfn bæði að efni og að
 læginu til, forn men kunna líka að bera faldin
 kurteislega sem bæði sögurnar og gamlar mindir
 votta, þegar þeir báru feldin sem skart yfir höfn
 létu þeir jafnan annan jaðarin feldaríns hanga í
 _____________________________________________
 1)en þará móti mun það hafa verið eitt af aðal einkénnum möttulsins að hann
 hefir ætíð verið með skautum því það finst mjög víða í sögonum og er hvergi
 tekið fram sém neitt sérstaklegt.
 
 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu:]
 [∫] og úr dýrindíss vefnaði

====bls. 18====
 í fellíngum niður af hægri öxlinni að aptan, enn
 þeím hluta feldarins er lá um brjóstið framan vert
 köstuðu þeir aptur af vinstri öxlinni svoað
 feldurín lá í boga fellíngum á brjóstinu, er
 gjörði þá mjög hrotlega og her mannlega, þeir
 vóru og með mörgum örðum hætti æfðir í að bera
 feldin fagurlega á vinstri handleggnum, og að
 sveipa honum umsig á allar lundir og höfðu þeir
 hann tíðum firir skjöld. það sem mér finst
 vera mjög athuga vert við þettað er það, að
 men sjá af öllu þessu að feldurin er að læginu
 til öldúngis eins og χhαĩνα<ref>[ath! skrift]</ref> eður ĩμáπον<ref>[ath! skrift]</ref> forn
 Grikkja, sú kápa var mest meiri háttar hjá forn
 Grikkjum, þeir létu sínar hétjur og goði
 bera hana, eins báru jafna guðir og hetjur
 Norðmanna feldin, af því þeir á lítu han
 tigug legastan, Grikkir báru þessa sína yfir
 höfn eins og Norðmen báru feldín grikkir
 nældu og sína yfir höfn saman með næl á
 öxlinni er hét πεϑονϒ<ref>[ath! skrift]</ref> og var hún nær því
 eins í læginu og feldrdálkur Norðmanna tíðum
 vóru feldar dálkar norðurlanda búa beínlínis
 frá Grikkjum sem forngripa söfnin sanna,
 opt festu Grikkir sína yfir höfn saman með
 stórum knapp, eins og norðmen og Íslendingar feldín,
 Hómer lætur feldin oddíseifs vera tvöfaldann
 þeir tví skiptu og tvíloðnu feldir er
 Norð men og íslendíngar báru vóru og tvöfaldir
 feldurín Oddiseifs var og þikkur og loðin það
 voru og <del>oþok</del> okkar þikkvu og loðnu röggfeldir
 feldar dálka hafa men fundið í jörðu hér á norður
 löndum frá eldgömlum tíma og ef til vill
 frá því mörg hundruð árum firir kristsfæðing
 og mun því vera óhætt að fullirða að feldur
 inn muni vera svo gamall hér á Norðurlöndum,
 og mun hann hafa sínn uppruna fr Gríkkjum
 heldur en frá Rómverjum.

====bls. 19====
 eg held því að það sé ekki of mikið sagt
 þó men segi að feldur in sé sú elsta og
 tig ug legasta yfir höfn er fornmen báru
 hér á norður löndum í fornöld, því
 han mun vera komín með þeim að austan
 úr Asíu, eins og faldurinn, sem mun vera
 eins gamall að sínu leiti eður eldri og komin
 til vor sama veg
 Feldurin hafði imsa liti, sögurnar géta
 ekki um nemað 3 liti á feldinum, sem eru
 blár rauður og grár sá rauði litur mun mikið
 hafa verið tið kaður á feldum á elstu tímum og mun
 hann hafa þótt skraut legastur og hermann legastur,
 þeir 3 konungar er beiddu Guð rúnar Gjúka dóttur
 höfðu rauða loða(=feldi) og Hornklofi<ref>[ath! skrift]</ref> telur
 til gildis hirðmönnum Haraldar hár fagra að
 þeir höfðu rauða feldi, og segir “feldum ráðr þeir
 rauðum | ok velfagr renduðum„ | i Landnámu
 eru 2 men kendir víð rauða feldi, líklega af því
 að þeir hafa borið rauða feldi, Asgeirrauðfeldur
 Hrjúlfsson ogtu<ref>[ath! skrift]</ref> rauð feldur son Gríms loðinskinna 1)
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Brandkrossa þætti]] er Geitir látin bera
 rauðan feld er han sat í öndvegi, og fleira
 er það sem bendír á að það hafi þótt tíg ug lekt.
 forn mönnum þókti og tíg ug lekt og öldur mannlekt
 að bera blá a feldi, þess vegna er Oðin látin bera
 bláan feld og Vigfús hersir og víga Glúmur höfðu
 bláan feld er þeir frændur höfðu haft svo miklar
 mætur á að honum matti ei lóga úr ættinni, því
 þeír trúðu því að ef þeir lóguðu hönum úr
 ættínni mundi þverra virðíng þeirra. sem líka
 varð er Glúmur hafði lóg að þeim ættar grip.
 slíkt dæmi finst hvergi mér vitanlega [∫] um
 nokkra aðra<del>ra</del> yfir höfn en feldin
 ___________________________________
 1)Gaungu hrólfssögu kap 1 er gétið um Hálfdán rauðfeld son
brennu Kóra

 [Eftirfarandi athugasemd er á hægri spássíu og á við um innsetningarmerkið [∫] í textanum hér að ofan:]
 [∫] í sögonum

====bls. 20====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 1 þátt kap 27]] segir að Þorgils Oddasson
 gaf Hafliða Marssyni í sátta bót og til vínfengis
 við sig: feld bláa er honum hafði gefið Sigríðr
 dóttur Eyólfs snorrasonar sonar goða austan frá Höfða
 brekku. auðseð er að þessi feldur hefir verið
 ættar gripur, eins og sá er eg gat sein ast um, og
 líkast til að Snorri goði hafi <del>haf</del> í fírstu átt
 þennan feld, enda er auð séð að mönnum hefir
 þótt mikið varið í þennan feld er þorgils gaf
 han í sáttagjöf slíkum höfðingja sem Hafliði
 Mársson var. grair feldir tíðkuðust mjög
 á 10 og 11 öld, það þótti skraut legt að hafa
 gráa feldi, og mun það hafa komið af því að
 grá liturinn hefir þótt eiga vel við rauða
 og brúna kírtla er hofðíngjar báru opt, enda
 géta men valla valið <del>saman</del> betur saman liti,
 margir skraut men höfðu gráa feldi Harladr
 grá feldur, þorkéllssarsson, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 29]]
 segir að Geirmundur gnyrr hafði gráan feld yfir
 rauðum kyrtli, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sömu sögu kap 37]] segir að Rútur
 hafði gráanfeld, og kap 63 segir að Lambi þor
 bjarnarson hafði yfir sér feldkápu eður fellikápu
 grá, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jóns víkínga sögu kap ]] er gétið um gráann
 feld, er húskall Eyólfs valgérðarsonar keipti firir
 öxi, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 3 þátt kap 15]] segir að Brandur
 Runólfsson„ var í feldi grám„ ekki er mér vel
 ljóst hvað grá feldur merkír, en mér er samt nær
 að halda að það merkí opt feldí alveg úr
 grá skinnum og safala skinnum, eður fóðraðir
 með grá skinn um, því þeir eru taldar um leið
 og grá vara eður skinna vara, en auð séð er að ekki
 hafa allir gráir feldir <del>hafa</del> verið úr grá skinni t.a.m.
 sá er eg gat áðurum, er var eín úngiseinnar axar virði,
 heldur hafa þeir verið úr góðu klæði. eða vaðmáli

====bls. 21====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fagurskinnu]] er getið um fagur rendaða
 faldi, þettað er það einasta dæmi er eg þekki í
 sögon um, er gétur um að feldir hafi verið
 röndottir, og það er mjög á víst hvert þeir hafi
 nokkurn tíma verið röndóttir, eg þekki að mista
 kosti ekki nemað þettað eina dæmi uppá að skraut
 yfir hafnir hafi verið röndóttar [∫] á gömlum mindum
 hafi eg aldrei séð það á [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldinu frá Bayeux]] er
 eínúngis eínu niður hlutur á kirlti röndóttur,
 það er því mín tilgáta að þettað sé af bakað
 eður rit vílla og egi að vera fagr röggvuðum
 firir fagur renduðum, eður að rönd merkí hér ein-
 göngu hlaðið eður giltu röndina sem opt hefir
 verið alt í kring á feldinum, eíns og á <del>feldínum</del>.
 m öttlínum
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu:]
 
 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu]]
 
 vantar feld þormoðar<ref>[Athugasemdin er skrifuð með blýanti og sést illa á mynd]</ref>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======

======Skýringar======
<references group="sk" />

======Tilvísanir======
<references />

======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Röggfeldr===
====bls. 1====
 röggfeldr
 eftír því sem eg hefi komist næst af sögonum
 er röggvar feldr; ekki ann að en feldr sem er lagðr
 (eða foðr aðr) ann ars vegar með breiðum leggíngum
 úr <del>breíðu</del>lonngu flossi eða fíra skinni, þess ar leg íngar náðu
 ufr um þveran feldín og hvar legíng skoraði aðra
 á þann hátt að neðrí brún efstu röggvarinnar eða leggíngar ínnar
 uríðí talsvert ofan á efri brún þeirrar er þar næst firir
 ¬neðan þann íg er röggvon um líst í bragða Móusar sögu
 og er þar auð séð að röggvar merkír þar ekki ann að en leggíngar
 sem skora hvurjar aðra á þenn an hátt. [∫]
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | hróka refs sogu kap 19]] segír svo „skikkjur eru þær a Íslandi er
 feldir heitta, ok er ímíst kallað á feldin um, röggvar eða
 lagðr: nú mun hann hafa svo til máls tekít, at hall lagðann,
 ok mun hann hafa lagt í gégnum han, er han kvaðst
 fagr röggva hann„<ref>[ath! óskýr skrift]</ref>. [∫∫] ekki er her alveg ljöst hvað röggvar merkir
 það er tví rætt í það gétr hér ver íð bæði leggíng ogfoðr úr
 loðnu skínniog það mun réttara, en þettað þar ekki að raska því sem áðr
 er sagt í því það má hvoru tveggja til sans vegar færa
 breíðar randír úr skinni eða flosi <del>gátu</del> er skör uðu kvejar [sic]
 aðra gátu vel heitið bæði leggíngar rögfar og lagðr
 en þær vóru úr loðnu díra skinni eða með longuflosí.
 og sögurnar votta að röggvar har hafa jafn an
 verið eíns lags loðnar leggíngar eða flet fór annars
 vegar á feldínum <del>þeim var svo</del> sem var með svo
 lunngum hárum eða þráðum að það hristister men hrærðu
 sig [∫] þegar það er nú sann að að röggvarnar vóru með
 þessum hætti gátu þær að vísu heítíð lagðr <del>eín kann</del>
 eín kan lega hafi þær stundum verið úr loðinna díra
 skinnum eða sauða sem ekki er ó lík legast að það hafi oft verið
 kallaðir röggfeldír í feldír sem vóru fóðraðir með ímís
 leg á lítum díra skín um og mũn sín leggingín eða röggín
 hafa veríð með hvurjum lit til dæmís önnur úr hvítru
 skinni en mun ur úr brúnu skínni og mun kvur
 skína legíngín hafa skar að aðra um þveran feldín og
 alt níðr í gégn, þettað hefði verið fagrt og fagrar urðu
 röggvar nar <del>naðu rogfranar</del> að hafa veríð stundum því
 þær eru tekn ar fram eínsog helta príðí á feldinum
 sem Björn hítdæla kappí kvað víð þorð kolbeínsson
 feld gáfuð mér
 fagr röggvaðan [∫] saman ber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Krókarefsogu]]
 alt þettað síníst mér meiga til sans veg ar færa og
 með þeím hætti higg eg að röggvarnar á skart feldum
 hafi verið og þær röggvar gátu vel hrísts er men hrærðu
 sig eða hlögu einkan lega það af röggvan er er lág laust og
 skoraði hina röggína, enn hafi feldur röggfarnar á
 skr aut feldum veríð úr <del>sk</del> svo lang þráð áttu flosi að það
 gat hrísts ermen hlöggu þá gat það valla verið talið með
 skarti á feldinum því þad <del>gl</del> gat valla veríð gafrt og
 því hígg eg að röggvarnar á skraut feldum hafi ekki
 veríð með þeím hætti heldr úr díra skínni loðum, það
 gátu vel heítið röggvar er skínnín lágu í laeingjum um
 þveran feldín sem sköruðu hvurjar utra
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á hægri spássíu í þeirri röð sem þær birtast og eiga við innsetningarmerki [∫] og [∫∫] í textanum hér að ofan:]
 4 <del>2</del>
 [∫] þar segi hekluna bragða
 máusar„ þessi hekla var svo
 um búkin alt níðr í fald, at hún
 var gjör á mínd sem úlpa eðr
 loð kápa, þá er önr rögg féll
 ofan ífir aðra„ þó að þessi saga
 sé ekki af þeim sönnu þá er þó þessi
 hluti hennar talsvert gamall, og
 sannar þess vegan eins mikið og jafn
 gamlar sögur þótt sannar séu,
 [∫∫] nóta
 margir munu segja að til lítils sé
 á til færa hróka refssögu því hún
 sé bæði úng og ó á reíðanleg, það er
 að sönnu satt en hún hlítur þó að
 vera frá 14 öld, því hún var á
 skin bók er kallaðist Vatns horns
 bók skrifuð um 1400 en brann 1728.
 og met eg hana þvímikíls. <del>q</del>
 
 [∫] að röggvar nar hafí veríð með
 þessum hætti vottar best [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljósvetnínga
 saga kap 17.]] er Einar þveræíngr
 sá að röggvarnar á feldi Guðumudar
 ríka „hrærðust er hann hló„
 
 [∫] og er þó rettnefni að kalla þær lagð
 einsog ullá kind er kölluð lagður q
 qallra helst þegar þettað kemur
 alveg heim við [[Heimildir_Sigurðar_málara | snorra eddu Höfn
 1852 II bls 18]] þar segir „þel er á
 hnefa hnefa bundnum, eða hlutr
 feldar, en þél er smíðutól „hér
 virðis þél að vera = skinn leingjor
 á feldinum eða rögvar úr sauð skínni
 sem tagið er klípt af, sem mũn hafa
 <del>saman ber krókarefssögu bls</del> veríð
 al titt að hafa á varar feld
 um, að þeir irðu hlírri, og
 og gétur það verl heitið <del>tog</del>
 þél ef það er stutt hært enn
 lagður ef það er lánghært
 smbr. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kirjalaxsögu sýnisbók
bls. 402]] þar segir um Gríffóninn
 að „hann hefir hala mjök láng
 an ok á neðann þrír stórir
 lagðar þettað bendir að rögvarnar hafi verið til
 tölu vert lánghærðar-

====bls. 2====
 nafníð gat vel haldíð sér þótt röggfarnar breittust
 nokkuð frá því upp runa lega, og með þessu móti heldeg
 að men géti feingíð sam an heíngí í þessa staði í sögonum
 sem eg hefi áðr gétið um.
 þær upp runa legu röggvar munu hafa ver ið þar
 er vóru með laungu flosi og þær umun [sic] mest hafa
 verið tíðk aðar á varar feldum og var feldum í
 staðin fírír skínfóðr í og „eínkan lega til skjóls heldr en
 tílskorti en á þraut feldum munu men valla hafa
 haft röggvar með þeím hætti„ [∫]
 sögurnar og lögín votta að <del>fel</del> verð varar feldanna fór
 mest eptír því hvað röggvarnar vóru m argar og
 vandaðar lög gíldr varar feldr þurti ekki að hafa
 fleiri röggvar enn 13 frá efst til neðst, en dir ari
 feldr atti auðsjá an lega að hafa eleiri rögfar og þar
 af leiddi að röggvarnar urdu mjórri; og þó gat
 flosið verið stíttra og smá gjörfara eða skinnin smá gjörfari ef þær vóru ur skinni og var því ekki
 furða að þess konar feldír írdu dír ari, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljós vettnínga-
 sögu kap 13]] segir er Akra<ref>[ath! skrift]</ref> sekggi keipti varníng að
 helggArnsteínssyní „ok vórm mæltir fyrir var ar feldir,
 okáskilit, hvörsu þýkk röggvaðír vera skildu„
 hér merkir líklega þíkt sama og þétt sem opt fínst
 í sögon um og af öllu þessu má sjá að rögg varnarhafa
 veríð eptir því mís dýrir, í sögunni af þorsteini Skélk
 segir að þorsteinn skelkr vafði að hofði sér þíkkan feldi
 er hann glettíst víð púkan og lítr út að það hafi verið rögg-
 feldr þétt röggvaðr og líka þíkkur grettir hafði rögg feld
 er han átti við glám og mun það hér vera tekíð fram
 <del>að han</del> af því að þess konar feldir hafa verið sterkari
 en aðrir feldir, og það var því meiri aflraun er þeir
 kíptu fildinum í sundr á milli sín, feldir vóru opt með
 aungum rögg vum bæði varar feldir og skart feldir
 sem sogurnar votta merkí legt er að það að aldrei hefi eg
 seð á neinum gömlum mindum af feldum neitt móta
 firir röggum eða neinu þess konar þeir eru jafnan sléttir
 og víðir sóað þeir fall í fellíngar, hefðu feld<del>irnir á sögu
 ol dín</del> ar röggvarnar verið stórir skúfar eða mjög loðið
 kogr utan á feldínum sem sumir halda þá er það næ[∫]ta [∫]s
 kinlegt að það sést aldrei mindað mervítanlega og men hafa þá
 fjölda af mindum af feldum bæði frá 11 og 12 öld og
 þaðan af eldri einmitt frá þeim tíma sem rögg feldirnir
 vóru tíðkaðir; þettað síníst mér benda á ann að hvort
 það að það hafi ekki borið míkið á röggvonum ellegar
 hítt að men hafi oftast snúið röggfánum inn á feldin
 um, men gátu eíns séð rögfarnar firir því, fornmen
 köstuðu <del>jamfnan</del> jafnan feldín um aftrr af
 vínstri öxlínni á þan hátt að fóðríð snéri
 oftut, skíkkjur og möttlar forn man a
 voru jafn an fóðraðar með dírum grá skinn
 um og sínir það að fóðríð a skikkjonum
 hefr veríð dírara en skíkkju efníð sjálft
 og eins gat verið að stunðum hefi verið á
 feldín um,
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á vinstri spássíu í þeirri röð sem þær birtast og eiga við innsetningarmerki [∫] í textanum:]
 [∫] að röggvar egi að skiljast hér um bít
 með þessu móti sannar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bragðamagusar
 saga]]„ er segir um hekluna Mágusar
 „hún var gjör á mínd sem ólpa
 eð er loð kápa, þá er önnur rögg
 fellr ofan yfír aðra „ hér segir bein-
 línis að ólpur og loðkápur hafi
 hafi verið með röggvum loðólpa
 og loð kápa eru alþektar ifír hafnir
 er kvern tveggu dragr nafn sítt af
 því að þær hafa verið með loðnu
 fóri annars vegar eður röggvum
 og hetu því loð kápur, óhugsandi
 er að loð kápa dragi loðkápu
 nafnið af fíllingum eður ferðum
 því það er eíngín loðna, þessi
 sogu rítari hefir því auðsjáanlega
 skilið röggvar sama sem loðið
 fóður
 sama vottar og [[Heimildir_Sigurðar_málara | þáttur af
 Ragnarssonum kap 1]] þar segir
 að Ragnar loðbrók var í
 Braggaðar kápu(=röggvar
 kápu) er han drap ormin,
 en í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ragnars sogu kap 2]] segir að
 Ragnar varí loðkápu þettað sannar
 ogað loð kápa og röggvar kápa
 sé hérum bil sama, og að sogu skríf
 uronum hafi þess vegna staðíð á sama
 hvert þeír létu han vera í loðkápu
 eður röggvar kápu því kvöru-
 tveggju var loðna, en það er þess
 vegna tekíð fram að han var í
 loðkápu, að áður en han for á stað
 lét han vella kápuna í bíki
 en er han sté á land velti han
 sér í sandi, en tjörugur röggvar
 var eður loðnan tók bestu mati
 sandínum en þettað átti að
 verja han firir eitri ormsin
 það er því auðseð að þessir sögu
 rítarar hafa á lítið röggvar
 sama og eins konar tíðun<ref>[ath! skrift/merkingu]</ref>

====bls. 3====
 nú hefi eg sagt mínar gét gátr um feldar röggvar
 hvurt eg hefi komíst nærri því sann <del>ar</del> er [∫] ó ljóst [∫] en ér
 því viltr er sá sem géta skal,
 aðrir sumir hafa haldið að röggvar merkti sama og fellingar eða
 hrukkur og sagt hefir mér verið að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | snorra eddu]] hand riti stæði „rögg er
 ferðá fati„ það hefi eg ekki en gétað fundið þar af mun koma að sumir halda að orðið rögg
 og latínska orðíð ruga=) hrukka séu skild, en hvert sem það er
 eða ekki þá gét eg ekki komið því sam an við neít af því áður
 greínda, án þess að oníta mörgu stoði í sögonum og það þíkir
 mér í sjór vert að svo komnu.
 Beni díkt gröndal á lítur röggvar = loðið díra skin sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | musteri mannorðsins]]
 Sveinbjörn Egilsson heldeg að hafi skilið það <del>sjá</del> eíns sjá forsvar hans
 um Sigurð Breíðfjörð, en í [[Heimildir_Sigurðar_málara | kvæða bók Eggerts Ólafssonar]] segir í
 nótu að rögg sé ferðá fati en hvert Eggert sjálfur hefir sett þá nótu er mér
 oljóst
 eg hefi séð feldi er suður landa búar bera en í dag, og eru þeir fóðrarðir með loðnum
 skinleíngjum, er skora hverjar aðra afrum þvert á feldinum eins og eg hefi <del>áður</del>
 haldíð að hinir fornu norrænu feldir hafi verið, og munu þeir það hafa sinn upprũna
 ef eg man rétt þá mun einn Róm Verskur rít höfundur lísa feldum hínna
 fornu Geírmana á sama hátt með mjög loðnu flæsfóðri, en hver það er hefi
 eg gleimt
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Vesl=Slagníngr===
====bls. 1====
 Sú önnur yfir höfn er tíðkaðist hjá hinum forna
 Íslendíngum og Norðmonnum var vesl, þegar
 sögurnar géta um það <del>yfir höfn</del>, var það jafnan
 meiri manna eður höfðíngja yfir höfn, og það
 er víst að forn men töldu veslið með einum
 af sínum helstu skraut yfir hofnum.
 þettað vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Vatnsdæla kap 31]] þar segir
 um skraut mennið og oflátan Berg „ þeir
 (hofsverjar) sáu eirn dag at 10 menn ríðu
 í eingjum ok ein kona þeir vóru allir í
 lít klæðum, Vesl hafði einn yfir sér
 ok slæðu af góðu klæði, þau sáu hvað
 þessi maðr gérði, han brá sverði ok sneið
 af neðan þat saurugt hafði orðit í reiðinni,
 ok var þat spannar lángt„ af þessu másjá
 hvaða ofláti Bergur hefir verið er han spilti svo
 gripum sínum, af [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu Tryggvasonar Forum
 10da bindi]] má sjá að veslið hefir verið skrautyfirhöfn
 sjá kap 4 þar segir að Eres seldi Reas Olaf
 „ok tók sá firir han dyrlekt klæði þat er
 vér köllum vesl eða slagníng á vora túngu„
 af þessu er ljóst að veslið hefir verið skart yfir höfn
 first það er hér kallað dyrlekt klæði.
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafs söguTryggvasonar Forum 1ta bindi kap 46]],
 segir að Reas gaf fyrir Olaf Tryggvason „vesl
 gott eðr Slagníng„ i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyjarbók kap 51]]segir„ hin
 príðé maðr keypti sveinana lítlu síðarr ok tók firir
 þá vesl gott ok slagníng.„ hér er vesl og slágníngur
 skilið að og mun það vera rít vílla, því bæði af þessu

====bls. 2====
 tvenna sem í undan er komið og af öðrum á stæðum,
 gét eg ekki betur seð en veslið hafí verið eins
 konar feldar tegund, eður að minsta kosti mjög
 líkt feldínum því í báðum þessum fir nefndu
 sögum er veslið kallað Slagníngr, sem mun koma
 af því að veslið hefir verið ermalaus yfir höfn
 er men hafa gétað slegið um síg eptir því er
 mönnum þótt best hafa í þann svipín.
 og mun því vera rétt að kalla veslið slagníng sem hinar
 2 fir greindu sögur géra sem munu vera edlri en [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyjar
 bók]], það er og því til stirkíngar að veslið
 hafi verið með þessum hætti sem segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu
 Vemundar og víga Skútu kap 26]] er Skúta
 satum Víga glúm hjá selínu, þar segir: „hann
 (Skúta) hafði vesl yfir sér tvískipt, svart ok
 hvítt„ rétt á eptir segir að skúta „snyr vesl-
 inu„ er honum hafði misheppnast að ná Glúm
 og men Glúms þustu að, þettað saman ber [[Heimildir_Sigurðar_málara | víga-
 Glúms sögu kap 16]] það er ljóst af báðum þess um
 dæmum, að vesl tvískipt svart og hvítt á að skiljast
 þannig að veslið hefir verið hvítt annars vegar
 en svart annars vegar, og að men hafa gétað snúið
 út hverri hlíðinni er men vildu, efmen þurtu
 fljótlega að breíta bún aði sínum, og vildu ekki
 láta kénna sig, sem Skúta gérði er han vílti sjón-
 ir manna Glúms. þessar yfir hafnir munu hafa verið
 til þess gérðar [∫] sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fóstbræðra saga bendir á kap 9]]
 þar segir um feldín „tví loðna„ er þormóður átti
 að hann var hvítur annars vegar, en svartur
 annars vegar, og er þormóður gekk til búðar
 þorgríms trölla áður en han vóg han snéri
 han „út <del>því</del> hinu svarta á feldínum„
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á vinstri spássíu og á við um innsteningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] að hafa þær til
 víga eður launvíga
====bls. 3====
 en er han hafði vegið þorgrím og þurti að
 forða sér „ þá lét han horfa út hít hvíta á
 á feldínum„ til þess han skildi síður þekkjast, [1]
 af öllu þessu er auðséð að vesl og feldr hefir
 verið mjög líkt bæði að því eliti að hvöru tveggja
 mun ætíð hafa verið erma laust og eins að því leiti
 að men gátu opt snuið út hverri hliðinni er men
 vildu <del>á</del> bæði á feldinum og veslinu, enn ekki
 munu samt öll vesl eður feldir hafa verið gjörðir með
 þessum hætti því það er tekið fram sem eitthvað sér
 staklekt.
 að veslíð hafi verið ermalaus yfir höfn sannar
 að nokkruleiti [[Heimildir_Sigurðar_málara | Saga Magnúsar berfætta
 kap 10]] þar er þannig líst búnaði Sigurðar ullstreings
 er han hélt töluna til elfar grímanna „hannvar
 í rauðum skarlats kyrtli, ok hafði vesl(1) blatt yfir (2)vetzl
 sér sigurðr stóð upp ok var reiðuglígr varpaði
 veslinu „<del>ok mælti</del> síðan helt han lánga tölu til elfar-
 grímanna, en er hann settist níðr stóð Sveinki
 bóndi upp með stór írðum og mælti til Sigurðar:
 „ putt putt, skömm hunda! Skítu refar í brunn
 karls, heyr á fíru ok endimi, ermlaus maðr
 ok af bak skyrtan! hvat boðar þú mér af löndum?„<ref>[Sigurður vitnar oft í þessa setningu í örðum skjölum til rökstuðnings máli sínu]</ref>
 þessi orð Sveinka munu sigta til þess að veslið hafi
 verið erma laust, er han segir erm laus maðrin, og hefir
 Sveink þótt það spjátrúngs lekt, einig hæðist hann
 að því að Sigurður varpaði veslinu, og segir að það sé
 af honum bak skírtan, það er að gætandi að það
 þótti ósvinna að vera yfir hafnar laus á mannfundum.
 sögurnar géta hvergi mér vítanlega um ermar eður
 hött á veslinu og ekki heldr á fedinum, enda eru og
 mikil líkindi til að hvogugar þessar ifir hafnir
 hafi haft hött eður ermar, er men slógu þeim um sig á
 allar lúndir, og létu ímsa vegu horfa út á þeim
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á hægri spássíu. Númeramerkt hér:]
 [1]í þættinum af Oggmundi
 ditt og Gunnari helming
 erog tekið ram að Oggmundur tók ifir sig
 feld hálfskiptan sem
 og var tvískiptur er
 han bjó sig til að drepa
 Hallvarð háls

====bls. 4====
 og köttuðu veslið slagning.
 sögurnar géta ekki um hvernig veslið var fest
 saman um halsin og er því bágt að víta með
 vissu hvert það hefir ver fest saman með dálk
 tuglum eður með nístum likt og kápan sem
 siðar mun sagt verða
 ekki géta men með hægu móti seð hvaða munur
 hefir verið á vesli og feld, hvoru tveggja var
 tiginna manna yfir höfn og skraut yfir höfn
 eg vil aðeins géta þess til að veslið hafi verið
 efnis minna en feldurin, <del>og ef til vill þinra</del>,
 og munu men ekkí hafa fest það saman á öxlinni
 eins og feldin, þettað var undir eins nokkur mísmunur.
 [[Kast]] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njálu kap 119]] segir um þórhalla Asgrímsson:
 „þeir Njálssynir hlógu at honum er han varí kasti
 mórendu, ok spurðu hveleingi hann ætlaði at
 hafa þat? han svaraði. kastað skal ek <del>hafa</del>
 því hafa þá er ek á at mæla eptir fóstra mínn.„
 kast mun hafa verið erumalaus yfirhöfn, kíktog [sic]
 slagníngur eður vesl, og mun það hafa dregið
 nafn sítt af því, að men hafa gétað kastað því
 um sig eptir vild, er það var ermalaust,
 að mínu áliti mun vesl slagníngur og kast vera
 sam slagt yfir hafnir og alt samann feldar tegundir.
 kastíð sem þórhalli var í mun helst hafa þótt óvírðug
 legt vegna þess að það var úr óvönduðu efni, en
 þá má vel vera að þettað kast hafi verið að því skapi ó vandað í sniðinu
 eður als ekki sniðið, sem dæmi fínnast til i sögonum. sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlungu 7 þátt
 kap 57]], þar segir að Sæmundur Ormsson „hafði kastað yfir sig söluvoð
 ok vóru saumaðir saman jaðrarnir, því at þoka var mirk ákafíga [sic], ok
 hraut ur af vætu „af þessu má sjá að forn men þott þeir veru skartsamir
 þá kærðu þeir sig samt ekki um að hafa skraut klæði nemað þegar það átti við,
 í orustum og íll viðrum hugsuðu þeir mestum að fá það sem hlífði þeim
 best í þann svipin, þannig höfðu þeir opt söðul þófa og hráar nautshuðír
 firir brynjur, og í íll viðrum sölu voðir ásaumaðar, og á saumaða floka fírir
 hettur sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu]]

====bls. 5====
 það er mjög ójóst af hverju orðið vesl eður vetzl
 er komið og mun verða bákt að segja um það með vissu,
 enda kím ur það ekki neitt við læginu á veslinu,
 men hafa gétið til að veslið dragi nafnið af því að
 það hafi vererið úr vesel eður hermelin díra skinni 1[sjá innskotsetningu hér að neðan]
 1 á Íslensku vizla [∫] það dir er hérum bil 10 þuml. lángt
 á sumrin er það rauð brúnt, en á vetrunar er það hvitt
 nema rófu broddurín sem er ætið svartur, þettað dir er
 bæði í Noregi og finn mörk <del>?</del>og danmörk skinnið af þessu diri er alþekkt og nafn frægt
 bæðí að fornu og níu, því nær þvi ein gaungu konúngar og
 stór hofðíngjar máttu bera skikkjur úr hermeilín díra skinni,
 eður fóðraðar með því, og íþróttir og af reks verk launuðu
 þeir optast með kápum, sem vóru fóðraðar með þess konar
 skinni því það þóttu þær firustu ifir hafnir, þettað
 díra skin heldeg sé það sem forn men kölluðu <del>grá skín</del>=<del>bjórskinn eður</del>[2]
 2 safala skinnin munu ekki vera sama og gráskin því
 sögurnar skilja það hvað frá öðru X Zobel dyríð eður a Ísl:
 safalin er nafn frægt dír vegna þess að á því er mjög
 fagurt gljaandi svart brúnt skin sem er af þeim dírustu skinnum
 sem til eru og kosta hér um bil 56 Rdl. ef þau eru góð,
 og heild kápa ur því meðfornu sniði hefði þá eptir okkar
 verði kostað ifir 4000 rdl., þettað dir er 18 þuml. lángt
 og er í Síberíu X [[Heimildir_Sigurðar_málara | Egilss kap 14 og 17]].
 3 mörðarnir (Moarene) er brúnn að lít með svartar eða dokkar fætur og
 rófu herumbil 20 þuml. áleingd skinnið af því er mjúkt
 og gláandi og talsvert dírt [∫], hús mörðurin er hvítur
 en skinnið af honum er ó dirara en af skofar merðin
 um mörðurinn er mjög víða í norður hálfunni og í
 danmörk öll þessi dir eru af sama flokk,
 Morðskín hígg eg að forn men hafi og haft undir
 sín um skort yfir höfnum og efeg man rétt þá er
 getið um þau í fornum íslenskum bókum, og af því
 þau eru hvít til munu þau geta talist með <del>grá skinn eður</del> kvitskinnum
 um [∫∫] forn manna, [∫∫]<del>eður grá vöru</del> =
 eður ljósri vóru

 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á hægri spássíu í þeirri röð sem þær birtast. Númeramerkt hér ef innan hornklofa:]
 1 eða af að verja
 = að velja
 [∫] (gömulnorskr
 hreysi köttur)
 isl hreysí visla
 eður <del>hrey</del>
 hreisi visía
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Rymbeglu
 bl 356 3 part
 kap 13]]
 [2]hvitskin eð a
 vöru ljósa
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Egílss. kap 1<del>6</del>7]] þsegir
 að þorólfr let bera á
 skip sitt „húðir og
 vöru ljósa. þar lét
 hann og fylgja grá-
 vöru mikla ok aðra
 skinna vöru „þá er
 hann hafðí haft
 af fjalli„ hér er vara
 ljós skilin frá grá skínn
 um. hvit skinn skilinn
 fá grá skinnum [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norg gaml
 bls 14 No 2.]]
 
 [∫] og hafa ríkismen það
 sinn til að fóðra með
 kápur sínar. það kostar
 nær því 50 dali

====bls. 6====
 <del>morskina</del> gauka og áísl. gaupa <del>eður gomul</del>(eður norsku)
 Lossin = <del>Mastela xhytiek</del><ref>[ath! skrift]</ref> tala forn rítum sem konungs
 gérsemí því Skinnið af honum mjúkt og gott til klæða
 fóðurs og kostar nú hér um bil 50 dali, lossín er grábrúnn
 á hríggunum en hvítur á hvið num, han er bæði í
 Norvegi og Sví þjóð
 
 Bjórin? eða Bifurín er lóðs og lagardýr er enn þiskalandi, Sviþjóð, og Noregí, ameríku,
 hefir aður verið i Danmörk er alt að hálfri annari alin á leingd
 og dökk brúnt að tít [sic] skinnið er haft til fóðra og kostar
 10-20 dali,
 
 1
 
 
 fisku otarnir<ref>[Þetta á líklega að vera þýsku otarnir.]</ref>. loðsog lagar dír
 er dökk brúnn að lít á bakið enn hvít grár á hvíðnum
 half önnur alin á leíngd skinnið er hafl [sic] til klæða og kostar
 8-10 dali hann er víða í Europu og víða í Danmörk
 (haf otirnir er við kyrrahafið skinnið er svart gljáandí og kostar
 slundum [sic] 100 dalí)

=====Meðfylgjandi blað=====
======bls. 1======
 hvit skinn = hermelin skinn <del>og kaninusin</del>
 hvít refa skin
 hvit mauðskinn
 hvít bjorn skinn?
 
 grá skinn: refaskinn sem eru brungrá aðlit
 loss skinn því lossin er grá brúnn á hriggjunum
 er hvítur á kviðnum, og er í Noregi og sví þjóð,
 <del>Morkinn eða Morðskinn skinnið er mjúkt
 og gotttil glæða og kostar nær því 50 dali</del>
 morðskinn talinn með dýindis skinur vorra
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III bl 119 No 47 220 No120]].
 timbur Morðskinnu kostaði 1384. 3 aura, morðskinn
 nefd bls 149 No2
 
 
 bjórksinn = bifur skínn fínst mér sannast af að
 bjór skinn erutalin með sel vöru og tann vöru.
 bjórskinn eru og talin með ottra skínnum og
 smá skinnum Norges gamle love III. bl 119 N 47
 frá 1316 Eydss. kap 13 bjórksín talið sem konúng
 dý gripir. og sama saga kap 14 X
 sama No gétið að eíns um gauka skínn = gaupas.
 X og frá skilið safala og askaskrokkr<ref>[ath! óskýr skrift]</ref>. bjóra kalla menn
 enní dag í daglegu tali lítil og þunn sauðskin, í Snorra
 eddu Rv. bls 42 segir að skorir Viðars var ur bjórum
 þeim er menn sníða úr skóm sinum fyrir tám eða hæl, því
 því skal þeim bjórum braut kasla etc
 grá skinn nefnd Norges gaml l. bls 14
 No2.
 
 
 mörk fyrir syrkotz foðr eða möttuls af
 góðum notka (nacka) skinnum. Norges.g.l.
 III. bls 14 No2. bls 221 No 120 nokka skinn
 
 [Eftirfarandi er á hægri spássíu:]
 nefnd [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaml b 14
 No2]] og skilin fá grá skinnum
 (eða að greind).
 <del>sem er dýrt foður skínn</del>

======bls. 2======
 dekur huða = Deyer
 [tákn] 10 skinn ([[Heimildir_Sigurðar_málara | útleggr
 s. Egilsson Norges gamle l.
 No 2 bls. 13]]
 
 oskrokka (skin)
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eiglu kap 14]] konungs
 gersemi
 
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | tíunda statuto Isleifs bisk
 fra 1096]]. [[Heimildir_Sigurðar_málara | fornbrefasafn No 22
 bls. 98]]
 melrakka skinn 6 og lamba
 gærur 6 það er hvor tveggja
 lög eyrir [tákn] 1 dalur
 samabr [[Heimildir_Sigurðar_málara | samþykt um fjárlag manna
 frá 1100 forn bréfa safn I. No23 bl. 164.]]
 en þar kosta kattbelgir af fress um
 gömlum halfan eyri eð 2 skinn
 fyrir eyri enn af saurungum [tákn]
 sumar gomlum 3 fyrir eyrí.
 
 [Á hægri spássíu stendur eftirfarandi lóðrétt:]
 Guðmundsson
 
 Mindina, sem jeg bað yður um, skuluðuð þjér ekki
 hyrða um að senda mjer, þó þjér yrðuð búnir
 með hana fyrri. jeg kjém aptur, að öllu óbreyttu,
 um 20 marts nastkomandi, og finn yfir þá
 með vinsemd og vyrðingu
 Rvk 30/1 62
 L H Schewing<ref>[Hér ritar Lárus Hallgrímsson Scheving (f. 25. maí 1825 d. 8. febrúar 1870) til Sigurðar. Lárus var prestur „Fekk Selvogsþing 20. apr. 1860, vígðist sama dag, fekk Fljótshlíðarþing 1. nóv. 1866, en fór þangað eigi, fekk Selvogsþing af nýju 8. apr. 1867 og hélt til æviloka.” Páll Eggert Ólason: Íslenzkar Æviskrár. Frá landnámstímum til ársloka 1940 III. bindi, Reykjavík 1950, bls. 389.</ref>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======

======Skýringar======
<references group="sk" />

======Tilvísanir======
<references />

======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Heklan===
====bls. 1====
 Heklan
 Um hekluna er talsvert óljóst, það fírsta
 sem men munu géta sagt um hana með vissu
 er það að hún mun ætíð hafa verið með hött,
 uppaf, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Ólafs Tryggvasonar kap 173]] segir
 um Gunnar helmíng „ þá gekk maðr ofan ur
 bænum, sá var í heklu, hún var gjör af
 skarlati ok saumat öll bröðum1„ réttá eptir
 segir um sömu heklu að að Oggmundr dyttur
 <del>lek</del>„lét koma steín í höttín (heklunnar) ok fley=
 gði útá ána (Nið) okk sökk hún til grunna„
 auðs eð er að þessi hekla hefir veríð með hött
 uppaf, og það á föstum við, sama vottar og
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdæla kap 67]] þar segir„ Þorgíls(Hölluson)
 átti blá-heklu, hún var breidd á búðar veggín.
 men heyrðu at heklan hvað þetta:
 hángir vót á vegg
 veit hatt – kílan bragð,2
 3þíngít optarr þurr,
 þeygi dyl4 ek at hún víti tvö.„
 hér er heklan kénd við hött, og bendir það á
 það sama, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu helgu kap 139]] segir að
 þeir Leifur og Karl hin Mærski „ sau man
 gánga hjá sér ok hafði refði í hendi, og
 hatt síðan á höfði ok heklu græna „samanb
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Forey. s kap 46]], ekki sést hér bein línis hvört
 þessi hottur sém hér er gétiðum hefir verið
 á fastur við þessa heklu, en þó er líklegt
 að svo hafi verið, því eingin á stæða er til
 að halda að men hefðu boríð lausa hött
 víð yfir höfn sem auð sjáanlega hefur jafnanhaft
 hött á fastan víð, sem hin frir greindu dæmi
 nokkurn vegin votta, þar að auk segir [[Heimildir_Sigurðar_málara | völsúnga
 kap 3]] „ nú er þess víð gétið, at þá er men
 
 [Eftirfarandi orðskýring er á hægri spássíu:]
 1 af brögðum Skálk:
 
 [Eftirfarandi orðskýringar eiga við ljóð hér að ofan:]
 2 brögð
 3 þiggi
 4 gét

====bls. 2====
 sátu við eldana um kveldít, at maðr einn gékk
 inní höllina, sá maðr er mönnum úkunnigr at syn
 sjá maðr hefír þess háttar búníng, at hann hefir
 heklu flekkótta yfir sér; sá maðr var ber fættr
 ok hafði knýtt lín brókum at beini; sá maðr
 hafði sverð í hendí, ok gengr at brau(d) stokkín
 um, ok (hafði) hatt síðan á höfði „það var óðin en frem ur segir
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Örvar oddssogu kap 19]] „Han (Örvar Oddur) sá þá,
 hvar maðr gékk, hann var í blá flekkóttrí heklu,
 upp háfa skó (á fótum) ok reyr sprota í hendi;
 hann hafði gullfjallaða glófa, meðalmaðr á vöxt,
 kurteislegrat sjá; hann lét síga hottin fyrír andítið [sic]„
 þessi maður nefndist rauð grani það var óðin, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | völsúngu
 kap 11]] segir svo „ þá kom maðr í bargagan með
 síðan hatt ok heklu blá; hann hafði eítt auga
 ok geir í hendi það var og óðin. [∫] <del>af</del> í eingum
 af þessum dæmum í sögonum sem hér eru talin sést
 það tekið fram, sem neítt sérstaklegt, að heklan
 var með hött, og þaug dæmí þekki eg ekki, eg
 víl þvi þar af álikta að heklan hafí ætið
 verið með hött uppaf, sem var áfastur víð hekluna
 Heklan mun aldreí hafa verið með ermum
 að minsta kosti hefi eg ekki séð neitt í sögonum sem
 bendir á það, og er því lítíl á stæða til að halda
 að það hafí veríð, heklan mun aldreí hafa
 verið opin að framan, og ekki heldur að aptan,
 er þárá mótí opin á báðum hlíðonum, að men gjætu tekið
 til höndonum ó híndraðir,
 fírst heklan [∫] sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bragða Máusar saga]] vottar
 þá hafa men orðíð að steypa henni yfir síg er
 men foru í hana, þettað vottar og sama saga,
 einnig segir að Öggmundr díttur fór í hekluna
 en sagan segir ekki að han hafi kastað henn eður
 lagt hana yfir síg, sem er vana legt orðatil tæki
 þegar talað er um feldi vesl möttla og kápur,
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á vinstri spássíu og eiga við innsetningarmerkin [∫] hér að ofan:]
 [∫] heklan Bragða mausar
 var og með hött upp af sem
 síðar mun sagt verða,
 
 [∫] varalveg heil að framan
 og aptan

====bls. 3====
 eður yfir hafnir sem vana lega vóru alveg heilar að
 fram ann, hvert heklan hefir verið fest saman
 með tígli eður dálk um halsín, sest ekki af sög onum
 Til þessað géra þettað betur skiljanlegt
 þá hefir heklan að mínu á líti verið hér um bíl
 eíns í læinu og persta hökull ef men hugsa sér
 að han væri með hött á föstum við háls málíð.
 heklan hefir líklega verið síðari á hlíðonum
 og náð fram fyrir olnbogan, eíns og lítt<ref>[títt]</ref> var að
 hafa alla hökla á firri öldum, heklan munog
 hafa veríð með hvössum hornum eður skautum
 bæði aptan og framan, sem títt var á fronum
 höklum, sú fírsta á stæða sem eg hefi firír
 því að halda að heklan hafi verið lík hökul
 er það, að orðín hökull og hekla eru auð sjáanlega
 mjög skild, og er því fullkomín á stæða til
 að á líkta að báðar þessar yfir hafnir hafi verið
 mjög líkar að læginu til, er þær höfðu lík ef ekki
 mjög skild nöfn, ekki mun vera mjög hægt að
 segja með vissu hvert orðið er eldra hökull
 eða hekla, men géta að eíns sagt að eptir
 almennum mál fræðis reglum ætti hekla
 að vera komíð af hökull hokull hökull
 hekla liktog monom mönnum honom hön
 um, en af því orðið hekla fínst í áreíðan
 legri, og líklega eldrí sögum, en orðíð hökull
 sem leík manna búníngur, þá er mjög valt að
 segja með víssu hvert orðið er eldra.
 orðíð hökull er alþektí í sögonum sem presta og
 biskupa búníngur er ver verðum samt um leið
 að géta þess að orðið hökull kémur firir í sögum sem
 leikmanna búníngur í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögunni af Hrolfi
 Guatrekssyni kap 25]] [∫] um staf kérlíngu eina
 á Englandi „ kérlíng satí palls horni, ok
 hafði yfir sér feld ok hökul illan„.
 [Eftirfarandi innskotsorð á hægri spássíu á við innsetningarmerki [∫] hér að ofan:]
 [∫] segir
====bls. 4====
 þó að sumt af [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu hrólfs Gautrekssonar]]
 sé tals vert úngt, þá mun samt eíað síður meíga
 telja margt í henni gamalt, og sprottið af gömlum
 sögum og gömlum siðum, sem hvorki vér eða
 aðrir getum sagtt hvaðan hefir sín uppruna
 ver vitum að þessi saga er að mörgu leiti til =
 búníngur, en hvað sem um það er, þá mundi
 sögu rítarín valla hafa látíð þess kerlíngu
 bera hökul, ef að ein ungís presta og biskupar
 hefðu boríð hökul á haus dogum, eð ur firir
 hans daga, það hefði þótt hneixlanlegt, eg higg
 því að þessi sögu rítari hafi þekt hökul sem leikm
 anna búníng, <del>sem</del> þettað stírkíst við það sem
 segir í einu gömlu kvæði um eínn ríkan bónda
 er hljóðar þanníg:
 Bjó ein bóndi upp með á
 í pauser og í platu 1
 átti óska dætur þrjár
 í hófin og í stússin2 reið
 hökulsmokkín
 vopna rokkin
 reiðan rei
 og ríttu ríttu rei rei rei
 
 [Eftirfarandi orðskýringar eiga við vísuna hér að ofan:]
 1 plátry
 2 drikkir
 
 ekki þekkjum vér aldur á þessu kvæði eða þess
 uppruna, en hvað sem því líður, þa er oss af öllu
 þessu grunsamt, að hökullín kunni að vera
 gam all vorr dun leikmanna búníngur eíns og
 heklan, er bæði karlar og konur hafí borið, og
 ef þettað veri rétt þá irði mjög eðli legt að orðið
 hekla sé komíð af hökull hokull hökull hekla [∫]
 sú önnur aðal á stæða er eg hefí firir því
 að halda að heklan hafí verið með því
 sníði sem eg hefí áður sagt er lísíngín á
 heklunni Bragða Mágusar, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bragða Máguss:
 kap 24]] þar segir; „ þá sá Eínarr, at þetta
 var gjört svo sem eín hekla, hún var
 
 [∫] likt og monom mönnum
 honom hönum
====bls. 5====
 svo síð, ok hvergi opín, nema taka mátti
 út hönd onum tveim megin, hottur var
 uppaf bæði mikill ok síðr fyrir„ <del>gríman
 hattarins var gjör á sjónu, hún var mjög elli
 lig,</del> rétt á eptir segir um sömu heklu „ síðan steypir
 han (Mágus) yfír sík þessum búníngi, en þat var
 honum hæl drep, svo ekki sá fætur hans„
 hér segír bínlínis að þessi hekla náði niðura hæla
 á Mágusi, og mun upp runa lega hafa veríð vana=
 legt að hafa þær svo síðar [∫], en þá higg eg að heklan
 hafí egí ætíð verið svo síðar, heldur hefi þær
 tíðum einúngís náð níður á miðjan legg, eíníg
 segir hér að Mágus steypti yfir síg heklunni,
 og sannar það það eg hefi áður sagt, að heklan
 var ei opín að framan eður aptan, hér segir
 einnig að þessi hekla var hvergi opin nema
 taka mátti út höndonum tveim megín, og
 skil eg það á þann hátt, að heklan hafí veríð
 eín ungís opin á hlíðonum alveg eíns og presta
 höklar, en af því þettað er orðað nokkuð óljóst
 í sögunni, þá hafa sumir á líktað þar af, að
 heklan hafi verið heil alt í kring að neðan,
 og alt í kríng jafn síð, en einungís með götum
 á hlið onum, er men gátu stúngíð handlegg=
 junum útum er men þurftu að taka til höndonum,
 eg verð <del>og</del> að segja fyrir mítt leíti að mér þikir
 alt stríða á móti því að halda að heklan hafi
 verið með þessum hætti, það hafði að minsta
 kosti veríð heimskulegar og í alla staði <del>ó</del>
 mjög ó hagan legur búníngur, firir forn men,
 er opt urðu skjótlega að taka til höndonum,
 men eru nú hér um bil vissir um að heklan hefir
 verið heil að framan og aptan sem bragðas [[Heimildir_Sigurðar_málara | Mágusar
 saga]] segir beínlínis, og sögurnar votta víða að men
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á hægri spássíu og fylgir innsetningarmerki [∫] í textanum hér að ofan:]
 [∫] og mun <del>heklan</del>hökull draga
 nafn sítt af ökla <del>líktog</del>
 líktog hökul eður ökul skór,
 skór er náðu uppað ökla, eður
 hökul brækur er tíðum kallast
 ökulbrækur brækur er náðu
 niður að ökla, eður hökul=
 bolir leista lausir bolir er
 náðu níður að ökla, en
 heklan mun hafa drgið nafn
 sítt af hökul verður þettað
 þá senni legt.
====bls. 6====
 báru heklur jafnan íst klæða, og það í herferðum
 eður er men bjuggust til víga Ljótur hín bleiki
 varí„ rauðum skarlats kírtli ok (hafði) heklu
 bláa yfir sér„ er han stóð á skípi sínu, og talaði
 við Þorstein svörfuð, [[Heimildir_Sigurðar_málara | svorfd, kap 5]] þorsteinn
 svarti <del>varí</del> hafði„ ysta heklu blá„ er han fór að Helga Harðbeinssyni [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxd. kap 65]],
 og Öggmundur díttur var í heklu er han drap
 Hallvarð háls, og víðar í sögonum er gétið um
 að men höfðu heklur ístar klæða er men bjuggust til
 víga, það er alkunnugt að fron men gírtu vana
 lega sverðíð utanum kirtilin, en létu yfir hafn=
 irnar hánga lausar þar utan yfir, á þessað girða
 þær að sér, helst ef þær vóru erma lausar
 ef men vidlu nú hugsa sír hekluna skósíðá og
 þar að auki heila alt í kring, og ein úngís með
 götum á hlíðonum firir handleggina, hvern
 ig hefðu þá fornmen átt að géta fljótlega
 gripið til sverðsíns er þeir voru girðir með innan
 undir heklunni, þeír hafðu orðið að fletta
 henni uppum sig, eður að bora handleggoum
 inní gatíð á hægri hlíðinni til þess að géta
 brugðið sverðinu, að forn men hafí buíð sig til
 víga með þessum hætti, er þeir urðu að grípa
 fljótlega til vopna sinna, er öldungís ó hugsandi.
 men géta að sönnu sagt að sverðíð hafi veríð gírt
 utan um hekluna, eins og men gírtu sverðíð utan að
 kápum, en sögurnar géta aldrei um það, og ekkert
 er sem ben dírá að men hafí gért það, þar að
 aukí segir að Bragða mágus brá töfra sprota sínum
 undan heklunni, og bendír það á að hon hafí
 hulíð bæðí handleggín og sprotan undir heklu=
 nni, eitt af því sem stríðir á móti því að

====bls. 7====
 heklan hafi verið heil alt í kríng að neðan, er
 það að þá irði heklan ekkert lík höklin um í
 læginu, og hafi lægið ekkert verið líkt, þá
 gátu síður nöfnin víríð skild, en eg hígg að báðar
 þessar yfir hafnir hafi verð líkar að læginu til
 og hafi einmitt þess vegna haft skild nöfn.
 þar að auki sínir [[Heimildir_Sigurðar_málara | Svarfdæla]] að heklan Ljóts
 híns bleíka hefir hverki vérið fótsið ne heil alt í
 kríng að neðan því Þorsteinn sá að Ljótur
 hafði rauðan skarlats kyrtil undir heklunni og vóru þá
 kírlar víkínga í þá daga skjaldan síðír sem
 sögurnar votta. en vil eg telja því til
 stírking, að heklan hafi verið með því lægi ereg
 fyr hefi sagt, að á [[Heimildir_Sigurðar_málara | mjög gömlum mindum]] hafi
 eg séð míndaða men í yfir höfnum, sem eru eíns
 í lægínu og eg hefi áður sagt að heklan muni
 hafa verið, með hér um bil sama lægi og hökull,
 opnar á hlíðonum og með hvössum skautum að
 aptan og framan, og hött uppaf með laungum strút
 eður skotti, þessí ifir höfn var nokkuð síð en ekki
 fót síð, það er auð vitað að men géta sagt að þettað
 sanní lítið, og að það sé eíngin. sönnun firir að
 þettað séu míndir af heklum, það erað vísu satt
 en það sannar að mínsta kosti að þess konar yfír =
 hafnir hafa verið til, og hvaða yfirhafnír
 ættu þettað að vera aðrar en heklan? það
 verða men að géta sagt áð<del>ð</del>ur en menn alveg
 hrínda þessara sönnum sem ógíldri, eg higg
 því að heklan hafí hér umbíl verið eins og hökull
 með hött uppaf. en fremur segir um hekluna Mágusar:
 „<del>[∫]</del>hattur var uppaf bæði míkill og síður fyrir„ (<del>og</del>) [∫] framan
 um andlítít á hettunni voru skíllíngar og olboga=
 skéljar, en á strútnum var hlaðíð humar klóm,
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við innsteningarmerki [∫]
 hér að ofan:]
 [∫]en um hettuna var
 gjör rögg af kófúngum,
 en önnur af kráku skéljum
====bls. 8====
 ok skrapaði þat einna mest, er han veík sér nokkur„
 þettað ástam því sem áður er gétiðum sannar beinlínis
 að heklan hefir jafnan verið með hött upp af á föstum
 við, heklu hötturin hefir og jafnan verið með strút upp=
 af eins og hér er gétiðum , og títt varað hafa á kápu og
 kufl höttum, eður lausa höttum. einníg segir um þá sömu
 heklu „ grímar hattarins var gjör á sjóna. hún var
 mjög elli lig, með löngu ok síðu skeggí; þat var hvítt
 af hærum sem dúfa þessi ásjóna var sköllott, ok
 <del>ok</del> hafði hrukkur margar á enni„ það lítur út í
 fljótu bragði að þessi gríma hafi verið á fost víð heklu
 höttín, en þá mun það ætíð hafa verið laust hvað frá
 öðru, og hvergi hefi eg séði sögonum að, grímur
 hafí veríð fastar víð hetti, þegar þess er gétið í sögonum
 að men höfðu undír eíns bæði hött og grímu, þá líur
 jafnan út að það hafi verið laust hvað frá öðru
 og hefði það verið sam fast, þurtí ekki að aðskilja
 það, því þá var það ein ungís gríma, og var óþarfi
 að nefna höttín,
 en fram ur segir um þá sömu heklu „þessi hekla var
 svá um búkin alt niður í fald, at hún var <del>g</del> gjör
 á mind sem úlpa eður loðkápa, þá er önnr rögg féll<del>r</del>
 ofan yfir aðra, en þessar röggvar vóru af skéljum,
 önnur hver rögg var af kaskéljum, en önnur hver
 af hörku skeljum, svá þíkkt sett, at hver lók aðra„
 auð séð er að það er hér lekíð fram sem eítt hvað sérstak=
 legt við þessa heklu að hún var með röggvum, og
 bendir það á að heklur hafi ekki vana lega
 verið með röggvum, mart af frá söguínni um
 þessa heklu er mjög sérstaklegt, en vér verðum
 að tjalda því sem til er.

====bls. 9====
 auk sníðsíns var heklan að mörgu leítí
 frá brugðin flestum örðum yfir höfnum er
 fronmen báru , first má telja það að heklan
 var opt skreitt með annar legu móti t.d.
 öll út saum uð sem segir um hekluna Gunn=
 ars helmíngs, at hún var gjör af skarlati
 ok saumuð öll brögðum, 1) einnig mætti skilja
 á þan hátt vísuna um hekluna þorgils höllu=
 sonar að sú hekla hafíeinnig veríð saumuð með
 brögðum, og gétur verið orða leikur í vísunni
 þar næst var það eín kenni legt við <del>al</del>
 hekluna framifir flestar eður allar aðrar yfir=
 hafnir að hún var opt flekkótt, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Landnámu
 kap 14]] austfyrð: segir að Stein uðr en gamli gaf
 Ingolfi Arnarsini „ heklu flekkótta„ fyrír
 ítri hluta Rosmukvalsness, samanber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettlu
 kap 12]], í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Örvar oddssögu kap 19]] segir að
 óðin var í blá flekkóttri heklu, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Völsúngu
 kap 3]] segir að óðin hafði heklu flekkótta,
 einnig mun meiga segja, að þær heklur er vóru
 saum aðar brögðum, hafí verið flekkóttar
 ef til vill, eg hefi hvergi séðí sögonum að
 aðrar yfir hafnir en heklur, eða heklu
 tegundír hafi verið flekkóttar, og munu
 men því géta með sanní sagt að það
 hafí verið ein kénni legt við hekluna.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Harðarsögu kap 15]] segir að Oðín var
 í blárendrí heklu, og mun það hafa verið
 ein kénni legt víð hekluna að hún hefir
 opt verið blá rend, og með ímsum sterkum
 og marg breíttum lítum. að äðrar yfir hafnír
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við númer 1) hér að ofan í textanum:]
 1) brögð hígg eg sé =hagleiks
 minda út saum ur sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Froum V bl 34. 5. þátt af
 Rauðólfi kap 6]] þar er tálað
 umMegin görð á róðu(= krossm
 arki) þar segir „ sú gjörð var öll
 fáguð með brögðum ok undar
 lígum hagleik, at því er þér þótti,
 =sum rístin eptír fornum sögum,
 þér índist þar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | saga Sigurðar
 Fafnis bana ok Harladar hildi
 tannar, ok er nokkut af verkum
 Haralds hárfagra,
 samanbr. [[Heimildir_Sigurðar_málara | flateyar bók II.
 bls 299]].

====bls. 10====
 en <del>helk</del> heklur hafi verið rönd óttar
 hefi eg skjaldan séð í sög onum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlu:
 7 þátt kap 57]] er gétið um„ yfir hófn stríp-
 renda„ er Guðmundur Ormsson var í, en
 hvert það var hekla eður <del>eður</del> önnur yfir=
 höfn gétur sagann ekki um,
 Heklur höfðũ og ímsa aðra sterka liti, þær
 þær voru bláar, grænar, og hvítar, heklan
 er Þorgils Höllu son varí var blá, hekla
 sú er þorsteínn svarti var í var blá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxd.
 kap 63.]] heklan sú er Ljótur hin bleiki var í
 var og blá, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Þorsteíns sögu víkings sonar
 kap 11]] segir að báðir þeir Gautan og Ogautar <ref>[ath! skrift]</ref>
 vóru báðir í blám heklum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Völs úngu
 kap 11]] segir að Ódin var í blárri heklu,
 Hekla sú er forinjan hefir er gétið er um í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fær eyínga sögu]] var græn, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þættín um af
 Norna gésti kap 6]] segir að Oðin var í
 heklu grænni er han bjargaði skipum
 Völsúnga úr sjáfar háska, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sögu þorsteíns
 víkíngssonar kap 22]] segir að Brennír
 Vífilsson föður bróðir þorsteins „var í grænni
 heklu„ hekla sú er Helgi sels eysta var
 í var kvít [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fostbr kap 14]]. [∫] hvert heklan
 sú er Öggmundur díttur hafði hefir veríð
 gjör af rauðu skarlatí víta men ogjörla því
 skarlat hafði ímsa líti, af öllu þessu má
 sjá að heklurnar hafa haft mjög marg=
 brottna líti og það fram yfir felstar eður
 allar aðrar yfirhafnir,
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á vinstri spássíu og á við innsteningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Drop laugar sona sögu
 hinni laungu kap 22]] segír
 að Gunnar þiðrandabani
 varí grárri heklu
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Króka refssögu]] er tekíð
 fram að refur varí vondrí
 heklu,

====bls. 11====
 af þessari merki legu yfir höfn, dregur
 fjallíð Hekla nafn sítt, líklega af því
 að hún er á sumrín hvít flekkótt, og með
 snjó hött upp af
 Hekluna báru jafnan heldri men, og guðírnir
 eru látnír bera hana, og er því ó hætt að telja
 hana með Skart yfir höfnum höfðíngja,
 heklann mun vera æfa gömul yfir höfn, því
 það er auð séð að hún stendur í ein hverju
 nánu sam bandí víð hin a fornu trú á Oðin
 og Æsi, viðast í sögonum þarsem list er búníngi
 Oðins; er han látin vera í heklu, þá er hann
 bírtist mönnum firir stór tiðíndum, eður er han
 ræntí men sígri, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | völsúngu]], en af því Óðin bar
 opt heklu og heklan var jafnan með hött upp af
 þá munu nöfn Odíns standa í <del>nal</del> nánu sambandí
 víð hekluna, hann er kallaður síð höttur grímnir
 og grímur. men höfðu heklur er men bjuggust til víga
 því það hefir veríð hægt að fela vopn undir henní,
 eíns báru men heklur er men vildu dyljast, fyrir
 mönnum, því hötturin gérði þá ókénni lega, eður
 víð laun víg, vofur eru jafn vel látnar bera heklur,
 og galdra men eru látnir bera heklur sem þeir
 Gautan og Ogautan í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Þorssteíns sögu víkíngs
 sonar]], [∫] það kveður svo ramt að með þessa forneskju
 og töfra krafts trú á heklonum, að þær eru látnar
 hveða vísur, og segja fírír stórtíðíndí, þær
 standa yfir höfuð í sam bandí við það sem á
 að vera hulíð, <del>af</del> og finnast jafnan í sambandi
 víð svik og pretti, af öllu þessu er auð séð
 að heklan stendur í eín hverju sambandí
 víð hína fornu heíðnu trú, <del>en hvert það optar</del>
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkið [∫] hér að ofan:]
 [∫] það ræður að líkindum að
 það hafi aukíð töfra trú manna
 á heklunum þegar hún var öll út
 saum uð brögðum eður mindum
 sem heklan Øggmundar, og ef
 til vill með rúnum og galdra
 stöfum.

====bls. 12====
 Stendur í nokkru sam bandi við það að
 hökullín er orðin eín kénnis bún íngur presta
 um það þori eg ekki neitt að segja, en fróðlegt
 væri að grenslast eptir hvernig hökullín er
 orðin presta eín kénni uppruna lega, eínkanlega
 ef það sannast að han hafí verið almennur
 bæði á körlum og konum í heíðni, eður seinna
 sem sögurnar benda á.<ref>[Hér hefur Sigurður tekið ofangreindan kafla og afmarkað hann, hvort sem að hann hefur ákveðið að taka hann út eða notað hann í annan texta.]</ref>
 og gétur það vel hafa atvikast þannig að
 þeir fornu heiðingjar hafi þekt hökulinn sem presta
 búning hjá þeim krístnu, og hafi þeir því haft
 törfa trú á hönum af því hann var helsti búníngur
 kristinna klerka sem voru þeirra vestu mótstöðu
 menn í trúar efnum, á sama hátt festu menn galdra
 trú á <del>öllu</del>mörgu því sem var heiðíng legt eptir að
 kristni var orðinn rót gróínn á Norðurlöndum
 hökullinn eða humerale var uppruna lega stór yfir höfn er
 heldri menn Róm verskir báru, hann huldi
 allann líkam ann alt í kríng og ofan að jörð
 og var hann ímist festur með spenn um á báðum
 hliðum upp á axlirnar til hægðar þeim er bar,
 ellegar að sá sem bar hann varð að <del>mátt</del> lipta honum
 upp til beggja hliða og bera hann í olboga –
 botonm, seinna varð hann gérður opinn
 á báðum hliðum til hægðarauka.
 Assyrin menn höfðu og yfir höfn eins lagaða og
 hökul, <del>opopinn á</del> erma lausa og opna á hliðonum
 með eins konar herða blöðku, eða hettu á fastri við
 sem lafir ofan á herðarnar, þessi yfir höfn sést
 á þeirra [[Heimildir_Sigurðar_málara | stein mindum]]. ekki er ó liklegt að
 Gyðingar hafi þaðann haft hökla þá sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | biblían
 gétur um dómara bók kap 17, 5v. og kap 18 og viðar]]
 ef það annars er rett útlagt svo það verði hér
 tekið til greina
 
 [Á vinstri spássíu stendur eftirfarandi:]
 <del>gyðíngar og persar
 höfðu hökla</del>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Skauthetta===
====bls. 1====
::Skauthetta
 auk heklunnar vóru til tvær yfir hafnir
 sem að mínu áliti, er rétt að telja sem heklu
 tengundír, önnur af þessum yfir höfnum er
 Skauthettan, henni er svo ná kvæmlega
 líst í sögonum, að men géta valla verið í
 efa um hvernig hún hefir verið,
 Sumar hettur er fornmen báru vóru svo
 síðar og stórar að men géta með réttu, talið
 þær með yfir höfnum, þett vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sagan af
 Finboga ramma kap 4]] þar segir að Finbogi
 varí sölu voða brókum ok hettu er han girði
 níðr í brækurnar, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kjalnesínga sögu kap 7]]
 segir að„ Kollfíðr [sic] var svá búín at hann
 var í kollhettu ok hafði knept blöðín milli
 fóta sér han hafði ökulbrækur„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögunni
 af Gésti Bárðarsyni kap 7]] [∫] segir að Oðín “hafði
 flekkótta skaut hettur[ok]<ref>[Hornklofi er í frumskjalinu]</ref>2) knepta níðr[i]<ref>[Hornklofi er í frumskjalinu]</ref>1) mílli <del>fóta</del>
 fóta sér„ eingin gétur efast um hvernig þessi
 hetta hefir verið, hún hefir veríð eíns konar
 stutt hekla opín á báðum hlíðonum og með
 hött uppaf sem nafnið sannar, hún hefir og verið
 með laungum skautum eður hornum <del>bæði</del>
 að neðan, bæði bak og fyrir, þessum skautum
 kneptu men tíðum saman á milli fótanna. af
 <del>þ |</del> þessum skautum hefir hettan dregið nafn
 sítt Skauthetta, hínar tvær fír nefndu hettur
 sem gétið er um í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Finbogasögu]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kjalnesíngasögu]]
 hafa efalaust einnig verið ksaut hettur, first þær
 vóru svosíðar, Finbogi girði sína hettu ofaní
 brækurnar og Kollfíðr kneptí saman blöðín
 á sinni hettu milli fóta sér eins og Oðin gerði á sinni skauthettu
 
 [Eftirfarandi viðbætur eru á hægri spássíu ýmist númeraðar eða eiga við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫] hóla útg.
 1)kaupm. útg 1860
 2)öll bestu handrít sögunnar hafa
 skaut hetti og mun það vera
 réttara en skaut <del>heela</del> hekla,
 því allar heklur munu hafa haft
 skaut, enn ekki allar hettur, og
 varð því að taka það fram,
 þarað auki veít eg ekki hvert
 nokkuð handrit hefír skauthekla
 í Kaupm.h. útg. stendur það sem
 gétgáta

====bls. 2====
 helsti mun urin sem hefir verð á þessum
 þrem ur hettum er það, að hetta sú er óðín
 hefði hefir líkast til veríð með stút first
 það er ekki tekið fram að það var kollhetta
 en hetturnar þeírra Finboga og <del>koll</del> Kollfiðs
 hafa báðar líkast itl verið kollóttar um
 hvírfilín, <del>þvi</del> sem nafnið koll hetta sannar,
 hettur með strút þóttu lángt um veglegrien
 kollhettur, og þess vegna er það beínlínis
 tekíð fram í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu]] að tvær foríngjur sem
 þar er líst höfðu kott hettur, því það þótti háðug
 legt, og þess vegna er það tekið fram að Kollfiður
 hafði kollhettu, að það þótti honum sam boðið
 sem fíbli, skatu hettan var einkanlega að
 því leiti frá brugðín heklunni að hún var
 stíttri, og krept saman milli fótanna, en að
 öðru leiti mun hún hafa veríð lík, Oðín
 er látin bera skaut hettu líklega af því
 að hún hefir hérum bíl verið eins og heklan,
 enda hefir og skauthettan það sam eiín legt
 við hekluna að hún er flekkótt, en einga
 aðra yfir höfn þekki eg sem hefir þettað sam
 egínlegt víð hekluna eg á lít því að bæði
 lægið og líturín á skaut hettunni; og eíns það
 að Oðin er látin bera hana, sé meðal annars
 sönnu firir því að heklan hafí verið með
 þeím hætti er eg hefí fír sagt,
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kjafal===
====bls. 1====
::Kjafal
 Sú þriðja heklu tegundin er kjafal 1
 það var <del>Írskur</del> Skottsskur búningur, en kémr samt firir í
 norræn um sögum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sögu þorfíns Karlsefníss
 kap 7]] er gétið um tvö <del>Írsk</del> [∫] þræla hjú er [∫]skottsk
 þorfinnur hafði á skipi sínu þau hetu Haki
 og Hækja, Olafur konungur Triggvason hafðí
 géfið honum þau til <del>figldl</del> figldar. þeirra
 búníng er þannig líst „ þau höfðu þat klæði
 er þau kölluðu kjafal,1) þat var svá gért at
 hottr 2) var á upp, ok opíð á hliðonum, og
 eingar ermar á,3) knept saman milli fótanna,
 með knappi ok nezlu, en ber voru þau
 annar staðar„ þessi lísing er svo nákvæm að
 það er óþarfi að auka þar nokru við, men géta
 seð hér um bil með vissu, að sú yfir höfn er
 <del>Írar</del>Skotar kölluðu kjafal, hefir að læginu til veríð
 hérum bil eins og sú yfir höfn er Íslendíngar
 kölluðu Skauthettu, eg vil benda mönnum
 á, hvaða lísíngin á þessari yfir höfn er mjög lík
 lísíngunni á heklunni Bragða Mágusar, og
 bendir það meðal annars á, að heklan hafí verið
 mjög lík þessari yfir höfn, en talsvert leíngri
 sagann segir að þau kölluðu þettað klæði kjafal, en áður
 er sagt að þau væru skottsk, það bendir á að nafnið sé Skottskt
 eður Celtnest, Finnur Magnusson heldur það sé Angelsaxiska
 og hefir bentmönnum á lík orð i því máli, en sem þó hæfa
 alt aðra merkingu, og sanna þess vegna mjög lítið.4)
 ____________________________________________
 1 kjapal, bíafal, 2 höttr 3 reimar,
 4) Grönl. kist. mind.<ref>[ath! skrift]</ref>
''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

* '''Handrit''': SG: 05:3 Um Íslendska karlmanna búninga til 1400
* '''Safn''': [http://www.thjodminjasafn.is Þjóðminjasafn Íslands]
* '''Dagsetning''': XXX
----
* '''Lykilorð''':
* '''Efni''':
* '''Nöfn tilgreind''': XXXXXXX
----
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kápan===
====bls. 1====
::Kápan
 Sú þriðja aðal yfir höfn er hinir fornu Íslendíngar
 báru var kápan, sú yfir höfn hafði 2 kosti
 fram ifir aðrar yfir hafnir, sem vóru í því folgnir
 að hún var skraut fat á höfðíngjum og einnig
 eitt hvert hið besta skjólfat í íllviðrum, því
 hún var optast bæði með hött(= hettur) og
 einnig með erm um, og með því var kápan
 einkénni líg frá öllum öðrum skartyfir höfnum,
 því sögurnar géta aldrei um hött eður ermar á
 feld möttli euður vesli, en þar á móti hafði heklan
 hött en eíngar ermar.
 Sögurnar votta að kápan hafði ímíst 1 eður2
 ermar í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Banda manna sögu 16 bl.]] segir um
 Úfeig karl Skíðarson er han var á alþíngi:
 „han var í svartrí erma kápu, ok var hon
 komin at sliti; eín var erm á kápunni,
 ok horfði sú á bak aptur, han hafði í
 hendi staf og broðdí; hafði síðahettuna
 ok rak undan skygnur„ það er hér tekið fram
 að þessi kápa var komin að sliti, og þess vegna
 mundu sumir á likta af því, að önnur ermin
 hefði firír elli sakir verið slítin af kápunni,
 en sögurnar sanna að þettað var ekki af því
 að kápan væri slítin, heldur var það gért
 með vilja, að láta hana vera með 1 erm,
 þettað fínst víðar í sögonum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Landnamu,
 vestf; kap 28]] segir um Ljót hín spaka
 „ han var í kápu, ok var höttrin
 lerkaðr um hálsin ok eín erm á„
 1 erm var á Flekkunni hinni mörendu er
 Hallur Ara son steypti yfir Sturlu
 Sighvatsson fyrir örlug staða fundín
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Strunlúngu 6 þatt kap 17]] af öllu þessu er auð
 séð að kápan hefir opt verið með einni erm
 og ef til víll aðrar yfir hafnir þær sem vóru
 með ermum

====bls. 2====
 en á þessum stöðum er það tekið fram að þær voru með 1 em af því að
 líka hafa veirð til kápur með 2 ermum, sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Knyttínga vottar kap 92]] þar segir„ siðan sjá þeir
 Knútur konúngr) hvar mað hljóp fram úr skóg
 inum .... Steipti han af sér blárri kápu er
 hann var í ok reif af ermina aðra„ það var
 vísbendíng til manna Magnúsar Nikulás-
 sonar er áttu að drepa Knút, sama vottar
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | þáttur af Loð brókar sonum kap 1]] þar segir
 um Ragnar er han bjó sig til að vinna ormin
 „ þá fór han i raggaðar klæði brækur og
 kápu, ok ermar á ok höttur„ auð séð er að
 þessi kápa hafði bæði ermar og hött,
 að kápan hafi verið með ermum vottar Bjarnar
 saga hítdæla kappa einnin <del>kap</del> bl 49
 þar segir„ Björn var í blárri kápu ok gyrði
 han at utan„ (Sverðið) er han barðist við
 Þorð Kolbeínsson, ekki gat han gírt sverðið
 utan að kápunni nemað því aðeins að kápann
 hafí verið með ermum eður götum á hlionum
 er mátti stínga handleggjonumútum,
 sama vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggja kap 67]] er Snorri goði
 heim sótti Björn breyðvíkínga kappa með
 marga men og vildi drepa han þar segir svo
 Snorri goði var í blárri kápu ok reið first,
 þat var fánga ráð Björns ..... at han gékk ut
 Snorra ok tók annari hendi í kápu ermina 2
 er þeir snorri fundust en annari hvefaði han
 knífín ok hélt sem honum var hægast at
 leggja firir brjóst snorra„ auðséð er að þessi kápa
 hefir haft eína erm en þó líklega tvær en
 þá sést það ekki með vissu, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ans sögu
 bagsvüss<ref>[ath! skrift]</ref>
 kap 4]] segir svo um An er han bjó sig til að
 glíma við Björn hirðman„ An var þá komín í loðkápu
 er móðir hans hafði géfið honum, ekki hafði han
 belti um sik, en hún var svá Síð at han dróg
 hana eptír sér, meir en álnar lángt, tóku ermar
 fram áf höndum honum„ en er han skildi taka <del>fáng</del>=
 fáng brögðum víð Björn lág han þegarfallin, því
 kápan hindraði han, „An lét(þá) at sér belti, ok
 stytti sík upp, ok braut upp ermarnar„ og þá gat
 han felt Björn,
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á vinstri spássíu og eiga við númeramerkinguna 2 hér að ofan:]
 2 eptir2eða 3 handrítum

====bls. 3====
 þess má og géta til saman burðar að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu
 Hjálmtérs og ölver]] er loð kápan sú er Hörður
 varí látín vera víð og mjög sið og með hettu,
 og án efa hefir hún áttað vera með ermum þvi
 Hörður er í loð kápunni er han glímir við
 bláman og mun han einnig hafa girt hana aðsér
 meðan han glímdi, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaungu hrólfssögu kap 4]]
 segir að„ ermar voru á„ káponum Vefregju nautum<ref>[ath! skrift]</ref>,
 ver þurfum því ekki að orð leíngja þettað því hér
 eru nægar sannanir firir því að kápan hafi ætíð verið eður optast
 með 1 eður 2 ermum en einga á tillu hefi eg
 firir því að hún hafi verið erma laus, nemað það
 <del>að</del> sem segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Banda manna sögu]] að Úfeigur varí
 erma kápu og sannar það þá lítið því vel gétur verið
 að i sögunni hafi staðíð upprunalega ermar kápa(=sópa
 með 1 erm) og sé það tekið fram eínungís vegna þess að
 kápurnar vóru opt með 2 ermum, og til að greíníngar,
 eg held því að kápan hafi aldrei verið erma laus, en er marnar á kápunni munu hafa haft [Sjá 1]
 Það annað er einkéndi kapuna var það að hún var
 ætíð með hött áföstum víð háls málið að aptan,
 þan hött settu mne upp yfir höfuðíð i íll víðrum,
 eður ef men víldu díljast, en annars létu men
 höttin lafa aptur á bakið, þettað sanna sögurnar
 og þær géta optum að men létu slúta kapuhöttin er men
 vildu ekki láta þékkja sig, eins og áður er sagt um Úfeig
 karl og um Ljót hin spaka er áður sagt að han hafði
 kápu höttin „lerkaðan um hálsin„ það er sama sem
 bortin i fellíngar og bundið bandi utanum kápu=
 höttin um hálsin eður han hefir veríð samandregin
 um hálsin því að lerka og brjóta merkir sama en
 í dag í voru máli, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gísla sögu Súrssonar
 bl ]] segir er þeir Börkur hin digri og hans félagar
 höfðu drepið þórð en haglausa, og hugðu að það
 væri Gísli sjálfur því þórður hafði farið í kápu
 Gísla þá bláu til að villa þá„ nú er frá því at segja
 at þeir Börkur koma at blá kápu manninum
 ok draga af honum kapu höttin, ok þikir nú
 minna kappi en þeir ætluðu, því þeir kéndu
 þar Þórð hín huglausa, er þeir ætluðu Gísla.
 þessi kápu höttur hefir auðsjáanlega að mestu leiti
 hulið andlitið, að kápurnar hafi verið með hött
 vottar einnig [[Heimildir_Sigurðar_málara | saga Olafs Triggfasonar Forum kap 80]],
 
 [Eftirfarandi innskotsetning er á hægri spássíu, númeramerkt hér:]
 
 [Sjá 1] það lag, að þær hafa verið talsvert
 víðar og svo lángar að þær
 múnu hafa náð fram firir góma
 er kalt var, og munu þeir hafa
 brett uppá ermarnar likt og
 vér gerum á úlpum en í dag
 þettað verður eins konar uppslag
 sem er haganlegt.
 ní greín

====bls. 4====
 er Olafur fékk Gyðu drottníngar þarsegir svo:
 „han hafði vós klæði sín ok loð kápu yst ok <del>steipti</del>
 Steypti hettinum„[∫]réttá eptir segir er Gíða virti
 firir sér man þraungina er hú átti að kjósa sér
 man úr: „ er hún kom firir Olaf lyfti hún upp
 kápu hettí hans, ok sá uppí andlit honum„ hér
 má og sjá að þessi kápa hefir haft hött, og að kápu
 höttur hefir verið svo stór að han hefir að mestu
 hulið andlitið í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaungu Hrólfs sögu kap 4]] segir
 um kapurnar Vefreyju nauta: „ þær vóru svo gérðar
 at ermar vóru á, ok höttr uppaf, ok grímur fyrir
 andliti, bæði vóru þær víðar ok síðar„ stundum
 segir <del>um stundum</del> annarstaðar í sögunni um kápurnar
 Vefreyju nauta að þær vóru loð kápur, og að
 Hrólfur hafði síðan kápu höttín erhan vildi
 diljast, án þess að það sé gétiðum að han hafi
 haft grímunar, og hefir gríman átt að vera laus, og
 hefir han gétað losað hana víð höttin þegar hun
 vildi eins og men gátu lostað þær við kufl hettína
 eg hígg því að grimur hafi adlrei verið fastar á kápum
 eður verið hafðar á þeím í staðínn firir ,hött þótt svo
 hefði nú áttað vera á þessari töfra kápu, því firir
 því hefi eg eingar sannanir,
 en frem ur segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögunni af Katli hæng kap 5]]
 að <del>Kétill hængur hjó höttin af kápu sóta
 víkíngs, stigamans.</del> að Sótistigamaður hjó
 hattin af loð kápu Kátilshaugs
 alt þettað er eg hefi nú til fært úr sög on um
 sinist mér sanna nægilega að það tvent hefir
 verið aðat einkénni kápunnar að hún var með
 hött, og ermum 1 eður 2, en það tvent fínst aldei samein=
 að á örðum skart yfir höfnum. [∫]
 Ver höfum áður til fært tvo staði i sögonum
 er sína að men gírtu tíðum að sér kápurnar með
 beltum en mönnum þóttu þær flaxast of mikið,
 en þettað mun hafa verið <del>undan tekning</del> helst
 síður í ill víðrum, eður ef men áttu von á að
 men kínu að þurfa að verja sig, en endrar nær
 er men báru kápur til skarts munu men optast, <del>mun
 men oþl</del> hafa boríð þær á þann hátt, að men
 vóru ekki í ermonum, og létu þær lafa lausar
 aptur á bakíð hvert heldur sem 1 eður 2 ermar
 vóru á káponum og eínín hafa men látið kápu-
 höttin lafa aptur á bakið er gott vorveður
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerki [∫] í textanum hér að ofan:]
 [∫]samanb Skálholts útg
 
 [∫]Kápu höttur hefir án alsefa
 verið með strút, eins og
 kufl hötturin og aðrir lausa=
 hettir, og hefir sá strútur
 imíst staðið upp eður beigst
 niður á við og mindað lángt
 skott, þannig eru optast
 hettir á þess kins kápum enn
 í dag.

====bls. 5====
 þannig bar Ufeigr hall<ref>[ath! skrift]</ref> sína kápu á alþíngi
 sem fir er sagt sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bandamanna Sögu]],
 en hattin hafði han ifir höfðínu þvíað han
 víldí diljast, [∫] þanníg báru men kápurnar opt
 í fornöld, og þannig bera men þess kíns kápur
 en í dag í útlöndum
 men géta hugs aðsér að men komi með þá mót báru
 á móti þessu, að sögurnar segi að menn steyptu yfir sig
 og af sér káponum sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | kugtlínga[?] vottar kap 92]]
 og [[Heimildir_Sigurðar_málara | Svarfdæla kap 2]] þar segir að þorsteínn=
 svörfur„ steypti yfir sig„ loðkápunni er þórólfr
 bróðir hans gaf honum, einig segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bósasögu
 kap 8]] að„Bósi steypti kór sinni yfir þrælin„
 af þessu kinnu men að vilja á likta að kápan hafi
 opt verið heilað framan er men steyptu henni
 yfir sig sem belg hempum, en þettað er þó eingin
 sönnun því þettað gétur verið ónákvæmni
 hjá sögu ríturonum, og einnig gétur verið að
 kápan hafi tíðum verið knept saman með
 nokrum knoppum á brjóstínu og hafi men ekki
 ætíð nent að hneppa upp öllum knöppunum
 er men fóru úr páponum [sic] og í þær, heldur munu
 men opt hafa steipt ser úr þeim og í þær, sem var
 hægt því þær vóru bæði víðar og efnis miklar
 þettað sannar að nokkru leiti eitt handrit áf [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggju]]
 þar segir að Björn breyð víkíngakappi„ greip annari
 hendi í kápu knappana fram aná brjóstinu„
 á Snorra Goða og <del>han</del> mindaði sig til að leggja
 með annari hendí með kníf firir brjóst hönum
 sem fir er sagt þettað bendir á að kapan hafi
 stundum verið knept saman á brjóstinu
 og það hígg eg að þær hafi opt<del>ast</del> verið, og þanníg
 hefir að mínsta kosti sá ímindað ser kápuna
 er rítað hefir þettað handrít af [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggju]]
 en aldrei mun kápan hafa veríð knept níður í gégn
 heldur einúngis á ofan verðu brjóstinu, það er þessu
 til stirkíngar að ríddarar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | enskum legsteinum
 frá 13uöld 1343]] sjást mindaðir í þess kíns kápum, sem
 eru þanníg kenptar saman með 4 eða nokkrum knöppum
 allra efst ssaman ber [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 75
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á hægri spássíu og á við innsetningarmerki [∫] í textanum hér að ofan:]
 
 [∫] þannig lítur út að Sighvatr
 Sturluson hafiog borið sína
 kápu, sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu 4 þátt
 kap 30]] þar segir um sighvat
 er han gékkum völl sín upp
 frá húsum á Grund: „han
 var í kyrtli ok hafði kápu
 yfir sér„ en er han sá þá Rafngil=
 ínga riða að garði:„snéri han
 í móti þeím ok bráat hendi
 ser kápunni„ hefir han
 vafið kapunni um handlegg=
 ín og ætlaðað hafa hanafirir
 skjöld <del>ef han</del> ef hinir sæktu,
 að honum, sem fornmen gérðu
 opt, bendir þettað á að han
 hafifleigt kápunni lauslega ífir
 sig án þess að vera í ermonum,
 
 [∫] þarsegir um Haldór Ólafsson að
 han„ hafði yfír sér samda<ref>[ath! skrift]</ref> skikkiu
 ok á nist laung sem þá var
 tíðt„ en er haldór var sestur niður
 á völlin þá settust þeir <del>Eyol</del> þorkéll
 Eyúlfsson og þosteínn, Kuggason
 svo nærri hönum á sínu hönd hver
 að þeir sátu á skíkkjunni, en er þeir
 vildu veita honum afriki þá <del>spr</del>
 spratt haldór upp svo hart„ at
 nistín rifnaði af skíkkíunni„
 þessi nist sem hér er um talað
 hafa að mínu á liti verið margar
 smá spennur eður eins konar hr=
 röð sem hefir haldíð saman <del>kap</del>
 skikkjunni, en rifn aðí úr þá haldor
 stóð upp.

====bls. 6====
 <del>en</del> óvandaðar kápur géta men vel hugsað sér
 að hafi verið heilar allra efst við kverkína,
 svo sem rúma þverhond niðura brjóstið
 líkt og s´set á þesskíns kápum á helgra manna
 míndum til dæmis í altarís töblunni
 á Skarðí á Skarðsströnd
 í <del>einu</del>tveimur handríti af Eyrbyggju segir að Snorri
 goði vari blaðakápu en hin handrítinn segja
 að han varí blárri kápu þettað mun einungís
 láta til þess að, kapan hefír opt veríð með klofa
 <del>eður</del> uppí að aptan eður blöðum, til þess að
 kápan gæti þess betur blofíð sig um hestin er
 men vidu það var nauðsin lekt á jafn síðri
 yfirhöfn, er gérðvar til að ríðaí, en ekki
 mun þettað vera tekið fram vegna þess að það
 hafi verið óvana lekt að kápan hafi verið
 opinn að framan eður með blöðum því það
 mun hún ætið hafa verið. [∫]
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 63]] segir að Lambi Þorbjarnarsson hafði
 yfir sér fellíkápu gráa, i öðru handriti heitir það feldkápa
 þettað mun ekki merkja annað en það að hann hefir
 haft yfir sér víða kápu er féll í fellíngum meira
 en vant var, eður hitt að han hefir haft ifir sér
 vana lega feld, er hér er kallaður feldkápa
 og mun þettað ekki vera nein sér sérskild kápu tegund,
 kápurnar hafa opt veríð mjög dírar því þær hafa
 verið optast úr mjög vönduðu efni því þar vóru höfðíngja
 yfir höfn, en skjaldan hítt egað mikið skraut <del>hafi</del>
 hafi verið borið á þær, hvergi í áreiðan legum
 sögum hefi eg seð getið um að þær hafi verið hlað=
 búnar, en í [[Heimildir_Sigurðar_málara | örvar Oddssögu kap 23]] segir að
 kápan Öggmundar flóka var„ hlaðbúín á hlið=
 um báðum þettað saman ber <del>sögu</del> því ersegir
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sögu Sörla sterka kap 11]] þar segir að Hálfdán
 Brönu fóstri varí kápu þeirri er öll var hlöðum
 buín„ er han stóð við siglu á drekanum skrauta,
 öll sagan um kápuna öggmundar ver mjög lígilega eins
 og sagan sjálf, og eins má segja um sörla þáttín
 og þess vegna <del>g</del> géta men ekkí talíð þettað eingaungu
 gildar sann anir firir því að kápan hafi optverið
 hlaðbúín, er hinar á reíðan legu sögur géta als
 ekki um það, og ein hver staðar mundu men
 
 [Eftirfarandi innskotssetningar eru á vinstri spássíu:]
 á [[Heimildir_Sigurðar_málara | þjóð verskum riddra mindum frá 1123]]
s jást og yfirhafnir<del>kapur</del> með 2 nístum
 eður skjöldum sem þær eru
 festar saman með á <del>hlíðinni</del>
 öxlinni
 
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ey byggja]] mun vera rítuð á
 firri hluta 12 aldar

 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 5 þátt kap 8]]
 segir að Jon Birnason varí
 „bað kápu ok lín klæðum„
 er han kom út baðí ekki
 sést hvernig þessar bað kápur
 hafa verið en þó er líklegt að
 það hafi ekki verið ann<del>að</del>ar
 mun ur á þeim og örðum kápum
 en að þær hafí veríð skjól
 betri en vana lekt var,

====bls. 7====
 verða varir við þaðí í sögonum hefði verið
 vana legt að hafa kápurnar hlaðbúnar eíns og getið
 erum að skikkjur og feldir vóru hlaðbúnir, <del>en</del>
 en þá vil eg ekki með öllu neíta að kápur kunni
 að hafa verið til hlaðbúnar
 en þara móti hafa men gildar á stæður firir því að
 kápan var skreítt með alskonar vönduðu fóðrí
 sem gérði þær mjög dírar þær hafa verið fóðraðar með
 als konar díra skinn um og jafn vel með grá skinnum
 sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | jónsbók]] vottar þar segir svo „sá semá
 80 hundrað má bera ólpu eður kápu tvídregna
 fyrir utan grá skín„ en auðséð er að þeir sem voru ríkari
 máttu hafa kápur fóðraðar með grá skinnum.
 tví dregin kápa merkir hér kápa sem er með tvöföldu
 fóðri, af þessu er auð séð að kápurnar hafa verið
 fóðraðar með dírum skinnum á seinni hluta 13 aldar
 og i kringum það er [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jóns bók]] kom út, og öll líkindi eru
 að sami síður hafi veríð á 10 og 11 öld er kápan var þá
 önnur sú helsta yfir höfn er höfðingjar báru
 ó vandaðar kápur voru með flosfóðri eður eins konar
 röggvum er síðar mun sagt verða,
 að kápan hafi næst eptir feldin verið ein hver sú helsta
 höfðingja yfir höfn votta sögurnar best, það má svo að
 orði kveða aðá meðal Íslendínga var kápan alveg
 þjóðar yfir höfn, er höfðíngjar báru meir en flestar
 eður allar aðrar yfír hafnir, þeim hefir þótt það
 hispurslaus og fagur búníngur sem það var ein kenni=
 við kápuna er hinir fornu Íslendíngar báru að hún
 var jafnan blá eður blásvört þaðer athuga vert
 að Íslendíngar létu sína þjóðar yfír höfn <del>vera</del> jafnan
 hafa þjóðlítín sem var dökkblátt, felstir þeir
 mestu og bestu Íslendíngar riðu jafnan í blám kápum
 sem Íslendíngasögur votta
 Njall reið til alþingis i blárri kápu Egill Skallagrímsson
 reið til þíngs i blárri kápu með giltan hjálm Snorri goði
 reið jofnm i blárri kápu og tiðum i svartri <del>loð</del> kápu,
 Ingimundur gamli vatns dæla goði reíð blárri kápu,
 Ófeígur Járn g érðarson úr Skörðum höfðíngi reykdæla
 reíðí blárri kápu er han heim sótti Guðmundríka
 Gunnar föður farðir Gunnars á hlíðar enda reíð í
 blárri kápu er han hefndí Steíns hins snjalla bróður
 síns Hraf i Einars höfn landnamsmaður reð í
 blárri kápu
 
 [Eftirfarandi innskotssetningar eru á hægri spássíu:]
 1282 segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | réttarbót
 Eiríks konúngs Magnuss.]]
 að skraddarar skuli
 takafyrir tvi byrða kápu
 15 penn ínga vegna
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III
 No2 bls. 16.]]
 
 1384 áttu skraddarar
 i Noregi aðtaka i laun
 fyrir tvibyrða kápu 6
 penínga uttan silki
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gamle love III. No. 120 bls 219.]]
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | rettar ar bót Hákonar konúngs
 Magnússonar]], áttu skraddarar
 að laka i launfyrir tvíbyrða
 kapu örtug [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaml
 love III. No 59 bls 142.]]

====bls. 8====
 Síðu hallur reiði blárri kápu, þorvarður Höakuldsson
 þorgerissonar ljósvetn ínga goða reið á Hegranesþíng
 i blárri kápu, Gissur jarl reiðí blarri kápu þorlákur
 biskup var jafnan í blári kápu eður svartri Úfeigur skíðason
 var i svartri kápu á þingi, þorkéll trefill var í kápu
 öll þessi mikil menni ög stór höfðíngjar Islendínga riðu
 i blám kápum og þár að auk mörg af þjóðskáldum
 þeirra og hetjum það er talið til gildis Gísla Súrssyni
 aðhan reiðjafnan í blárri kápu, Björn hítdæla kappi
 vari blárri kápu, þórður kolbeinsson var i blárri kápu
 þormóður kolbrúnar skáld vari blarri kápu
 hér að auk vóru yngri skraut menni opt í blám kápum
 til dæmís þráin sigfusson bolli prúði þorgilshölluson
 vestein mágur gísla súrssonar, og fleiri sem oflángt
 írði að telja, af öllu þessu er augljóst að það avr<ref>[ath! skrift]</ref> ein =
 kenni legt við kápuna, auk þess að hún var hofðingja ífirhöfn
 að hún var optast blá, eður blá svört
 það er næsta athuga vert að i öllum Íslendínga sögum
 sem ek þekki ogsem eru sannar, veít eg ekki nem að 2
 dæmi til að kápán hafi annan lít en bláan eður svartan
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Viga glúms sogu kap 26]] segir að Glúmur var i
 grænni kápu er han reíð uppfrá þverá, en þáreið
 glúmur jafnan i blám feldí er Vigfús hersir móður=
 faðir hans hafði géfið honum og han hafði á trúnað á
 er han bjóst til stórr ræða, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laxdælu kap 77]]
 segirum Bolla Bollason að„ han hafðí ysta
 skarlats kápu rauða en það er tekið fram að han
 var þá níkom ín út úr Mikla garði, enskömu
 eptir það tók hann upp þan gamla íslendsk síð og
 reið i blárrí kápu til mannfunda sem sagan
 vottar. hjá Norðmönnum hafði kápan eins
 og allar aðrar ifir hafnir marg breittari liti,
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Noregs kon únga sögum]] er kápan mjög skjaldan
 nefndari saman burði við á Íslandi en þær sem eg man eptir
 að þar sé g étið um <del>höfðu</del> vóru gráar eður rauðar
 Sigurður sýr hafði gráa kápu en það er líka tekið fram
 um leið að han var eingin skart maður sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sogu Olafshelga
 kap 47]] i sama kapi tula segir að Sigurður sýr var í
 skar láts kápu <del>rauðrí</del> en ekki er gétið um vhörnin
 hún var til þess verður að géta að i sögonum hafir
 skarlat og purpuri ekki ætíð rauðan lít þó að það
 værí sá rétti litur það er getið um brúnan og hvitan
 purpura [∫] og eins er jafnan tekið fram í sögonum þegar
 men höfðu rauða skarlats kyrtla af því skarlatíð sem
 þeirkölluðu hefir opt haft annan lit, lilkt og hjá oss en ídag [∫∫]

 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á vinstri spássíu og eiga við innskotsmerki [∫∫] og [∫] í textanum hér að ofan:]

 [∫∫] vér köllum vandað klæðí
 optskarlat.
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | haraldarsögu
 harðráða kap 1]] segir um
 harald að han hafði rauða
 kápu er han fliði úrlandí
 eptir orustuna á slíkla stöð
 um.
 
 [∫][[Heimildir_Sigurðar_málara | húngur vaka kap 5]]

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

===Loðkápan===
====bls. 1====
 önnur tegund af kápum var lóð kápan
 ekki hefi eg séð neitt í sögonum sem bendir á að
 að lóðkápur hafi haft annað lag en hinar fir
 greindu kápur, þær munu hafa dregið nafn sitt af
 efninu sem í þeim var er hefir verið loðið og því
 hetu þær loðkápur, þær munu hafa verið föðraðar
 opt með þikvu loðnu díra skinni en tíðum hafa
 þær verið með röggvum <del>líkleg</del> líkt og á feldinum
 að þær hafi verið með flosfóðri eður röggvum vottar
 bragða máusarsaga þar segirum hekluna Máusar
 „ hún var gjör a mind sem ólpa eður loðkápa,
 þá er önnur rögg fellr <del>yfan</del> yfir aðra„
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þætti af Ragnarssonum kap 1]] segirað Ragnar fór
 í roggaðarkápu (= röggkápu) er han van ormin
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ragnarssögu kap 2]] segir að han fóri loðkápu
 þettað sinir ljóslega að loðkápaer herum bíl sama
 og kápa með röggvum [∫] ekki man eg eptir að sögurnar
 géta um að loðkápur hafi haft anan lit ensvartan
 skrautlegar munu þær valla hafa verið því þær eru
 jafnan taldar sem ruddaleg yfir höfn [∫] sem <del>eydyr</del>
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eyrbyggjavottar]], það var tekið til þess að Snorri
 goði vari loð kápu svartri er han kom út hingað úr förum?
 og raddamenni eru jafnan látín vera í loðkápum eður þeir sem voru á litnir fíbl
 ssem þorstein svörfr er han reis úr fletinu sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | svarfdæla]]
 kap 2 [∫] í [[Heimildir_Sigurðar_málara | vígglúmssögu kap 2]] segir að Eyólfr hrúga tok yfir
 sig loðkápu og hafði hana hverndag því han vildi <del>li</del>lita
 sem rudda legast út er Ívar kæmi heim úr Víkingur
 því Ívar hataði alla Íslendínga, enda má sjá að Ívari þótti
 ekki fagur búníngur Eyólfs, því han lést ekki víta hvert
 han væri maður eða kvikendi og kallaði han hrúgu og
 tötra bassa, þaðer auðsed af öllu að löð kápurnar hafa
 verið bæði þúngar og svörgulslegar og hér er tekið fram
 að loð kápan Eyjólfs, var svo þúng að við björn einn
 er vildi draga hana i hiði sitt, hafði valla afl til
 að halda henni uppi, þettað saman ber Olafssögu
 helga <del>bl</del> forum bl 179 þar segirað Sighvatur skáld
 vari loðkápu er han fór ifir fjall í kulda veðri
 og þóttist han ekki geta borið kápuna firir þíngslum
 og firir hitan sakir <del>og mæði</del>
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum.]
 Þettað stirkist en fremur
 við það sem segir konnúgs
 skuggsá bl 226 er saman
 vindurin er látin skrgðast
 „skyaðri loðkápu„ en önnur
 handrit hafa „skuaðri„ sama
 sem með loðum bl 228 er
 vestan vindurin látin
 draga yfir sig „ grá skíaða
 kápu„ en önnur handrít
 hafa grá skinnaðr, eður
 rauggvaða og bendir það
 á að loðin skinn og röggvar
 sé skilt hvað öðru
 
 [∫] eður vos yfir höfn
 
 [∫]samanber sögu Aus
 básvegirs kap 4 þar segir
 að Au varí loðkápu er han
 var firir skomu risin úrfleti
 og lét sem fibl,

====[meðfylgjandi miði]====
 slurtungu 4 þátt 8 kap segir að
 Mór Berg þorsson vari loðkápu
 er han lá i bekk 3 þatt kap 15
 <del>segir að brandr Runolfson„hafdí grímu
 firir andlítí han sté af baki ok
 lipti upp grim unni„ er han vildi
 láta sumarlida frá tjörn þekkja sig,
 graar kall hettur sturl 5 k 4 þ
 sturlungu 4 þ kap 30 her segir
 að Sighvatur sturluson var
 kyrtli ok hafði kápu yfir sér</del>
 þarf að að gjæta kvert loð kápr
 finnast með erm um og hött því
 annars gétur nafníð veríð
 komíð af Loða = feld
 sja feldkápr og felli kápu

====[bakhlið meðfylgjandi miða]====
 stöðum tekið fram sem eitt hvað
 sérstaklegt, og munu men oft
 hafa borið kápuna á þan hátt
 að men létu ermarnar lafa aptr
 á bakíð án þess men vera í ermar[...]
 eða girtu kápuna að sér og þa[...]
 hav Ofeigr kall kápuna, sem fir [...]
 men verða að sönnu að játa að það segir [...]
 af sér <del>og ífír síg kapum</del> kapum <del>sja</del>[...]
 í svarfdælu kap 2 segír að þorstei[...]
 er þórólfr broðír hans gaf honum
 að „Bási steypti kápu sinni yfir [...]
 kápurnar hafi stundum verið h[...]
 vegín víst því þettað gétr[...]
 eíníg getr verið að kápurnar hafi orð[...]
 hafi men ekki ætíð hnept upp öll[...]
 on um, og hafa men því orðíð að s[...]
 af <del>eyrbyggju</del> eyrbíggju segír [...]
 annarí hendí í kápu knappan [...]
 og míndíði sig til að leggja anari [...]

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''

===Ólpan===
====bls. 1====
 Ólpuna höfum vér en í dag á Islandi, og mun
 hin forna ólpa hafa verið að höfuðlæginu til mjög
 lík því sem hún er en í dag sumstaðar á Íslandi.
 en hin forna Olpa mun hafa veríð víðari<del>ur</del> og úr betra efni
 því sögurnar votta að hún var ekki einúngís
 skjólfat eður vos yfir höfn, heldur var hún einnig
 Skart yfir höfn höfðíngja,
 að mínu á liti hefir Ólpan verið að læginu til
 að mestu leiti<del>alveg</del> eins og kápan, að frá teknu því að ólpan
 mun skjaldan eður aldrey hafa veríð með hött,
 en þar á móti gétur verið að hún hafi verið með kraga t.d.
 <del>[?]</del> standkraga, líkt og vorar Olpur hafa optast
 enn í dag, stand kragar eru gamlir því á höklonum vóru
 stand kragar á 13 og 14 öld sem gamlar mindir sína,
 ekkírt hefi eg seði sögonum sem sannar að ólpan
 hafi verið með hött á föstum við, og því sé eg einga á stæðu til að halda að hún hafi verið
 með hött. i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kórmakssögu kap 12]] segir að
 Steinar hafði „bjarnskins Ólpu, ok grímu firir
 andliti„ er han vildi dyljast firir hólmgaungu
 Bessa, en ekkert bendir á að þessi gríma hafi
 verið á föst við ólpuna eður að hún hafi með
 öðrum hætti heirt henni til,
 í sögonum er gétíðum að men bæði síntu og börðust í ólpum og
 bendir það á meðal annars að þær hafi verið
 með ermum, men géta að sönnu á lítkað af því,
 að hún hafi einúngís verið með götum til að
 stínga handleggjonum útum, en eg sje aungva
 á stæðu til að álíkta svo, því það hefði verið
 óhentugt á yfir höfn sem opt var gérð til
 að vera i illvíðrum, enda þótt hún væri tiðum
 á lítin all sæmi leg höfðíngja yfir höfn, þegar hún var vönduð
 eitt af því sem sannar að olpan hafi verið mjög
 lík kápunni <del>er það</del> að <del>og</del> minsta kosti að <del>stærð</del>
 stærðinni til, er það sem segír í [[Heimildir_Sigurðar_málara |Egilssogu
 Skalla grímssonar kap 77]]<del>65</del> þar segir: „at skilnaði
 gaf Egill Alfi (bónda) loð ólpu, Alfr tók
 þakksamliga við gjöfinni, „ok má hér gjöra mér
 af loðkápu„ sagði Alfar bóndi

====bls. 2====
 ekki gat han breitt, ólpuni í kápu nemað því
 að eins að kápan og Olpan hafi hérum bil haft sömu
 stærð, sem mún hafa verið, og hafi mér skilist rétt um
 lægið á kápunni og Olpunni þá þurfti han ekki annað
 en bæta hettínum við Ólpuna til þess að gjöra úr
 henni loð kápu, það var sam eiinlegt bæði við kápuna
 og ólpuna að bæði voru til loð ólpur og loðkápr
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Eglu kap 77]] líka má géta þess að í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Hjalmtérs og
 Ölvers]] er <del>jafnan</del> sagt að Hörður varjafnan í sinni
 töfra loð kápu en kap 12 er hauskápa kölluð ólpa
 eptir því sem segiri vísu þeirri er Hergunnur tröll
 kona kvað: rifna mun þín ólpa
 ef við jöfurr finnumst.
 þettað bendir á að kápa og ólpa hafi verið líkar
 ifir hafnir, um hekluna Bragða Máusar segir „hón
 fellr yfir aðra„ þettað sinir og að ólpan hefir verið lík
 kápu, og opt úr sama efni og loðkápan, en þá sannar Egla
 þettað best því þar segir að Alfr bóndi vildi gjöra loðkápu
 af loð Ólpu [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jonsbók]] segir svo„ sá sem á 80
 hundruð má bera þar með ólpu eðr kápu tví dregna„
 fyrir utan gráskín„ þettað bendir en á það sama að kápa
 og Olpa hafi verið líkar <del>og að</del> yfir hafnir og að úlpan hafi
 opt veríð fóðruð með tvöfoldu fóðri og jafn vel
 með grá skinni og öðrum dyrindisskinnum <del>þær olpur</del> og hafa þær án als efa
 opt verið úr mjög vönduðu efni ensog kápurnar.
 ólpunum má skipta í 2 flokka fírst skratólpur og
 ólpur er men báru í íllviðrum, þær ólpur er fornm-
 enn höfðu fyrir kulda og vos yfir hafnir föfdu þeir
 ur úlfa skinnum og alskonar díra skinnum, og
 að því leiti er úlpan nokkuð frá brugðin kápunni,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þætti haukshábrókar]] segir að við bárður vari
 vargskinsólpu um vetur er han fórá skíðum
 en er han hafði farið af ólpunni, þá sáu men að
 han var undir í skarlats kyrtli rauðum <del>með</del> ok
 hafðí hjálm á höfði, ok var gyrðarsverði, af
 þessu gætu men ef til vill á líktað að ólpan hafi
 stundum verið með hött, af því hér er sagt frá eíns og
 þeir hafí ekki getað seð að við Bárður hafði hjálmá
 höfði fir en han fór af ólpunni, en þá er þettað
 eingin sönnun því bæði getur þettað verið ónákvæ-
 mni, og einnin gat han hafa haft lausa hött þá
 sagan geti ei um það.

=====[Meðfylgjandi miði]=====
 [mynd af úlpu] ólpa eðr úlpa
 einsog þær vóru í norður landi t.d. í
 skagafirði og húnav.
 1849-50
 
 náðu níður undir
 hné eður niður á
 hné
 voru með því
 hirndum fleig í
 báðum hliðum
 er hét sið og víðum ermum er men ímist
 brutu uppa eður settu framma handar bakið
 ein hneptir vanalegu, úlpur vóru helst
 hafdar í regni og hriðum, í Borgarfirði vóru
 þær eíns en stundum með klauf á ermonum
 og kræktar að úlflíðunum, ekki man eg eptir
 því firir norðan
=====[Meðfylgjandi miði bakhlið]=====
[Auð síða]

=====[Meðfylgjandi miði]=====
 xmér þikir og all líklegt, að á skraut
 úlpum sem foðraðar vóru með dírum
 skinnum hafi kragin og barmarnir
 legíð útá <del>koppum</del> ólpuna, að framan verðr
 eður flakað frá til skorts, líkt og enn
 sest opt á ólpum allendra útlendra er
 foðraðar eru með díra skinnum, og á skinn
 Islendskum frá 16 öld sjálst men mindaðir
 í þess konar kápum, þegar skinnin flöktu
 þannigátu ólpu með réttu heitið flaka ólpa
 því flök heita en í daglegu tali lángir
 klofníngar eður helmingur af einhverjum
 hlut t.d. lúðuflak þegar stofn lúða er klofir
 að endi löngu, hurðarflak, skipsflak,
 men sega og að föt floki frá einum, og að
 men séu eins og flaka trúss þegar flakir
 frá þeim, flakyður heitir og i kind
 það iðrið er mest þarf að sanna og mest vill
 flaka
 
 brynjan flakti fra Birni
 um halsin Sturlunga [mynd af brynju]

=====[Meðfylgjandi miði bakhlið]=====
[Afrifa og því ekki skrifað upp hér]

====bls. 3====
 í Sturlúngu 4 þátt kap 36 segir að hallveig Ormsdóttur sem
 <del>þá</del> talin var þá féríkust kvenna á Íslandi reið með „flóka
 ólpu blá ok saumaður flókin at höfði henni, <del>ok</del> 1133
 hafði han þat fyrir höttin „isumum handrítum er sagt að
 hún hafi haft floka ólpu, af öllu er auðseð að þessi búningur
 er sérstaklegur, og hefir þótt hlægi legur og húska legur
 og í sögunni er tekið fram að snora sturlu sini, þótti hennar
 ferð heldur hæðileg og brosti at„ hefir honum þott þettað
 sérvískulegur búningur, men géta því eingan vegín á liktað
 af þessu, að Olpan hafi verið með hött vanalega, þótt þessi
 kona sem líklega hefir verið ser vitur, saum aði ofan
 við ólpuna flóka eður flík til að hlúa aðsér, og hefði
 hennar olpa verið með á föstum hött hefði hun ekki þurt
 að sauma flókan víð hana, mér sinist því bæði þessi staður
 og aðrir í sögonum benda á að ólpan muni aldrei hafa
 haft hött á fastan víð en líkara þikir mer að ólpan hafi
 stundum haft eins konar kraga, og má vera að flökin er
 <del>er</del> her er talaðum merki sama og eins konar kraga er men
 hafa gétað brett upp og niður, er kaltvar, x í [[Heimildir_Sigurðar_málara | vatnsdælu]]
 kap 32 segir að Bergur var i skinn ólpu yfir slæðum,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Ljósvetníngasögu kap 27]] segir að Skeggbroddi
 varí„ vorar skíns Ólpu„ er han vará skipi því kvast
 hefði verið, töfra men eru látnir hafa Ólpur firir
 hlífar í orrustum sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaunguhrolfssogu kap 30]] þar
 segir <del>að Röndolfur</del> um búnað Röndólfs berserks
 er han bjóst til bardaga „egi bítu flest járn á Ólpu
 þá er han var í„ [∫] vandaðar ólpur meigu teljast
 með skraut yfir höfnum er höfðíngjar báru þær
 hofðu sömu líti og kápan þær voru bláar grænar
 og rauðar Sturla Sighvatsson var í blárri ólpu
 er han barðist á Örlugstöðum sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúngu 6 þátt]]
 kap 17, Ólafur Tryggvason vari grænni <del>kápu</del>
 Olpu er hann steipti sér í kaf eptir akkerís streingnum er
 brast á skipi Hallfreðar vandræðuskalds, Olafssögu
 tryggf: kap 155 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | stulúngu 5 þátt kap 7]] segir að
 sturla Sighvatsson „var í rauðrí ólpu„ er han reið á
 alþíng og bætir sögu skrifarin því við að hann
 hyggur að fáír menn hafa séð rösklígri menn, [∫∫] alt þettað
 bendir á að olpan hafi opt verið mjög vönduð skrat
 yfrhöfn, og að það hafi þótt höfðinglegt að bera hana
 líkt og kápuna þegar hún var vönduð. hún hefir
 líka verið all höfðingleg þegar hún var vellít og úr vönduðu efni
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] hervór er látín vera í
 ólpu er húnfer í hernað
 
 [∫∫] í sturlúngu 5 þátt kap 11
 segir að men Sturlu Sig=
 hvatssonar„ föluðu Oplu góða
 at Bjarna„ Sverrissyni, á
 Alftamyri, en han vildi ey
 selja þeim ólpuna og fól
 hana fyrir þeím, og kéndi
 þeim um að þeir hefðu tekið
 ólpuna, en er það komst upp
 að Bjarni sjálfur hafði
 falið olpuna varð Sturla svo
 reiður að han vildi láta
 drepa Bjarna, en að lokum
 sættust þeir að því að
 Bjarni lét landíð
 alftamýri með þeim skil=
 mála er Sturla vildi,

====bls. 4====
 og fóðruðmeð dírum skinnum sem hún hefir opt verið
 eg vil gera þá álíktun að ólpan hafi verið með ermum
 eini eður tveimur, en aldrei með hött opin alveg
 að framan og fest saman líktog kapan á brjostinu
 hefir hún þá veríð eíns og kápan nemað höttin vantaði
 verður þá forna ólpan mjog á þekk í læginu þeirri yfir=
 höfn er Ilendíngar bera en í dag og kalla Úlpu og
 mun hún hér um bil hafa haldið læginu eins og
 nafninu, en forna ólpan mun hafa verið gæðum mun
 vandaðri en olpan er hjá oss nú á dögum
 en flaka olpan muun hafa flakað frá neonum að framan
 eður barmarnir og kragin lagst útá þær, því það hefir þótt skart,
 allra helst þegar þær vóru dregnar =fóðraðar með diruíndis skinni
 þess konar kápur bera heldri men víða í útlöndum enn
 í dag, og þær tíðkuðust mjög á miðöldonum helst
 á hofðingjum bæði á Islandi og annar staðar, og
 munu þær kápu tegundir hafa sínn upp runa frá
 hinni fornu úlpu eður flóka ólpu.
 
 [Eftirfarandi innskotssetning er á vinstri spássíu:]
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | biskupa sögur bls. 274 I.]]
 þar segir að að þorlákur
 biskup þá af Erlingi jarli
 „hvítskinn ok silki yfir
 dregit„
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Kuflin===
====bls. 1====
 Kuflinn er miðt á milli þess að vera yfir=
 höfn og kyrtils tegund, því teleg<ref>[tel ég]</ref> han seinast
 með yfir höfnum, men géta ekki skaðlega vilst
 á því hvernig kuflin hefir verið, því hon=
 um er all vel líst í sögonum einnig hafamen
 margar all góðar Íslendsar<ref>[íslenskar]</ref> mindir af kuflinum,
 Það var firsta ein kénni kuflsins, að han var
 ætíð með hött uppaf, er var á fastur við höfuð
 smáttína á kuflinum, þau hött settu men upp
 yfir höfuðið í íll víðrum, en létu han lafa
 aptur á bakið er gott var veður, með þessum
 hött er kuflinum jafnan list í sögonum án
 þess að það sé nokkurstaðar tekið fram <del>sem</del>
 sem sér staklegt eður óvana lekt, Olafssaga
 Triggfasonar eptir Oddmúnk formán: X bindi
 kap 5 vottar þettað best, þar segir að Olafur
 Triggfason„ vari kufli, ok lagðr höttrin aptr
 á herðar honum„, í þætti Haldórs Snorrasonar
 kap segir um Olaf tryggvason er han keipti Einar
 þambaskelfir og hans félaga „ han var svó búin
 sem múkr<ref>[múnkur]</ref> í blám kufli, ok hafði grímu
 fyrir andliti„ þessigríma hefir verið laus við
 kufl höttin og ekki heírt til kuflinum því
 rétt á eptir segir sagan að Olafur hafði líka
 hött, er han hefir látið sluta niður firir
 grímuna, að han væri viss um að han þekktist
 ekki, og hefir það verið kufl hötturin,
 í Friðþjófs sögu ens frækna kap 11 segir er Friðþjófr
 heim sótti Hríng konúng og Ingibjörgu, og vildi dyljast
 „han fórí stóran kulf ist klæða, han var allr
 loðin han hafði ok grímu firir andlíti, og
 gérði sik sem elli legastan„ hér er getið um að
 Friðþjófur hafði grímu firir andliti, en eingin
 sönnun er firir að sú gríma hafi heírt til
 kuflinum allra síst þegar sagan segir rétt á eptir

====bls. 2====
 er Friðþjófur gékk i höllina að han „namstaðar
 utar líga, steypti kufl höttnum ok duldist„
 gríman hefir veríð lausa gríma er han hefir
 haft innan undir fuflhettinum<ref>[kuflhettunni]</ref> til að hilja and=
 litið en hettinum sem var á fastur kuflinum steypti
 han firir andlitið, það er og því til stirkíngar
 að þessi grím hafi verið lausa gríma að Friðþjófur
 er látín hafa grímuna firir andlíti, eptir að han
 er búin að leggja af sér kuflín, eg higg því að
 grímur hafi aldrei verið á fastar við kuflin,
 en að kuflín hafi eínungís haft viðan og síðan
 hött, er men gátu togað uppyfir húfur og hjálma
 og annan höfuð búnað til hlifðar, sem sagan segir
 að Fríðþjófur gérði, því han hafði loðna
 skínhúfu á höfði undir kufl hettínum
 á samt með grímunni, og hefir sá kufl
 hottur veríð víður
 kuflhötturín var ei ætíð af sama efni eður með sama
 lít og kuflin sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaugu Hrólfs saga]]<ref>[Gaungu - Hrólfs saga]</ref> vottar
 kap 6 þar segír svo um Atla Otriggsson„ þá gékk
 maðr inni skálan, mikill vexti, han varí
 svörtum kufli, ok hetta mórauð upp af„
 oftast mun kufl hötturín hafa verið gjör
 af sama efni og kuflin í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Armanssögu kap 1]]
 segir að <del>Gráman vari grá kufl ok</del> Arman
 „var í blá kufl ok höttrín af sama„ þó að
 Armanssaga seúng einkan lega eínsog vér höfum hana
 nú, þá eru þó öll líkíndi til að hún sé þó að
 mestu leiti frá þeím tíma er men þektu kufla
 alment, men steiptu kufl hettinum níður fyrir
 andlitið og létu han slota er men vildu diljast
 sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njála vottar kap 32]] er Gunnar stældi
 kaupa heðin þar segir: „Gunnar hafði vóskufl<ref>[voskufl?]</ref>
 ístan klæða, ok lét slota hottin mjök„ svo
 að han þektíst eigi, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Olafssögu helga kap 182]]
 segir að Olafr helgi„ varí svörtum kufli, ok
 lét síga kufl höttin, fyrir andlitið„ því han vildi
 ei láta þekkja sig er han var að ferja tíða fólk
 ifír ána Nið,

====bls. 3====
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Droplaugar sona sögu hinni laungu kap 13]] segir
 að Nollar var í svörtum kufli ok lét sluta
 höttin, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettis sögu kap 72 og 74]] segir að Grettir
 var í kufl„ ok sá óglöggt í andlít hónum„
 því han hefir látið slota höttin í sömu sögu kap
 63 og 47 segir að Grettir vari„ dular kufli„
 svo að han þektistei, hví hötturin á dular kuflum
 mun ætíð hafa verið síður og víður, og um hafa verið
 ílt að þekkja men er þeir höfðu dular kufla,
 þettað hefirog þótt skuggalegur búníngur sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlúnga]] vottar 5 þátt kap 21 þarer sagt frá
 vofu er „ varí kufli ok lét slúta hattín„ þessi
 vofa nefndist Járngrímur, og birtist manni úr Hegra
 nesi atfanga dags kveld Jóla er dímma tók, var
 þettað firir burðar firir vígi, men höfðu opt dularkufl
 höttuna yfir hafðum sér íní höttum og skálum
 er men vildu diljast sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Hrólfssaga Kraka vottar]]
 kap 23 er þeir Helgi og <del>hr</del> Hróar duldus fyrir
 Fróða konúngi„ þeir vóru jafnan í kuflum ok
 tóku aldrei ofan kufl höttuna„ víðar í sögunum
 er gétiðum það, alt þettað sínir að kuflin mun ætíð í her varar sögu er getið um dular kublka<ref>[ath skrift]</ref> 1781
 hafa veríð með hött uppaf því sögurnar lísa honum
 aldrei með öðrum hætti, og það stírkíst mest við það
 að sögurnar taka það aldrei fram sem sér stak=
 legt eður ó vana legt að kuflín var með hött,
 af þvíað kuflin var aldrei skart yfir höfn
 heldur alment<del>að</del>höfðu sem vos yfir höfn, og han var
 ætíð með hött, þá var eðlilegt að men veldu sér
 han helst til yfir hafnar er men vildu dyljast.
 Annað aðal einkenni kuflsins var það, að hann
 mun ætíð hafa verið með ermum, sem mindirnar
 sína, og sem líka stirkist við það að sögurnar
 géta opt um að men gírtu að sér kuflin með
 svorð reipi eður ólu, ekki gátu men það hæglega
 hefði kuflin verið erma laus, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gíslasögusúrsonar]]
 blaðs 69 egir<ref>[segir]</ref> að Gísli „var í kufli grám, ok hafði gyrt
 at sér með reipi„ er han féll, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettissögu kap 38]] segir
 um Grettir er han sótti eldin að han var í kufli
 „ ok rak at sér utar bast taug at sér miðjum„ í
 sturlúngu 6 þátt kap 35 segir að gísli af Sandi
 „var í brínju ok grám kufli ok hafði gírtan
 sík með ólu„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Armanssögu kap 1]] segir að Gráman

====bls. 4====
 „var í grákufl ok höttr uppaf ok gírtr <del>ur</del> svarð=
 reipi„ ekki géteg séð að men géti efast um að þessir
 kuflar hafi verið með ermum, því firstog fremst
 vóru þeir <del>vog</del> vosfat, og þarað auk gat eingum
 komið til hugar að berjast, og því síður að sinda í erma
 lausrí yfir höfn allra síst þegar menn bjuggu sig sem rækilega=
 ast til sunds, sem Grettir gérði þá han sótti eldin,
 sögurnar votta að þegar men börðust, lögðumen jafnan
 af sér „ lausa yfirhafnir„ (möttla og feldi og aðrar
 ermalausar yfir hafnir) er gátu hindrað handlegg=
 ína, er þeir börðust í kuflum og kápum því hvoru
 tveggju hafði ermar, eg higg því að kuflin hafi ætíð
 haft ermar og munu þær hafa verið víðar og opt
 með einskonar uppslagi eður uppbroti líktog eg áður
 gatum a kápu ermonum.
 Eg higg að kuflín hafi jafnan verið heill að
 framan að minsta kosti nokkuð niður firir beltis
 stað, og munu men því ætíð hafa orðið að steypa
 honum yfir sig einsog kyrtli, þettað votta sögurnar
 á nokrum stöðum, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Grettlu kap 47]] segir að Grettir
 „fékk sér kufl svartan, ok steypti utan yfír
 klæði ok duldist „svá„ sama vottar Friðþjófs=
 saga híns frækna kap 11 þar segir að Fríðþjóður
 „steypti af sér kuflinum„ er han hafðist, í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fríð þjóðfssögu]] hínni stuttu segir að Friðþjóður
 „steypti yfir sig„ sultkarls kufli einum miklum„
 hér sjáum af þessu að <del>kaptill</del> kuflin muni hafa verið
 heill að framan, en allra neðstkannhan opt að
 hafa verið klofín, nokuð upp eftir, eður verið
 með blöðum, bæði aptan og framan, ensog títtvar
 á síðum klæðum, og síðar hefir kuflín verið og
 jafn vel dragsíður sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sverríssaga]] vottar kap
 28 er Sverrir barðist við Kaupángsmen, þar
 segir svo: „Sverrir konúngr var svá klæddr at
 han var í kufli blám ok síðum„ rétta eptir
 segir Sverrir steig á kuflin ok féll víð„ allir
 sjá að þessi kufl hefir verið dragsíður, í Grettís
 sögu segir um Grettir er han bjóst til að sækja eldin
 „han stitti upp um sik kuflín ok rak ut sér utan
 bastlaug„ hefði þessi kufl verið stuttur þá hefði
 han valla þurt að slítta sig, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | örvar oddssögu]] hinni
 minni kap 34 segir um odd er han bjóst til Húnalands
 „han hafði þá vidskufl ein mikin ok síðan yfir klæðum
 sínum, ok örfa val sín á baki ok boga í hendi,
====bls. 5====
 eg ætla því að kuflin hafi ætíð verið talsvert
 síður, en þó ekki ætíð dragsíður,
 þegar vér nú tökum þettað alt saman þá sjáum
 vér að kuflin hefir verið mjög líkur kápunni,
 en þó frá brugðin kápunni að því leiti, að han
 var að mestu leiti heill að framan [∫] og með hött
 á föstum við með laungu skótti er men vana
 lega létu lafa aptr á bakíð [∫] þettað skott sem
 var uppúr hettingum á kuflinum, hefir kallast
 strútur, og eíns á kápum og lausa höttum, kuflin
 hefir veirð efnisminni en kápan, ogoptast ó
 vandaðri og úr verra efni og <del>ad</del> auk þess munu
 men ætíð hafa gírt kuflin að sér er kapuna gírtu
 men skjaldan aðSér.
 með þessu lægi sem eg nú hefi líst kuflínum,
 hefi eg seð han mindaðan á gömlum Íslendskum
 skinbókum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Flateyarbók í upphafsstafnum]],
 þer sem bírjar að segja frá Kuflúngum, sest
 mindaður maður í þessum búnaði er eg hefi
 nú líst, han hefir kórónu á höfði og
 öxi í hendi, en hötturin lafir aptur á bakið
 og er með skottí eður strút, han hefir gírðan
 að sér kuflin, eíngín gétur efast um að sú
 yfir höfn sem han er í egi að vera kufl,
 því þettað er auðsjáanlega mind af Jóni
 kuflúng first þessi kufl maður er látin vera
 með kórónu, og ermindaður ein miðt þar
 sem þátturin birjar af kuflúngum,
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | uppsala eddu]] sest gángleri míndaður,
 i sinu ferða mans gjörfi, hann hefir einnin
 kufl með sama hætti, og á hinni fir nefndu
 mind, en hann hefir kufl höttin settan
 upp ífir höfuðið,
 
 [Eftirfarandi innskotsetningar eru á hægri spássíu:]
 
 [∫] og með víðum ermum
 eins og kápan
 [∫] enda þótt men settu höttin
 uppifir höfuðið,

====bls. 6====
 Sögurnar votta að að Múnkarnir í fornöld báru jafnan kafla, og í katólsku löndonum
 bera múnkar en í dag <del>dr</del> jafnan kufla
 hérum bil með sama hætt og eg hefi áður
 líst hinum forna kufli, eg get því ekki
 séð að men géti verið í neinum vafa
 um hvernin hin forni kufl hefir verið
 þegar men hafa alt þettað að stiðjast við
 kuflin var aldrei skart fat,á leikmönnum heldur jafna
 vos eður <del>duk</del> dular búníngur, kuflin
 var og vana legur þræla búnaður, sem
 mun hafa komið af því, að hann hefir
 verið hentugur og skjólgóður í illviðrum,
 og þess vegna báru líka sekir menn jafnan
 kufla, og með fram af þeirri orsök að kufl
 hötturin gérði þá torkénnilega,
 þegar höfðingjar báru kufl, þá var það
 nær því einúngís í kulda og íll viðrum, eður
 ef þeir vildu diljast, er þá munu kuflarnir
 hafa verið misjafn vandaðir einsog aðrar
 yfir hafni, nokkuð eptir því hverjir bera þá.
 þeir höfðu ímsa liti Sverrir konúngur hafði
 bláan kufl, Olafur Tryggvason hafði bláann
 kufl er han leisti þá einar þambaskélfir og
 var klæddur sem múkur, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Laurentins sögu]]
 kap 46 segir um Laurentíns „þat er merkjanda <del>um</del>
 at han hafði þan klæða búnað, sem múnkar hafa,
 kufl með skrúðýstan, því at han sagði þat
 reglu, þá at biskupar væru ofsvartmúnka
 lifnaði, þá ættu þeir at halda þau habitum
 sem þeir vóru af reglu lifnaðinum kosnir„

====bls. 7====
 hans kufl hefir verið svartur eða blár að lit,
 og mun meiga telja það sem undan tekníng
 að hans kufl var með skrúði, sem kom af því
 að han var bískup en han, á leit kuflín sem sin einkénnis
 búníng, en hefir viljað príða han liðið eitt meira
 en annar á kufla, og eins munu höfðingjar hafa haft
 lítið eítt vandaðri kufla en aðrir,
 þeir Krókarefur og Arman er látnír hafa bláa
 kulfa, Grettir hafði svartan kufl Ólafurhelgi
 var í svörtum kufli Nollan var í svörtum
 kufli sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | Droplaugarsonasögu]] þa laungu,
 en optast munu kuflarnir hafa verið gráir eður
 grá rendir, eða með hvítan lít, eins og ullín
 kom af sauðnum Sverrir hafði kvítan kufl 543
 þeir Sigmundur Brestísson og þorer höfðu
 hvíta kufla er þrándur seldi þá, [[Heimildir_Sigurðar_málara | Færey kap 8]]
 Gísli Súrsson hafði grá rendan kufl er
 han féll, Bárður snæfells ás er látín hafa
 gráan kufl, Gráman er látin hafa gráan
 kufl, Géstur barðarson er látin hafa gráan
 kufl, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Bósasögu]] kap 8 er þrællin látin hafa gráan
 kufl í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlungu]] 6 þátt kap 2 er draum
 vofa látin hafa gráan kufl
 kuflarnir voru tíðum úr skinni Vígfús
 Víga Glúmsson hafði skinn kufl, í
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Fost bræðra sögu]] er getið um að þræll ein hafði
 kufl úr selskínni, einnig er getið um sölu voða kufla.

====bls. 8-10====
 [Auðar síður]

''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012 og 10. 2013

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]
==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
==II Höfuðbúnaðir==
====bls. 1====
 II
 Höfuðbúnaðir
 1 hettir
 
 2 húfur
 a) kofri
 b) bjarnskinshúfur eður skinn húfur
 c) hlað búnar húfur
 d) lín húfur
 
 3 höfuðbönd
====bls. 2====
 [Auð síða]
====bls. 3====
 4
 höfuð búnaðr fornmanna,
 
 <del>og
 handa gjörvi</del>
 
 1 hettir (skraut hettir) gullbúnir með skinn föðri
 2 gérskir hettir, 3 dularhettir, 4 hjálm hettir,
 3 kaprún = útlent nafn hetti<del>r</del> með kamb og eirum á
 hliðonum finnast á mindum af
 grískum loddurum eður leikurum
 samann ber Íslendskan tafl manni frá
 sögu öldinni og mindum á forngripa
 safninu í höfn. máske = Girskir hettir
 
 _____________
 grímur<ref>[Á vinstri spássíu hefur Sigurður ritað „búið” við atriði 1 til 3 auk þess sem texti um grímur á einnig að vera tilbúin.]</ref>
 _____________
 húfur
 kofrí hveif
 _____________
 skarbönd
 gull hlað
 garland<ref>[Á vinstri spássíu hefur Sigurður skrifað „obúið” við atriðið frá húfum að garlandi.]</ref>
 kóróna (biskupa skraut) kom frá noregi gull saumuð
 korona Biskupasögur bls. 143. brúð ar kóronur
 , biskkórónu, biskupasögur bs. 370.
 
 Motta firir karlmans búníngnum
 
 Mangi hugði manna
 morð kannaðar annat æðra
 (isarn meiðr) en æsir
 almærir þar færu,
 þá er á þoska fjarðar
 þing með enni tínglum
 holt<del>valla</del>vartaris <del>nís</del> Hjalta
 harð feings synir geingu x
 Landnáma
 X holt þveingur eða half fiskur (=ormur)
 
 1 snorra Edda höfn 1852 II bls. 494 í klæða heitum = þvengr
 og bls. 358 er sá þ vengr er munnur Loka var sam ann saumaðr með heitir vartari og bls 480
 er vartari =fiskur.
 
 [Eftirfarandi texti er neðarlega hægra megin á síðunni:]
 sbr. snorra edda bls. 93 í vísu
 “fald vörðr géð mjallr berr
 snáks fald af skorar fjalli„
 1= dishjalmr (<del>eður gull hjálms
 því dyshjálmr Fafnis varúr gulli)</del>
 enni skraut orms eða fafnis
 [⊃:] ægis hjálmur eða gull hjálmur
 þeir hjalta sinir voru goðum líkir og báru
 ægis hjálm ifir öðrum er þeir
 geingu á þing Fafnir hefði ægis
 hjalm Snorraedda Rv. bls. 73 Fafnis mál
 16. v. sæmundar Edda bls. 106.
====bls. 4====
 [Auð síða]
====bls. 5====
 men gætu talið hjálma með daglega búníng forn –
 mana því <del>því</del> auð séð er af sögunum að bæði
 höfðíngjar og eins verk men hafa oft boríð hjálma
 þó þeir ekki væru að öðru leiti her klæððir, sögurnar
 sína að þeir höfðu hjálma á höfði er þeir vóru við
 hei vinnu og önnur almen heim ilis störv [∫][∫]Grett s og sinir þéttað
 að þeim hefr jafnan þótt mest varða að höfðinu
 væri jafnan ó hætt, til eru og [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlar mindir]] [∫][∫]á skin bók frá
 15 öld sem gérðar eru á íslandi, þar sjást mindaðir
 men sem eru að slá og raka með hjálm á höfði aðrir
 eru að leiða kir þeir hafa einnig hjálm á höfði og
 við imisleg heim ilis störf sjást islendingar jafnan
 mindaðir með hjálma á höfði þessar merki legu míndir
 benda á að íslendíngar hafi svo seintá öldum
 daglega orðið að bera hjálma til þess að þeirra
 lífi væri ó hætt, en því heldr hafa hinir forn isl-
 endingar oft daglega orðið að bera hjálma sem
 þá var meira rostusamt, þeir men er áttu sökótt
 báru oft brinjur undir kirtlum sinum og kuflum því þeir
 vissu ekki nemað óvinanna væri von þegar
 minst varði, en alt firir það hefir þettað ekki
 verið al ment að bera daglega hlifar eða
 her klæði, en þar á móti er ó hætt að segja að
 hjálmarnir geta heirt til þeim almenna forna
 daglega búningi _______ en af því að það er
 hér mitt helsta augnamið að minast ein gaungu
 á hinn daglega buning fornmanna að frá skildum her-
 klæðum þá vil eg sleppa því að sinni að tala um
 hjálma og herklæði.
 <del>1</del> firir utan hjálma; báru fornmen oft ímsa höfuð<del>hettir</del>
 búnaði, ein kan lega daglega; og ef þeim var
 ekki neins ófriðar von, imsir þeirra höfúð búnað-
 ir vóru gjörfir á þan hátt og úr því efni að þeir
 gátu nokkuð hlíft á móti vopnum þótt þeir væru
 ekki gjörfir af málmi, [∫][∫]einnig voru þeir opt járn fóðraðir eða ur þófa við ímisleg tækifæri
 vóru forn men að mestu leiti eða alveg ber höfðaðir.
 og það jafn vel þótt þeir biggjust til víga [∫∫][∫∫]Sjá l Laxdælu Njála skarpheðinn þorkéll þettað alt var
 mjög ímislegt og mjög eptir því sem þeír vóru
 skapi farnir, og hugaðir, höfðingjum þótti opt fremdi að vera sem minst
 her klæddir, og treistu þeir meir á vona<ref>[vopna]</ref> fimi sína ein gaungu, enn herklæði

====bls. 6====
 af höfuðbún aði forn manna var höttrín eitt kv-
 hvað það elsta og almennasta, [∫] víð margar
 yfirhafnir höfðu fornmen jafnan á fasta kápu
 er þeir köstuðu aftr á bakið er gott var veðr
 <del>en</del> en gátu annars sett þá upp ifir höfuðið ef þeir
 þóttust þess með þurfa, auk þess að fornmen
 höfðu hetti sem vóru á fastir við yfir hafnir
 þeirra; þá höfðu þeir þess að duk lausa höttu sem kall-
 ast ímist hettir hattar eða hettur og eins breiði
 leg eru þessi nöfn á kápu höttonum þeir hettir
 heita umíst heittir hattar eða hettur, höttrin á kápu
 þeirri er ófeigr kall bar er kallaðar hetta þar á
 moti segir um loðkápuna Ragnarsloð brókar að
 hún hafði hött, kápa Gísla súrssonar er sagt að um
 með hött, kápurn ar Vefreyju nautur vóru með hött
 ljótr <del>tin</del> hin spaki er sagt að hafði kápu höttin lerkaðan
 um hálsin, ólafr tvíg yfason hafði kápu með hetti
 nu höfum vér þessi dæmi uppá að kápu höttrin er
 ímist kall aðr höttr eða hetta, kufl höttrin sem
 var ætíð fastr við kuflinn [∫] er ímist kall aðr höttr
 eða hattr Gunnar á hlíðar enda er sagt að
 var í kifli og lét slota hottin mjök, í strutúngu<ref>[Sturlungu]</ref>
 er gétið um vofu er var í kufli ok lét slota hottín,
 heklu hottrin er einnig ímist kallaðr hattr eða
 höttr <del>kápan þ</del> heklan er þorgíls hölluson
 átti er látin vera með hatt heklan bragða
 máusar er einnig sagt að var með hatt, heklan
 óðin vari er han birtíst örvar odd var með hott
 síðum, um hekluna er Gunar helmingr
 átti er sagt að hún var með hött og víðar
 er gétið um hött á heklum, nú sjáum ver
 að hettir á ifir höfnum eru ímist kallaðir
 hettir, hattar, eða hettur, og hafa auðsjá
 lega <del>þe</del> öll þessi orð sömu merkingu, og
 merkja sama og hettu, og mun ekki þurfa
 að leiða fleiri rök að því; því allir víta að
 hettir þeir er fastir vóru við ifir hafnir
 að vera sam a og hetta, en ekki líkir
 höttum þeim er men bera nú a dögum

====bls. 7====
 og hafa þessir hettir veríð mjög líkir þeim
 höttum er men bera á kápum sinum enn í
 dag víða í útlondum,
 hin ir lausa hettir hafa því einnig verið sama og hettur
 þó þeir kallist imist hettir hattar eður hettur
 og striða þessi nöfn ekkert á móti því; sem
 sjá má af því sem áðr er sagt, það er og þessu
 til stirkíngar að sögurnar géta oft um þá er
 men báru hetti; að andlítið var að mestu hulið
 svo að men þektust ekki, einig er talaðum
 að hettirnir vór víðir og síðir, og að men
 drógu á sig og af sér hettina. einig er <del>oft</del>
 gétið um að men steiftu höttum ifir hjálma
 sína, hefðu þessir hettír eða hattar verið eins-
 konar barða hattar likir þeim er vér nú berum
 þá hefðu men ekki gétað hulið andlítið með
 þeim svo að men þekkust ekki, en það gátu
 men með hettum sem vóru síðar og víðar, <del>þarað</del>
 þar að auki væri það undarlega til orða tekið
 að kalla barða hatta síða og víða, þó að þeir væru
 víðir þá gátu men samt ekki með þeim hulið stórum
 <del>[?]</del> meira af and lítinu firir það það væri einníg undar-
 lega til orða tekíð að segja að men dragi á sig
 eða dragi af sér barða hatta, það væri einníg
 undar lega til orða tekið að segja að menn
 steipi ifir sig barða hatt líkum þeim er men
 nú bera, eg sé ekki betr en alt þettað sínis
 bein línis að hattar og hettír merki
 jafnan í sögon um sama og hetta, þá
 ímsir hafi haldið að hinir fornu hattar hafi
 veríð barða hattar líkir þeím er men nú bera,
 allir sjá að það er ómögulegt því hvurnig áttu men
 að <del>hilja</del> géta hulið hjálma sína með þess konar
 höttum [∫] því hjálm arnir vóru oft með laungum
 oðði upp úr einnig vóru þeir oft talsvert beígðir fram
 á við, og hefðu men valla gétað komíð þeim uppi
 hatt kall, en þá men hofðu gétað það þá gátu men
 hvurki hulið hálsbjörgina neje kin bjargirnar [∫] með
 þess konar höttum, likum því sem þeir eru nú á dögum,
 enn flestir hjálmar vóru annað hvort með háls björg<del>um</del> eða kin björgum
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eiga við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] Svo að ekkert sæist af
 þeim níðr undan
 
 [∫] á hjalminum

====bls. 8====
 og sögurnar géta aldrei um að men hafi haft
 neinar sérskildar hjálma tegundir einungis til
 þess að bera undir höttinum, [∫] alt þettað bendir
 á að hettir <del>og</del>(hatta) hafi verið sama og höttur, en ekki
 barða hattar, þarað auki heldeg að ekkért finnist
 í sögunum af hvurju maðr géti ráðið að hattar
 hafi verið með börðum, og aldrei er mér vítanlega
 <del>a</del> gétið um hatt barð í sögonum og því er
 eingin á stæða til að halda að barða hattar
 hafi þá verið til, og munu þeir físt vera komnir
 a norður lönd eftir hinar fírstu kross ferðir,
 enn hafi þeir verið til fír á norðr löndum, þá
 efast eg um að men hafi þá kall að þann höfuð
 bún að hatt, það sínist mér striða á móti hinu
 öll, er þeir vóru ólíkir í læginu öllum þeim höttum
 er sögurnar géta um, hvað sem nú öllu þessu
 líðr þá er víst að flestir eða allir hattar þeir
 er sögurnar géta um vóru sama sem hettur
 þegar men hugsa um hettur eða hetti fornmanna
 þá meiga men ekki láta sér detta í hug lambhús
 hettur eða tóttar hettr þær er íslendíng bera nú
 á dögum, men meiga ekki láta þess konar hettur
 vera orsökí að men haldi ætíð að þegar hetta er nefnd
 að þá sé verið að tala um þræla eða men þá er
 verka reikháa, þeir hinir fornu hettir vóru sem
 ekki var að undra mjög mjög misjafnir eftir því
 hvaða men áttu hettina, en þá hafa þeir alt fírir
 það oftast eða ætíð verið góðum nusen<ref>[ath skrift]</ref> fagrari að mínsta kosti
 að læginu til en þeir hettir er men bera nú a dögum
 þott þeir væru ekki að öðru leiti vandaðri,
 en hettir þeir er höfðingjar báru hafa verið bæði
 fagrir og þar að auki mjög verð míklir svo að það er
 ó þarfi að láta sér óa víð að hugsa um þess konar hetti
 skraut hettír vóru á allar lundir út saumaðir og
 skrettir<ref>[skreyttir]</ref> með gulli sem sögurnar vott í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jömsvíki s]]:
 kap 23 segir svo „þáræðr firir Sjá löndum jall sá, er
 nefndr er Haraldr, ok var kallaðr Strút haraldr,
 en það bar til þess að hann átti hött ein „þann
 ok svó mikinn at han stóð 10 merkr gulls„
 þettað er ekkért smá ræði að einn höttur skildi
 kosta vo<ref>[svo]</ref> mikið, og er þettað meðal annars eitt af því
 sem ber vitni um of læti og skraut fornmanna
 þettað sinir einig að men hafa sint skart sitt [∫] á
 höttum sín um fram ifir flest önn klæðr er sög
 
 [Eftirfarandi athugsemdir eru á vinstri spássíu og eiga við innsetningamerki í textanum:]
 [∫] en ekki hafa men gétað
 hulið undir höttum hjálma
 sem vóru með nef björg
 
 [∫] skrauthettir
 
 [∫] og ríki dæmi,
====bls. 9====
 sögurn ar géta um, hér segir að strútr var
 mikill á hetti Haraldar af brendu gulli
 strútr merkir hér sama og stríta eða skott sem
 hefr verið upp af kollinum hattarins orðið strítur
 mun vera skílt orðinu strýta [∫] <del>orðið strúta tíðkast
 en á vestur íslandi; og merkir sama og skott
 til dæmis áskotthúfum,</del> þettað sannar <del>sannar</del>
 að nokkru leiti að það sem kallað er strútr á hettinum
 har aldr, er skottíð eða strítan er vana lega var
 uppár hettinum, alstaðar þar eg hefi séð mindaða
 hetti á [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum íslendskum míndum]] þá er hett-
 irnir, jafnan mindaðir með strítu uppúr eða strút
 sem stendr <del>ímist</del>oft<del>oft</del> beint upp <del>eða aptr</del> eða beiist<ref>[beygist]</ref> ögn fram á við,
 þessir strútar <del>eru st</del> er standa að mestu beint upp
 eru skjaldan mjög hair, aptr á móti hafa sumir
 hettir <del>lául</del> sem sjást mindaðir lángt skott uppúr kollinum
 þettað skott lafir vana lega aftr af hnakkanum,
 þessa hetti með strút eða skotti uppúr kollin um; hefi
 eg séð á nærri óteljandi [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum íslendskum mindum]]
 bæði á [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum skín bókum]] og eíns á gömlum
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | íslendskum tré mindum, af stólum og skápum]],
 hinir fornu hettir munu hafa veríð mjög líkir
 þessum höttum er sjást mindaðir og mun það hafa
 helst eín kent hina fornu hetti frá þeim er men
 nú bera að þeir hafa oftast verið með strút eða
 skotti upp af en skjaldan kollóttir sem ráða má af
 mindonum um, [∫] þáð er því min á liktun að strútrín
 á hettinum haraldar hafi veríð einskonar gull-
 búin stríta eða skott sem hefr verið upp af hettinum
 og sem líklega hefr að mestu leíti staðíð beint upp
 eins og strita eða skott sem hefr veríð upp af hettinum
 og sem líklega hefr að mestu leíti staðið beint upp
 eins og strita þettað skott eða stríta (strútr) gerði
 hattin miklu hreifilegri og hermanlegri enn
 hötturin hefði annars gétað orðið hefði hann
 verið kollóttur eþettað gérði höttin á þekkann hjálm
 og hefr þett verið all fagurt og hermannlegt einkan lega
 þegar strúturin og allur höttrin var út saumaðr og
 búín með gulli sem oft mun hafa verið títt á skraut
 höttum sem víðar má raða af sögonum, í þætti af
 þorsteini hvíta segir „hrani hét madr ok var kallaðr gull-
 höttr, han var fóstri<del>frændi</del> þorgils (þorsteinssonar kvíta) hann var
 hávaða maðr mikill„ líklegt er að þessi maðr hafi <del>feig</del>
 fengið þettað auk nefni; af því að han hefr boríð
 hött sem var skreittur með gulli, og mun þettað hafa verið oft til a höttum
 
 [Eftirfarandi athugasemdir eru á hægri spássíu og eiga við innsetningarmerki í textanum:]
 Þettað sannar einnig
 bragda Máusarsogu
 þar segir um höttin
 er var uppaf töfra
 heklunni Máusar
 „framan um andlitið
 á hettinum vóru
 skél hosur ok olboga-
 skeljar, en á strútín
 var hlaðið humra klóm„
 auðvitað er að ekki gat
 hann með góðu móti sett
 húmra klær annarstaðar
 en að <del>af</del> ofan verðu á
 hattin og hafa
 þær <del> stað</del> staðið lángt upp
 af höfðinu eins og horn
 til þess að hun skildi
 verða því skrimslis
 legri og hræði legri,
 
 [∫] Það sama ma og ráða af
 af sögonum því nær því
 eingaungu fífl og vofur
 eru látnar bera kollhettur
 =kollottar hettur sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlunga]] vottar 4 þátt
 kap 5 þar er gétið um að
 mann dreimdi að han sá
 tvo men svartklædda eður vofu„ok
 höfðu grár koll hettur á höfði þeir sátu á sínum
 bekk hverjir í stofu og
 reru hver á móti öðrum
 og kváðu þessa vísu sitt
 orðið hver; höggvast hart<ref>[ath skrift]</ref> seggir
 hallarveggir
 illa erum settir
 þá ínn koma grair hettir
 verk manna upvinnast
 þá aldri þinnast
 eingi er ó sómi
 á efsta domi,
====bls. 10====
 er skraut menni og of látúngar báru
 það er tekið fram sem eitt hvað sér stakt að svo
 miklu gulli var hlaðið á höttin strút haraldar
 en ekkert bendir það á að það hafi þurft að vera
 ein kennilegt við þan hött fram ifir allaðra hetti
 að han var gull buin.
 einnig benda sögurnar á að hettirnir hafi ekki
 altjénd verið eínúngís með strút strítu eða skotti
 uppaf heldur að þeir hafi eínnig verið til með
 kamb uppaf i [[Heimildir_Sigurðar_málara | færeyínga sögu kap 4]] er gétið um
 einn man er Eldjárn hét og var að auknefni kallaðr
 <del>kamb</del> kambhöttr, ekkért er senni legra en að hann
 hafi feingið þettað auk nefni af því að han hafi
 <del>hött</del> borið hött sem kabr var uppúr, það er að
 mínsta kosti víst að þess konar hettir hafa verið
 til sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlar mindir votta, á forn gripasafni]]
 inu í kaupmanna höfn er til mjög gamlar mindir
 úr málmi sem eigaað vera þjóðverksar að upp
 runa, á þessum mindum sjást míndaðir hettir
 með kamb sem geingr fram og aftr eftir höfðinu
 þessir hettir eru svo siðir að þeir ná nærri útá
 axlir og hafa hornbæði að aftan og framan
 eíníg eru þeir kn eftir frá hverkinni niðrí gégn
 að framan; með smáum knöppum, mér þíkir lík-
 legt að hinir fornu skrauthettir hafi haft það
 sam eiginlegt við þess höttu sem hér sjást mind-
 aðir að þeir hafi oft<del>ætíð</del> verið kneftir að framan
 með smáum knöppum; eða festir saman með pörum
 og munu þessi pör eða hnappar hafa verið úr
 gulli eða silfri á skraut höttum, vallamunu
 skraut hettír hafa veirð heilir að framan, en
 einfaldir hettir hafa líklega oft veríð heilir
 að framan, það er ein kenni legt við all flesta
 hetti er men sjá mindaða á [[Heimildir_Sigurðar_málara | gömlum mindum]]
 að þeir minda <del>ætíð</del> horn á framan verðu
 brjóstinu, þettað lítr betr út en ef þeir væru
 beinir að neðan, því míðr géta men ekki
 dregið <del> nein</del> ná kvæmlega útaf þessum fír
 nefndu mindum hvernig hinir norrænu hettir
 hafi veríð af því að men eru mjög ó vissir
 um hvaðan þessar mindír hafa sín físta
 uppruna, en þessar mindir stað festa sumt
 það sem Færeyíngasaga bendir á nefnilega
 að hettír með kamb hafí verið til, eínnig
 géta men séð af þessum mindum, hvurnig
 hettir annara norðr landa þjóða hafa verið
====bls. 11====
 á eldri tímum áður en ísland var bigt eða
 íslendskar mindir voru til
 sögurnar géta oft um að íslendingar feingu
 sína skraut hetti frá útlöndum til dæmis frá
 garða ríki, annað<ref>[en að]</ref> hvurju leiti þessir hettir hafa
 veríð frá brugnir öðrum <del>er</del> höttum er men höfðu
 á norður löndum er ómögu legt að sjá af sögon um
 men sjá einúngis það af sögon um að Gerðsku
 hattarnir hafa verið einskonar skraut hattar
 því þá báru jafnan konúngar ríkismen og
 skraut menni, en hvurt þeir hafa veríð líkir
 þessum fir nefndu útlendu höttum læt eg ósagt
 en þá væri það ef til vill ekki ó líklegt,
 ekki géta men heldr séð úr hvaða efni þessir
 gérðsku hattar hafa veirð, men sjá ein ungis að
 þeir hafa verið mjög dirir og vandaðir; því
 <del>þá báru jafnan</del> konúngar og jarlar gefa oft stór höfð-
 ingjum í vin áttu gafir gerðska hatta og sinir
 það að talsvert hefr verið varið í þá.
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | ljós vetninga sögu kap 6]] segir að hakonjall
 sigurðarson sendi Guðmundi en um rík„girzkar
 hatt„ góðan grip<del>en um góðu grípr</del>, í vín áttu skiní og einnig
 til þess að <del>Ölver</del> Sölmundr frá Gnúpum skildi
 géta leít að sér trausts hjá Guðmundi, auð seð er
 af öllu að þessi hattr hefr veríð mjög vandaðr
 og verð mikill; er Hákon gall vogaði aðsenda í vináttu
 gjöf einn hatt slíkum höfðingja sem Guðmundr
 var, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njálu kap 31]] segir að haraldr konúngr
 Gormsson gaf Gunn ari á Hlíðar enda tígnar
 klæði sín og fílgði þeim „ gérskr hattr„ hér er
 gérski hattrín talin með tígnar klæðum konúnga,
 í gísla sögu súrssonar segir um þorkél súrsson
 er han kom á þoska fjarðar þing; að han„ hafði
 gírskan hatt á hofði„ og var að öðru leiti mjög
 skraut búin, auk þessa segir sagan að„ þor kéll
 var skrautsmaðr mikill ok ofláti„ alt þettað
 bendir á það sama að hinir gérzku eða gírsku hattar
 <del>hafaf</del> hafi elst verið skraut menna og höfðingja
 höfuð búnaðr í lax dælu kapitula 12 segir að
 Gilló hin Gerzkieða auðgi „vari gvuð vefjar klæðum
 ok hafði gérzkan hatt á höfði„ þettað bendir einnig
 á það sama, víðari sög onum hefi eg ekki séð géttið
 um gérzka eða gírska hatta og géta men ekki séð
====bls. 12====
 af þessum fáuog ó greinilegu dæmum að hvurju
 leiti hinir gérzku háttar hafa verið frá brugnír
 öðrum skraut höttum, þó að þessir hattar séu
 stundum kallaðir gírzkir hattar þá munu þeir samt
 ætíð hafa verið gérzkir (sama og úr görðum austag
 en ekki grískir og mun þettað vera ein úngis
 ó ná kvæmr rít háttr hjá sögu ritur un um,
 þegar það er nú víst að þessir hattar hafa
 verið oftast eða altjend verið ur garða ríki
 (Rússlandi) þá er ekki ó lík legt að þessir
 skraut hattar hafi verið oft fóðrað eða með
 öðru motí príddir með gráskinn um eða savöl-
 um, en að öðru leiti munu hinir gerzki hettir
 hafa veríð i læginu líkir öðrum skraut höttum
 og munu merkja sama og hetta eins og hinir
 fir nefndu skraut hettir,
 i sögonum er oft gétið um lausa hetti er
 vóru úr þúfu eða flóka þessir hettir hafa
 einnig veríð sama og hettur sem ráða má af
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | eyrbyggju kap 65]] þar segir að freystein bófi„ hann
 hafði flóka hettu ok saumat horn um hálsinn„
 er han barðist við stein þórr á Eýri, auð seð er að
 þettað var reglu leg hetta sem hefr náð niðr á
 herðar og hafa veríð saumaðar horn plötur eða
 eitt hvað þess konar um hálsín, og hefr þessi hetta
 veríð eins konar hlíf, það er alkunnugt að á
 mið öldon um; höfðu höfðu ríddar arnír oft þess-
 konar flóka hettur er þeir báru stundum undir hjálm
 ínum eðr undir brín koll unni en þá einkanlega
 er þeir höfðu aungfa brin kollu, og atti þessi hetta
 að hlífa þeim hluta af hálsinum er var ber á
 milli hjálmsins og brinjunnar, þessir þófa eða flóka
 hettir gátu talsvert hlíft firir sverðs höggum
 og þess vegna höfðu men þá oft, þessir flóka hettir vóru
 eins í læginu og hinir fír nefndu hettir að því undan
 teknu að þeir munu oftast hafa veríð hér um bil
 koll óttir að ofann sem þeir líka urðu að vera
 til þess að men gætu haft þá undir hjálmum og
 stál húfum, með þessu lægi sjást þeír jafn an
 mindaðir, likir þessum hettum hefr líklega hinirfir nefnda
 hetta veríð, í sögonu um er oft gétið um að men höfðu
 þófa hatta í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Njálu kap 119]] segir að Njáll hafði „þófa-
 hatt á höfði„ er han reið til þings í droplaugar-
 sonar sögu kap
====bls. 13====
 segir svo„ en er Ár(trúðr)<ref>[ath skrift]</ref> var í dóm settr, lét Helgi Ásbjarnarson
 koma þófa hatt á höfut honum, til dular„ er rétt á eftir
 segir að Helgi droplaugarson sló sverðs hjöltonum undir
 þófa hottin ok laust brott af hónum, hér er þófa hottr
 látin vera sama og dular höttr; og er hér um bil auðséð
 að þessi höttr hefr að mestu leiti hulið and lítið, og hefr
 þessi hattr verið eins konar við hetta sem han hefr látið
 slúta níðr firir and lítið til þess han þekklist<ref>[þekkist]</ref> ekki,
 það lítr út að þessi hattr hafi veríð ó kneftr að framan
 á brjóstinu því helgi gat lostið höttin af honum
 ekki er heldr ó mögu legt að þess kon ar þófa hattar
 haf stundum verið stittri en aðrír hettir og at þeir
 hafi verið stundum hnappa lausir að framan en bundnír
 sam an með reím utanum<del>um</del> hálsín sem oft var títt, sem
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | grá gás]] vottar, vígslóða k:92, þar segir svo„ ef maðr
 hnikkir hetti af höfði manni, ok varðar þat 3 marka sekþ.
 ef kverkband er í hettinum ok hníkkir han frammaf,
 þá varðar fjör baugsgarð, en ef hverkband heldr
 hettinum; ok hnikkir han aptr af höfði manní, þat er
 kírking, ok vígt í gégn ok varðar skóggáng„
 af þessu má sjá að hettir hafa stundum verið með hverkbandi [∫] en [∫] líkt og hjálmur
 ekki hneftir að framan <del>og hefr</del> og hefr þettað band
 veríð bundíð um hálsin til að halda saman hettinum
 sem <del>[?]</del>oft sést á gömlum míndum, einnig sjá men[∫] að [∫] af þessum stað
 men gátu kíft höttum af höfði á monnum jafnvel
 þó þeir væru með kvert bandi, og verðr því ekkert
 undarlegt þótt helgi gæti slegíð höttin af höfðínu á
 An trúðr<ref>[ath skrift]</ref> allra síst hafi sá höttr verið án kverk bands
 eða ó hneftr að framan, víðari sogonum er gétiðum
 þófa hatta í Ólafs sögu helgu kap <del>44</del>47 segir að sigurðr sír
 „hafði þófa hatt grán víðan„ á höfði hvursdagslega strutinn gráni
 í sögu hákonar hákonarsonar kap 186 segir að Skúli hertogí
 „hafði hvítan þófa hatt„ á hofði er han var á þíngí, af
 þessu skíldu men halda að þessir þófa hattar hafi oftast
 verið hvítir eða grair sem sagt er um þessa hetti er höfðingjar
 baru, en þó er það ekki víst í þætti af þor steini kvíta
 segir að þorstein hvíti hafði „ull hött á höfði„ er han drap
 einar þórsson, hvurt þessi höttr hefr veríð prjónaður eða
 úr vefnaði eðaþófa sést ó gjörla en ekki er ólíklegt að
 sumir ó vandaðir hettir hafi veríð prjónaðir, og munu
 þeír hafa verið mjög líkir hinni alþektu hettu er
 mývetningar bera eni dag en valla munu þeir
 hafa haft skigni eíns og <del>það er</del> nú er búið að setja á
 mývatns hettuna á seinni öldum, þessi hetta er eptir
 leifar af hinum forna hetti
 
====bls. 14====
 í sögonum er gétið um margkonar dular hetti er men höfðu
 er men vildu diljast, og völdu men til þess síða hetti
 og létu men þá slúta fram ifir andlítið einnig toguðu men
 hettina upp firir hökuna sem [[Heimildir_Sigurðar_málara | mindirnar sína]] svo mesti hluti af andlítinu
 var hulið, er men bjuggust til víga höfðu men oft þess
 kon ar hetti i [[Heimildir_Sigurðar_málara | fostbræðra sögu ka2]]<del>[?]</del> segir að þormóðr
 settí á höfuð sér síðan hott áðr en han drap þorgrím trölla,
 somu sögu kap 20 segir um gést þó geíngr maðr útá skífs briggjuna
 sá hefr síðan hatt.... ok máttu þeir ekki sjá hans á sjónu,
 í þætti gunnars þíðrandu bana <del>kap</del> segir að gunnar hafði hött
 síðan á höfði er han duldist fírir þorkeli Eyjólfs sini á
 helga felli í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Vemundar kogurs kap 15]] segir að
 að vemundr kögur hafði hatt á höfði er han kom til
 þórdar<del>ers</del> bónda i Kórpaugi<ref>[ath skrift]</ref> og þekti bóndin han ekki fír
 en han tók ofan hattin, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | grettírs sögu kap 54]] segir
 er grettir mætti Hallmundi á dúfu nesskeiði að
 hallmundr„ hafði síðan hatt á hofði ok sá úgjörla í
 and lít hónum„ útilegu men munu einkan lega hafa
 haft síða dularhetti er þeir vildu diljast, eg sem einnig
 má ráða af því að i þeim sögum um útílegumen
 er sagðar eru en á íslandi eru þeir jafnan látnir
 bera síða höttu„ þessi munn mæli hafí sin uppruna
 fra hinum fornasíð, i [[Heimildir_Sigurðar_málara | grettirs sögu kap 68]] segir að
 að grettir„ hafði síðan hött níðr firir andlítið„ er han
 gekk til móts við þórer í garði og hans men, þessi höttr hefr
 nærri gjör sam lega hulíð andlitið og hefr grettír ver-
 ið vissum að hann þektist egi því annars hefði han
 ekki vogað að gánga inni flokk sinna vestu
 fjandmanna, i sömu sögu kap 68 segir ad„grettir
 hafði kastað hetti sínum á öxl sér, svá gekk han jafnan
 útí, hvórt sem var betra eða verra„ retta eftir<ref>[rétt á eftir]</ref> er þessi
 sami höttr kallaðr hetta, hvurt þettað hefr verið
 kápa eða kufl höttr eða lausa höttr er ó víst
 í sögu [[Heimildir_Sigurðar_málara | haraldar harðráða]]<del>Magnusar goða</del> kap 79 segir að svein ulfson hafði
 síðan ok víðan hott á höfði er han for huldu höfði
 gegnum lið haraldar sígurdarsonar, í [[Heimildir_Sigurðar_málara | verris sögu kap 153]]<ref>[Sverris sögu]</ref>
 er sagt að„ þor steinn (kúgaðr) hafði djúpan hött á hofði
 ok kendu men han eigi„ í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sögu Magnusar góða kap 31]]
 segir að þeir Einar þamba skelfir og Magnus góði
 „höfðu höttu síða ok annan dular búnat <del>„ er þeir</del>
 svá at men kendu þa egi„ er þeir leíndust inní
 dana her til að njósna,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturtungu 1 þatt]] kap
 13 segir að Olafur
 Hildisson„ hafði hött
 síðan á höfði„þá han
 var oðin<ref>[orðin]</ref> sekur og leitaði
 ser um far hja kaupmönnum
 og víldi diljast,
====bls. 15====
 sömu sögu kap <del>53</del>52 er ólafr einnig látin hafa„síðan hatt
 á höfði„ er han bírtist Margretu dóttr þrándar á Stokkum,
 í sögonum er einnig gétiðum danska hatta, og lítr
 út að það hafi veríð stórir og viðir dular hettir, líkir
 öllum þeím fir nefndu höttum, í sögu Magnúsar
 ber fættaforum kap er sagt að sveinki bóndi, hafði
 danskan hátt á höfði er han var á þingi með öðrum
 elfar grímum, i sögu [[Heimildir_Sigurðar_málara | magnúsar góða kap 31]] segir
 að ólafr helgu„ hafði danskan hatt á hofði„ er han
 bírtist i hallar dirum hjá Ottó hertoga, og úlfhildi
 dóttr sinni„ þá mælti hertogin; kendir þú mannin
 konúngs dóttir, þat veit ek eigi víst segir hún, en
 líkt þótti mér kampinum föður míns, er níðr tók
 undan skugga hattarins„ af þessu er auð seð að
 þessír hattar hafa verið bæði mjög viðir og síðir er
 er þeir skígðu svó á andlitið að ekkert var bert
 utan kambrín einn [∫] að hvurju leíti þeir svo kölluðu
 dönsku hettir hafa verið frá brugnir öðrum höttum
 sést ekki af sögun um,
 auk þessa höfðu men oft hetti ifir hjálm um sin
 um er men vildu hilja her bún að sin, i fagr skínnu
 kap 273 segír að Erlingr skakkí og hans men „ höfðu
 höttu ifir hjálmum og létti möttla yfir hringju brinjum„ er
 þeir svikust her klæððir um í höll valdimars duna-
 konúngs, í fagr skinnu kap 158 segir um har ald harð-
 ráða og hans men, er þeir létust filgja liki har aldar
 tíl graftrar inni borg eina„ en víkíngar <del>höfðu</del> þeir
 er fígldu líkinu höfðu sílki klæði, ok höttu síða,
 ok undir hjálma<del>höllu síðu</del> ok brinjur„ i Egilssogu skalla
 grímssonar kap 60 segir að „Egíll hafðí dregíð hött
 síðan yfir hjálm„ er han bjó sig út til að drepa berg
 ömund<ref>[ath skrift]</ref>, i somu sögu kap 62 segir um egil að „han
 hafði síðan hott yfir hjálm„ er hann duldist firir
 of ríki eiriks blóðoxar, og <del>vildi</del> leítaði viðtals við vín
 sin arinbjörn í jórvík, um Hák on aðatsteins
 fóstra segir er han barðist á starð á fitjum, að hun
 hafði gull roðin hjálm og listi mjok af hjálmi hans
 er sólin skeín á, þá tók Eyvindr finnson (skuldaspillir)
 hött [hatt] [hettu] eín ok setti ifir hjálm konnúngsins
 þá kallar hátt Eyvindr skreyja, leinist honumi Norðmanna
 konúngrin, eða hefr han fuit, þvi ut horfín er gull hjálmrinn„
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu:]
 [∫] í gaungu hrolfs
 sögu kap 20 segir að hrólfr
 „dró niðr höttin firir and-
 ltið„ er han vildi diljast
 firir íngigerði konungs
 dóttur
 i sög halfdanar Eysteíns-
 sonar kap 7 segír að
 þau skuli jarl og Ingigerðr
 höfðu síða höttu og sá
 ógjörla í andliti þeim, er
 þau duldust að hirð
 Eysteins konúngs
====bls. 16====
 í olafssogu triggvasonar eftir odd múnk segir
 að báðir þeir ólafr triggfaason og kolbjörn stam-
 ari„ mildrond<ref>[ath skrift]</ref> litið at ekki mátti glökt þekkja
 hvorr þeírra var, [∫] i [[Heimildir_Sigurðar_málara | þiðríkssögu af beru kap 176]]
 327, 400, og víðar er gétið um hjálm hetti er men
 báru ifir hjálmum sínum, þessír hettir eru látnir
 vera mjög skrautlegir og með útsaumuðum alls-
 konar skjaldar merkjum tildæmis ormum af gulli
 og fleíru, og hafa þess konar hettir oft verið mjög
 skrautlegir, men hafa helst borið þess konar hetti
 ifir hjálmum til þessað hlífa hjálminum víð vætu,
 nú hefí eg talið upp flesta þá staði í sögn um er
 gétið er um höttu eða höttu<del>„,</del> eða hettur, <del>og hefr
 þessi</del> ekki gét eg ann að séð en að alt það sem
 hér er kallað hottr mekrí ætíð sama og hetta og annað
 munu men ekki géta ráðið af nöfnonum í sam bandi
 lægið á þessum fir greindu höttum,
 vér sjá um einig að men báru hetti til skarts áþíngum
 heim við i húsum og ífir höfuð við alskonar tæki færi
 Björn hítdæla kappi hafði höttu hafði er han gekktil
 hrossa <del>[?]</del> smalar höfðu höttu á hofði sjá droplaugar
 sona sögu hina laungu og ifir höfuð er óhætt að segja
 að höttrín var vanalegr höfuð bún aðr er er allir báru
 frá hin um argasta þræl til híns tignar legasta kon-
 úngs, en mjog mísjafnir hafa þessir hettir verið eftir því
 hvurjír báru þá, ------- hettírnir hafa haft ímsa
 líti eg hefi aðr gétið um að þeir vóru hvítir og gráir
 i Bjarnar sögu hítdæla kappa er sagt að níð stitta sú er
 Björn reisti þorði kolbeinssyni hafði blaan hött á höfðix
 fleíri liti hefi eg ekki seð gétið um á höttum, er þá
 munu þeir hafa haft fleiri líti,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 [∫] og hafa þeir hulið and
 litið með eins konar hött
 eða grimu,
 
 
 x í stúrlúngu 6 þatt
 kap 11 er gétiðum
 „Snorra blahatt„ þoraríns
 son
===Kaprún===
====bls. 1====
 Kaprún
 Í sögonum er gétið um Kaprún en þó er það orð mjög
 skjald gæft, og eg man að eíns eptir því á tveim stöðum
 í sögonum í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu 10 þátt 18 kap]] segir að Byrgir
 jall gaf Sturlu Þórðarsyni að bragar launum á samt
 með öðrum gérsemum„ Kaprún á gætt„ men géta ekkimeð
 víssu séð hvað kaprún merkir hér, en af ímsum ástæðum
 vil eg á likta að það merki sama og eíns konar skraut=
 höttur, men géta valla efast um að orðið kaprún
 sé upprunalega Frakknest og einúngis af bakað
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | frakkneska orðið Chapron eður Shaperon]] er merkir
 <del>er merkir</del> ímsa höfuð búnaði, en þó einkum alskonar hettur
 til dæmis á mönnum og á fálkum [∫][∫]hettu á kórkápum klerka og einnig hulstur sem
 höfð eru utanum alskonar verkfæri, og sem eru í líkíng
 af hettum, á frakknesku er Chapeon = hattur
 og Chapachon = hetta á kápum af þessu öllu
 vil eg leíða þá á liktun að þettað kaprún sem hér er
 gétið um og sem auðsjáanlega er komið af Chaperon
 merki sama og hetta. Það er og þessu til stirkíngar
 sem segir í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sturlúngu 5 þátt 21 kap]] þar segir að „Valgarðr
 (Styrmisson) hafði dregit blátt kaprún [sskrúð] fyrir andlít
 sér er han hafði um hálsin undir stálhúfunni„ er Haldór
 Guðmundarson kom þá að er han sat og klæddist, og hjó han bana=
 högg, áður en han hafði dregið kaprúnið (=hettuna) niður
 firir andlitið,
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Jonsbók]] gétur og um kaprún framfærslu bálki kap 13 en hvert
 kaprún merkir þar sama og hetta er ekki með öllu víst, því eins
 og Chaperon hefir á frakknesku margar merkíngar, <del>eins</del>
 og gétur veríð kaprún hafi haft <del>ímsar</del> fleiri merkingar
 en eina hjá honum fornu Íslendíngum eður Norðmönnum,
 og að það hafi ekki ætíð merkt sama og hetta. lögbók segir svo:
 sá sem á 20 hundruð„ má bera treyju með kaprúni af skrúði„
 í sögonum fínst ekkért mér vitanlega sem bendír á að
 treyjan hafi nokkurntím verið með hött, og það mun meíga
 fullirða að það hefir verið mjög skjald gæft á hinum fornu
 treyjum og likast til hefir það þá ekki veríð til. því hefði treyjan opt verið
 með hött á sögu öldinni, þá mundi einhverstaðar hafa verið
 getið um það í sögonum. einnig mundi það sjást á gömlum mindum,
 er það hefi eg hvergi séð, það gétur því verið efunar mál <del>atv</del> hvert
 kaprún í þessu sambandi merkir sama og hetta því á frakknesku

====[meðfylgjandi miði]====
 gérðskir eða girskir hettir
 er ilt að skilja að því gerkur
 og gírskar er ímist menn frá
 hólm garði eða Garðariki eða
 frá Mikla garði (Kaustantín
 opel) gerskir hettir er víst
 réttast og hafa þeir verið
 fóðraðir með þeim dyrustu
 hvítum skinnum eða grá skaumm
 líkt og kaprún<del>sskar</del> voru
 foðruð með 1282 og 1384 sjá
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norg gaml.]] No bl
 og No 120. bls. 221.
 þau kaprún munu hafa verið
 austnær og hér um bil
 sama og gérskir hettir sem
 talað er um í sögonum.
 Sja Kaprun siðast
 Giskir hettir eru alþekktir
 eða griskir sem leikarar höfðu
 þeir voru hérum bil eínsog
 hettir þeir sem sjást mind
 aðir á [[Heimildir_Sigurðar_málara | mindum á forngríp á safninu í höfn]]
====[meðfylgjandi miði bakhlið]====
 báðar þær hattategundir
 eru mjög líkar hettin um
 á [[Heimildir_Sigurðar_málara | skákmanni, þeim er fanst í Baldurs heimi við Mývatn]]
 1861 sem er frá sögu öldinni.
 og litur þannig út
 [mynd]
 berum saman þá Gríksu
 leikara hetti
====bls. 2====
 merkir Chaperan sama sem herða <del>bak</del> leggíngar eða kraga sem fullur ofaná herðarnar eður útsaum
 áptana kórkapum,sem þó reindar eru eptir leifar af hettunni sem fyrst vará þeim einnig merkir það axla skraut
 á dóctorum, af þessu þikir mér alllíklegt að þegar talað
 er um kaprún á treyjum, að það merki þá eins konar útsaum
 eður axla skraut, sem hefir veríð aptaná herðunum eður
 í kríngum hálsin á treyjunum [∫][∫] eður einskonar kraga því hér er talað um skráð = skraut
 mér sinist því að það megi vel til sans vegar færa að orðið kaprún
 hafi þessar 2 merkingar, og að þær geti verið báðar réttar,
 allra helst þegar orðið hefir á fraknesku báðar þessar merkingar
 og fleiri.
 Þó að mer þiki þettað sennilegast þá vil eg samt ekki með öllu neita að
 kaprún eður höttur kunni að hafa verið til á treyjum kríngum
 1261 er lögbok var lögtekin en valla mun það hafa verið til
 öllu fir, og næst mér er að halda að höttur hafi aldrey veriðá
 trreyjunni, en lausa hött og lausa kaprún hafa men borið opt
 með treyjum, sem vana legan hofuð búnað. það er og athuga vert
 1331að þegar kémur á 14 öldina foru men að setja hettur við þau klæði
 er aldrey fir munu hafa verið með hött t.d. á kirtla sjá Laurentíns
 sögu kap 65 þar er getið um „tabertkyrtla tvo með hettu„ þettað
 ber saman við gamlar mindir,.
 það lítur svo út að um 1346-49 hafi capran verið mjög
 almenn í Noregi því í statútu árna Erkibiskups egir:
 „allir skulu þá uppstanda (er guðspjall er lesið) ok taka ofvan
 sin caprun ok standa svo <del>ber</del> berhofði medhan testin verð hér
 læsin. [[Heimildir_Sigurðar_málara | Norges gaml. love bls. 299.]] III.
 No 120. <del>her er</del>
 
 1)hér merkir skinn = mjóf ræma eða breið bridding sem hefir verið alt í kríngum andlitið
 á hettinum og liklega alt í kríngum hann að neðann það sést best á þeim mikla mismun
 sem er á verðinu eptir því hvert Kaprúnið var aðeins skinn dregið eða lagt með
 skinnum hér og þar, ellegar alveg fóðrað með skinnum að innan og einnig allt í kring
 sbr. samann dreginn skinnum annað enn fóðrað
====bls. 3====
 kaprún
 i sögonum er <del>á</del> gétið um kaprún en þá er það mjög
 skjald gæft egman ekki efir því víða<del>utan</del> í sturlúngu
 10 þátt kap 18 þar segir að Birgir jall gaf sturlu þórðar
 syni að bragar launum, ásamt með öðrum gérsem um
 „kaprún ágætt„ men géta ekki með vissu séð hvað
 kaprún merkir hér, en þá er líklegt að það merki
 sama og eins konar skraut höttr, men géta valla
 efast um að orðið kaprún sé uppruna lega frakkneskt
 og komið af frakknesku orðinu Chaperoncöpran eða sem merkir
 imsan höfuð búnaðr en þá einkum alskonar hettur
 tíktæmis<ref>[til dæmis]</ref> á mönnum, og á fálkum, og einíg hettr eð
 hulstur er höfð eru ifir margskonar verkfærum, [∫]
 af þessu vil eg leiða að kaprún sem <del>br</del> her er
 gétíðum, og sem auðsjá an lega er komið af orðinu
 chaperon sé sama og hetta, það er og þessu til stirkingar
 i Jons bók framfærslu bálk 13 er gétið um kaprún en hvort
 það merkir þar sama og hetta er ekki með öllu víst að
 eins og <del> kapa</del> Chaperon hefr á frakknesku margar
 merkingar; eins gétr verið að kaprún hafi haft
 fleiri merkíngar hjá hinum fornu islendíngum
 og að það hafi ekki altjend merkt samaog hetta,
 hér segir svo, sú sem á 20 hundruð „má bera treyju með
 kaprúni afskrúðí„ í sögun um finst hvurgi mér
 vítanlega <del>að</del> neitt sem bendir á að treyjan hafi
 nokkurn tíma verið með hött, og það er víst að
 það hefr verið mjög skjaldgæft, [∫] þvi hefrði treyjur oft
 veríð með hött þá mundi ein hvurstaðar hafa veríð
 gétið um það, einig mundi það sjást mindað á
 gömlum mindum, en eg man ekki eftir að eg hafi
 séð það, það gétur því ef til vill verið efunar
 mál hvurt kaprún í þessu sambandi sé
 sama og hetta á frakknesku merkir Chaperon sama
 sem bakleggíngar eða útsaum aptan á kápum t.d.
 á kór kápum, einnig merkir það axla skraut á dóctorum
 af þessu þikir mér líklegra að þegar talað er um kaprún
 á treyjum að það merki eíns konar útsaum eða
 axla skraut eða leggingar sem hafa veríð <del>um</del> kringum
 hálsin eða á herðunum á treyjum því hér er talað um skrúð=
 skraut, 1) af þessa géta men séð að orðið kaprún gétr
 haft 2 merkíngar sem géta báðar verið réttar
 en af því alt það sem fínstí sögon um um kaprún er
 er mjög ó ná kvæmt [∫] þá géta men ekki komíð með annað
====bls. 4====
 Grímur. í sög un um er mjög oft getið um grímur er forn men báru
 ifir hjálmum sinum <del>og</del> er þeir vildu diljast og einig <del>til þess að </del> ef þeir
 vildu dilja firir mönn um að þeir vóru her klæððir,
 og hefr það veríð almennur síðr að hafa grímur,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | þorðar sögu hreðu kap 10]] segir að „þórðr hafði grimu yfir
 hjálm inum ok duldist„ er han for norðr til skaga fjarðar; og
 vildi diljast, að eingin njósn færi firir honum,
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | heíðar vígasögu kap 33]], segir að Barði Guðmundarson
 hafði „grímu á höfði er han reíð inni miðjan flokk
 óvina sina; og þá grunaði ekki að það væri barði
 enn <del>og</del> skorri goði gat tælt þá til að segja upp gríð
 firir þessum manni er var þeim ó kéndr,
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Kórmakssögu kap 12]] segir að steínarr önnudarson
 „hafði grímu firir andliti„ er han varí alþingi og duldíst
 fírír kórmak, um ólaf triggvason segir <del>að</del> er han leísti
 þá Einar Þambaskélfir úr á nauð að han [∫] hafðí grímu
 fírír andlíti sama sem<del>og þar að auki</del> múnka kufl með hött
 og hefr han haft grímuna undír hettínum því han
 vildi vera víssum að han þektíst ekki, Einar
 þottíst þekkja olaf er han <del>er han</del> lífti kufl hettinum
 en er han lifti grímunni frá andlitinu þá þekti
 einar og þeir allir félagar ólaf [∫∫] þettað bendir á að
 það hafí veríð sundr laust höttrin og gríman og
 hefr gríman ekki neitt heirt til hettínum, heldr hafa
 men borið grímuna eíns og ann an lausa hött undir
 undir kufl höttum og kápu höttum er men víldu díljast
 og hefr þettað veríð mjög alment því hefði það ekki
 verið alment þá hefði mönnum ekkí gétað komíð til
 hugar að bera grímur firir andlíti er men vildu diljast
 og þá hefði það ein ungís aukið for vítni mana, það er
 þess vegna víst að það hefr veríð alment að men hafi
 geíngið huldu höfði víð ímisleg tæki færi,
 hverníg grímurnar hafa veríð lagaðar er ó ljóst af sögon-
 um ekki géta sögurnar heldr um úr hvaða efni þær
 voru, þær munu líklega oft hafa veríð <del>pr</del> prjónaðar og
 mjög líkar í læginu og hettr; en með prjónuðu nefí og
 augum og munni að framan og einnig með nösum og
 út saum uðum augn brúnum, og hafa þær verið gjörfar
 á þann hátt sem mans ásjóna, þaníg er líst grímunni
 er var víð heklu bragða Máusar, það er sérstak-
 legt víð þá grímu að hún er látin vera á fost við
 <del>[?]</del> heklu höttín, en það mun ekki hafa veríð vana
 legt, sogurnar géta ekki um það og það hefði
 verið ó haganlegt,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og eiga við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫]<del>at</del> var svó búin sem múnkr
 í blám kufli ok
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | Gaungr hrólfs sögu kap 29]]
 segir að baðir þeir haraldr
 og sígurðr, er nefndust hrafn
 og krókr „höfðu grímr fírír and-
 líti er þeir hefndu þorgrys
 jarls,
 
 [∫∫] sem hér segír Enar
 „ en þegar firra sin er hann
 lífti kufl hettinum, kénda
 ek hann, firir víst, en síðar
 han lifti upp grímunni ok
 síndi oss ásjána sína, kend-
 um vér hann allir„
 
 í [[Heimildir_Sigurðar_málara | sturlungu 3 þátt kap 15]]
 segir að Brandur Runolfsson
 „hafði grímu firir andlíti,
 hann sté af baki ok
 lipti uppgrímunni„ er han
 vildi láta Sumarliða
 fra Fjöru þekkja sig,
====bls. 5====
 auk þessa er all líklegt að grímurnar hafi stundum
 veríð einúngís að framan og og ekki sniðnar eins og hettur
 þessar grímur<del>hettu</del> hafa verið sníðnar og saumaðar, þess konar <del>hettr</del> grímur
 hafa men helst borið undir kápu höttum, og þesskonar grímu
 hefr ólafr triggfason líklega haft, því sagan segir að han gat
 á svip stundu lift grím unni frá andlitinu, en það hefði han
 <del>g</del> ekki gétað gert eíns fljótt hefði sú gríma verið gjör á
 þá lund sem hetta og nað alveg aptr firir hnakkan,
 sú ástæa sem eg hefi til að halda að grimur fornmanna hafi opt
 veríð prjón aðar og mjög líkar hettum er sú, það er öllum
 kunnugt að íslendingar hafa við ímisleg tæki færi en þá
 einkum i kulda, boríð grimur firir andlíta, alt framá
 daga þeirra manna er nú lífa, [[Heimildir_Sigurðar_málara | gamlir men]] hafa líst fírír
 mér þessum grímum hvurníg þær <del> þ</del> vóru t.d. norðan
 lands þegar þeir mundu til: þær voru prjón aðar eins
 og aðrar hettur á þær var prjón að nef munn ar og augu
 og nasir að framan og saum að ur á þær auga brír svo stundum munnurinnog augum rauðbritt
 þettað leít út eíns og eíns konar á sjóna, eg veit ekki
 betr en allar þess konar grímur séu nú gjörsamlega
 af lagðar á íslandi, en af hvaða or sökum er mér
 ó ljóst, ekki hefí eg seð í prentuðum lögum að þeim
 hafi verið bannað að bera grímur í íll víðrum enn
 þess konar rannsoknir vil eg unna lög fræðíngonum,
====bls. 6====
 húfur
 [Að öðru leiti er síðan auð]
====bls. 7====
 men munu því seint géta fundið orðsír
 merkínga á Íslandi og i Norvegi, þó men leíti
 í útlendum málum, first orðið hífír þar
 á letjandi merkíngar, her er því það einasta
 rað<ref>[ráð]</ref> sem dugir helst að leíta í Íslenskum bókum
 þar sem orðíð fínst [[Heimildir_Sigurðar_málara | kóngsskuggsjá kap 40]]
 segir svo þat þotti sið gæði at víta
 „ nær hann má skillkín<ref>[ath skrift]</ref> sína í frelsi ber,
 eða hatt eða kveif, ef han hefr„ af þessu
 sést eínungis það að hveif muni ekki vera hött.
 tegum, og mér sínist þettað orða til tæki sem
 hér er sett„ ef han hefír„ bendi á að hveíf
 hafi <del>le</del> heldur veríð skjaldgæft höfuð fat
 í kongs skuggsjá kap 32 segir svo„ kvorki
 skaltu hafa hött ne húfu né hveif á
 höfði, heldr skaltu á huldu hópi ok berum
 höndum firir ríkis men gánga„ af þessum
 tveim stöðum má ljóslega sjá að sumir hirðmen
 hafa haft hveíf firi höfuð búnað, einnig
 vírðist mér orða til tækin benda á að hveif
 sé hverki<ref>[hvorki]</ref> tegund of húfu eður hött, því
 það er beínlínis skilið frá því hvað frá öðru
 en þá fer að vandast málið, því þá er eín
 úngis eptir skarbanda og barða hatta
 tegundirnar, af þeim höfuð búnaði sem
 eg þekki að Norðmen og Ísleindingar hafi
 boriðum þær mundir því um hjálma tegundir
 er ekki að tala, mér þikir því eítt af því senni
 segasta<ref>[sennilegast]</ref> að telja hveif eíns konar barða hatts
 tegund því barða hattar mun hverki géta
 talist með húfu eður hattar tegundum í þeim
 gamla skílning, sem áður er sagt,
====bls. 8====
 einig sjá men af [[Heimildir_Sigurðar_málara | míndonum í bestiaríus]] að
 barða hattar hafa verið þektir á Íslandi
 kríngum 1200 þettað alt kémur vel heim
 víð það hofuð fat sem Jon Eíríksson segir að Dú Fresne
 lísi með nafninu <del>kap</del> Cupbia eður sem tíðum
 kallast Cofea, Coifa eður <del>cat</del> Cucufa, eins konar
 gr<del>k</del>ískur hattur er helstandlegrar stéttar mer báru
 <del>helst</del> á mið öldunum, bæði á ferða lögum þegar
 þeir síndu sig opin berlega, og eíns í kirkjum við
 messu gjörð, eptir þessu irði hvefir<ref>[ath skrift]</ref> helst barða=
 hattar er klerkar báru helst þettað kémur hei
 m við [[Heimildir_Sigurðar_málara | Sverrissögu kap 156]] þar segir að
 kveifin fauk af höfði Nikr lási biskup utan
 borðs, og hefða konúngum men hana til jart
 egna, líklega til að sanna að þeir hafi fundið
 biskupin sjálfann, þettað er tví rætt og sínir
 að hveifin hefir eínungis verið klerka höfuð
 fat eður hitt að konúngsmen hafi þekt
 hveif biskups af ein hverju ein kérni sem
 <del>han</del> hefir verið á henni og þettað mun vera
 réttara eg gét því ekki með öllu veríð sam
 dóma Joni Eíriksini i því að halda að kveif
 sé ein gaungu bískups eður presta búníngur,
 því konúngsskuggsjá er aður búin að sanna <del>að</del>
 á tveim stöðum, að hveif géti eíns eptir sem áður
 verið tegund af barða hatt,
 af hinni áður nefndu á stæðu gét ekki með
 góðu móti fallist á að kveif géti verið neíns
 konar húfutegund og allra síst há og
 og skraut leg sem Jón Eirikson heldur
 að liggi nafninu og eiknan lega í
 orðinu kopf er merki

====bls. 9====
 upp háfar húfur
 hefi eg aldrei séð
 á gömlum mindum
 allrasis Íslendskum
 nem að á spassíu í
 uppsala eddu þar er
 maður mindaður með
 hafa strítu hufu
 líka skott hufunni
 Norðmanna
 
 [Lóðrétt stendur:]
 V
 k44 svartr kufl þor disar spá konu
 v 45k þóhildur Eívmdardóttír
 tók hún vigin<ref>[ath skrift]</ref> af hofði sér og setti á
 galta sonsín,
 fin k 28 þorgeír goðí gaf gull hring er stoð
 mörk
 
 [Megin texti:]
 upphátt eður upp lípt, ekki má einúngis taka útlendar málískur og orð
 en sleppa eíns góðum íslendsum orðum og
 málískum er sanna þettað eíns vel
 ef að íslendska orðíð kúfur væri skilt kveif
 [∫∫] sem han heldur að nokru leiti þá væri
 það nokkur ástæða firir því að hveif
 væri uppháhúfa <del>en það þa er</del> er það fínst mér
 stríða á móti kóngsskuggsjá og eíns fínst
 mér oðin<ref>[orðin]</ref> vera svo lítið lík að þar mun lítið meíga
 biggja á, men segja ení dag á Íslandi að
 sá maður sé hveífarlegur eður mesta kveif
 sem er vessallegur þollaus<ref>[vesællegur, þol laus]</ref> eður veik
 bigður, þettað orða tiltæki Íslendinga
 fínst mér striða með öllu á móti því að
 hveíf hafi veríð hátt og firir ferðar
 mikið [∫][∫]og tígnalegt hofuð fat mér sínst þaðfremur benda
 á að hveif hefi veríð látt og mjög firir fírðar
 lítið ef ekki vesælegt höfuð fat í Íslendskum máldögum er opt getíð
 um að prestar og aðrir andlegrar séttar men höfðu höfuðlín sem
 eg hígg að hafi verið eins konar breíttskor band, á íslendskum
 mindum sjást heldir<ref>[heldri]</ref> men mindaðir með þennan höfuið<ref>[höfuð]</ref> búnað
 sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | patínu dúk á Skarði á Skarðaströnd]], þar á er mindaður
 maður í hökli og öllum messu klæðum með þennan höfuð búnað,
 allir víta að hírðmen og höfðingjar, höfðu alskonar skurbönd
 og hofuð dregla, mér er því nær að halda að það verði senníleg-
 ast að á líta að hveíf sé eins konar höfuðlín þegar getið er um
 það á prestum, er skor band eður höfuð degill þegar gétið er
 er um það á leik mönnum þvískor bond gat opt talist eins kon
 ar höfuð lín, þettað fínst mér bst géta komið heim við orðið
 hvefar legur eins finst mér það koma best heim við konungs
 skuggsja þvi það er hverki húfu né hallar tegund einnig er
 hægt að koma því saman að þettað sé bæði klerka og
 leik manna búníngur, einnig þikir mér ekki ó sennilegt að
 Íslendska orðið koffur og kveif sé skilt er koffur merkír
 og einskonar hofuðbond er konur bera þettað finst mér vera
 skémst sótt og felli eg mig betur við það en að álíta að hveíf sé
 tegund af barðr hatt,

===Kveif===

====bls. 1====
 Kveif
 það er ef til vill ömögulegt að komast eftir
 með vissu hvaða tegund af hofuð búnaði það hefir
 verið er forn men kölluð kveif,
 Jón Eiríksson hefir i útgáfu sinni af konúngs
 skuggsjá skrifa að mjög lærða og merki lega
 athugasemd um hveíf, og rekur han first
 orðið nær því í öll þaug helstu mál sem til eru
 sem er hebreska, Arabíska, grísku, Ítölsku,
 franska, enska, spánska, miðalda latína,
 þísku, danska,, og íslendska, þettað er bæði
 fróðlegt og merkilegt, en þó mun fara einsmeð
 þettað orð eíns og með orðið koprúnog fleira þegar men <del>men</del>
 fara að rekja orðanna merkingar útí útlond
 þá breítast merkíngar orðanna á allar lundir <del>og</del>
 svo þær hafa <del>hafa</del> mi margar merkíngar og það
 jáfn vel í sama málinu, eins og kaperan í frönsku=
 unni og verða mer eingu nær hvað mun þá verða þegar tekín eru <del>nær</del>
 nær því öll mál, men lenda í mirku völundar
 husi og víllast, en víta ekkert fremur firir það
 hvaðasér kilda merkíng Norðmen og Íslendíngar
 hafa lagti orðíð, og þannig mundi hafa farið
 með orðið kaprún, hefðu men ekki haft þettað
 eina dæmi i sturlúngu sem er það einá sem sannar
 fyllilega merkíng orðsins<del>það</del>, en ekkert af hinu eíngaungu,
 það mun vera víst að öll þessi orð sem Jón til
 færir munu upprunalega vera meir eða minna skíld höfði
 og þaraf mun hafa spunnist að þessi ætt bálkur
 af höfuð fata nöfnum hefir sumstaðar orðið
 generelt nafn á öllum hofuð búníngum sem hofuð fati hjá oss
 en sumstaðar spesélt þegar leingra hefir dregíð
 frá því upprunalega
 
 [Á vinstri spássíu stendur:]
 sjá vísu í gíslasögu
 súrssonar um hveif
====[Meðfylgjandi miði]====
 ár simi höfuðband gullbúið, eður tignar
 band, því Eyvindur skálda spillir<del>kallar</del>
 kallar hinn gilta hjálm Hákonar órhjálm
 og árborin er (= velborin), og ársalur (=
 tiguglegt tjald)
 
 Norges gamle love III bl 259
 aðeins gétið um höfuðlín presta
 enn þá sem auðfjáannlega almennan
 höfuð búning, eður réttar kírkju búníng
 því það lá eyris sekt við ef það var
 saurugt
 opt getið um það í sstenskum<ref>[í íslenskum máldögum]</ref>
 máldogum
===Hlaðbúnar húfur===
====bls. 1====
 Hlaðbúnar húfur
 Sú þriðja húfu tegund er fornmen höfðu
 vóru þær svo kölluðu hlað búnu húfur,
 mönnum var mjög talið til gildiss er þeir
 gátu haft þess konar húfur, likt og þegar
 men höfðu gullhlöð, gilta hjálma, eður
 gullbúna höttu, þegar sögurnar géta um
 þess konar húfur, eru það jafnan sundur
 gérðamen eður of latar er bera þær, eður
 mikilmenni, þettað bendir á að þesskonar
 húfur hafi verið talsvert verð miklar
 og ekki allra með færi að veita sér þær
 enda munu þær hafa veríð all skrautleg
 ar þettað sannar vemundar saga
 og vígaskotu kap 12 bl. 261 er vemundur kögur
 setti rað til hvernig þorgeirs Smjörhringur
 skildi ljósta Steingrim örnólfsson með sauðar
 höfði á ljósvetninga leið, hana hvað Stein
 grim fylgja hesti sínum, ok vera í
 hvítri skyrtu, ok hafa hlað búna húfu
 á höfði, ok hvað hann vera skraut-
 menni hit mesta„ sama vottar og svarfdæla
 kap 5 bl 123 er líst er búnaði Sóts hinsbleika
 þar segir svo; „ stöð upp maðr á drekanum,
 ok gékk út á borðít, sá vari rauðum skarlats
 kyrtli ok heklu blá yfir sér, hlaðbúna
 húfu á höfði, sá kallar af drekanum,
 ok spurði, hverr þar gjörði svá gyldan
 atróður„ sama vottar og Olafssaga Tryggva
 sonar Forum 235 kap er líst er búningi Indríða
 ilbreiðs þar segir svo„ svá er sagt at
 Eindriði væri búin er hann gékk inní
 land tjaldið firir (Ólaf) konúng; at kona
 var í rauðum skarlats kurtli2) han hafði
 silki húfu gullsaumaða á höfði, hann hafði
 spent gull hlaði at höfði sér 1) digrum gullhríng
 hafði han á hgæri hendi”
 __________________________________________________
 1) gullhlað um enni 2) kyrtle flateyarbókok spent gullhlaða at enni ser flateyarbók kap 361
====bls. 2====
 vér sjáum nú af þessum dæmum sem hér eru
 talin að of látúngar og skrat menni hafa
 helst borið þessar húfur, end munu þær hafa
 veríð talsvert skrautlegar og verð miklar
 því auð séð er að ekki hafa aðrir en heldri
 menn gétað veitt sér þær,
 ekki er með öllu ljóst af sögonum hverníg þessar
 húfur hafa verið lagaðar, en þóhigg eg að men
 géti komist nokkuð nærri því, eg higg að men
 þessar húfur hafi verið flatar, og að þær hafi
 heldur breikkaðupp, en ekki verið kóllóttar
 eins og margir halda að húfur fornmanna hafi
 verið, líklega af því að Norðmen hafa
 enni dag kollóttar húfur, eins og þær er
 gamlir bændur höfðu á íslandi um miðja
 18 öld sjá [[Heimildir_Sigurðar_málara | ferða bók Eggerts Olafssonar]].
 en einga vissu hafa men firir því að þettað
 lag á húfum sé gamalt, heldur þvert
 á móti því [[Heimildir_Sigurðar_málara | á mindum í Íslendskum handrítum]] sjást
 hufur jafnan mindaðar flatar og uppbreiðar
 en skjaldan alveg kollóttar, sem lika er
 ljótara, sama vottar og [[Heimildir_Sigurðar_málara | tjaldið frá Bayeux]]
 fra 1066-70, þá sá mikli fjöldi af húfum
 sem þar eru sindar seu ógreinilegar og illa
 mindaðar, þá sjá men samt að þær húfur
 sem síndar eru þar bæði á börnum og
 fullorðnum, eru meir flatar og uppvíðar
 en kollóttar, en allar eru þær lágar, gömul
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | mind er til á handriti af Harald Guðinna]]
 syni sem á að vera gérð á haus dögum firir 1066.
 hann hefir lága og flata húfu á höfði en
 ekki kollótta, han hefir i húfunni stóra
 strúts fjöður er geingur þvert ifir höfuðið
 frá hægri til vinstri, allir sjá að þessar mindir
 eru gamlar, <del>ogað</del>, og lángtum nær fornöld
 inni en hinar kollóttu húfur er Norðmen
 bera enni dag, og þær sam kíns húfur

====bls. 3====
 er Íslendingar báru <del>opt</del> á 18 öld
 sem eg þekki eingin rök firir að séu
 gamlar. [∫] eg higg því að hinar fornu skraut
 húfur og hlaðbúnu hufur hafi optast
 verið flatar og uppbreiðar en ekki koll
 óttar, alt í kringum þær að neðan hígeg
 að hafi verið gilt rönd <del>,,,</del> ofin eður utsaum
 aðúr gull þræði (=hlaðið, á þessum fírgreindu
 flötu húfum, er sjást mindaðar í gömlum islendskum
 handrítum, er opt að neðan sínd mjó rönd eður
 eður ræma, en eg higg að egi aðvera eins konar
 hlað, men víta líka að það var almennur <del>síður</del>
 siður höfðingja a firri öldum að hafa alskonar skrautræmur
 neðan um húfur sinar, bæði giltar og líklega úr perlum,
 og eftil vill úr steinum, og eíns munu fornmen
 hafa haft sínar húfur, en þegar sögurnar
 géta um að fornmen höfðu gullsaumaðar
 húfur, sem húfu Indríða ílbreiðs var, þá
 higg eg að þær hafi verið einúngis gullsaumaðar á
 fjóra eður fleiri vegu upp með saumonum milli, laskanna á kollinum og
 alt uppi hvirfil, og <del>og</del> einnin alti kríng að
 neðan, [∫] en þá lítur ut sem hin gullsaum
 aða silki húfa er indriði hafði hafi ekki
 veríð hlaðbúin eður gullsaumið altí kring
 að neðan, því sagan segir að „han hafði spent
 gullhlaði að höfði sér„ líklega ufrum húfuna
 neðan verða, hefði þessi húfa verið hlað-
 buin alt i kríng að neðan, þá var tilgángs
 laust firir indriða að spenna aðra gull
 ræmu þar utan yfir, enda gétur sagann
 ekki um að þessi hafa<ref>[húfa]</ref> hafi verið hlaðbúin
 heldur að hún hafi verið gullsaumuð. en
 þettað dæmi finst mér sanna það eg hefi
 aður sagt að gull hlaðið a þeim hlað búnu
 hafi hafi jafnan verið alt i kringum
 þær að neðan, og <del>að</del> jafn framt að það hafi
 ímist verið saumað fast á húfurnar eður veríð
 laust, og hafi þeir hnitt því ufrum þær
 neðan verðar og látið endana af hlaðinu lafa
 að aptan niður á hálsin,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] eg hefi áður bent mönnum á að
 að það þótti ljótt að hafa kollhettur
 eður kollótta hetti, og þess vegna eru
 vofur og fífl og ánauðugir men
 helst látnir bera kollottar hettur,
 af þessu vil eg leiða að krauthúfur<ref>[skraut húfur]</ref>
 höfðingja muni skjaldan eða aldrei
 hafa verið kollottar, því kollóttar
 húfur <del>ha</del> mun þeim eíngu síður hafa
 þótt ljótar en kollhettur.
 samanbr. sögunni af valdi mar konúngi
 Reykjavik 1852 kap 3 bls. 102
 
 [∫] líkt og skard og spaða húfurnar
 gomlu? með þeim hætti eru húfur
 Kaukasusmanna þær eru ímist flatar
 eða nokkuð háfar, hlaðbúnar að neðann og
 gulllagðar upp með öllum saumonum á
 milli laskanna sem eru opt 8-12 þær
 hafa og imist hnapp eða doppu i miðjum
 kollinum meðimsu lægi og þaðann higg
 eg þessar húfur hafi sinn uppruna eins
 og flestir aðrir búníngar
====bls. 4====
 þann hefir sá <del>sem</del> rítað hefir ármanssögu
 ímíndað sér þess konar húfur þar segir í
 9 kap, að Arman hafði á höfði „hjálm
 gullroðin „ ok silkí húfu undir með
 kníttu gullhldi at enn<ref>[ath skrift]</ref>„ eg veit vel
 að sú Armans saga er ver nú höfum
 er að mörgu leítí ungog óáreiðanleg
 og að það eru litil rök þó þettað standíi
 í henni, en uppruna lega mun Armans
 saga vera gömul, þótt vér hofum nú
 tap að henni, en hver er aptur kominn
 að segja hvað er það upprunalega eður
 úngt af þessar Armanssögu sem ver nú
 höfum, að bandi eður hlaði hafi veríð
 knítt um húfurnar neðan verðar sannar að
 nokkru leiti hin gamli Bestiarius sem er skin
 bók frá birjun 13 aldar eður frá endir 12 aldar
 þar finst mindaður maður með húfu á höfði sem
 er óvanalega kollótt, ufrum húfuna neðan
 verða er brugðið bandi og sem auð sjáannlega
 er hnitt að aptan og blagta endarnír firir
 vindinum, því han niður í loptinu á
 dreka, <del>om</del> á endonum á bandinu eður
 hlaðinu sest móta firir skúfum, þettað fínst
 benda á fornmen hafi ímist haft höðin<ref>[hlöðin]</ref>
 á hufum sinum föst eður laus.
 eg hefi nú komið með nokkrar á stæð firir því
 að húfur fornmanna muni optar hafa verið
 flatar og uppvíðar en kollóttar, en jafnframt
 vil eg benda mönnum á það að húfur
 forn manna hafa auðsjáanlega haft eíns
 konar upp brot aptan á hnakkanum, þótt
 sögurnar géti ekki um það, þettað uppbrot
 hefir vanalega náð niður undir eirna snepilin
 þegar þeir brettu það niður, og fram á mots
 við eirað, men sjá víða á tjaldinu frá Bayeux
 móta firir þessu uppbróti á húfum mann vilhjár
 ms bastarðar, og á hin firgrendu húfu í
 bestiarius sem bandíð sést hnítt utanum,
 sést greinilega þettað uppbrot og á annari
 mind þar að auk þessu upp broti hafa
====bls. 5====
 þeir víst ímist flett ofan, eður brell það upp<ref>[brett það upp]</ref>
 eins og men gérðu á þesskonar húfum á senni öld
 um, á 15 og 16 öld hafa þess kíns húfur verið mjög
 almennar í útlöndum, því þær sjást víða á [[Heimildir_Sigurðar_málara | pen
ínga mindum]] og [[Heimildir_Sigurðar_málara | malarin Raphael]] hefir t.d.
 málað sjálfan sig með alveg eins húfu, og eg higg
 að þær fornu húfur hafi verið sem voru með
 uppbroti að aptan og sem þessar mindir votta
 að til hafa verið,
 eg hefi hvergi orðið var við að forn men hafi haft
 húfur með upp brotum bæði að aptan og framan
 og skörðum á hlíðonum, en þó má vel vera
 að þeir hafi haft þær eins og hinar, þess konar
 húfur tíðkuðust mjög í útlondum á miðöldunum
 og a [[Heimildir_Sigurðar_málara | 2 íslendskum mindum fra 15 öld]] hefi eg
 seð þær greini lega mindaðar
 i [[Heimildir_Sigurðar_málara | réttar bót Hákonar konungs Magnússonar frá 1302]]
 attu Glysmángarar i Noregi að selja „duz af
 sírehúfum (= skrauthúfum) tveim aurum, enn halfum
 öðrum eyri duz af þiukkum húfum Norges gamle love
 III No 13. bls. 42 i rettar bót Eiriks konnúngs
 Magnússonar frá 1282 áttu klipparar í Noregi
 að taka fyrir góðar Enskar húfur hálfum
 áttunda penning vegin, enn fyrir syrehúfu
 haflann örtug vegin Norges gamle love III. No 2. bls 16.
===Línhúfur===

====bls. 1====
 Línhúfur
 Sögurnar géta um lín húfur á karl mennum <del>en</del>
 en skjald gæft er það, i njála kap 124 bl 193 segir að
 Hraðný Höskuldsdóttir móður höskuldar Njálssonar
 tok „lín húfu ór pússi sínum alblóðga alla og
 rauf áttu og mælti; þessa húfu hafði höskuldur Njáman<ref>[ath skrift]</ref>
 ok systurson þinn á höfði sér þá er þeir vógu hann„
 af þessu má sjá að men hafa haft þess konar lín húfur á höfði
 þótt men ríðu lángt frá bæsínum því höskuldur hafði riðið
 að Holti til bússíns en Lýtyngr og bræður hans sátu
 firir honum norður frá garði á Sámstöðum og
 þar vógu þeir hann, og þá hafði hann þessa línhúfu
 á höfði í Gísla sögu surssonar <del>kap</del> pagim, 1849
 bl 64 og 151 segir að Gísla dreimdi að hans lín verri
 draum kona kom til hans og batt á höfuð honum
 „dreyruga húfu„ og þvá áður höfuð hans í blóði, mer þikir
 all líklegt að þessi húfa hafi átt að vera lín húfa, eins og
 sú er höskuldur njálsson hafði borið er han var vegin
 einnig múnu báðar þessar húfur hafa verið hvítar [∫] er
 <del>þær vóru úr líni</del>, og á likta eg svo helst af því,
 að húfr þá<del>sem ný</del> er höskuldur hafði átt hafði Hraðný
 til að frýa Igjaldi hefnda eptir sistur son sin, enda
 hefði verið sviplegust, og mest á þreifan legt, firir
 Ingjald að horfa á þá húfu er sistur son hans hafði
 borið, vopn bitna og alblóðuga, hefði hun verið
 hvít, því þá bar mest á blaðinu, eins á liteg eðlilegast
 áð íminda sér húfu þá kvita er draum konan batt á höfuð Gísla
 því það var sviplegast og mest blóðugt bæði firir hugsun
 ina og augað, og vér sjá um af sögonum, að fornm-
 önnum hafa þótt hvít línklæði mjög svipleg er þau
 vóru blóðug, og höfðu þess vegna konur þau jafnan til að
 fría monnum hefnda <del>[?]</del> sem Hraðný gérði við Ingjald
 bróður sin og Guðrún Osvífsdóttur víð sæun sina er hún
 hvatti þá til föðurhefnda. Laxdælu kap 60.1)
 _____________________________________________________
 1) „heimti hún (Guðrún) sonu sína til tals við sik i laukagarð
 sinn; en er þeir komu þar, sjá þeir at þar voru breidd
 línklæði skyrtu ok lín brækr; þau vóru blóðuk mjök.
 þá mælti Guðrún; þessí söm klæði, er þit sjáit hér, frý okkur
 föður hefnda; nú mun ek ekki hafa hér um mörg orð, því at
 ekki er vón at þið skipist af framm hvöt orða, ef þíð íhugit
 ekki við slíkar bendíngar, ok á minningar.
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkið í textanum:]
 [∫] er þær lita út að hafa
 verið ur líni
====bls. 2====
 eg bíst víð að mön um þíki þessar mínar
 sannanir nokkuð kórtogaðar og veíga litlar,
 og að þær sanni lítið að lín húfur forn manna
 hafi verið hvítar, eg vít nú játa það, en
 hvað sem þessu líður þá sjá menn af heíðar
 víga sögu kap 27 bl 355 að forn men hafa
 að minsta kosti haft hvita höfuð búningr
 og það við slátt, þvi þá er þeir þorgautssynír
 voru að slætti á gullteíg, og þeir Barði leindust
 í skóginum fyrir ofan og hugðu að hvað margír
 þeir væru og kvernig þeir best gætu sótt að þeim þá
 segir sagan „ nú þykkist han (Barði) egi vita
 víst, hvort kona er hinn 3 maðrin er
 er hvit 1) er til höfuðsíns at sja, eða mun þar vera
 Gísli„ ekki sést af sögunni með vissu hvert Gísli
 hefir haft hvita húfu á höfði [∫] <del>en þa þikir</del>
 <del>mer líklegast að hann</del> hafa haft hvita lín húfu
 á hafði nokkuð háfu, fírst barða síndíst hans
 höfuð búníngur mest<del>vera</del> líkjastfald [∫] <del>eður</del> og hélt þess vegna
 að hann væri kona, en þá er hugsandi og Gísli
 hafi lagt yfir höfuð sér hvítt traf og hnitt það
 undir kverkinni, einsog sést mindaði skin bókum
 íslendskum frá 15 öld, á kall mönnum sem eru
 við slátt, gat þettað litið ut ligt og faldur lángt
 til að sjá, einnin gat hann haft eins konar
 höfuð lín vafið um höfuðið, en þá þikir mér þettað
 tvent ó lík legra en það firra vegna þess að
 eg hefi eingar líkur firir því að þessir tveir
 síðast nefndu höfuð búningar hafi verið til
 þegar heiðar vig gjörðust.
 af þessu öllu saman þikir mér liklegast að
 lin húfur fornmanna hafi verið optast hvítar
 þá stöku sinnum kunni að hafa brugðið útaf því
 og að þær t.d. kunni að hafa verið gullsaumaðar
 eður út saumaðar ef höfðingjar áttu þær.
 ekki er hægtað með neinum vissum rökum hvaða
 lag hefir verið á þessum húfum, en hafi Gísli
 haft línhúfu, sem eg held, þá bendir það á
 að þessar lín húfur hafi verið, háar nokkuð og
 upp breiðar, og líkar tilað sjá þeim forna beina fald, eður stromp, er konur báru
 hvers dagslega er þær voru víð vinnu, sem var lágur og uppbreiður,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 1) hvítt
 
 [∫]enn þettað bendir á að karl mann hafi
 haft það, og að Gísli muni oft áður
 enn þettað gerðíst
 (nóta)
 [∫]sem var sá einasti kvenn höfuð búningur er eg þekki
 i þá daga
====bls. 3====
 ef að þettað er rétt tílgáta [∫] þá verður orða leikur
 Gísla Sússonar í vísunni mjög eðli legur er han
 segir: að han hugði að valkyrjann faldaði sér
 með dreyrugri húfu, það er og aðgætandi að
 sagan segir að draum konan batt húfuna
 á Gísla, og sinir það að annað hvert hefír
 veríð hverk band í húfunni, eður að hún
 hefir verið fest með hlaði eður band að höfð-
 inu, sem hefir veríð bundíð um konu neðan verða
 líktog eg aður gatum á hinum hlað búnhúfum.
 hvergi géta sögurnar um að fornmen hafi haft
 lín húfur firir nátthúfur, en allkikklegt<ref>[all líklegt]</ref> þikir
 mér samt að þeir hafi [∫] haft nátt húfur [∫∫] <del>[∫∫]</del> og fegurst
 þótti að hafa hár ofan á herðar, og mundi það
 hafa skémst og floknað<ref>[flækst]</ref> ef þeír hefðu ekki haft
 nátt húfur, en í nátt húfum hefði veríð mjög
 hafannlegt að hafa kverkband, enni öðrum
 húfum fornmanna var <del>það</del> öþarfi að hafa
 kverkband er þær voru bæði der og barða
 lausar, og gátu þess vegna valla fokið af þeim
 mer þikir ljósast að þessí húfa er draum konan
 battá Gísla hafi átt að vera eíns konar nátthúfa
 úr kvítu líni,
 mér þikir alllíklegt að fornmen hafi opt haft lausa húfur
 undir hjámum sínum sem ármanssaga getur um
 að ár man hafi haft, sú húfa er látín vera úr
 silki,, en líklegast þíkir mér að þeir hafi helst
 haft þess konar húfur optar úr silki lini en silki og heldur
 ovandaðar.
 um lít á húfum géta sögurnar skjaldan ?
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerki:]
 [∫] að línhúfur hafi verið áþekkar
 hínum beina fald,
 
 [∫] bæði
 [∫∫] og að þær hafi verið helst úr líni
 því það var hægast að þvo,
====[Meðfylgjandi miði]====
 i sögonum er talaðum gullsaumaðar og hlaðbúnar húfur
 þess konar húfur hafa Kaukasusmenn [mynd] virlagðar? uppeptir
 og hlaðbúnar að neðann. með10-12 löskum ímíst
 hafar<ref>[háar]</ref> eða lágar og stundum með hnapp í kolli
 eða doppu meðíms ulagí og gíltarsauman upp
 eptír milli laskanna
 hökullinn var upprunalega laung kúpa er heldr Rómv.
 menn báru, hann huldí allann líkamann alltí kríng
 ofaná fætur, og var hann ímist festur með spennum
 (til hliðanna) upp að öxlum til hægðar þeím er bar eða
 menn báru það sem til hlíðanna var altaf í olboga
 botonum seína<ref>[seinn]</ref>a var hann gérður opinn á báðum
 hlíðum (humerale)
 
 [Skrifað lóðrétt á vinstri kanti:]
 NB notað nema mindinn)
====[Meðfylgjandi miði bakhlið]====
 [Afrifa af umslagi til Sigurðar Guðmundssonar Reykjavík]
===Húfur og höfuðband===
 húfur
 1 kofri
 2 bjarnskínshufur
 3 hlaðbúnar húfur
 4 lín húfa
 
 höfuðband
 1 skorbönd
 2 gullhlað
 3 garland kórona<ref>[á einnig við gullhlað]</ref>
 4 hveif
====bls. 1====
 [Auð síða]
===Kofri===
====bls. 1====
 Kofri
 
 Kofrín er ef til víll elstur af
 öllum húfu tegundum fornmanna, og
 tek eg þá <del>skoðun</del>álíktar helst vegna þess að
 kofrinn er opt settur i samband við seið-
 men og fjölkíngí, líkt og heklan, það
 liggur í eðli manna að setja einúngiss
 það sem gamalt er, og forneskjulegt,
 í samband við töframen, og hjá trú,
 <del>og jafnvel geramen það osðallatrú</del>, eg higg að kofrin
 sé svo gamall að hann eyi kinsittað<ref>[kyn sitt að rekja til]</ref>
 rekkja til Asíu, og mun hann hafa veríð
 hér um bíl eins og sú háfa húfa [∫] er persar
 hafa boríð frá elstu fornöld alt til þessa
 dags. þessi húfá er og hefír ætíð veríð há og
 strítu mindað, herumbil á heð<ref>[hér um bil jafn há og strompurinn]</ref> víð strompín
 gamla en þó nokkuð upp mjórri, og vanalega
 úr loðnu skinni (lampskinn?) en alveg
 upp brotslaus og slétt frá efst til neðst.
 af því sögurnar géta nokkið skjaldann
 um kofra þá géta men ekki komið með
 óiggjandi ástæður firir hverníg hann hefir
 verið í hátt, samt <del>enn</del> skal eg reina að koma með
 nokkrar ásteður firir þessari minni á líktun.
 Þegar sögurnar géta um kofra er hann
 jafnan á íbiggnum mönnum eður búramönnum
 eður seíðmönnum, og bæði á [∫] köllum og konum,
 <del>ekki géta sögurnar heldur um kofra úr öðru
 efni enn lambskinni, og sjá um hér þá að hann
 er að því leiti líkar Persneska húfunni,</del>
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 
 [∫] Tiαςανςδη<ref>[ath! skrift]</ref>
 
 hér um bil eins húfu bera og
 Kaukasusmenn, og mun kofrinn
 vera kominn af þeirra húfu
 til vor eins og margt annað
 
 [∫] þess <del>kín</del>konar

====bls. 2====
 í Þorfínssögu karls efniss kap 3 segir um <del>þorbjörgu völfa eðr</del> <del>seið kon
 una</del> „ hón hafði lambs skins kofra [∫] svartan
 á höfði, ok víð innan kattskínn kvítt„
í Sturlúngu 5 þátt kap 28 segir um Sig hvat Sturlu
 son er njósnar men Styrmis komin til hans á
 Grund „ Sat síg hvatr í rúmi sína<ref>[sínu]</ref> ok hafðí
 skinn feld á herðum ok lambskin kofra á
 á höfði svartann„ í ölkofra þatt<ref>[þætti]</ref> segir um
 þorkalla ölkofra „ optlíga var þat síðr hans at hafa
 kofra á hofði, ok jafn ann á þíngum [∫] <del>ok
 var hann því kallaðr Ölkofri</del> „ auðséð er
 af þessu að kofrín hefir ekki þótt höfðínglegur
 eður skrautlegur höfuð búnaður, eður hæfi
 legur til að skorta með á þíngum, heldur
 hefir hann þótt búralegur og forneskju
 legur höfuð búnaður er þorhalli var uppnefndr
 firir það að hann bar kofra á þingi, og kallaður
 Ölkofri, sama vottar og sturlúnga það er þar tekið
 fram að búníngur Sighvats þótti búralegur
 eður jafn vel kotkallslegur, en um morgunin eptir
 leist <del>þeim</del>mönnum betur á Sighvat er han hafði tekið
 á síg bláan kyrtil og sett stólhúfu á höfuð
 sér, og tekíð eggsi silfur rekna í hönd sér, <del>þá</del>
 þótti þeim„ hann þá miklu hermannlegri,
 en um kveldíð er njósnarmen kvomu„
 vér sjá um nu af þessum dæmum að það var
 einkénni kofrans að hann var ur svörtu
 skinn optastur lampskinn, og verður hann
 þá að því leiti líkur Persnesku [∫] húfunni.
 Það er og atuga vert víð kofrann að íbiggnir
 men og búra menni, en þó eínkkum seiðmen bera
 hann helst, og kémur því kofrin jafnan framí sög
 onum sem seiðmanna og töfra manna
 búníngur, eg hefí áður getiðum að
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 þorbjörgu spákonu
 eður völfu
 
 [∫]eitt handrít hefir kofur
 svart
 
 [∫] enn af því að hann var maðr ekki
 nafn frægr þá gáfu þíngmenn
 hönum það nafn er víð han <del>hélst</del>
 festist, að þeir kölluðu hann
 Ölkofra„
 
 [∫] og Kaukasisku
====bls. 3====
 þorbjorg völfa settí smíðs höggið á sinn kátleg
 seið konu búníng með því að hafa kofra á höfði,
 þettað varsamt ekki að undra því kofrín mun
f rá alda öðlí hafa verið uppa halds höfuð búningur
seiðmanna, bæði kalla og kvenna, sem víglundr
 saga bendir á Kaupr. 1860 kap 11 hálum kap 9
 þar segir um Kjölvöru í hrau<del>shöfn</del>Skarði er var
 fjölkunnug mjög, er hún vildi drekkja þeim
 bræðrum Víglundi og Trausta hún „fór
 uppá hús ok veifði kofra sínum í
 austur att, ok þyknaði skjótt veðríð„
 her af sést að kofrín hefir verið seíðmanna
 búníngur, og nauðsinlegt töfra verkfæri
 er töfra men þurtu ekki að géra annað en að
 veífa til þess að kæmi [∫] stór víðar eður stór
 hríð sem vatns dæla bendíra kap 47 og 46 leipsíg 1860. Kaupm. kap 3<del>4</del>6 og <del>[?]</del> 47
 þar segir að Bárðarstyrfin veífði gíska gizka (sínum) til fjalls, [Framhald hér að neðan 1]
 <del>er hún gérðí galdr hríðina a þá hofsvirja.</del>
 gíski hefir líklega veríð kofri ur svörtu
 geitskínni, eður geítskinn er seið mennog
 seíð konur höfðu tál að vefja að höfði
 sér er þeir vildu géra mírkur að mönnum en veífðu þvi er þeir vildu [Framhald hér að neðan 2]
 verður þettað hvertið er<ref>[hvort eð er]</ref>, kofri eður eínskonar
 gæru skínsstrompur, sem er herum bíleitt og hið sama
 nemað kofrin mun ætíð hafa verið sniðin
 sog saumaður með þessu háfa og uppmófa
 stromplagi, [∫] að töfra menn hafi vafið
 þessum loðnu gæru skinnum að höfði sér
 í líkíng af stromp eður kofra, er þeír vildu
 géra mirkur að monnum, sannar best
 Njála kap 12 er Svanur á Svanshól [∫][∫]varði þjóstólf gérð
 galdra mirkrið á <del>þó</del> Osvif og hans félaga
 þar segir „Yvarr tók geítskinn eitt og vafðí
 um höfuð sér. ok mælti. verði þoka ur verði
 skrípí ok undr mikil öllum þeim sem eptír
 ker sækja„ kom þá þoka ifir þa ósfíf og þor eptír niða mirkur, x
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu:]
 [∫] eður irði afstirt
 
 [1] er hann aptraði gjörnínga
 veðrinu er gert var á þá hólm
 göngu storra<ref>[ath skrift]</ref> og Úlf <del>hér</del> heðin
 vefreyður sonar, eður ef men vildu
 hleipa skriðu á bæmanna sem Gróa galdrakona
 gerði er hún hleypt skriðu á bæinn„ háu
 horfði uppi fjallit, ok veifði gizku eður
 dúki, þeim er hon hafði knytti gull mikit
 er han átti ok mælti; farí nú þvat sem buit er„.
 
 [2] gera storm ogstorhríðar eður
 mönnum
 
 [∫] af þessum galdra gíska mun
 vera komið máltækið er austann
 men hafa í daglegu tali er
 þeim verður hverft víð þá
 segja þeír mikill giski(=
 mikil ósköp einnig segja þeir
 það er engin giski!= það eru engín
 ósköp
 
 x má vera að þessu sé skilt orðið
 er men enn hafa í daglegu tali að géra
 einum skeráveifu = skinn vefju
 sama sem að hrekkju eður leikná einu
 enn skrá er = skeinn þaraf að skrástja
====bls. 4====
 x til saman burðar við þettað vil eg
 géta um aði Droplaugar sonasögu
 hinni löngu kap 20 er gétið um
 dulkofra * að mér skilst í eíns
 konar töfra sam bandí líkt og
 hulíns hjalmur eður töfra höfuð
 búníngar, er gat gert menn ó –
 sinilega, en ekki á líteg að kofri
 egi herað merkjá neins konar hött
 eður dularhött jafn vel þó að
 fínnur Magnússon sé ó vissum hvert
 hann egi að útleggja kofra hött eður
 húfu, sja Grönl. kist. m. II. bl. 375 og
 463 eg sé ekki neitt sem bendir á að
 kofri hafi verið hettu tegund, og af því
 að kofrí finst sem kven höfuð búníngur,
 fínstmér það en ó líklegra, en hefði kofrin
 verið há húfa hefði han orðið mjög líkr
 þeim beina fald að læginu til, enda
 hafði verið mjög óþægilegt að sniða
 hettur ur því efni, og sogurnar géta
 hvergi mer vitanlega um hettur ur þvi
 efni en þar á móti géta sögurnar um
 húfur jafnvel ur bjarnarskinni
 einnig finst mér það banda<ref>[benda]</ref> á að kofri
 hafi verið húfa er egir i þiðriks-
 sögu af beru, þó að galdra eða tröll konur sér
 kallaðar skinnhettur sannar ekkert, því
 þær eru ennin kallaðar skínnhufur í sömu
 [∫]sögu 1) i sögu sturlaugss torfsona kap 16
 segir um hrólf vefju er han bjósig
 til að tala við hornufjutröllkonu
 „hann var svá buin at hann vari
 geít bjálfa loðnum, ok digr kálfs-
 belgur á höfði, ok stóð upp rófann
 ór miðju höfði, sinn kálfbelg hafði
 hann á hverjum fæti„ það lítur út að
 hrólfur hafi tekið á sig eínskonar
 trölla búníng, því hann vildi ekki
 að horn vefju litist velá sig
 
 [∫]er þær hrefðu uppa ser til
 að taka á moti þeim lápusi
 ___
 skinnhufa er og tröllkvenna
 heiti
 _______________________________
 1) Bárðar.sn. kap 8 og kap 9 skinn hetta torfúr kalla eður
 skinn húfa (tröllkona) öðru nafni
 [Frá efsta hluta síðu:]
 x til frekari upplisíngar þessu móti vil eg og géta þess
 að 1858 er eg var á ferð firir vestan, sagði
 Eyólfur í svefneyum mér frá að han hefði
 sem barn verið á Víkivaka á vestfjörðum
 og meðal annars gat hann um að þar hefði
 verð haldin viki vaka leikar er men
 hefðu kallað þórhildarleik eður tröll,
 kænu Leík það var eítt af aðal einkénnum
 þessa leiks að stæðsti kallmaðurínn var
 klædduri eins konar kven búníng
 og látin skauta sér með gæru skinni
 er míndaði eins konar stromp, þettað
 minnir á öll hin fir greindu dæmi og
 þá eínkan lega gískan í vatnsdælu
 og geítskínsstrompin í njálu og kofran
 þeirra Kjölvarar vonar og þorbjargar
 völfu, i fornöld hugsuðu men ser tröllin
 jafnan fjölkunnug en nú vill svo heppi
 lega til að þesir gæraskínsstrompar voru<del>eru</del>
 viðtekin töfra búníngur og undír eins
 mjög hefi legur<ref>[herfilegur]</ref> og skuggalegur tröllabún
 ingur, þá var eðli legt að men kisu þennan
 höfuð bún að handa tröllum og töframonn
 um af því han var trölslegur og skugga
 legur og ef til víll eínhver sá elsti.
 þar að auk er það all goðmótetníng<ref>[ath skrift]</ref> að hugsa
 sér fríða meí falda sér með hvítrum sílki duk
 gullofnum, og þar víð hliðina á tröllkonu
 faldaða sótugum gæru skínnum og með
 járn kalla firir fald brjána þann segír og al
 meníngur frá dætrum Báru tröllkonu í
 Lupusarsögu [∫] vér sjáum því að þessí skínn
 strompa hugmínd er rót groín, tröllum og
 seíðmönnum frá alda oðli og að kofrín <del>að</del>
 og þessir skínn strompar verðr tæplega skilið
 hvað frá öðru <del>x</del>
====bls. 5====
 vér erum nú búnír að sja að kofrínu er
 jafnar þegar sögurnar géta um han, svartur
 og ur lambskínni, og að hann er seíðmanna
 búníngur og líkast til ennís trallar
 búníngur, og þegar að menn bera saman
 að <del>bæði kofri, og geítskin sem</del> galdramen
 <del>það varð</del> höfðu bæði fafra og geítskinn <del>til</del>
 vafíðsaman að hofði ser til herum bil sömu
 töfra þá eru líkindi til að kofri hafi veríð
 há uppmjó húfa á þekkr gæru skínsstromp þeim er men létu tröllin hafa
 en þá saumaður eínsög önnur hafa sem sjá
 ma af kofranum Þorbjargar völfu er var
 fóðraður með hvítu kattar skinni aðinnan,
 að kofrín hafi verið há og uppmjó (loðin)
 strítu húfa sanni ímísleg dæmi t.d.
 <del>tildæ</del> jallið kofri sem er í Alfta fírði
 á vest fjörðum kór og uppmjór eður strítu
 míndaður fjalls hnjúkur (pyra mídalsk) (sá en ekki alveg hvass aðofan
 ferða bok Olafs olavinsar bl 23) eg a lit að
 fornmen hafi géfið þessum hnjúk þettað
 nafn af því að þeim hafi þott hann líkjast
 kofra, uppa því fjalla hafa menn og truað
 að fíndist als konar fafra steínar, og bendir
 þettað þess vegna á bæði að kofrín hafí verið
 hár og upp mjór og einnin að hann hafi veríð töfra búningur,
 að kofrín hafi verið hár og upp mjór sést og af
 þíðrikssögu af Beru prstsonía bl 203 kap 218
 því þar er efri hluti hjálmsins [∫] sem er firir
 ofann höfuðið og sem vana lega gékk
 uppi hvassann odd kallað kofrí? eður kofr
 líklega af því að efri hluti hjalmsins hefir
 verið hár og upp mjór líkt og kofrí.
 eínnig kém ur firir kofur járn (=oddhvast
 járn eður ör, má og vel vara að orðíð kofurmálagur egí þar skilt við
 er merkir málskaps mikill eður tann hvass eður gagnorður (sjá lexikon poetika)
 góður í ráðum
 
 [Eftirfarandi texti er neðarlega á hægri spássíu:]
 stokkhólms útg 1725- kap 196
 segir að Viðgu bjó til hins 11 sonar
 Ísúngs konúngs <del>svo</del> á hjálmín „ok af geíngr
 þar er tók, en <del>[?]</del> þat var svá mikit sem
 koppurin fyrir ofan krosinn, ok nokkuð
 nemur hans haus„
 [∫] eður háfa hjalmsins
 
 í gilfa ginníng eru
 köpur yrði = að láta mikið
 yfir sér bls 30
 
====bls. 6====
 nú hefi eg komið með nokkrar ástæður
 fyrir því að kofrin muni hafa verið
 há og strítu mindað loðin skínnhúfa
 ogmjög á þekkur hinni firnefndu
 Persnesku og Kaukasíksu skinn húfu
===Bjarnskíns húfur===
====bls. 1====
 Bjarnskíns húfur
 Sú önnur tegund af húfum fornmanna
 vóru bjarnskíns húfur eg higg að þær húfur hafi verið
 fornar að uppruna, nokkuð líkt og kofrín,
 því þegar sögurnar géta um þær, vóru þær
 helst höfuð búníngur þeírra manna er vóru ódælir
 fá látir og létt við alþíðu skap, þá er þettað
 litið meira en gétgata mín því sögurnar géta
 of skjaldan um þess konar húfur til þess að
 men geti með nokkurri vissu tekið þess konar á liktun
 í Laxdælu kap 29 bl 114 segir um Geírmund
 gný: Geirmundr var fá skiptin hversdagliga,
 óþýðr við flesta; en han var svá búin
 jafnan: at hann hafði skarlaz kyrtil rauð
 an ok gráan feld yfir utan ok bjarn-
 skíns húfu á hofði, sverð í hendi, þat
 <del>þ</del> var mikit vápn, ok ekki var þar borið
 silfr á, en brandrin var kvass ok breiðr,
 hvergi ryð á; þettað sverð kallaði hann
 fótbit, ok lét þat allrey úr hendi sér
 gánga„ í Blómstur vallasögu kap 10
 segir að að Aki hafði bjarnskínshúfu
 á hofði og var i vargskíns stakk er han
 barðist við finn gálknið, þessi tvö dæmi
 benda á að bjarnskíns húfur hafi ekki verið
 <del>meinir</del> neinn skart höfuð búningur, eínsog
 eg fir benti á, heldur búníngar þeirra
 manna er vóru ein rænir og fá látir, enda eru
 þess konar men jafnan lötnir hafa bjarnskíns
 glófa og loðkápur og yfir höfuð alskonar loðin
 klæði, men sjá líka að þess konar húfur hafa
 átt mjög vel við íbígna men ligt og kofrin,
 en spjátrúnga höfuð búníngur gat það ekki
 verið
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu:]
 í Friðþjofssögu kap 11 segir að
 fríð þjófur hafði stóra skinn-
 húfu á höfði er han duldist
 frir Hringi konúngi og Ingi
 björgu og lest vera gamall karl en sagan gétur ei um hvert
 sú hufa var ur 29 bjarn dyrsskinni
 eður öðru díra skinni,
 í vatnsdælu kap er getið um þorgrím
 skin húf, er var búra menni og
 fjölkunn ugur mjög
====bls. 2====
 hverníg þessar húfur hafa verið lagaðar sest
 ekki af sögonum, en mér þikkir samt líklegast
 að þær hafi veríð [∫] að mestu leiti jafnar upp og
 ofan, og með herum bil stífðum kalli kíktog
 hin loðna þjóð húfa Úngara eru enní dag
 og vil eg að eíns færa þau rök firir því að mér
 finst að það hefði veríð mjög vanda samt
 að <del>hafa</del> sníða þær kollóttar eður með öðru
 marg brotnara <del>skinni</del> sniði, úr jafn þikkvu
 og loðnu skinni sem bjarnar skinnið er
 enda hafa men skjaldan eður aldei haft
 þess konar húfu með öðru sniði en jafnar
 upp og ofan [∫], ekki dugar heldur og íminda
 sér þær uppmjófar því þá géta men ekki
 gért mun á þeim og kofra,
 men géta að sönnu hugsað ser þær með loðnu
 uppbroti að neða, likt og sést á mind
 um Íslendskum frá 16 öld, en þær húfur
 hafa auð sjá ann lega allar að ofan verðu
 veríð ur klæðí eður oðrum vefnaði, en að
 eíns upp brotið ur loðnu skínni, sem líka
 átti best víð, 1) eg held því að bjarn skíns
 húfurnar hafi ætíð verið jafnaruppog
 ofan likt og þesskíns húfur eru jafnan
 enní dag en ekki kollottar og ekki
 eða skjaldann með uppbroti. þess konar húfur eru
 mjög hermannlegar, þó þær séu ekki skraut
 legar, og hefðu verið mjög sam boðnar
 i bíggnum og ein rænum mönnum er
 ekki vóru við alþýðu skap sem
 Geirmundur gnýrr var.
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫]stórar eíns og sagt er
 um húfu Friðþjófs og
 
 [∫] þannig húfu hafa og Tortorarnir
 og Kaukasusmenn og þaðann
 munu þær vera komnar til vor á
 norður lönd
 
 1)
 1282 er gétið um að Grá skins húfur
 hinar bestu, er kostuðu mörk i
 Eyríks konúngs Magnussonar rettar
 bót Norges gamle love No2 bls. 14
 þá eru skinn húfur orðnar skraut
 <del>líklega</del> húfur og hafa þær líklega
 verið með upp broti að neðann úr
 grá skinni enda var að öllu leíti miklu
 hægra að setja hvaða lag sem maður vildi
 á gra skinn sem var þunt og mjókt

====[Meðfylgjandi miði]====
 í sögu Diðríks konungs af beru Christíjans 1853
 kap 218 bls. 203 segir að Viðga hínn stírki höggur af
 ollu afli til hins 11 konúngssonar „ok þat högg kemr
 á hjálm konungssonar. oc af geíngr þor ertók. en þat
 er svá mikit sem kofrinn firir ofan haus enn
 ok nokkot næmir hans haus. 1) strítan eður tapp
 húfann af hjálm inum) önn ur handrít
 hafa koparínn. kopprinn það seirna getur
 veríð rétt sja koffur eða koppur kvenna
 sem er rituð með því móti imist en kopar
 mun vera rangt.
 líktog dopar<ref>[ath skrift]</ref> (hjalm batr)<ref>[ath skrift]</ref> eða hnapprinn
 hafa önnur handrit kap 95. bl 111.
====[Meðfylgjandi miði bakhlið]====
 [teikning]

====[Meðfylgjandi miði bakhlið]====
 * Bjarni Broddhilgason segir við
 þórdisi toddu sistur sína, er hún neitaði
 að selja fram Gunnar þiðranda bana:
 „egi hyrði ek um dulkofra þinn, mun ek
 vita hvar hann er, ef ek vilda eptir
 leita„ (eptir 3 handritum) sögunnar
 (hulins hjálmur Gull þórissögu)
 
 galdra svægisa = skinn vefja enn ekki svipa
 og að reka fóta skinn um höfuð mönnum

''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''':
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012 og 10. 2013

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]

==Um Íslendska karlmanna búnínga til 1400==
* '''Texti''':
''
===Bolklæði===
====bls. 1====
 III
 Bolklæði
 1
 A kyrtill 3 tegundir b) c)
 b. stokkur sja fornirði<ref>[ath skrift]</ref>
 
 2
 a. tryja
 b. hjúpur (kumpás) vopn rokkur
 c. kösúngur
 d. skirta
 e. serkur með elstu bún og treyju tegundir<ref>[þetta á einnig við um atriði d. skyrtur]</ref>
 
 3
 a. slæður
 b. sloppur
 
 [Texti skrifaður lóðrétt:]
 rettara að skipta með upp hafsstöfum.

====bls. 2====
 [Auð síða]
===Kírtlar===
====bls. 1====
 kírtlar
 kírtl<del>ar</del> um fornmanna er rétt að skipta í 3 aðal tegundír
 því þeír vóru með þrenskonar lægi sem er
 tals vert ó lígt; sú físta kirtil tegund er eg
 <del>lísa víl var</del> vil lísa vóru kírtlar þeír er vóru
 heilir að framann niðrí gégn; og hvurgi klofnír
 að neðan. þessir kírtlar vóru ætíð stuttir sem þeir
 líka urðu að vera til þess þeir væru haganlegir,
 því hefðu þeir veríð lángír þá gátu men ekki
 með góðu móti setið eða geingið í þeim er þeir
 vóru hvurgi klofnir að neðan, men gátu heldr
 ekki rak<ref>[ath skrift]</ref> þá er men sátu á hestum hefðu þeir
 verið lángír; því þeír hefðu orðið að kíppast
 upp um men er þeír vóru hvurgi klofnir,
 og hefði það orðíð mjög ljótt og óþægílegt, (þess
 vegna er það min á líktun að stuttir kírtlar
 hafi ætíð verið <del>með</del> ó klofnír en síðir kírtlar
 þar á móti ætið með blöðum eða klofnir að
 framan [∫] eða á hlíð on um því það varð að
 vera), þessir stuttu óg blaða lausu kírtlar munu
 vana lega hafa náð niðr á mitt læríð eða maské
 níðr undír kné þegar þeir vóru leíngstir, sögurnar
 géta ekki um hvað lángír þessír kírtlar vóru [∫] <del>ne</del>
 <del>það</del>2 sína gamlar míndir, á mindon um ná þeir
 vanalega níðra mítt lær eða níðr undir kné
 þegar þeír eru leíngstir kirtlar þeir er sjást
 mindaðir á Rúðu borgar tjaldín „eru flestir1leingðkirtlanna
 <del>flestir</del> nokkuð stuttir og heilir níðr i gégn að fram-
 an, eíns eru kirtlarnir sem sjást mindaðir í
 bestiaríus (frá 12 öld) þeir eru allir blaða lausír
 og heilir að framan <del>a</del> alt þettað bendír á að
 þeír kírtlar hafí veríð vana legastír sem von var því þeír
 voru léttastir og hagan legastir að kírtlarnir
 hafi ætíð veríð heilir að framan um brjostið sína ekki einungis
 míndírnar heldur lika sögurnar, men urðu ætíð
 að steypa kírtla um yfir sig [∫] af því þeír vóru ætíð
 heílir að framan; og þess vegna heitír líka opið á
 kírtlínum að ofan; höfuðsmátt af því höfuðið
 smó gégnum opíð er þeír steiftu kírtlinum yfir
 síg, [∫] sögurnar géta jafn an um áð men <del>forn</del>
 steiftu yfir síg kírtlum, eða steíptu þeim <del>niðr</del>
 yfír<del>um</del> síg og létu þá falla ofan um síg; alt þettað
 sannar nægilega að sumir kírtlarnir muni oftast
 eða ætíð hafa verið heilir að framan niðr
 fyrir beltísstað, að mínsta kosti géta men ekki
 séð annað af sögonum, eða gömlum mindum sem eg þekki og sem eru af norrænum
 upp runa
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innskotsmerkingar í textanum:]
 [∫] og aptan
 
 [∫] en þær géta um að kírtlar <del>þeir</del> vóru stutt
 ir; Olafr triggvason hafði rauðan
 silki kírtil stuttan ifir brinju er han stoð
 í líftíngunni á orminum lánga
 um valla ljót
 segir að han varí
 blám kyrtli stuttum
 er <del>han</del> víga hugr
 var á hon um,
 An hugsneiir<ref>[ath skrift]</ref> er látin hafa rauð
 an kírtil er <del>naði niðr á kné</del>
 tók níðr á kne kap 5 en sagan
 getr ekki um kvurtsá
 kirtill var með blöðum eða
 ekki,
 
 [∫] og af sér sem sögurnar segja
 
 [∫] karlamagnus svarfd
====bls. 2====
 aungva sönnun þekki eg firir því að kírtlar[∫]
 hafí verið [∫∫] <del>heilir</del> að framan fir en á 14 öld
 þá voru þeír kneftir að framan; en þess er ekki
 getið í sögonum og það hefi eg ekki seð á
 míndum frá eldri tíma, þessir kirtlar voru
 víðir að neðan, líka urðu þeir að vera svo
 viðir um mittið að men gjætu steíft þeím ífir
 sig, þeir héldust saman um mittið eínungis
 af beltinu, um leíð og men spentu á síg beltið
 gættu men þess að kirtillin lægi í fögrum fellíng-
 um um mittið; til þess að mítt ið írði fagrt og
 speíngilegt; sem fornmönnum þótti einhvur
 sú mesta príði á hverjum kall manni sem sögu
 urnar votta, að ofan verðu náði kirtíllin aðeins
 upp <del>að því á miðja</del>firir hóst holuna en allr hálsin var
 ber, höfuð smáttín (eða kírtil opið sjálft) var imíst
 krínglótt eða fer <del>hínt</del> hírnt [∫] níðr úr höfuð smátt
 inni var oftast <del>op</del> klaufhér um bíl fíngr hæð á
 á leíngð, þessi klauf varð að vera á kírtlin
 um til þess að men gjætu komið höfðinu
 upp um höfuð smáttína, og til þess að kírtíllin
 gæti fallíð að hálsinum, því ann ars hefði
 kírtillin orðíð að hafa veríð víðr um hálsin, og
 þá hefði han orðið of kaldr því forn men
 höfðu aldrei dúka á halsí, á gömlum mínd-
 um hefi eg aldreí séð hvurnin þessi klauf
 var fst<ref>[fest]</ref> saman mér þikír líklegast að hún hafi veríð
 krægt saman því hefði hún verið
 kneft mundi það sjást á míndonum,
 um, þess hátt ar géta ekki sögurnar til [∫]
 í kringum klaufína og höfuðsmáttína
 var jafnan breíð leggíng sem míndaði
 því hírníng með odd niðr á brjóstíð þessi
 legging mun oft hafa veríð mjög vönduð
 og stundum gull hlað eða steín sett
 sem mindírnar benda á, þessír kírtlar
 munu oftast eða alt jend hafa veríð með
 laugum<ref>[laungum]</ref> ermum eínkan lega á 10 og 11 öld
 sem mindírnar votta, hafi þessir kírtlar
 veríð hlað búnír þá mun það hafa verið
 ein úngís kringum höfuð smáttína ogað
 neðan alt í kríng og <del>e</del>fram ann á erm unum[∫]
 eg hefí aungva sönnun fírír að það hafí veríð
 annarstaðar því það sést hvurgí á míndum [∫]
 og ekki heldr í sögonum mer vitanlega
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫] á Íslandi eða í Noregí <del>hafí</del>
 [∫∫] alveg ofnír að framan
 
 [∫]stundum gékk það níðrí oddað framan
 
 [∫] voru kirtlar er aungva klauf höfðu
 niðr úr höfuð smáttínní og hafa þeír
 orðíð að vera svo niðir um halsín að
 höfuðið gat geingið uppum höfuð smátt
 ína þeir kírtlar höfðu vanalega mjófá
 bríddíng kringum höfuð smáttína undir
 þessum kírtlum hafa þeir orðið að hafa
 eins kon ar nær kírtla sem vóru þreingrí
 um hálsín því annars hefði þeim orðíð
 of kalt þettað sést míndað á rúðu borg
 ar tjaldínu og líka kírtlar með víðrí
 og klaufar lausri höfuð smaætt
 einníg eínníg sjást mínd aðir kírtlar
 þess konar höfuð smátt í þeim Íslendsku
 bestíaríus,
 
 [∫] sem Ruðu tjaldið vottar
 
 [∫] það eg veít
====bls. 3====
 þessir kyrtlar hafa veríð mjög fagrír og eínfaldir
 í sniðinu, og þeir munu vera þeír elstu,
 þeir hafa verið mjög líkír í læginu og Χυων<ref>[ath skrift]</ref>
 hja Gríkkjum eða Tunica hjá róm verjum
 ad frá teknu því að Χυων<ref>[ath skrift]</ref> var vana lega
 erma laus og hafðí víðarí höfuð smátt, og
 eins var túnícan, hvurn tveggja var eins að
 neðan og um mittið,
 sín 2 kírtla tegund er forn men báru, vóru
 kirtlar þeir er höfðu blöð eða skaut
 þeír munu ætíð hafa verið talsvert síðarí
 en hinir fír nefndu [∫] þeir hafa oft náð níðr
 á kálfa sem gamlar mindir sína, einnig vóru
 þeir klofnír bæði aftan og framan, í sögunum
 er oft gétið um að men drápu kirtil blöðunum
 (eða skaulanum)<ref>[ath skrift]</ref> undir belti sér og sínir
 það að þeir muni hafa verið tals vert
 lángír og að þeir hafi híndrað men í gaungu
 og þess vegna hafa men orðíð að drepa upp
 blöðon um að men skildu verða léttari
 í öllum snúníngum að þessir kírtlar hafi verið
 síðri og klofnir bæði aftan og framan vottar best
 orkneyíngasaga þar segir að „Sigurðr murtr
 vari rauðum skarlats kyrtli, ok drap blöðon um
 undír beltí sér, sumír mæltu at svo mundi han ok
 géra í bakít<ref>[bakið]</ref>, han bað ei uppdrepa því eý mun ek
 öfugr at gánga í dag„. það er auð séð að þessí
 kirtíll hefr haft blöð bæði aftan og framan eða
 með öðrum orðum veríð klofín [∫] bæði að aftan og
 framan, sama vottar og fóst bræðra saga (eftir
 flat eyjarbók) kap 69 þar er talaðum fyrír blöð
 í mót settníng víð blöðín að aftan, þar segír
 snú„ þat hafa men sagt, at þormóðr (kolbrúnar-
 skáld) var þan dagí kyrtli vondum er hann
 bjóst til bar daga ok drap upp blöðonum
 fyrír, en kírtillín var síðr mjök á bakít
 enn hirdmaðr spurðí:, hví hann byggíst
 svá? þormóðr svarar;, því ek ætla mér leíngra
 á fram en á bak aptr„, alt bendir á að þessi
 kírtill hafí verið lángr og klofin bæði aftan
 og framan, i Eyrbyggju kap 64 er gétið um fyrír blöð
 á kirtli stein þórs á eíri þar segir svo „ svá er sagt
 at han (stein þóru) væri í rauðum kírtli, ok hafði
 drepið upp fyrir blöðumenn undir beltit,
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerki í textanum:]
 [∫] og efnís meíri.
 
 [∫] að neðan
====bls. 4====
 í ljósvetnínga sögu kap 24 segir að
 Eyjólfr son Guðmundar ríka „ var í skarlats-
 kyrtli rauðum, ok hafði drepíð upp skautonum„
 er hun barðist við ljósvetnínga,
 í sturlúngr 4 þátt kap 31 segir um Sturlu Sighvatsson
 er han barðist í grímsey „ Sturla var í rauðum
 kyrtli yfir brynjunni, ok hafði uppdrepit
 blöðunum„ í þætti hemíngs Aslakssonar
 kap 4 “segir að hemíngr vari rauðum skarlats
 kyrtli ok (hafði) drepít blöðun um undír belti
 sér á fleir stöðum í sögun um er gétiðum
 kírtil blóð t.d. Kolbeinn grön hafði
 kírtil með bloðum er han var vegín,
 sturlíngu 9 þatt kap 8 Sögurnar geta líka um að
 að kirtlarnir voru hlað búnir í skaut niðr
 og sínir það að þeír kirtlar hafa verið með
 skautum <del>og</del>(bloðum) eða hornum að framan) og
 hafa þeir líka verið klofnir líklega bæði
 að aftan og framan, af öllum þessum
 dæmum sem eg nú hefi til tínt er auð sjáan-
 legt að þessir kirtlar hafa verið talsvert
 síðir líka er auðsjáanlegt að þeir
 hafa verið klofnír bæði að aftan og fram-
 an sem þeir líka urðu að vera er þeír
 vóru síðir; til þess þeír gjætu lagst níðr
 með hests hliðinni báðum megín er men
 sátu a hestum á Túðu borgar tjaldinu
 <del>er</del> sjást margir kírtlar mindaðir með blöð
 um, þeír er leingri en hinír fír nendu<ref>[fyrrnefndu]</ref>
 blaða lausu kyrtlar, á gomlum Íslendskum
 mindum fra 11 eða 12 öld sjást líka þessír
 kírtlar míndaðir og einníg á míndum frá
 13 eða 14 öld alt þettað eru nægilegar
 sannanir, augva ástæðu hefi eg séð firir því
 að þessir kírtlar hafi veríð öðru vísi kringum
 höfuðsmáttína en hinir fir nefndu kirtlar
 á mindonum eru þeír eíns, og eíns ermar
 munu þeír hafa haft, á öllum mindum sem
 eg hefi séð af þeím eru þeir eíns og aðrir „
 kírtlar ætíð heílir að framan; og afsögon-
 um géta men heldr aldrei séð annað, eftír því
 sem míndirnar sína þá hefr klaufín að fram-
 an og aftan vanalega náð langt upp og endað
 spöt korn firir neðan<ref>[rétt fyrir neðan]</ref> beltið, þessír kirtlar sem
 voru klofnir að framan munu helst hafa
 verið hlaðbúnir því það átti þar best við
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 í þætti Haldórs Snorrasonar
 ólafssögu trígv sk: segir að Ólafur
 Triggfason „steypir þá silfrinu í
 kyrtil blað„ þess mans er seldi þá
 Haldór og Björn
====bls. 5====
 og munu þeir hafa verið hlað búnir að neðan
 altí kríng og báðum megin upp með klaufinni
 altupp undír belti, og eíns kríngum höfuð smátt
 ina, en um neðan vert brjóstið munu kirtlarnir
 aldrei hafa verið hlaðbúnir því þar vóru þeir
 heilir og á mindum sést aldrei mér vitanlega
 að föt seu hlað buin annars staðar en með
 jöðrum og klaufum, það er að mínsta kosti
 aðal reglan, um smá undan tekningar vita
 men ekki, kírtlar hlað bunír með þessum hætti
 sem eg um hefi sagt sjást míndaðír á rúðu
 borgar tjaldinu og öðrum gömlum míndum,
 og sögurnar benda á það sama, bæði norvegs kon-
 unga sögr og Íslendínga sögur i Olafssögu helga
 kap 137 segir um arnljót Géllna að han „var í skarlats
 kirtli rauðum öllum hlaðbúnum í fald níðr eða sem
 segir í sögu haraldar harðráða kap 100[∫] að Eysteinn
 orri gaf þorvarði kirtil skorin af níu skarlati„ ok
 ok allan hlaðbúín, eða sem segir í knítlíngu
 kap 55, að knútr konúngr hín helgi fór af skarlats
 kírtli„ er var búin mjög„ aföllu þessu er auð
 séð að kirtlar forn manna hafa oft verið hlað búnir bæði
 á konúngum og <del>tignum</del> ríkum mönum bæði að neðan
 altí kríng og upp með klaufinni alt upp að belti sem
 sja má af því að það er sagt að þeír vóru hlað
 bunir í skaut níðr, einnig hafa kirtlar forn manna verið
 hlaðbúnír á ermon um framan verðum sem
 Njála vottar kap 13 er eínn af heímamonnum Hoskuldr
 dala kallssonar sá að fram undan sölu veiðar kyrtli
 Gunnars„ kom eitt gullhlað ok rauðt klæði„
 og sinir það að Gunnar hefr haft rauðan kyrtil
 sem hefr verið hlað búin á framan verðum ermonum,
 á rúðu borgar tjaldinu sest ennig mota firir <del>gu</del> bríððíng
 eða hlaði á fram an verðum erm onum á sumum
 míndonum á einu handríti sem er til og sem á að
 vera frá dögum Harladlar Guðinna sonar sést
 haraldr mindaðr í tignar klæðum sínum haus
 kirtill er látin vera hlað búin á framan verðum
 ermonum og ef til víll á han að vera stein settr
 eftir því sem mindin bendir á, í besti aríus
 sem áðr er nefndr sjást <del>einn maðr</del>tveir men mindaðr í kirtlinum
 sem hafa víðar ermar og hlað búnareða steinsettar; alt í kring
 við úlf liðin, þettað á samt því sem stendr í
 njálu bendir fullkom lega á að það hafi verið
 síðr á Íslandi að hafa hlaðbúna kírtla um ermarnar
 fram an verðar; því þessar míndir eru án als efa míndaðar
 á íslandi, ekki hefi eg víðari sögunum séð neitt um
 hlað búnað á kirtlum, nú hefi eg út skírt alt það
 eín kénni lega ereg veit um þessar tvær kírla teg-
 undir, -------
 
 [Eftirfarandi stendur á hægri spássíu:]
 í Bjarnarsögu hítdæla kappa <del>kap</del>
 segir að Olafr helgi gaf þorði kolbeins
 syni„ pellskyrtil hlað búin „að bragar
 launum sigtriggr konúngr silki skégg
 ira konúngr gaf Gunnlaugi Orms
 túngu„ kyrtil hlað búin að bragar laun-
 um, kap 8 Örvar oddr er látin hafa
 skarlats kirtil rauðan hlaðbúin
 orvarodds: kap <del>29</del> 27,
====bls. 6====
 su 3, kirtiltegund <del>eru</del>voru kyrtlar þeír er klofnír
 voru<del>eru</del> á hliðini sögurnar vott að þeír vóru til
 á 10 öld samt higg eg að þeir hafi meir tíðkast
 seinna, sem olafssaga kirra bendír á kap 3
 þar segir„ ok þá höfðu men drag kírtla latz[∫]
 at líðu<ref>[tíðu?]</ref>„ þettað bendir að mínsta kosti á að
 kírtlar með þeim hætti hafi þá farið að
 tíðkast meír en fír, því annars hefði sögu
 skrifarínn ekk<ref>[ekki]</ref> haft orsök til að taka til þess,
 þessí staður bendir líka á að men hafi helst þá
 haft síða kírtla eða drag kírtla með latzí ut síðu
 (eða opna á hliðinni) er han segir þá höfðu men
 drag kyrtla latz at síðu, að þettað hafi verið
 til á kirtlum einnig á 10 öld sinír saga Egils skalla
 grímssonar kap 81 [∫] þar segir að „Egill hafði
 fastans-kyrtil, rauðan [∫∫] ok latz at síðu„
 latz er út lent orð og líklega frakkneskt og
 komið af frakkneska orðinu lacer= að streíngja
 reira eða reima sítt hvað vaman<ref>[saman]</ref> [∫] eínnig gétr þettað
 veríð komíð af enska orðinu to luce sem hefr
 sömu merkíng, band eða tygill sem hafðr er til að
 reima eítt hvað saman með heitir á frakknesku
 lacet á ensku lace sem stundum merkir
 leggíng eða bríddíng [∫∫] af öllu þessu er auð
 seð að kirtill með latzi at síðu er ekki annað
 en kirtill sem er opin á hliðini; og reímaðr
 eða spentr saman með spennum eða pörum að
 síðunni ekki er ó líklegt að þeir hafi <del>verið</del>
 stundum veríð kneptír sam an á hliðinni
 líkt og kírtlar hinna fornu Spartverja,
 þessír kírtlar hafa orðið að vera klofnir alt
 upp undir handar kríka, og spentir saman
 níðr firir míttið, men hafa fest þá saman með
 þessum hætti til þess að þeir gætu veríð
 þrau yfir um mittið og fallíð slétt að, það
 gátu ekki hinír kírtlarnir því þeir vóru
 hvurgi opnir um míttíð, þettað hefr lítið vel-
 út að framan og ekki borið á því að þeir vóru
 festir saman á [∫] því forn men báru jafnan
 yfir hafnír, [∫∫] hvurt þessir kírtlar hafa veríð
 hlað búnir sest ekki beinlinis af sögonum,
 en mer þikir samt líkleg að þeir hafi oft
 veríð hlað búnir að neðan og upp með klofnu
 ni, þessir kirtlar munu ætíð hafa veríð
 klofnir annars vegar sem sögurnar benda á
 því þar segir þá höfðu men latz at síðu
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 1) [∫] heíms kríngla
 laz
 
 [∫] þarer líst bunaði egíls er han
 grof Böðvar son sín,
 
 [∫∫] þrongan, upplítír,
 
 skarðsár annáll 92 bls. gétið um
 börn sem vóru að smára lestri.
 
 [∫] þessu mun vera skilt Íslendsku
 orðið að lesa að sér (= að
 dragað sér yfir höfn eður
 að kippa að ser möttli Flateyarbók
 II. bls. 402 samanbr Færeyinga
 sögu því er og skilt alment
 norðlenst orða til tæki að
 lesa blóm ⊃: að kippa þeim upp
 eður draga þau uppúr jörð
 [∫∫] eða gullofnar ræmur á klæðum
 í bréfi er Olafr biskup Hjaltason
 samdi 1560 um garða krikju segir
 að þar séu „2 dálmadikur af silki
 með gullofnum pjaldalesum„
 = spjaldofnum hlöðum? les=vefnaður
 sjá prjónles= prjóna vefnaður heldur
 enn platu búnar ræmur gull ofnar.
 [∫] hlíðinni
 [∫∫] þessir kirtlar minu<ref>[munu]</ref> ætíð hafa verið
 þröungir um mittið sem eígla
 vottar að nokkru leiti er sagt
 er að kirtillin Egils hafði þraungan
 og litin upphlut, og að kírtillín
 rífn aði af agli er han þrútnaði
 af sorg,
====bls. 7====
 efað þeir hefðu verið opnir báðum megín
 mundi það hafa veríð orðað þanníg þá höfðu
 men latz ut síðum, þettað sanna líka gamlar
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | míndír fra 1213 og 14 öld]] men sjá opt mindaða
 kírtla sem eru opnír á vínstri hliðinni
 þeir eru vanalega efnis miklir að neðan.
 að oðru leiti munu þessir kirtlar hafa verið
 eins <del>l</del> og aðrir kírtlar, með þessum hætti sem eg
 nú hefi sagt muna þessir kirtlar hafa verið
 fleiri kírtla tegundir hefi eg ekki séð gétið
 um i sögum ekki hefí eg heldr séð það á gomlum
 mindum,
 ermar á kírtlum yfir höfuð voru margvís
 legar þær voru ímst víðar, eður þraungvar,
 stuttar eður lángar á [[Heimildir_Sigurðar_málara | ruðu borgartjaldinu]]
 enn ermar bæði þraungvar og víðar og eíns erá
 gömlum íslenskum míndum, á rúðu
 borgar tjaldinu man eg ekki eftir að eg hafi
 séð stuttar ermar og það bendir á að það sé
 það elsta að hafa lángar ermar á kírtlum,
 sama vottar [[Heimildir_Sigurðar_málara | sagan af Magnúsi erlíngssyni]]
 kap 28, þar segír um erling skakka„ han hafði
 forneskju klæða búnað: lánga upphlutu [∫] ok láng(ar)
 ermar á kyrtlum <del>o</del>kú skyrtum„ [∫] í hinum Íslendska
 [[Heimildir_Sigurðar_málara | bestíaríus (fra endír 12 aldar)]] sést einn maðr mind-
 aðr sem erí kírtli blaða lausum með víðum hálf
 ermum, sem ná rétt framm fyrir olnbogan fram
 undan þessum víðu ermum sjást aðrar ermar sem
 eru lángar og þraungvar, þettað kémr heim við
 sturlúngu 10þ18kap þar er getið um hálfermaða kírtla [∫]
 og bendir þettað á að það hafi þá eínkum verið
 orðið almennara en áður að hafa hálf ermaða kírtla i réttar arbotum [∫∫] Magnusar
 laga bætis er eínnig gétið um kirtla með ta ermum<ref>[ath skrift]</ref>
 ermum og á það aðskiljast <del>um</del>bæði um stutta
 ermarnar víða og hinar laungu og þrengri sem
 koma framm undan, á míndum frá 13 og 14
 öld <del>eru</del> sjá men mjög opt stuttar ermar og <del>líka</del>
 víðar að framan með þreíngri erm um framundan,
 en lángar og nokkuð þraungvar ermar munu að
 minni híggju hafa verið mest tíðkaðar á sögu old-
 inni, <del>drg</del> dragkirtlar munu ekki alment hafa verið
 tíðkaðir á sögu oldinni <del>[?]43</del> ensverríssaga vottar kap 143
 er Sverrír eggjaði bírki beina er han um þótti þeír
 sækja lint að böglum víð þórsbjörg han mælti í
 „ egi eru birkibeinar sem verít hafa fyrr, ekki lögðu
 svá birki beinar hinir fornu at, sem þeír leggil með<ref>[ath skrift]</ref>
 með drag kyrtlana, höfðu þeir kyrtla stittri ok
snæfrari, en hjörtu betri„ þettað bendir á að
 það hafi first þá verið orðin almennt síðr í Noregi að hafa <del>síða</del> dragkirtla víða
 <del>og [?] á kirtlu</del>
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] 1) hér eru lángermar settar
 gagnstæðt stutt ermum
 
 sjá svenskar mindir fra 13 öld
 
 [∫] þar segir svo “sturla (þorðarson) orti um
 bírgi jarl af sviþjóð 12 vísna flokk,
 ok þág þorlaun fyrir, var þot<ref>[ath skrift]</ref>
 kumpás af baldikin eða kirtill
 hálf erm aðr, balldikinn ok skarlat
 hér er kumpás og hálf ermaðr kirt
 ill latíð ver eitt og hið sama
 baldakin er hér látið vera dyr-
 indis vefnaðr líklega frá
 Baldaka [∫∫] ekki hefi eg i
 sögonum firir utan i þessum
 eina stað seð getið um kumpás
 en aptur á móti er hans gétið i
 míðalda vísum t.d. sem
 hér segir
 viltu kaupa kumpás?
 hversu dír er hann?
 hann er firir grís og gæs
 og gamla karten tæs
====bls. 8====
 þettað kemr heim víð míndirn af kirtlar þeír
 er sjást mind aðir frá þeim tíma eru jafnan
 víðar í um mittið og leíngri en þeír sjast
 mindaðir á eldri mindum, alt þettað lag
 sem nú er gétið á kirtlum mun hafi verið
 að það ó sskandi sem islends kar mindir og
 íslendnigasögur votta,
 í Olafs sogu kírra kap 3 segir að men höfðu
 <del>þá</del> á dögum ólafs kyrra, ermar 5 álna lángar
 ok svá þraungar at draga skildi <del>at</del> við hand tygil,
 ok lerka <del>altut</del> alt<del>ar</del> at öksl [∫] aungva ástæðu
 hafa men fírir því að þessi búnaðr hafi nokkurn
 tíma komið til íslands og han um hafa haldist
 skama stund í Noregi, í sögunni segir að þessi
 búningr var útlendr og þeir sem rituðu sögurnar
 hæðast að þessum búnaði og því vil eg ekki
 eiða fleiri orðum um han, því han mun
 aldrei hafa komið híngað til lands,
 
 [Eftirfarandi texti á við um innskotsmerki í textanum:]
 [∫] um upp
===Stakkr===
====bls. 1====
 Stakkr
 auk kírtilsíns höfðu forn men ímisleg önnur
 bolföt sem með réttu má kalla kírtla tegundír
 eitt af þeim fötum er t.d. stakkrín, han hefr að
 mínní híggju verið mjög líkr kírtlinum, <del>eínkanlega</del>
 einkanlega þeím stutta og blaða lausa kirtli men steiftu
 <del>kírl</del> stakknum yfir sig eins og kirtlin um, sem sagan
 af hávarði Ísfyrðíng vottar kap 55<del>[?]</del> þar segir að atli
 steípir ífir sig stakki sínum [∫] þettað bendír á að stakkrin
 hafí verið heill að framan eins og kirtillin í fornöld
 og skínstakkar íslendínga nú á dögum, aldrei hefi eg
 séði sögun um að það sé gétiðum blöð á stakk, og því
 er eingin ástæða til að halda að það hafi verið, eg held
 því að stakkrín hafi ætíð verið blaðalaus og ef til
 vill nokkuð stittri en kírtillin, líka held eg að
 stakkrin hafi vana lega verið víðr [∫] í hávarðarsögu
 Ísfyrðíngs kap 55 segir svo „atli var svo búin at han
 var í hvítum stakkí stuttum ok þraungum ok var
 maðrín ekki skörug legr á fæti „ það er hér tekið fram
 sem eitt hvað ó vanalegt að stakkur þessi var bæði
 mjög stuttr og þraungr og hefr það þótt ljótt og bendr
 þettað meðal annars á að stakkrín hafi vanalíga verið víðr
 men gætu dreyið af þessum sama stað að stakkrín
 hafi verið lángr; af því það er hér tekið fram að
 þessi stakkr var stuttr, en það sem segir i sömu sögu
 kap 49 sýníst mér stríða á móti því; það segir um
 Torfa valbrandsson að han var í „blam stakki
 og girðri brækr„ sögurnar sína að men gírtu bæði
 skírtr kirtla og stakka ofan í brækurnar, en ekki
 aðrar ifir hafnir; men gátu ekki með góðu móti gírt
 lánga kírtla; eða stakka <del>[∫]</del> hefðu þeir veríð langir
 ofan í brækurnar því það hefði ekki gétað faríð
 vel, men munu því ein ungís hafa girt þá
 kirtla í brækurnar sem vóru stuttir, og eíns
 munu men hafa gírt stakka og skírtr niðr í bræk-
 urnar af því það hvuru treggja mun ætið hafa
 verið stutt, að minsta kosti hefi eg ekki getað séð
 annað af sögun um [∫] um höfuð smattina munstakkrin
 hafa veríð eíns og kritillinx? hvort ermarnar á
 staknum hafa verið eíns og á kirtlinum er
 mer óljóst, enþá hígg eg að þær hafi stundum verið stittriog viðari mjög viðar framm sjá árbækur
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] sama vottar Kjalnesínga-
 saga kap 5 þar segir um
 búa að „han steípti ifir
 sig farg stakki„ er han
 skildi glíma við blá
 mannín
 [∫] í Laurentíns sögu kap 44.
 segir svo „þat mátti han (Laur=
 entíns) ekki sjá, at djáknar
 hefði rúma stakka undir
 messu klæðum ok <del>dálmatíkum</del>
 dalmatikum, segjandi þeim
 at þar fyrir rifnaði messu klóð
 inn ok skrúðin. „þettað bendir
 á að djáknar hafi helst viljað
 hafa rúma stakka, af því það
 mun hafa verið vanalegt að
 hafa þá víða og það hefir þótt
 fegra,
 
 <del>[∫]afrri brækurnar</del>
 
 X með eingri klauf ofani
 eins ogskinn stakkar eru en
 og viðri höfuð smátt er hofuðið
 gat vel geíngið uppi gégnum
 ________
 [∫] og í sögu Ausbugsvegíns<ref>[ath skrift]</ref>
 kap 5 segír að úr <del>varí</del>
 hafði vöruváðar stakk
 er tók ofan á mitt lær
 han um, hvurt þettað
 var vanaleg eða óvana
 leg leíngd á stakk sést
 hér ekki
====bls. 2====
 í ljósvetnínga sögu kap 31 segir svo „Brandr fór vestr
 <del>til</del> með haraldi kon ungi til Englands, ok er þeír geingu
 uppí sein asta sinni„ þá hafði brandr eín brynstakk
 “enn alt annat lið konúngs höfðu eptir látit brínjur
 at skípum„ ..... “ brandr bauð konugi brinstakk sin„
 hér er bryn stakkr og brinja látíð vera það sama [∫]
 en mun ekki vera þausar a legund sem jón erikson heldr kóngs:
 brinjurnar voru vana liga með stutt um og víð-
 um ermum, og af því <del>|</del> að brinja og brinstakkr
 er hér látið vera eitt og hið sama þá mætti
 þar af leíða að hin forni stakkr hafi stundum verið
 með stuttum og víðum ermum[∫] af öllu því sem
 eg hefi seðum stakk þá siníst mér alt benda á að
 stakkrin ok hin stutti blaða lausi kírtill hafi
 hér um bil verið eitt og hið sama, í sögunum
 er opt ruglað sam an stakk og kírtli á Njálu
 er skarp héðin ímist látin vera i blám kírtli
 eða blám stakki, i vatnsdælu kap 19
 er gjörnínga kirtíllin er [∫]<del>Oddr kötluson</del>[∫] Hrolleifr varí kall
 aðr stakkr þar segir svo „siðan slæmdi oððr á fót
 Hralleifi<ref>[ath skrift]</ref> ok beít því kirtillin tók eigi þángat;
 Oddr mælti eyí hlífði þérun gjörninga (norn) stakkrin
 alt þettað bendir á að stakkr og kirtill sé mjög
 líkt að læginu til, stakkrin var vana legr
 glímu búníngr og er það eitt af því sem bendír á
 að stakkrín hafi veirð stuttr og léttí legr er
 men völdu han helst allra klæða til að glíma í,
 i Armanssögu kap 10 segir er hin ir miklu leíkar
 voru á hofmanna fleti„ þá fóru men af klæðum
 ok tóku fáng stakka„ er þeír bírjuðu glímur,
 í kjal nesínga sögu kap 15 segir að rauðr gaf búa fangstakk
 er han skildi glíma við blá mannínn, í somu sögu
 kap 18 segir er Búi skildi glíma við Jökul föðr
 sín „síðan klæddust þeir fáng stökkum„ alt þettað
 sinir að stakkrín hefr þótt léttilegt fat eins og hín
 stutti og blaða lausi kirtill , einníg ma telja stakkín
 með skart klæðum forn manna þegar han var
 vandaðr, <del>F</del> Torfi Valbrandsson varí blám
 takki<ref>[stakki]</ref> er han fór með hávarði að þorbírni
 og Skarpheðin var í blám stakki er han fór
 að þráni Sigfussini, þettað bendir á að men
 hafi oft haft stakka er men bjuggust til víga
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] í færeyinga sögu kap 24
 segir að Sigmundr brestírsson
 „vari rauðum kírtli ok
 brín stakk létt um um utan
 hér er eínnig brim stakkr sam
 á og létt brínja, og hafa men
 líklega kallað þær brinjur
 brinstakkr sem vóru stuttar
 og stutt erm aðar, það hefr
 þótt her man legt og léttilegt
 að hafa stuttar brinjur sem raða
 má af guðrúnar kveðr 2, 19 vísu,
 
 [∫] Sturlunga 5 þátt kap 26
 segir svo„ þorbjörn var í þófa
 stakki þeim er sverð þeirra
 bítu ei, þótt þeir breiddu á tré
 ok higgju til„ valla hefr þessi
 þófa stakkr verið með laungum
 ermum því hefði það verið þá
 mundi han hafa orðið of stírðr um
 handleggína, öll þess háttar þófa
 klæði er men hofðu til hlifðar
 vóru jafnan [∫] Hrolleifr
 erma laus, eður erma stuttir
 pausar arnir
 vóru, jafnan erma lausir sem
 sturlúnga vottar <del>víðr</del> og
 konúngs skuggsjá þeir voru gjörfir
 af margföldum lér eptum til
 að hlífa víð höggum
 í orvar oddssögu kap 19 segir
 að Öggmundr flóki og brær<ref>[bræður]</ref> hans
 „vóru allír í flóka stökkum ok
 beít á eíngan járn„ þettað
 bendir einnig á það sana,
====bls. 3====
 eða þá men bíggju sig við skart, það er heldr
 ekki undarlegt því stakkrin hefr verið allsnotr,
 auk þessa var stakkrin oft vos klæði og óvand-
 aðr í svarfdælu kap 2 segir að þorstein svarfur var <del>ferðr</del>
 „færðr úr vofar<del>salu</del> voðar stakki „er han reis úr fletínu,
 í Gull þoríssogu kap 9 segir að Voflsnara? [∫] grímr vari
 hvítum vöru váðarstakki, sögunum er einig opt gétið
 um skin stakka, <del>í Vatnsdælu segir að Bergr vari skin
 stakk ifír slæðum því frost var</del>, Finbogi rami vari skín
 stakk í Laxdælu kap 86 segir að Ottar bóndi á
 Krossum varí skínn stakki er hann tók á moti
 Bolla bolla syni, í sogu olafs trígfasonar forum: <del>er</del>
 kap 131 er og getiðum skinstakk, [∫] í sögu þorlaks biskups
 hini ingri kap 51 er gétið um skinstakk er smá sveín varí
 þessi stakkur hafa hlotíðað hafa verið ur görfuð
 og vel eltu skinni [∫] því men fóru þó ekki einugís
 þegar vætr var heldur líka í kulda, í þætti af þorvaldi víð förla kap <del>3</del> 2 er getiðum andan er Kodrón
 trúði á vari „svörtum og herfi í
 5 þátt kap 26 legum skínn stakki„
 í Rymbeglu bl. 174
 2 part kap 2 er gétiðum
 skin stakk
 í blomstur valla sögu kap 10
 segir að Tré mann var í
 vargskíns stakki og
 hafði um sík silfur belti.
 víðar á sögonum er gétið um stakk og sínir þettað
 alt að þeír hafa verið almennir, i stúrlúngu [∫] er
 getið um þófa stakk er hafðr var firir hlíf í
 í staðin firir brinju, liktog kausarí<ref>[ath skrift]</ref> í Droplaugar
 sona sögu hinni laungu kap 15 segír að Asbjörn vegghamur
 varí hvitum Torfstakki ifir kirtli, er han var að garðlagi<ref>[ath skrift]</ref>
 í sömu sögu kap 19 segir að Sveinn bóndi vari hvítum stakki
 er han var að torfverkí, í sömu sogu kap 13 er getið um
 að verkmen voru í stökkum í fostbræðra sögu kap 9 segir
 að kolbakr þræll vari 2 stökkum -----
 í Sturlúngu 4 þatt kap 20 er getið um allstakk í viði<ref>[ath skrift]</ref>
 því er Tanni kvaðum þá Gíslasonu þar segir svo
 upphafa ekki hepnir
 allstoksgoðar vaxir
 feinn ok fallir vonna
 fleir verðrs á bæ einum,
 að stakkurin hafi haft fram víðar ermar um 152
votta best bískupa annalar Jóns
 Egilssonar safn til sögu ísl bl 53, þór segir að <del>stephán bískup</del> er Torfi í klofa
 varð áður á alþíngi, „hvolfði (stephán) biskup þá fyrst stakksermi ofan yfir höfuða konum,
 þeim öllum ofbuðr augu hans og andlit með hljóðum„ ssl árb III bl 13.
 skinn stakkar eru og jafnan enni dag með fram viðum ermum það mun því
 hafa verið helsta einkenni stakksins að hann mun ætið hafa verið með fram víðum
 ermum, og með víðri höfuð smátt en eingri klauf níður hafað smattinni x hann mun hafa
 verið alveg heill að framan, og allur nokkuð víður og náð hér um bil níðurá
 mítt lær, X samanb. ferðr bæk Eggerts ol. bl 339 skin stokkur saman dregín um
 halsin „þannig hafa stakkar verið þá 1760 og þá er men þekkja til
 
 [Eftirfarandi texti er á hægri spássíu og á við innsetningarmerkin í textanum:]
 [∫] vaflspjarn<ref>[ath skrift]</ref>
 
 [∫] í Eyrbiggju kap 27 segir að þrælar
 <del>ark</del> Arnkéls goða „fóru af skínn stö-
 um sinum,
 
 í fóstgræðra sogu kap kap 8
 er segir að loðinn þræll„vari
 selskínsstakki„
 
 [∫] og loðnír að ínnan
 
 frá þvi um 1500
 í gömlu bréfi er getið um
 erma stakk sem hlitur að vera
 eitt hvað rángt því stakkar hafa
 ætið verið með ermum að eg held. á
 þettað líklega að skiljast erma laus
 eða hald saumaður stakkur eða eitthvað
 vantarí. t.d. laus eða annað.
===Treyja og hjúpr, og vópnrokkr===
====bls. 1====
 treyja og hjúpr, og vópnrokkr
 men hafa mikið brotið heilan um hvurnig treyjur hafi verið, men
 géta ekki neítað; að það er ekki eíns ná kvæmlega
 ut skirt í sögonum hvurnín treyjan hefr verið
 eins og men mundu óska sér, en alt fyrir
 það hígg eg samt að men géti hérum bil komist
 eptir hvurníg treyjan var ef men bera sam-
 an alt það sem finst í sögonum við víkjandi
 treyjunni bæði Björn á skursá og Páll víða lín
 hafa vítað um treiju, en eg híggað þeím báðum
 hafi nokkuð skjátlast í því efní, björn rekr
 í latínu orðið treyja, og lætur nafníð treyjunnar
 vera sprottíð af [∫] því að treyjan hafi verið það
 3 klæði er men höfðu ifir sér, eg hefi hvurgi
 séði sögonum neitt sem bendir á að þettað
 hafi verið ein kenni legt við treyjuna <del>fornm</del>
 fram ifir kirtla, sloppa, og hjúpa <del>og vi</del> þar að
 auki sína sögurnar að men höfðu jafnan treyjuna
 í bardögum ísta klæða utan ífir brinju; og eftír
 því írði hín 4 klæði ef ekki 5 eg held því
 að það sé rétt að sleppa þessari hausá liktun sem
 ógildri, kall víðalínhefr komíst nokkuð
 nær því rétt, han álítr að treyjan hafi verið
 hér um bil sama og vesti eða bolr [∫] (<del>á hans dögum</del>,
 þettað er rángt að mestu leiti að frá teknu
 því að han hefr álitið að treyan hafi veríð
 erma laus, að öðru leiti hafði treyjan aunga
 líkíng af <del>treiju</del> vesti eða bol, hin forna treyja
 hafði heldr aunga líkíng af þeirri treiju er
 men hafa borið á seinni tímu, en hrunin
 á því stendr að svo ólík föt hafa haldíð
 sam eiginlegu nafni er mér óljóst,
 það fista er mén gáta með vissu sagt um treyuna er það
 að hún hefr oft ef ekki altjend veríð erma laus
 í Kvíttíngu kap 56 segir um Benidíkt konúng bróðr
 er han varði kórdírnar„ benidíkt var svá búin, at han
 varí rauðum skarlats kyrtli, ok í brinju um utan,
 ýsta hafði han silki treyju ermalausa,
 
 [Eftirfarandi texti er á vinstri spássíu:]
 [∫] orðinn tre
 
 [∫] 1) einíg heldr han að orðið
 treyja sé mindað af gríska
 orðinu [???] <ref>[ath skrift]</ref> þótt mér
 sínist þettað lángt sótt
 þá er ómögulegt meðöllu
 að neíta því mer sinist samt
 treyja og [????]<ref>[ath skrift]</ref> hafa mjög
 litla líking bæði víð víkjandi
 lægínn og nafninu, hvoru
 tveggja var að sönnu erma
 laust en [????]<ref>[ath skrift]</ref> var sama
 og brjóst björgr og oftast men
 úr máli er treyja kémr
 aldrei firir í sögunum
 sama og bríngja er hún var
 aðsönnu höfð firir hlíf
 að sönnu höfðu grikkir
[????]<ref>[ath skrift]</ref> en það var
 skjald gæfara eg held
 að þettað sé ekkert
 skilt við treyju,

''
----
* '''Gæði handrits''':
* '''Athugasemdir''': Ritgerðin er ekki full upp skrifuð.
* '''Skönnuð mynd''':
----
* '''Skráð af''': Edda Björnsdóttir
* '''Dagsetning''': 10. 2012 og 10. 2013

----

======Sjá einnig======
======Skýringar======
<references group="sk" />
======Tilvísanir======
<references />
======Tenglar======

[[Category:Ritgerðir]][[Category:All entries]]